Aanbevelingen ter voorkoming van de overdracht van Creutzfeldt- Jakob in de verzorgingsinstellingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aanbevelingen ter voorkoming van de overdracht van Creutzfeldt- Jakob in de verzorgingsinstellingen"

Transcriptie

1 Aanbevelingen ter voorkoming van de overdracht van Creutzfeldt- Jakob in de verzorgingsinstellingen Dokter Gérard Professor Cras Professor Reybroeck Professor Pastoret Voor de sectie IV en VII van de Hoge GezondheidsRaad

2

3 1. Inleiding Spongiforme Encefalopathieën Methoden ter ontsmetting van de agens van spongiforme encefalopathieën Reiniging Inactivering van de prionen Evaluatie van het risico op overdracht van de agens van spongiforme encefalopathieën Infectiegevaar van de weefsels Definitie voor de patiëntcategorieën Definitie van de categorieën medische handelingen Aanbevelingen voor de routineuze klinische contacten, bloedstalen Aanbevelingen voor de lumbale punctie Aanbevelingen voor chirurgische ingrepen en andere invasieve handelingen en situaties met een groot of matig risico Algemeen Protocol voor de ontsmetting van materiaal Voorzorgen voor de operatiezaal Diversen Aanbevelingen voor chirurgische ingrepen en andere invasieve handelingen in situaties waarvan het risico klein wordt beschouwd Aanbevelingen voor het laboratorium klinische biologie Aanbevelingen voor de autopsieën en het laboratorium anatomopathologie voor de patiënten van categorie 1 en Personeel Orgaanafname Manipulatie van stalen Reiniging Afval Materiaal...17 Annexes...18 Tableau 1 : Préparation d une solution à 2% d hypochorite de sodium ( ppm)error! Bookmark not defined. Tableau 2 : Préparation d une solution 2 M d hydroxyde de sodiumerror! Bookmark not defined. Tableau 3 : Etude de l infectiosité des tissus du mouton Suffolk et de la chèvre atteints de scrapie naturel après inoculation intracérébrale chez la souris...error! Bookmark not defined. Tabel 4 : Criteria voor de diagnose van Ziekte van Creutzfeldt-Jakob...19 Algoritme van de protocollen voor ontsmetting van vermoedelijke gecontamineerd materiaal door prions...20 Referentie...22

4

5 1. Inleiding Het voorkomen van een nieuwe variante van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob (benoemd variant, vcjd of nvcjd als new variant of Creuzfeldt-Jakob disease) in het Verenigd Koninkrijk en de speculatie over een mogelijk verband met boviene spongiforme encefalopathie (BSE, gekkekoeienziekte) waren voor enige jaren voorpaginanieuws. Daardoor steeg ook de belangstelling voor de klassieke CJD, en stelden ziekenhuiswerkers zich vragen over de mogelijke besmettelijkheid ervan. Vooral het feit dat het oorzakelijk agens van de aandoening weerstandig zijn tegen de normaal toegepaste ontsmettingsen sterilisatietechnieken, deed vragen rijzen omtrent de veiligheid van herbruikbaar medisch materiaal. Weliswaar wordt personeel van verzorgingsinstellingen slechts zelden geconfronteerd met patiënten aangetast door CJD (jaarlijks komen er in België slechts een tiental gevallen voor), maar de lange incubatieperiode suggereert dan weer dat men mogelijk in contact zou kunnen komen met asymptomatische patiënten. Iatrogene overdracht van CJD is wel beschreven, maar enkel in de uitzonderlijke omstandigheden van orgaantransplantatie of toediening van menselijk groeihormoon. Nosocomiale overdracht is een uiterst zeldzaam feit en de gevallen waarbij ziekenhuiswerkers betrokken waren, beperken zich tot één of twee. Toch oordeelde de Hoge Gezondheidsraad het nuttig deze aanbevelingen op te stellen en te verspreiden, al was het maar om de ziekenhuiswerkers gerust te stellen. De aanbevelingen zijn een gemeenschappelijk initiatief van de werkgroep Spongieuze encefalopathie/jakob-creutzfeldt van afdeling IV Hygiëne van de voeding, de voedingsmiddelen en daarmee verbonden problemen - Voedingsveiligheid en van de Afdeling VII Hygiëne in de gezondheidszorg.

6 2 Spongiforme Encefalopathieën. Overdraagbare spongiforme encefalopathieën (OSE) zijn een klasse ziekten die de laatste 20 jaar intensief zijn onderzocht. Zij komen zowel bij dieren voor (bijvoorbeeld scrapie, boviene spongiforme encefalopathie (BSE), als bij mensen (bijvoorbeeld de ziekte van Creutzfeldt-Jakob)r. Zij worden subacuut genoemd omwille van hun snel evolutieve beeld dat onherroepelijk tot de dood leidt. De term spongiform wordt gebruikt omwille van de typische sponsachtige neuropathologische laesies. Overdraagbaar, verwijst niet naar de meest voorkomende pathogenese, maar naar de eigenschap van gehomogeniseerd hersenweefsel, afkomstig van een geïnfecteerde patiënt (of geïnfecteerd dier), om de ziekte te verwekken in een proefdier. Soms duidt men de OSE, in al zijn varianten in mens en dier, ook aan als prion-ziekten, hierbij verwijzend naar het meest waarschijnlijke etiologisch agens, namelijk de prionproteïne. Dat agens wordt gekarakteriseerd door de afwezigheid van nucleïnezuren (DNA, RNA), wat het onderscheidt van alle gekende pathogene agentia. In de tekst, zal gemakshalve de woord prions gebruikt worden. Deze OSE hebben een zeer lange incubatietijd (enkele maanden bij dieren tot 35 jaar bij mensen). Er zijn verschillende soorten prionstammen bekend. Eén van de meest opvallende verschillen tussen deze stammen is dat van de experimentele incubatietijd (bij transmissie naar muizen).

7 3. Methoden ter ontsmetting van de agens van spongiforme encefalopathieën 3.1 Reiniging De reiniging van om het even welk besmettend voorwerp is van cruciaal belang voor het procédé ter ontsmetting van het materiaal. De reiniging alleen al kan het infectiegevaar van het door prionen besmette materiaal met een factor 100 terugdringen. Het materiaal dat wordt gebruikt bij een patiënt met een ziekte van Creutzfeldt-Jakob, moet eerst worden prionenvrij worden gemaakt (zie verder) opdat er geen enkel risico op besmetting tijdens de reiniging bestaat. Daarna wordt het materiaal tweemaal gereinigd. De eerste wasbeurt gebeurt in een ultrasonenkuip met een detergent van het type alcaline (SDS of gelijkaardig). De tweede wasbeurt gebeurt in een thermische wasmachine/ontsmettingsmachine. Er mogen in geen geval oplossingen op basis van aldehyden worden gebruikt. 3.2 Inactivering van de prionen De agens van spongiforme encefalopathieën zijn resistent tegen talloze procédés die gebruikelijk worden toegepast ter ontsmetting of sterilisatie van het materiaal. De Wereldgezondheidsorganisatie erkent op dit ogenblik slechts 3 inactiveringsprocédés : thermische inactivering door stoom op hoge temperatuur, chemische inactivering door natriumhypochloriet of door natriumhydroxyde. Geen enkel procédé waarborgt absolute ontsmetting van het materiaal. In heel specifieke situaties kunnen ook andere procédés worden voorgesteld die bij onderzoek van inoculatie in dieren vermindering van de infectiviteit mogelijk maken : hydrogeencarbonzuur, ureum, laurylnatriumsulfaat en guanidinethiocyanaat. Geen inactivering Droge warmte Stoom : autoclaaf op 121 C gedurende 15 minuten Ethyleenoxyde, formaldehyde Aldehyden, fenolen, alcoholen 70, waterstofperoxyde, jodiumforen Peracetisch zuur Ultraviolette straling Ioniserende straling Microgolven Enzymatische conventionele detergenten Inactivering Stoom : autoclaaf op 134 C gedurende 18 à 30 minuten (volgens de auteurs) Natriumhypochloriet (NaOCl) à 2% in vrij chloor gedurende 1 uur op kamertemperatuur. Natriumhydroxyde (NaOH) 2M gedurende 1 uur op kamertemperatuur 7

8 Gedeeltelijke inactivering Guanidinethiocyanaat 4N Hydrogeencarbonzuur : 96% gedurende 1 uur Molaal ureum 5-6 Laurylnatriumsulfaat 10% Deze ontsmettingsprocédés zijn agressiever dan de gebruikelijke procédés voor het herbruikbare materiaal. De gebruiker dient de aanbevelingen van de fabrikant te raadplegen om zich ervan te vergewissen dat het materiaal het aanbevolen bestand is tegen het ontsmettingsprocédé. In het algemeen tast natriumhypochloriet oxideerbare metalen (nikkel, ijzer, roestvrij staal) aan. Voor instrumenten van titanium kan deze oplossing echter wel worden toegepast. Natriumhydroxyde mag niet in de nabijheid van aluminium worden gelegd omwille van het risico op oxidatie en is niet verenigbaar met materiaal van rubber. IJzeren materiaal is bestendig tegen natriumcarbonaat. De methoden ter bereiding van de oplossingen à 2% NaOCL en NaOH 2M worden in de bijlagen toegelicht. Het is niet ontraden flash sterilisators in het operatiekwartier gemeenschappelijk te gebruiken om snel materiaal te steriliseren. 8

9 4. Evaluatie van het risico op overdracht van de agens van spongiforme encefalopathieën In het algemeen wordt beschouwd dat er voor verzorgers geen risico bestaat op overdracht van de agens van de spongiforme encefalopathieën. Geen enkel epidemiologisch of experimenteel element biedt op dit ogenblik de gelegenheid om te suggereren dat de agens kunnen worden overgedragen van persoon tot persoon door rechtstreeks contact. Bovendien is de ziekte van Creutzfeldt-Jakob een zeldzame aandoening en een asymptomatische patiënt heeft slechts 1/10 6 kans drager te zijn van de ziekteagens. Bij de ouders van de gevallen van de familiale vorm van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob, ligt de incidentie van de ziekte echter hoger en kan 50% bedragen (dominerend autosomaal). Er zijn ook een beperkt aantal gevallen van iatrogene overdracht van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob beschreven. Deze gevallen zijn in verband gebracht met de toediening van extractieve hypofysaire hormonen (groeihormoon en gonadotrofinen), met transplantaties van hard hersenvlies van lijken, met hoornvliestransplantaties en met een overdracht na neurochirurgische procedures met onvoldoende ontsmette instrumenten. 4.1 Infectiegevaar van de weefsels De gegevens met betrekking tot het infectiegevaar van de humane weefsels in geval van spongiforme encefalopathie zijn beperkt en voornamelijk geëxtrapoleerd uit de dierlijke experimentele gegevens. Uit de gegevens van de intracerebrale experimentele inoculatie van de agens van de draaiziekte van het schaap (scrapie) in de muis, blijkt dat de hersenen, het beenmerg en de ogen het hoogste infectiegevaar dragen. Bij de koe met een natuurlijke spongiforme encefalopathie wordt de infectiegevaar uitsluitend ter hoogte van de hersenen, het beenmerg en het netvlies vastgesteld. In het algemeen wordt geen infectiegevaar vastgesteld in de feces, urine, tranen, zweet, speeksel noch opperhuidbegroeisel. Bij de mens is de aanwezigheid van de infectieuze agens (accentuering van de abnormale proteïne PrPsc) ter hoogte van de amandelen en appendix alleen vastgesteld bij gevallen met een variant van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob (vcjd) en die in het Verenigd Koninkrijk zijn beschreven. De classificatie van het WHO met betrekking tot het infectiegevaar van de verschillende organen wordt toegelicht in de bijlage, tabel 3. De inoculatiewijze van de agens van spongiforme encefalopathieën is tevens bepalend voor de doeltreffendheid van de overdracht. Bij de muis is zij doeltreffender via intracerebrale weg en in tweede instantie via intraveneuze, intraperitoneale, intramusculaire en orale weg. De overdracht via intracerebrale weg is maal efficiënter dan de orale overdracht. Uit deze verschillende elementen kan worden afgeleid dat het potentiële risico op iatrogene besmetting voornamelijk te wijten is aan de overdracht door gebruik van chirurgisch materiaal of andere besmette medische middelen die onjuist zijn ontsmet of in contact zijn gebracht met de vloeistoffen of weefsels met een hoge infectieuze titer.

10 Voor aanbevelingen is bijgevolg een definitie nodig van de risicopatiënten, risicohoudende handelingen. Geen enkele aanbeveling is gevalideerd. 4.2 Definitie voor de patiëntcategorieën Categorie 1 : patiënt met een hoog risico om aan de bron van een besmetting te staan, namelijk patiënten met een mogelijke, waarschijnlijke of gebleken ziekte van Creutzfeldt-Jakob. Categorie 2 : patiënt met een matig risico om aan de bron van een besmetting te staan, namelijk asymptomatische patiënten die een potentieel risico lopen om een ziekte van Creutzfeldt-Jakob te ontwikkelen, met name patiënten die een transplantatie van het hard hersenvlies in de zone van het hoofd hebben ondergaan, patiënten die een behandeling met extractieve hypofysaire hormonen hebben ondergaan (groeihormoon, gonadotrofinen,..), patiënten die een eerstegraadsfamilielid zijn van een patiënt met een ziekte van Creutzfeldt- Jakob. Categorie 3 : patiënten die een virtueel risico lopen om aan de bron van een besmetting te staan, met name de asymptomatische patiënten die niet beantwoorden aan de bovenstaande definities. De diagnosecriteria van een ziekte van Creutzfeldt-Jakob worden in de bijlage, tabel 4 toegelicht. 4.3 Definitie van de categorieën medische handelingen De classificatie onderscheidt de niet-invasieve handelingen, de invasieve handelingen en onder deze de handelingen die de organen met een groot infectiegevaar treffen, zoals beschreven in de classificatie van de WHO. Handelingen met een hoog risico : chirurgische ingreep ter hoogte van het zenuwstelsel, de ogen, het beenmerg of het hard hersenvlies (lumbale punctie, ingrepen van spinale chirurgie, sommige ingrepen van maxillo-faciale chirurgie, sommige KNO-ingrepen). Handelingen met een virtueel of niet-objectief risico : alle andere invasieve handelingen. Handelingen zonder risico : routineuze klinische contacten. 10

11 Bijgevolg kunnen vier soorten besmettingssituaties met een dalend risico optreden. De protocollen voor ontsmetting van het materiaal zullen worden aangepast aan het risiconiveau. Groot risico Matig risico Klein risico Patiënten van categorie 1 en handelingen met een hoog risico Patiënten van categorie 2 en handelingen met een hoog risico Patiënten van categorie 1 en handelingen met een virtueel risico Patiënten van categorie 2 en handelingen met een virtueel risico Patiënten van categorie 3 en handelingen met een hoog risico Allergrootste voorzorgsmaatregelen, hetzij ontsmetting door twee opeenvolgende methoden is stellig aanbevolen Allergrootste voorzorgsmaatregelen, hetzij ontsmetting door twee opeenvolgende methodes is aanbevolen Versterkte voorzorgsmaatregelen, hetzij ontsmetting door 1 van de drie methoden is aanbevolen Geen risico Alle andere situaties Geen bijzondere voorzorgen 5. Aanbevelingen voor de routineuze klinische contacten, bloedstalen Voor de routineuze klinische contacten vermindert het gebruik van de standaardvoorzorgen het risico op blootstelling van de personen die betrokken zijn bij de verzorging van de patiënten met gebleken, waarschijnlijke of mogelijke ziekte van Creutzfeldt-Jakob (categorie 1) of die het risico lopen een ziekte van Creutzfeldt-Jakob te ontwikkelen (categorie 2). Bloedstalen worden genomen met eenmalig te gebruiken materiaal en hun transport naar het laboratorium gebeurt conform het reglement dat van toepassing is op geïnfecteerde stalen. Het afval van verzorgingsactiviteiten van deze twee categorieën patiënten wordt beschouwd als geïnfecteerd en wordt bijgevolg verbrand. 6. Aanbevelingen voor de lumbale punctie Bij de uitvoering van een lumbale punctie bij patiënten van categorie 1 of 2 moet een stofjas worden gedragen, evenals handschoenen en een masker met een oogscherm of een masker en een beschermende bril. De ingreep wordt uitgevoerd door een arts die ervaring heeft op dit gebied. Hierbij zal streng worden toegezien op het feit dat de scherpe/snijdende delen van de punctienaalden zorgvuldig verdwijnen in de harde container.

12 Om besmetting van de oppervlakken te vermijden zullen waterdichte operatiegebieden in cellulose worden gebruikt. Het transport van de stalen van CSV naar het laboratorium gebeurt conform de reglementering die van toepassing is op geïnfecteerde stalen. Het CSV moet worden verbrand. 12

13 7. Aanbevelingen voor chirurgische ingrepen en andere invasieve handelingen en situaties met een groot of matig risico 7.1 Algemeen In het algemeen zouden invasieve handelingen slechts mogen plaatsvinden indien de patiënt hier wezenlijk baat bij heeft. In het bijzonder zou een cerebrale biopsie bij een patiënt met een mogelijke of waarschijnlijke ziekte van Creutzfeldt-Jakob niet mogen worden uitgevoerd. Er zal bij voorkeur gebruik worden gemaakt van materiaal voor eenmalig gebruik of thermoresistent materiaal of materiaal dat kan worden ontsmet met bleekwater of natriumcarbonaat. 7.2 Protocol voor de ontsmetting van materiaal. Indien gebruik wordt gemaakt van materiaal dat niet resistent is tegen de inactiveringsprocédés van de agens van spongiforme encefalopathieën, dient het materiaal te worden verwijderd en verbrand (ook de endoscopen). Hieronder worden de aanbevolen procédés voor de ontsmetting van chirurgisch materiaal opgesomd. Groot risico Vernietiging door verbranding van het besmette materiaal Chemische inactivering en thermische inactivering (alternatief) Matig risico Chemische inactivering en thermische inactivering 7.3 Voorzorgen voor de operatiezaal Voorbereiding van de operatiezaal De operatietafel en het materiaal dat dreigt te worden bevlekt door lichaamsvocht moeten worden beschermd door waterdichte hospitaaldoeken in cellulose. Aspiratiebokalen moeten worden gevuld met bleekwater à 12. Gebruik bij voorkeur wegwerplinnen. Voorbereiding van het personeel Tijdens de ingreep wordt het aantal personen in de operatiezaal tot een minimum herleid. Het dragen van dubbele handschoenen, een wegwerpstofjas, een masker met oogbescherming of een masker en een beschermende bril is verplicht. Onder de steriele handschoenen worden best veiligheidshandschoenen in teflon gedragen. Afval van de verzorging en het wegwerpmateriaal Afval van de verzorging, weefselfragmenten, anatomische stukken, het wegwerpmateriaal en het linnen worden in de veilige containers voor geïnfecteerd afval geworpen die hermetisch worden afgesloten en verbrand.

14 De harde containers worden aan de buitenkant gereinigd met bleekwater à 12 alvorens zij de operatiezaal verlaten. Reiniging van de operatiezaal De aspiratiebokalen worden gedurende één uur ter plaatse gelaten alvorens de inhoud ervan wordt verwijderd in een harde container voor biologisch afval. Ondanks de inactivering van bleekwater door de organische materialen, moet elke zichtbare vlek van biologische vloeistoffen nog vóór de reinigingsfase gedurende 30 minuten in contact worden gelaten met de oplossing van voor de helft verdund bleekwater. De zaal wordt ontsmet met bleekwater à 12 vooraleer de klassieke reiniging op het einde van het programma wordt uitgevoerd. 7.4 Diversen Hersenstalen van de uitvoering van de cerebrale biopsie worden bewaard in een gesloten plastic zak of gesloten plastic container waarvan de binnenkant wordt gereinigd met bleekwater à 12 vooraleer zij in een tweede container worden geplaatst voor het transport. De buitenste container wordt geïdentificeerd volgens het reglement voor geïnfecteerde stalen. Elke blootstelling aan lichaamsvloeistoffen, zeker wanneer het een percutane blootstelling betreft, moet worden gemeld aan de arbeidsgeneesheer. 14

15 8. Aanbevelingen voor chirurgische ingrepen en andere invasieve handelingen in situaties waarvan het risico klein wordt beschouwd Het gebruik van wegwerpmateriaal geniet de voorkeur. Materiaal dat resistent is tegen de inactiveringsprocédés van de prionen worden chemisch of thermisch (aanbevolen) geïnactiveerd. Indien tijdens handelingen met een virtueel risico bij patiënten van categorie 2 gebruik wordt gemaakt van materiaal dat niet resistent is tegen deze procédés, kan in samenspraak met de deskundigen van de centrale sterilisatie en het hygiënisch comité uitzonderlijk ook een alternatieve ontsmettingsprocedure worden overwogen. Endoscopen worden niet ontsmet met een aldehyde maar onderworpen aan meerdere reinigingen met een alcaline detergent en indien toegelaten door de fabrikant aan een ureum-ontsmetting. Er dienen geen specifieke voorzorgen te worden genomen voor de operatiezaal. Hier zijn de gebruiksvoorzorgen voor gewone ingrepen van toepassing. Een algoritme van een ontsmettingsprocedure van het chirurgisch materiaal wordt toegelicht in de bijlage. 9. Aanbevelingen voor het laboratorium klinische biologie Alleen de patiënten van categorie 1 en 2 worden onderworpen aan onderstaande aanbevelingen. De biologische weefsels en/of vloeistoffen die geen groot infectiegevaar inhouden, worden op klassieke wijze gemanipuleerd volgens de aanbevelingen die in het laboratorium gelden. De manipulatie van CSV, cerebrale biopsieën en andere stalen van het centraal zenuwstelsel vereist het systematisch dragen van een beschermende bril, een masker en handschoenen. Voor de cytopathologie van CSV worden wegwerpkegels gebruikt. Ook al is de transmissie van prionen door aërosols niet gedocumenteerd, de manipulatie van die stalen gebeurt onder verticaal laminaire stroming of onder bioveiligheid afzuigkap.

16 10. Aanbevelingen voor de autopsieën en het laboratorium anatomopathologie voor de patiënten van categorie 1 en Personeel Er wordt wegwerpkledij en een waterdichte stofjas gedragen. Het dragen van veiligheidshandschoenen in teflon of in metaal onder de wegwerphandschoenen strekt tot de aanbevelingen. Het masker met een oogscherm of met een beschermende bril dient de ogen, mond en neus van de chirurg perfect te bedekken Orgaanafname De hersenen wordt in laatste instantie versneden zodat besmetting van de andere organen wordt vermeden. Het schedeldak wordt versneden met behulp van een handzaag of een elektrische zaag die is beschermd door een plastic mof. De stalen worden duidelijk geïdentificeerd en bewaard in hermetisch gesloten recipiënten waarvan de buitenkant wordt gereinigd met vers en voor de helft verdund bleekwater Manipulatie van stalen Aangezien het met formol behandelen van de stalen het infectieuze potentieel van de weefsels niet wijzigt, worden zij met dezelfde voorzorgen als verse weefsels gemanipuleerd. Van zodra zij zijn gefixeerd, dienen de hersenstalen gedurende 1 uur worden ontsmet in hydrogeencarbonzuur van 92 à 98%. De tafel waarop de microtoom staat, moet worden beschermd door een waterdichte hospitaaldoek in cellulose. De blokken gefixeerde en met hydrogeencarbonzuur behandelde weefsels kunnen met de standaardmicrotoom met een wegwerpmes worden versneden. De hersenen wordt in laatste instantie versneden om besmetting van de andere organen te vermijden. De stalen worden duidelijk geïdentificeerd en bewaard in hermetisch afgesloten recipiënten waarvan de buitenkant wordt gereinigd met voor de helft verdund bleekwater à Reiniging De werkbank en vloeren worden gereinigd met detergent en vervolgens ontsmet met voor de helft verdund bleekwater à 12. Ondanks de inactivering van het bleekwater door de organische weefsels, moet elke zichtbare vlek van biologische vloeistoffen vóór de reinigingsfase gedurende 30 minuten in contact worden gelaten met een oplossing van voor de helft verdund bleekwater.

17 10.5 Afval De overblijfselen, wegwerpkledij, hospitaaldoeken enz. worden verwijderd en verbrand Materiaal Herbruikbare instrumenten worden ontsmet volgens de procedure voor risicovolle situaties. 17

18 Annexes Tabel 1 : Voorbereiding van een oplossing van 2% natrium hypochorite ( ppm) Met : Verdunning : Bleekwater 12 (van winkels) Geconcentreerd bleekwater ml oplossing ml water 150 ml oplossing ml water De verdunning moet altijd kort geleden klaargemaakt worden. De oplossingen van bleekwater (van winkels) mogen geen oppervlakte-actieve stoffen bevatten. Tabel 2 : Voorbereiding van een oplossing van 2 M natrium hydroxyde Met : Verdunning : NAOH in poeder 80 g te verdunnen in 1 l gedistilleerd water Tabel 3 : Studie over de infectie capaciteit van weefsels uit schaap Suffolk en uit geit aangetast door scrapie na intracerebrale inenting bij muizen Categorie I Hersenen, ruggemerg, oog (hoge infectie capaciteit) Categorie II (intermediaire infectie capaciteit) Categorie III (lage infectie capaciteit) Categorie IV (geen bekende infectie capaciteit) Milt, tonsil, lymfeklier, ileum, proximaal colon, lumbaal vocht, hypofyse, bijnieren, (hard hersenvlies, pijnappelklier, placenta, distaal colon) Perifere zenuwen, nasale slijmvlies, thymus, beenmerg, lever, long, pancreas Skeletische spieren, hart, borstklieren, melk, bloedstolseltje, serum, feces, nieren, schildklier, speekselklier, ovarium, uterus, testikel, zaadblaasjes, foetaal weefsel, (colostrum, gal, been, kraakbeen, haren, huid, urine) Ref :Report of WHO 3/97, Hadlow WJ et al 1980 et 1982

19 Tabel 4 : Criteria voor de diagnose van Ziekte van Creutzfeldt-Jakob Mogelijke CJZ Snel evolutieve dementie (evolutie sinds minder dan 2 jaar met een normaal of abnormaal EEG En Tenminste 2 van de volgende klinische tekens : myoclonieën (1), gezichtsstoornissen (1) of cerebellaire stoornissen pyramidale of extrapyramidale aantasting of akinetisch mutisme Waarschijnlijke CJZ Snel evolutieve dementie met een typische EEG (2) of / en een positieve onderzoek van de proteine in de LV En Tenminste 2 van de volgende klinische tekens : myoclonieën (1), gezichtsstoornissen (1) of cerebellaire stoornissen pyramidale of extrapyramidale aantasting of akinetisch mutisme Bevestigde CJZ Een mogelijke of waarschijnlijke CJZ bevestigd door een neuropathologische examen (1) vroegtijdige verschijn tekens (2) traag en diffuus dysritmie optreden samen met periodieke piekgolf complexen

20 Algoritme van de protocollen voor ontsmetting van vermoedelijke gecontamineerd materiaal door prions Categorie van patiënten (1) Interventie Interventie Interventie Interventie Interventie Interventie Hoge risico Virtuele Hoge risico Virtuele Hoge risico Virtuele risico (2) risico (2) risico (2) (3) (3) (3) Materiaal vernietigen Of Thermische Thermische Thermische Thermische Thermische Gewone EN Chemische ontsmetting EN Chemische ontsmetting EN Chemische ontsmetting OF Chemische ontsmetting OF Chemische ontsmetting ontsmetting- of sterilisatie procedures van materiaal Sterk aanbevolen Aanbevolen Aangeraden (1) Categorie 1 : patiënten met een mogelijke, waarschijnlijke of bevestigde ziekte van Creutzfeldt- Jakob. Categorie 2 : potentieel risico voor de ontwikkeling van een ziekte van Creutzfeldt-Jakob patiënt met een hard hersenvlies transplantatie uit kadaver patiënt na een behandeling met extractieve hypofysehormonen (groeihormoon, gonadotrofinen,..) patiënt verwant op eerste niveau met een patiënt met ziekte van Creutzfeldt-Jakob Categorie 3 : asymptomatische patiënt uitgesloten van definities hierboven.

21 (2) Interventie met hoge risico : heelkundige interventie van centraal zenuwstelsel, oog, ruggemerg of hard hersenvliezen (lumbaal punctie, spinale heelkundige interventie, sommige interventie van maxillo-faciale heelkunde of ORL). (3) Interventie met virtuele risico : alle andere invasieve medische akten. 21

22 Referentie 1. Direction générale de la santé - Circulaire n 100 du 11/12/ Inactivation of the unconventional agents of scrapie, bovine spongiform encephalopathy and Creutzfeldt-Jacob disease. D.M. Taylor, Journal of hospital infection : How to limit the spread of Creutzfeldt-Jacob disease. D. Dormont, Infection Control and hospital epidemiology (8): La stérilisation face aux prions. C. Faber,NOSO-info (4) : Infection Control of CJD and related disorders in the health care setting Advisory Committee on dangerous pathogens- Transmissible Spongiform Encephalopathies 6. Report of a WHO consultation on medicinal and other products in relation to human and animal transmissible spongiform encephalopathies 24/03/1997

Ministerie van Sociale Zaken, Volksgezondheid en Leefmilieu Hoge Gezondheidsraad

Ministerie van Sociale Zaken, Volksgezondheid en Leefmilieu Hoge Gezondheidsraad Ministerie van Sociale Zaken, Volksgezondheid en Leefmilieu Hoge Gezondheidsraad Aanbevelingen ter voorkoming van de overdracht van de overdraagbare spongiforme encefalopathieën (Ziekte van Creutzfeldt-Jakob)

Nadere informatie

Aanbevelingen ter voorkoming. overdraagbare spongiforme. (ziekte van Creutzfeldt-Jakob) in verzorgingsinstellingen

Aanbevelingen ter voorkoming. overdraagbare spongiforme. (ziekte van Creutzfeldt-Jakob) in verzorgingsinstellingen Hoge Gezondheidsraad Aanbevelingen ter voorkoming van de overdracht van de overdraagbare spongiforme encefalopathieën (ziekte van Creutzfeldt-Jakob) in verzorgingsinstellingen Herziening mei 2006 HGR nr.

Nadere informatie

Overdraagbare spongiforme encephalopathieën (OSE) (transmissible spongiform encephalopathies (TSE))

Overdraagbare spongiforme encephalopathieën (OSE) (transmissible spongiform encephalopathies (TSE)) Overdraagbare spongiforme encephalopathieën (OSE) (transmissible spongiform encephalopathies (TSE)) Inleiding Door het mogelijke verband tussen een nieuwe variant van de ziekte van Cruetzfeldt- Jakob (vcjd)

Nadere informatie

Regionaal Platform Ziekenhuishygiëne Regio Antwerpen. Overdraagbare spongiforme encephalopathieën (OSE)

Regionaal Platform Ziekenhuishygiëne Regio Antwerpen. Overdraagbare spongiforme encephalopathieën (OSE) Regionaal Platform Ziekenhuishygiëne Regio Antwerpen Overdraagbare spongiforme encephalopathieën (OSE) Datum 2005 Versie 1 Pg 1/17 Status Herziening 2010 Auteurs Dhr. Emiel Goovaerts (UZA, Antwerpen) Dhr.

Nadere informatie

Bewaren en transporteren van gebruikt instrumentarium

Bewaren en transporteren van gebruikt instrumentarium Ziekenhuizen Bewaren en transporteren van gebruikt instrumentarium Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds de Werkgroep Infectiepreventie als auteur wordt vermeld. Vergewis

Nadere informatie

ONTMANTELING VAN LABORATORIA DIE OSE-SNELTESTS

ONTMANTELING VAN LABORATORIA DIE OSE-SNELTESTS Bioveiligheid en Biotechnologie ONTMANTELING VAN LABORATORIA DIE OSE-SNELTESTS VERRICHTEN Dr. Amaya Leunda, Dr Stefan Roels, Mevr. Bernadette Van Vaerenbergh Juliette Wytsmanstraat 14 1050 Brussel België

Nadere informatie

Uitgave mei 2001. Hoge Gezondheidsraad. Correspondentieadres: Ministerie van Sociale Zaken, Volksgezondheid en Leefmilieu Hoge Gezondheidsraad

Uitgave mei 2001. Hoge Gezondheidsraad. Correspondentieadres: Ministerie van Sociale Zaken, Volksgezondheid en Leefmilieu Hoge Gezondheidsraad ISBN nr.: 90-76994-04-8 Nr Wettelijk Depot: D/2001/7795/14 AANBEVELINGEN VOOR HET PERSONEEL IN SLACHTHUIZEN, VERSNIJDINGSATELIERS EN SLAGERIJEN IN HET KADER VAN DE OVERDRAAGBARE SPONGIFORME ENCEFALOPATHIE

Nadere informatie

AANBEVELINGEN VOOR HET PERSONEEL IN SLACHTHUIZEN, VERSNIJDINGSATELIERS EN SLAGERIJEN. Hoge Gezondheidsraad

AANBEVELINGEN VOOR HET PERSONEEL IN SLACHTHUIZEN, VERSNIJDINGSATELIERS EN SLAGERIJEN. Hoge Gezondheidsraad AANBEVELINGEN VOOR HET PERSONEEL IN SLACHTHUIZEN, VERSNIJDINGSATELIERS EN SLAGERIJEN. Uitgave mei 2001 Hoge Gezondheidsraad AANBEVELINGEN VOOR HET PERSONEEL IN SLACHTHUIZEN, VERSNIJDINGSATELIERS EN SLAGERIJEN

Nadere informatie

Prionen. door dr. W. J. Gerritsen Tijdschrift Voeding Stichting Voeding Nederland Den Haag

Prionen. door dr. W. J. Gerritsen Tijdschrift Voeding Stichting Voeding Nederland Den Haag 132 1 Prionen door dr. W. J. Gerritsen Tijdschrift Voeding Stichting Voeding Nederland Den Haag 1. Inleiding: schapen, koeien en kannibalen 132 3 2. Prionen: protein only 132 4 3. Prion-eiwitten: in soorten

Nadere informatie

1. Hygiëne/Preventie en Beheersing van de Infectie

1. Hygiëne/Preventie en Beheersing van de Infectie 1. Hygiëne/Preventie en Beheersing van de Infectie Inleiding De virulentie van een pandemievirus en dus de klinische gevolgen in geval van nosocomiale overdracht verschillen van de ene pandemie tot de

Nadere informatie

Ziekenhuizen. Prionziekten

Ziekenhuizen. Prionziekten Ziekenhuizen Prionziekten Werkgroep Infectiepreventie Vastgesteld: april 2008 Wijziging: mei 2008 Revisie: april 2013 Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds de Werkgroep

Nadere informatie

Informatiebrochure voor bewoners en familieleden rond MRSA

Informatiebrochure voor bewoners en familieleden rond MRSA Uw zorg, onze zorg Vallen en fixatie Palliatieve zorg Wondzorg Zorg voor de bewoner Incontinentiezorg Vroegtijdige zorgplanning Mentorschap Aandachtspersoon Voeding RZL Dementie Informatiebrochure voor

Nadere informatie

9UDJHQ HQ DQWZRRUGHQ RYHU 76(V ELM VFKDSHQ HQ JHLWHQ

9UDJHQ HQ DQWZRRUGHQ RYHU 76(V ELM VFKDSHQ HQ JHLWHQ 0(02 Brussel, 7 november 2001 9UDJHQ HQ DQWZRRUGHQ RYHU 76(V ELM VFKDSHQ HQ JHLWHQ :DW]LMQRYHUGUDDJEDUHVSRQJLIRUPHHQFHIDORSDWKLHsQ76(V" TSE s zijn een groep ziekten die bij de mens en bij dieren voorkomen

Nadere informatie

Dienen er bijkomende. hygiënemaatregelen getroffen te. worden i.g.v. MRSA dragerschap?

Dienen er bijkomende. hygiënemaatregelen getroffen te. worden i.g.v. MRSA dragerschap? Dienen er bijkomende hygiënemaatregelen getroffen te worden i.g.v. MRSA dragerschap? A. Schuermans Dienst Ziekenhuishygiëne UZLeuven, Gasthuisberg MRSA dragerschap Gekoloniseerd: - neus, keel, perineum

Nadere informatie

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Hygiene en infectiepreventie 9

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Hygiene en infectiepreventie 9 Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Hygiene en infectiepreventie 9 Beschermende kleding Er wordt ingegaan op het gebruik van handschoenen; overschorten; mondneusmaskers; beschermende

Nadere informatie

Verpleeghuis- woon- en thuiszorg. Accidenteel bloedcontact

Verpleeghuis- woon- en thuiszorg. Accidenteel bloedcontact Verpleeghuis- woon- en thuiszorg Accidenteel bloedcontact Werkgroep Infectie Preventie Vastgesteld: januari 2004 Gewijzigd: maart 2004 Gewijzigd: februari 2009 Revisie: januari 2009 Dit document mag vrijelijk

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Chloorhexidine digluconaat

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Chloorhexidine digluconaat Bijsluiter: informatie voor de gebruiker HIBIDIL 50 mg/100 ml oplossing voor cutaan gebruik Chloorhexidine digluconaat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat

Nadere informatie

24.8.2004 Publicatieblad van de Europese Unie L 274/3

24.8.2004 Publicatieblad van de Europese Unie L 274/3 24.8.2004 Publicatieblad van de Europese Unie L 274/3 VERORDENING (EG) Nr. 1492/2004 VAN DE COMMISSIE van 23 augustus 2004 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 999/2001 van het Europees Parlement en

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. HIBITANE Tinctuur 5 mg/ml oplossing voor cutaan gebruik. Chloorhexidine digluconaat

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. HIBITANE Tinctuur 5 mg/ml oplossing voor cutaan gebruik. Chloorhexidine digluconaat Bijsluiter: informatie voor de gebruiker HIBITANE Tinctuur 5 mg/ml oplossing voor cutaan gebruik Chloorhexidine digluconaat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er

Nadere informatie

NETWERK VOOR DE SURVEILLANCE VAN

NETWERK VOOR DE SURVEILLANCE VAN Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Dienst Epidemiologie NETWERK VOOR DE SURVEILLANCE VAN DE ZIEKTE VAN CREUTZFELDT-JAKOB IN BELGIË jaarrapport 1999 Voor de Creutzfeldt -Jakob Commissie S. QUOILIN

Nadere informatie

Cedium chlorhexidini 0,05%, oplossing voor cutaan gebruik Chloorhexidine digluconaat

Cedium chlorhexidini 0,05%, oplossing voor cutaan gebruik Chloorhexidine digluconaat Cedium chlorhexidini 0,05%, oplossing voor cutaan gebruik Chloorhexidine digluconaat Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie. Dit geneesmiddel kunt u zonder voorschrift krijgen.

Nadere informatie

BSE als risico voor werknemers: Creutzfeldt-Jakob als beroepsziekte

BSE als risico voor werknemers: Creutzfeldt-Jakob als beroepsziekte TBV (2002) 10:41 47 DOI 10.1007/BF03073691 ONDERZOEK BSE als risico voor werknemers: Creutzfeldt-Jakob als beroepsziekte H.P.J. Stinis Samenvatting De nieuwe variante vorm van Creutzfeldt-Jakob die mogelijk

Nadere informatie

Richtlijnen voor huisartsen rond ebola

Richtlijnen voor huisartsen rond ebola Richtlijnen voor huisartsen rond ebola Gevalideerd door de RMG op 18 / 12 / 2014 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Wat is ebola?... 3 Welke regio s kregen te maken met ebola... 3 Hoe wordt ebola overgedragen?...

Nadere informatie

Doel: Het benoemen van maatregelen om het risico van overdracht van micro-organismen van medewerkers van Hap t Hellegat naar patiënten te verminderen.

Doel: Het benoemen van maatregelen om het risico van overdracht van micro-organismen van medewerkers van Hap t Hellegat naar patiënten te verminderen. Toepassing richtlijn Doel: Het benoemen van maatregelen om het risico van overdracht van micro-organismen van medewerkers van Hap t Hellegat naar patiënten te verminderen. Kwaliteitseisen Infectiepreventie

Nadere informatie

Ziekenhuis Maas en Kempen vzw Versie: 140809 Studenten - Stagiairs

Ziekenhuis Maas en Kempen vzw Versie: 140809 Studenten - Stagiairs R I S I C O F A C T O R E N W E R K P O S T F I C H E Vroedvrouwen in uitvoering van het KB van 03.05.1999 betreffende de van de jongeren op het werk en de omzendbrief van 12.01.2004 betreffende het gezondheidstoezicht

Nadere informatie

Het voorkomen van verspreiding van micro-organismen. donderdag 12 november 2015

Het voorkomen van verspreiding van micro-organismen. donderdag 12 november 2015 Het voorkomen van verspreiding van micro-organismen Leervragen Hoe vindt besmetting plaats en wat zijn de risico s? Hoe kan een besmettingscyclus doorbroken worden? Persoonlijke hygiëne Handhygiëne Persoonlijke

Nadere informatie

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het?

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? Oncologie/0145 1 Deze informatiebrochure is voor personen met een weke delen sarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn: familie, vrienden We geven

Nadere informatie

Veilig werken in de fysiotherapie en de ergotherapie

Veilig werken in de fysiotherapie en de ergotherapie Verpleeghuis- woon- en thuiszorg Veilig werken in de fysiotherapie en de ergotherapie Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds de Werkgroep Infectiepreventie als auteur

Nadere informatie

De psychiatrie van de nieuwe variant van Creutzfeldt-Jakob

De psychiatrie van de nieuwe variant van Creutzfeldt-Jakob korte bijdrage De psychiatrie van de nieuwe variant van Creutzfeldt-Jakob g. meynen, w.j.g. hoogendijk, w.a. van gool samenvatting De ziekte van Creutzfeldt-Jakob is een neurodegeneratieve aandoening gekenmerkt

Nadere informatie

6. INSTRUMENTENZORG (Overgenomen uit advies HGR 8279, aangepast aan de tandheelkundige situatie )

6. INSTRUMENTENZORG (Overgenomen uit advies HGR 8279, aangepast aan de tandheelkundige situatie ) 6. INSTRUMENTENZORG (Overgenomen uit advies HGR 8279, aangepast aan de tandheelkundige situatie ) 6.1 Algemene principes Apparatuur, materiaal en instrumenten die gebruikt worden bij tandheelkundige zorgverlening

Nadere informatie

Aflammeren in tijden van Q-koorts

Aflammeren in tijden van Q-koorts Aflammeren in tijden van Q-koorts Enkele adviezen: Laat bij het aflammeren geen mensen uit risicogroepen toe Draag tijdens het aflammeren speciale werkkleding: overall, rubberen laarzen en handschoenen

Nadere informatie

PBM s voor de bescherming van de handen en armen

PBM s voor de bescherming van de handen en armen PBM s voor de bescherming van de handen en armen Ongevallen met letsels aan handen en armen maken een groot deel uit van het totale aantal arbeidsongevallen. Beschermende handschoenen zijn dan ook geen

Nadere informatie

Ziekenhuizen. Strikte isolatie

Ziekenhuizen. Strikte isolatie Ziekenhuizen Strikte isolatie Werkgroep Infectiepreventie Vastgesteld: november 2006 Revisie: november 2011 Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds de Werkgroep Infectiepreventie

Nadere informatie

Vragen en antwoorden over TSE's bij schapen en geiten

Vragen en antwoorden over TSE's bij schapen en geiten MEMO/03/157 Brussel, 24 juli 2003 Vragen en antwoorden over TSE's bij schapen en geiten Wat zijn overdraagbare spongiforme encefalopathieën (TSE's)? TSE's zijn een groep ziekten die bij de mens en bij

Nadere informatie

Deze informatie is bestemd voor patiënten met een mogelijke of aangetoonde MRSA besmetting.

Deze informatie is bestemd voor patiënten met een mogelijke of aangetoonde MRSA besmetting. Deze informatie is bestemd voor patiënten met een mogelijke of aangetoonde MRSA besmetting. Wat is MRSA? Staphylococcus aureus, is een bacterie die bij 20-60% van gezonde personen voorkomt op de huid.

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Dicural 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke milliliter van de oplossing bevat: 2.1 Werkzame stof Difloxacine

Nadere informatie

Algemeen Ziekenhuis Vesalius Studenten- Stagiairs

Algemeen Ziekenhuis Vesalius Studenten- Stagiairs W E R K P O S T F I C H E In uitvoering van het KB van 03.05.1999 betreffende de bescherming van de jongeren op het werk en de omzendbrief van 12.01.2004 betreffende het gezondheidstoezicht van stagiairs

Nadere informatie

Omgaan met biologische agentia

Omgaan met biologische agentia Omgaan met biologische agentia Hoe omgaan met BA Werknemer Werkgever Instructie Procedure Besmettingswijze Besmettingsincident Informatie (RA) Communicatie Hygiëne-voorzieningen PBM BA Gezondheidstoezicht

Nadere informatie

Erkenningsvoorwaarden voor embryoteams en embryoproductieteams voor paarden VANAF 01/09/2010

Erkenningsvoorwaarden voor embryoteams en embryoproductieteams voor paarden VANAF 01/09/2010 Erkenningsvoorwaarden voor embryoteams en embryoproductieteams voor paarden VANAF 01/09/2010 Bijlage II.9.3 bij het koninklijk besluit van 16 januari 2006 tot vaststelling van de nadere regels van de erkenningen,

Nadere informatie

Leefregels na behandeling met radioactief Jodium-131. Afdeling Nucleaire Geneeskunde

Leefregels na behandeling met radioactief Jodium-131. Afdeling Nucleaire Geneeskunde Leefregels na behandeling met radioactief Jodium-131 Afdeling Nucleaire Geneeskunde Inleiding Deze folder geeft u informatie over de behandeling met radioactief jodium. Deze behandeling kan worden uitgevoerd

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen)

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen) Document Milieu-, Natuur- en Energiebeleid Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel Tel 02 553 03 55 - Fax 02 553 80 06 beleid@lne.vlaanderen.be Onderwerp Status versie datum auteur R-zinnen en S-zinnen

Nadere informatie

Bijlage II, Checklist essentiële eisen

Bijlage II, Checklist essentiële eisen Auteur: Ing. W. Verwoerd met dank aan Peter Ruys, Kema Trefwoorden: essentiële eisen Bijlage II, Checklist essentiële eisen I Essentiële eisen N/A Norm(en)/Oplos sing(en) Algemene eisen 1. De hulpmiddelen

Nadere informatie

checklist 1 Werken bij biologie School:... Datum:... Vestiging:... Ingevuld door sectie / docent / TOA:... Vak:... Lokaal / kabinet:... in orde d.d.

checklist 1 Werken bij biologie School:... Datum:... Vestiging:... Ingevuld door sectie / docent / TOA:... Vak:... Lokaal / kabinet:... in orde d.d. Checklist 4 Werken bij biologie School:... Datum:... Vestigg:... Ingevuld door sectie / docent / TOA:... Vak:... Lokaal / kabet:... Nr Aandachtspunt Omschrijvg Opmerkg A 4.1 Algemene zaken 4.1.1 Zie voor

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen 1 van 8 Rzinnen & S zinnen Datum: 18032013 Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: Rzinnen R 1 R 2 R 3 R 4 R 5 R 6 R 7 R 8 R 9 R 10 R 11 R 12 R 14 R 15 R 16 R 17

Nadere informatie

PATIËNTENINFO. Uw kind is drager van de MRSA-bacterie Hoe pakken we dit samen aan? Intensieve neonatale zorg / Ziekenhuishygiëne

PATIËNTENINFO. Uw kind is drager van de MRSA-bacterie Hoe pakken we dit samen aan? Intensieve neonatale zorg / Ziekenhuishygiëne PATIËNTENINFO Uw kind is drager van de MRSA-bacterie Hoe pakken we dit samen aan? Intensieve neonatale zorg / Ziekenhuishygiëne Beste ouders, U hebt net vernomen dat bij uw kind de bacterie met de naam

Nadere informatie

Z.O.L. Ziekenhuis Oost-Limburg Studenten - Stagiairs

Z.O.L. Ziekenhuis Oost-Limburg Studenten - Stagiairs R I S I C O F A C T O R E N W E R K P O S T F I C H E (GB20) in uitvoering van het KB van 03.05.1999 betreffende de van de jongeren op het werk en de omzendbrief van 12.01.2004 betreffende het gezondheidstoezicht

Nadere informatie

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K Inhoudsopgave 1 B 2 B 3 B 4 B 5 B 6 B 7 B 8 B 9 B 1 B 11 B 12 B 13 B Palpabele schildkliernoduli en euthyreotische struma... 1 Lange

Nadere informatie

Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln

Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln B06 Bijlage I Rubella en zwangerschap, richtlijnen voor de praktijk Beleid naar aanleiding van een (mogelijk) contact (zie toelichting 1) Inventariseer

Nadere informatie

BVD, het aanpakken waard! Ruben Tolboom Intervisie 2014

BVD, het aanpakken waard! Ruben Tolboom Intervisie 2014 BVD, het aanpakken waard! Ruben Tolboom Intervisie 2014 Voorstellen Ruben Tolboom Tot 1 mei 2014: rundveedierenarts Vanaf heden: Field Technical Service Manager Technische achtergrond produkten-dierziekten

Nadere informatie

Ziekenhuizen. Sondevoeding

Ziekenhuizen. Sondevoeding Ziekenhuizen Sondevoeding Werkgroep Infectiepreventie Vastgesteld: september 2007 Revisie: september 2012 Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds de Werkgroep Infectiepreventie

Nadere informatie

ADVIES VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD nr. 8829

ADVIES VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD nr. 8829 ADVIES VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD nr. 8829 Herziening van de uitsluitingscriteria voor bloeddonoren om de overdracht van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob te voorkomen Review of exclusion criteria for blood

Nadere informatie

MRSA in verpleeghuis en woonzorgcentrum

MRSA in verpleeghuis en woonzorgcentrum Verpleeghuis- woon- en thuiszorg MRSA in verpleeghuis en woonzorgcentrum Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds de Werkgroep Infectiepreventie als auteur wordt vermeld.

Nadere informatie

Algemeen Ziekenhuis Vesalius Studenten- Stagiairs

Algemeen Ziekenhuis Vesalius Studenten- Stagiairs W E R K P O S T F I C H E In uitvoering van het KB van 03.05.1999 betreffende de bescherming van de jongeren op het werk en de omzendbrief van 12.01.2004 betreffende het gezondheidstoezicht van stagiairs

Nadere informatie

Humeral SuturePlate en schroeven DFU-0139 NIEUWE HERZIENING 11

Humeral SuturePlate en schroeven DFU-0139 NIEUWE HERZIENING 11 Humeral SuturePlate en schroeven DFU-0139 NIEUWE HERZIENING 11 A. BESCHRIJVING VAN HET MEDISCHE HULPMIDDEL De Arthrex Humeral SuturePlate is een vergrendelend plaat-en-schroefsysteem met laag profiel.

Nadere informatie

25 NOVEMBER 2005. - Koninklijk besluit betreffende de reglementering van tatoeages en piercings

25 NOVEMBER 2005. - Koninklijk besluit betreffende de reglementering van tatoeages en piercings Welkom Laatste inhoud Nieuwe opzoeking einde eerste woord laatste woord Publicatie : 2005-12-21 FEDERALE OVERHEIDSDIENST VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25 NOVEMBER 2005.

Nadere informatie

Verpleeghuis- woon- en thuiszorg. Handhygiëne

Verpleeghuis- woon- en thuiszorg. Handhygiëne Verpleeghuis- woon- en thuiszorg Handhygiëne Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds de Werkgroep Infectiepreventie als auteur wordt vermeld. Vergewis u er van dat u

Nadere informatie

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN :

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : Bijlage IX R 1 : In droge toestand ontplofbaar AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : R 2 : Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen 1 / 10

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen 1 / 10 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen 1 / 10 Advies 18-2004 - Boviene spongiforme encefalopathie Herziening van de leeftijd van runderen met betrekking tot het verwijderen van de wervelkolom

Nadere informatie

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen: Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:. Een OPS patiënt. Wat is OPS en klachtenlijst? Oorzaken van OPS. Waar komt dat gif terecht? Natuurlijke ontgifting. Bioresonantie

Nadere informatie

PrP sc. PrP c. vcjd recapitulatie & nieuws. Recapitulatie. Recapitulatie

PrP sc. PrP c. vcjd recapitulatie & nieuws. Recapitulatie. Recapitulatie Recapitulatie vcjd recapitulatie & nieuws - prionziekte = spongiforme encephalopathie - voortijdige dementie door ophoping van verkeerde vorm (PRP sc ) van een eigen eiwit (PRP c ) Hans L. Zaaijer arts-microbioloog

Nadere informatie

Prijslijst passanten 2016 (voorlopige versie 15 november 2015)

Prijslijst passanten 2016 (voorlopige versie 15 november 2015) Prijslijst passanten 2016 (voorlopige versie 15 november 2015) Zorg Declaratie Omschrijving Passanten product code prijs 2016 010501004 15B905 Kleine operatie bij een seksueel overdraagbare aandoening

Nadere informatie

BSE als risico voor werknemers: Creutzfeldt-Jakob als beroepsziekte. H.P.J. Stinis

BSE als risico voor werknemers: Creutzfeldt-Jakob als beroepsziekte. H.P.J. Stinis BSE als risico voor werknemers: Creutzfeldt-Jakob als beroepsziekte. H.P.J. Stinis 1. Inleiding Er lijkt een relatie te bestaan tussen de aan de bovine spongioforme encephalopathie (BSE) lijdende runderen

Nadere informatie

Patiënteninformatie. ca-mrsa bacterie

Patiënteninformatie. ca-mrsa bacterie Patiënteninformatie ca-mrsa bacterie Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Informatie over ca-mrsa... 3 Wat is ca-mrsa?... 3 Hoe wordt ca-mrsa overgedragen?... 4 Hoe wordt ca-mrsa opgespoord?... 4 Preventieve

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Dienst Ziekenhuishygiëne. Leven met CA-MRSA thuis. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Dienst Ziekenhuishygiëne. Leven met CA-MRSA thuis. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Dienst Ziekenhuishygiëne Leven met CA-MRSA thuis GezondheidsZorg met een Ziel 1 Wat is CA-MRSA? Methicilline Resistente Staphylococcus aureus, ook wel MRSA genoemd, wordt in de eerste

Nadere informatie

Irriterend voor de ademhalingswegen Zeer irriterend voor de ogen (gevaar voor oogletsel) Buikpijn, diarree, braken

Irriterend voor de ademhalingswegen Zeer irriterend voor de ogen (gevaar voor oogletsel) Buikpijn, diarree, braken Bladzijde : 1 Verantwoordelijke verdeler : Telefoon noodgevallen EURO TABS s.c.r.i.s. Route de la Barrière 24 a Antigif centrum België B 6970 TENNEVILLE Tel : 084 / 45.70.91 070 / 245.245 Fax : 084 / 45.70.89

Nadere informatie

CONSENSUSDOCUMENT 5: De sanitaire cel. 5a : De badkamer en het bad.

CONSENSUSDOCUMENT 5: De sanitaire cel. 5a : De badkamer en het bad. CONSENSUSDOCUMENT 5: De sanitaire cel. 5a : De badkamer en het bad. Er dient hier te worden verwezen naar de andere consensusdocumenten ivm de sanitaire cel : - Consensusdocument 3: Vloeren en muren -

Nadere informatie

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. 3 Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Nadere informatie

Sirona: competent op het gebied van hygiëne DAC UNIVERSAL. Hygiënesystemen. Combinatieautoclaaf

Sirona: competent op het gebied van hygiëne DAC UNIVERSAL. Hygiënesystemen. Combinatieautoclaaf Sirona: competent op het gebied van hygiëne DAC UNIVERSAL Hygiënesystemen Combinatieautoclaaf Speciale deksel Reinigen, oliën en steriliseren in 12 minuten 6 instrumenten worden 100% gereinigd, geolied

Nadere informatie

AGRIBEX 2013 Conditions sanitaires Sanitaire voorwaarden Version/versie 25/09/2013

AGRIBEX 2013 Conditions sanitaires Sanitaire voorwaarden Version/versie 25/09/2013 1. Algemene voorwaarden a. Op de verzameling zijn alleen dieren toegelaten die in orde zijn met de huidige Europese en Belgische wetgeving. b. Transport: i. Elke vervoerder moet een toelating hebben om

Nadere informatie

Silica colloïdalis anhydrica Natrii methylis parahydroxybenzoas Natrii propyl parahydroxybenzoas. Acidum citricum monohydricum

Silica colloïdalis anhydrica Natrii methylis parahydroxybenzoas Natrii propyl parahydroxybenzoas. Acidum citricum monohydricum 1. Benaming Panacur suspensie 2,5 % ad us. vet. 2. Samenstelling Actief bestanddeel Fenbendazolum per ml 25.000 mg Andere bestanddelen Silica colloïdalis anhydrica Natrii methylis parahydroxybenzoas Natrii

Nadere informatie

Toolbox-meeting Gevaarlijke stoffen

Toolbox-meeting Gevaarlijke stoffen Toolbox-meeting Gevaarlijke stoffen Unica installatietechniek B.V. Schrevenweg 2 8024 HA Zwolle Tel. 038 4560456 Fax 038 4560404 Inleiding In het dagelijks leven kunnen we niet meer zonder chemische stoffen.

Nadere informatie

Legionella pneumophila (veteranenziekte)

Legionella pneumophila (veteranenziekte) Legionella pneumophila (veteranenziekte) Inleiding De legionella-uitbraak in 1999 op de bloemententoonstelling in Bovenkarspel was voor de overheid aanleiding om maatregelen te nemen om een nieuwe uitbraak

Nadere informatie

Ziekenhuis Maas en Kempen vzw Studenten Stagiairs nieuwe medewerkers

Ziekenhuis Maas en Kempen vzw Studenten Stagiairs nieuwe medewerkers R I S I C O F A C T O R E N W E R K P O S T F I C H E Verzorgende/Zorgkundige in uitvoering van het KB van 03.05.1999 betreffende de van de jongeren op het werk en de omzendbrief van 12.01.2004 betreffende

Nadere informatie

Studenten - Stagiairs

Studenten - Stagiairs R I S I C O F A C T O R E N W E R K P O S T F I C H E (Liaisonpsychologie EPSOMA) in uitvoering van het KB van 03.05.1999 betreffende de van de jongeren op het werk en de omzendbrief van 12.01.2004 betreffende

Nadere informatie

OSTEOCHONDRAAL AUTOGRAFTTRANSFERSYSTEEM (OATS ), borende ruimer en botgraft-harvester DFU-0070 NIEUWE HERZIENING 10

OSTEOCHONDRAAL AUTOGRAFTTRANSFERSYSTEEM (OATS ), borende ruimer en botgraft-harvester DFU-0070 NIEUWE HERZIENING 10 OSTEOCHONDRAAL AUTOGRAFTTRANSFERSYSTEEM (OATS ), borende ruimer en botgraft-harvester DFU-0070 NIEUWE HERZIENING 10 A. BESCHRIJVING VAN HET MEDISCHE HULPMIDDEL Het osteochondraal autografttransfersysteem

Nadere informatie

Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen

Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C62 van 26/02/98 Bijlage IV BIJLAGE IV - INPERKINGS- EN ANDERE BESCHERMINGSMAATREGELEN - Algemene beginselen 1. Deze tabellen bieden een overzicht

Nadere informatie

HET GEBRUIK VAN JODIUMTABLETTEN (65 MG KALIUMJODIDE PER TABLET) IN GEVAL VAN NUCLEAIRE OF RADIOLOGISCHE NOODSITUATIES

HET GEBRUIK VAN JODIUMTABLETTEN (65 MG KALIUMJODIDE PER TABLET) IN GEVAL VAN NUCLEAIRE OF RADIOLOGISCHE NOODSITUATIES HET GEBRUIK VAN JODIUMTABLETTEN (65 MG KALIUMJODIDE PER TABLET) IN GEVAL VAN NUCLEAIRE OF RADIOLOGISCHE NOODSITUATIES BIJSLUITER VOOR DE BEVOLKING 1. NOODSITUATIES WAARBIJ RADIOACTIEF JODIUM VRIJKOMT Bij

Nadere informatie

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen en S-zinnen Inhoud Pag. -zinnen... 2 Gecombineerde -zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen (aanduiding bijzondere gevaren, isk-zinnen) -nummer Gevarenaanduiding 1 2 3 4 5

Nadere informatie

Ziekte van von Hippel Lindau

Ziekte van von Hippel Lindau Ziekte van von Hippel Lindau Kenmerken De ziekte van von Hippel Lindau (VHL) is een zeldzame erfelijke aandoening die wordt gekenmerkt door goed- of kwaadaardige gezwellen (tumoren) op verschillende plaatsen

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1/5 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzame bestanddelen: Per 500 ml: 95,0 g calciumgluconaat 22,5 g calciumgluceptaat

Nadere informatie

Verwijder de beschermfolie net voor de oplevering en u biedt uw eindklant steeds opnieuw vloeren met dezelfde glans en kwaliteit als in uw showroom.

Verwijder de beschermfolie net voor de oplevering en u biedt uw eindklant steeds opnieuw vloeren met dezelfde glans en kwaliteit als in uw showroom. HS PROTECT FLOOR is een luchtdrogende coating ter bescherming van vloeren tijdens constructiewerken, transport en opslag. De coating kan eenvoudig worden aangebracht met een spuitpistool, verfrol of borstel.

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT. Yttrium ( 90 Y)-citraat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT. Yttrium ( 90 Y)-citraat BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT Yttrium( 90 Y)-citraat 37-370 MBq/ml suspensie voor injectie Yttrium ( 90 Y)-citraat Lees goed de hele bijsluiter voordat dit geneesmiddel aan u wordt toegediend

Nadere informatie

Algemene hygiëne in de refter

Algemene hygiëne in de refter Algemene hygiëne in de refter hygiëne in de refters..docx: Versie: 01/09/2011 Pagina 1 van 6 REFTER: ALGEMENE MAATREGELEN Inleiding : De algemene regelgeving betreffende de hygiëne in een refter kan teruggevonden

Nadere informatie

Circulaire 2015 01. Biologische agentia op de werkplek en vaccinaties

Circulaire 2015 01. Biologische agentia op de werkplek en vaccinaties Vaccinaties bij uitzendkrachten PRINCIPE Afdeling X Inentingen Werkgevers nemen verplicht welbepaalde maatregelen om hun werknemers en uitzendkrachten te beschermen tegen gezondheidsrisico s verbonden

Nadere informatie

1. RISK & SAFETY ZINNEN

1. RISK & SAFETY ZINNEN 1. RISK & SAFETY ZINNEN Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen R-zinnen geven bijzondere gevaren (Risks) aan. S-zinnen geven veiligheidsaanbevelingen (Safety) aan. De zinnen zijn

Nadere informatie

PROTOCOL TER PREVENTIE VAN BLOEDOVERDRAAGBARE AANDOENINGEN. Met instemming PGMR mei 2013 MET INSTEMMING

PROTOCOL TER PREVENTIE VAN BLOEDOVERDRAAGBARE AANDOENINGEN. Met instemming PGMR mei 2013 MET INSTEMMING PROTOCOL TER PREVENTIE VAN BLOEDOVERDRAAGBARE AANDOENINGEN Met instemming PGMR mei 2013 MET INSTEMMING INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1 1 INLEIDING... 2 2 VOORKOMEN VAN BLOEDBLOEDCONTACT... 2 2.1 Specifieke

Nadere informatie

Ziekenhuizen. Ultrasone reiniging

Ziekenhuizen. Ultrasone reiniging Ziekenhuizen Ultrasone reiniging Werkgroep Infectiepreventie Vastgesteld: juli 2006 Revisie: juli 2011 Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds de Werkgroep Infectiepreventie

Nadere informatie

Geef de Mexicaanse Griep geen kans! Bescherm jezelf, samen met Bedrijfskleding Noord!

Geef de Mexicaanse Griep geen kans! Bescherm jezelf, samen met Bedrijfskleding Noord! Geef de Mexicaanse Griep geen kans! Bescherm jezelf, samen met Bedrijfskleding Noord! Het World Health organisation (WHO) raadt aan om minimaal FFP2 maskers te gebruiken in situaties waar er contact is

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de gebruik(st)er

Bijsluiter: informatie voor de gebruik(st)er Bijsluiter: informatie voor de gebruik(st)er CLONAZONE 250 mg, tabletten voor oplossing voor cutaan gebruik/tabletten voor gebruik in drinkwater CLONAZONE 250 mg, poeder voor oplossing voor cutaan gebruik/poeder

Nadere informatie

Veiligheidsinformatieblad

Veiligheidsinformatieblad Veiligheidsinformatieblad 01. Identificatie van het product en het bedrijf Productnaam Gebruik product Niet-geadviseerd gebruik Leverancier Noodgevallen : ACCU-LUBE VLOEISTOF, LB2000, TYPE HD : Micro-smeermiddel

Nadere informatie

flesvoeding bij u thuis

flesvoeding bij u thuis flesvoeding bij u thuis Beste ouders Nu u en uw baby de materniteit of de neonatologie van az groeninge verlaten, stelt u zich wellicht de vraag hoe u thuis zelf op de juiste manier flesvoeding moet klaarmaken.

Nadere informatie

Maatregelen thuis na chemotherapie

Maatregelen thuis na chemotherapie Maatregelen thuis na chemotherapie Deze folder is gemaakt op basis van het Arboconvenant Veilig werken met cytostatica en aangepast op basis van inventarisatie van informatiemateriaal bij leden van de

Nadere informatie

VRAGENLIJST BIOVEILIGHEID OP PLUIMVEEBEDRIJVEN - 2008

VRAGENLIJST BIOVEILIGHEID OP PLUIMVEEBEDRIJVEN - 2008 VRAGENLIJST BIOVEILIGHEID OP PLUIMVEEBEDRIJVEN - 2008 I. IDENTIFICATIE VAN HET BEDRIJF (**) beslagnummer: adres: gelegen in een gevoelig natuurgebied? (*) verantwoordelijke: naam: tel: adres: dierenarts:

Nadere informatie

Dierenkliniek Goeree Overflakkee

Dierenkliniek Goeree Overflakkee Dierenkliniek Goeree Overflakkee De teksten van onze artikelen worden geschreven aan de hand van wetenschappelijke literatuur, maar ook op basis van onze eigen inzichten en ervaringen. Daarom kan de informatie

Nadere informatie