Sleutelpublicatie. Bouwen aan het vak. Sleutelpublicatie. Bouwonderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sleutelpublicatie. Bouwen aan het vak. Sleutelpublicatie. Bouwonderwijs"

Transcriptie

1 Sleutelpublicatie Bouwen aan het vak Sleutelpublicatie Bouwonderwijs

2 Sleutelpublicatie Bouwonderwijs Bouwen aan het vak Regieraad Bouw & PSIBouw

3

4 Voorwoord De vernieuwing in de bouw komt de laatste jaren steeds sterker op gang maar vergt een lange adem. Het vergt vooral inzet van alle partijen, aan alle kanten van de tafel, jong en oud. De bouw wordt gevormd door zijn mensen en de verandering moet dus ook voortkomen uit deze mensen. De rol van onderwijs en opleiding hierin is essentieel. Niet alleen staan we voor de taak de werknemers van vandaag het voortouw te laten nemen in de verandering, tegelijkertijd moeten we de generatie van morgen opleiden. Om dat goed te doen, met voldoende oog voor de toekomst, zullen wij de komende periode veel energie moeten steken in de wereld van het opleiden en het onderwijs. Voor u ligt de sleutelpublicatie Bouwen aan het vak. Een gezamenlijk initiatief van de Regieraad Bouw en het vernieuwingsnetwerk PSIBouw. De publicatie bevat aanbevelingen die een gezonde en toekomstgerichte bouwsector beogen met een goede relatie tussen onderwijs en sector. Deze aanbevelingen zijn vanuit twee benaderingen tot stand gekomen. Enerzijds is er een gedegen onderzoek gedaan naar de stand van zaken in het veld van het bouwgerelateerde onderwijs. Anderzijds is er, mede op basis van consultatie van veel betrokkenen, een perspectief op de bouw van de toekomst geschetst. Beide zijn, tezamen met de aanbevelingen, opgenomen in deze sleutelpublicatie. Deze sleutelpublicatie met haar aanbevelingen is niet bedoeld als sluitstuk, het is juist bedoeld als start van een traject waarin Regieraad Bouw en PSIBouw, samen met onderwijswereld en sector, invulling gaan geven aan vernieuwing van het bouwonderwijs. Als u suggesties heeft voor dit vervolgtraject dan vernemen wij die graag. Daarnaast roep ik u op om vanuit uw eigen rol een actieve bijdrage te leveren aan het realiseren van de aanbevelingen. Ik wil u vragen in actie te komen vanuit de gezamenlijke verantwoordelijkheid die we hebben voor het bouwonderwijs en de vernieuwing in de sector. Tot slot wil ik Lenny Vulperhorst van AEF graag danken voor zijn inzet, scherpte en flexibiliteit in de afgelopen periode. Ook dank aan Fundeon, SBR en TSM voor hun bijdragen aan het onderliggende onderzoekswerk. Ir. A.B. Smaal Regieraad Bouw en PSIBouw December 2006 K a n s e n v o o r h e t b o u w v a k 5

5 Inhoudsopgave Essay Voorwoord 5 1 Tien opgaven bouwonderwijs 11 2 Perspectief Competenties in de sector van het bouwen 15 4 Aanbevelingen ondernemers 18 5 Aanbevelingen opdrachtgevers 20 6 Aanbevelingen voor VMBO en MBO 21 7 Aanbevelingen voor het HBO 22 8 Aanbevelingen voor het WO 23 9 Aanbevelingen voor werkgeversorganisaties en vakbonden 24 6 R e g i e r a a d B o u w & P S I B o u w

6 Inhoudsopgave Onderzoek en Analyse 1 Inleiding 27 2 Veranderopgave Regieraad Bouw en PSIBouw 29 3 De onderwijsstructuur in de bouw 31 4 Facts and figures bouwonderwijs 37 5 Opvattingen over het bouwonderwijs vanuit de bouwpraktijk De bouw aan het woord Competentieverandering management volgens leidinggevenden in de bouw 52 6 Docenten en alumni over het bouwonderwijs De opvattingen van docenten over het bouwonderwijs op het VMBO De opvattingen van docenten over het bouwonderwijs op het MBO De opvatting van hoger opgeleiden over het bouwonderwijs op HBO- en WO-niveau 62 7 Knelpunten 67 8 Het veranderingsmechanisme 71 9 Barrières voor verandering Voetnoten 81 Bijlage 1: Geïnterviewden en deelnemers conferenties 84 K a n s e n v o o r h e t b o u w v a k 7

7

8 Sleutelpublicatie Bouwonderwijs Kansen voor het bouwvak Essay

9

10 1 Tien opgaven bouwonderwijs De Regieraad Bouw en PSIBouw willen instellingen in het bouwonderwijs, opdrachtgevers en opdrachtnemers in de bouw aansporen om actief bij te dragen aan de gewenste veranderingen in het bouwonderwijs. Dat kan door gezamenlijk de schouders te zetten onder tien opgaven: stichten van (regionale) praktijkwerkplaatsen, waar docenten van reguliere VMBO- en MBO- scholen en ondernemers gezamenlijk les geven aan gemotiveerde leerlingen vanaf 14 jaar van het VMBO (korte termijnactie) versterken van de praktijkcomponent (op duizend-en-één manieren) en actieve medewerking van ondernemers in het MBO- en HBO-onderwijs (korte termijnactie) versterken praktijkcomponent (stages, leeronderzoeken) in het WO (korte termijn) starten van een topopleiding professioneel opdrachtgeverschap (korte termijn) invoeren van een persoonsgebonden beroepscertificaat voor alle bouwplaatsmedewerkers (middellange termijn) binnen de onderneming op directieniveau positioneren van de personeelsafdeling, die zich meer richt op persoonlijke loopbaanontwikkeling van medewerkers en opleidingsbeleid (middellange termijn) verbreden van het competentieprofiel op HBO-niveau tot multispecialist (middellange termijn) integreren van de inhoud, afstemmen van de programma s en gezamenlijk profileren van het WO-onderwijs als ware het 1TU (middellange termijn). concurrentie en grensvervaging tussen HBO en WO omzetten in gezamenlijk gedragen benadering (middellange termijn) opfrisstages voor docenten in het bedrijfsleven. Daarnaast worden docenten mobieler: ze gaan naar de leerling en het bouwbedrijf toe. (Oud-)ondernemers gaan ook meer lesgeven (middellange termijn). K a n s e n v o o r h e t b o u w v a k 11

11 2 Perspectief 2025 De bouw bestaat in 2025 niet meer. De markt is sterk veranderd. Er zijn meerdere markten naast elkaar ontstaan met ieder hun eigen kenmerken, verhoudingen en competenties. Over bouwbedrijven spreken we niet meer. Er zijn marktpartijen in de sector van het bouwen: full service bedrijven, maakbedrijven in de nieuwbouw en het onderhouden en creatieve dienstverleners. Full servicebedrijven De zakelijke dienstverleners zijn gespecialiseerd in ontwikkeling en beheer van de gebouwde omgeving. Zij zorgen er voor dat de fysieke infrastructuur voor bedrijven en individuen op maat kan functioneren. Hun opvatting over fysieke infrastructuur is breed: zij zorgen er voor dat ziekenhuizen, scholen, ondernemingen en instellingen zich volledig kunnen richten op hun kernactiviteiten. Zij zorgen niet alleen voor het gebouw, de parkeerterreinen en de toegangswegen, maar ook voor het onderhoud en beheer (schoonmaken, beveiligen) van de gebouwen en installaties, de exploitatie van de parkeerterreinen, et cetera. Deze nieuwe dienstverleners zijn in de plaats gekomen van grote ingenieursbureaus, bouwconglomeraten en grote installatiebedrijven. In deze bedrijven is het oude onderscheid tussen ontwikkelen, ontwerpen, bouwen en installeren achterhaald. Er wordt geredeneerd vanuit de levenscyclus van de functie: het gebouw, de woning, de weg, de kabels. In navolging van de Franse bouw is er sprake van brede aanbieders van (fysieke) infrastructuur voor gebruikers. Het zijn professioneel opererende en kennisintensieve bedrijven, die hoogwaardige diensten en producten leveren. Hun concurrentiefactoren zijn: mensen, kennis en risicomanagement / procesbeheersing. Financial engineering is daar onderdeel van. Iedereen die in een van deze full servicebedrijven werkt is gepokt en gemazeld in dienstverlening aan klanten en gebruikers en functioneert minimaal op MBO+ niveau. Elk personeelslid snapt dat het altijd draait om het toevoegen van waarde aan de activiteiten van klanten. Alle specialisten en allrounders bij zo n full servicebedrijf zijn gekneed in hun vak. Zij hebben een stevige vooropleiding, houden hun vak systematisch bij, verbreden en/of verdiepen zich, zorgen er voor dat ze de blik naar buiten fris houden, hebben een sterk ontwikkeld klantbewustzijn en vinden het leren van projecten de normaalste zaak van de wereld. De specialisten beschikken over meerdere competenties als ze van school of de universiteit komen, de allrounders zijn breed georiënteerd en beschikken zowel over de normale harde skills die elke manager in zijn rugzak heeft (juridisch, bedrijfseconomisch, commercieel), maar ook over goed ontwikkelde soft skills (intra- en interpersoonlijk). En in technisch opzicht hebben ze een stevige basis in één van de relevante disciplines of beschikken ze over proceservaring in de maakindustrie. 12 R e g i e r a a d B o u w & P S I B o u w

12 Full servicebedrijven zijn geen capaciteitsbedrijven, maar zijn doorgaans opdrachtgever van bedrijven die zij hun producten laten maken. Er is sprake van uitbesteding van de uitvoering aan een groot aantal makers en leveranciers. Soms is er ook sprake van partnerships. Maakindustrie Wat de maakindustrie betreft is er een onderscheid tussen het realiseren van nieuwbouw van en het plegen van onderhoud aan gebouwen en infrastructuur. We spreken in 2025 dan ook van de sector van het bouwen. Daaronder valt niet alleen de oude bouwuitvoering, maar ook de installatiesector, het schildersbedrijf en delen van de toeleveringsindustrie. Het grootste deel van nieuwbouw is in 2025 sterk geïndustrialiseerd. Veel wordt voorbereid in fabrieken. En op de bouwplaats staat het monteren centraal. Steeds meer kan op de bouwplaats machinaal, maar er moet toch ook nog steeds veel (voor een deel) met de hand. Personeel in de nieuwbouw bestaat voor een groot deel uit montagepersoneel en bestuurders van machines. Dit personeel is goed opgeleid voor het proces waarbinnen het functioneert. Het is getraind in samenwerking in kleine teams en in verantwoordelijkheid nemen voor veiligheid, arbeidsomstandigheden, milieu en de maatschappelijke omgeving. Men snapt hoe het maakproces in elkaar zit en hoe nauw het luistert tussen de verschillende deelprocessen. En men is doordrongen van het belang van een goed eindproduct en tevreden klanten en gebruikers. Uiteraard beschikt het personeel over een goede technische basiskennis en over technische handigheid. Na een inwerkperiode zijn alle bouwplaatsmedewerkers persoonlijk gecertificeerd en rust op hen de verplichting het certificaat te onderhouden. Dat certificaat geldt zowel voor personeel in dienst van bedrijven als voor zelfstandigen zonder personeel. Zonder beroepscertificaat hebben mensen geen toegang tot de sector. Het grote aantal zelfstandigen in kleine ondernemingen is overigens de kern van de maakindustrie. De mogelijkheden voor startende ondernemers zijn in de maakindustrie groot. De onderhoudsmarkt is een markt van gespecialiseerde bedrijven. Het regionaal opererend bedrijfsleven is in die onderhoudsmarkt dominant en het wemelt er van de zelfstandigen zonder personeel. In de onderhoudsmarkt staat het vakmanschap centraal. Vaklieden beschikken over state of the art kennis, materieel en materialen. Gecombineerd met een beroepscertificaat leidt dat tot een sector waar alle vaklieden functioneren op MBO+ niveau (waarbij het formele vereiste van een diploma vervangen kan zijn door ervaring). Betrouwbaarheid. Kwaliteit. Veiligheid. Maatschappelijke verantwoordelijkheid (naar het milieu en de samenleving). Klantgerichtheid. Dat zijn centrale begrippen in de dienstverlening van onderhoudsbedrijven. In de opleidingen voor onderhoudsmedewerkers ligt het accent op technisch vakmanschap, K a n s e n v o o r h e t b o u w v a k 13

13 zelfstandig ondernemerschap en verantwoordelijkheid. Vanzelfsprekend zijn deze medewerkers persoonlijk gecertificeerd. Leveranciers Leveranciers zijn in de maakindustrie steeds belangrijker geworden. Zij leveren prefabonderdelen aan voor het maken van nieuwbouwproducten en zijn ook in staat voor de onderhoudsmarkt maatwerk te leveren. Vrijwel alle onderdelen worden fabrieksmatig gemaakt en in 2025 is er een verrassend aanbod van maatwerkproducten binnen standaardoplossingen. In veel gevallen monteren leveranciers hun onderdelen ook op de bouwplaats. Daarmee verdringen zij deels het bouwplaatspersoneel uit de 20e eeuw. Specialisten in ruwbouw en in afbouw nemen delen van de verantwoordelijkheid van hoofdaannemers over. Vaak komen die specialisten uit de toeleveringsindustrie. Ook hier geldt dat medewerkers minimaal beschikken over persoonlijke certificering. Architecten en technisch adviseurs Architecten blijven een vrije en relatief eigenzinnige beroepsgroep in de sector. Enerzijds zullen zij vanuit hun rijke traditie gewoon mooie dingen moeten blijven maken en er met elkaar voor moeten zorgen dat de Nederlandse architectuur internationaal toonaangevend is en blijft. Dit vergt dat hoge eisen aan de kwaliteit van de opleidingen moeten worden gesteld en dat het zoeken naar (inter)nationale talenten centraal staat. Anderzijds zal een tweede type architecten zich steeds meer moeten richten op het totale bouwproces. Als designers zijn ze dan onderdeel van een keten, van een totaalbenadering. In de opleidingen zal ook aandacht moeten komen voor dit type architecten. Technisch adviseurs zijn er nog steeds volop. Een grote groep kleine zelfstandigen is actief als specialist. En in MKB-bedrijven worden op regionaal niveau disciplines vanuit één huis aangeboden. Het grootbedrijf is opgegaan in de full service aanbieders. Bouwpraktijk in de bouwpraktijk zijn er in 2025 dan ook nieuwe verhoudingen ontstaan. Ongetwijfeld is de ontwikkeling minder lineair dan hier geschetst en zullen er allerlei nieuwe bedrijven en combinaties van bedrijven zijn. Essentieel is evenwel dat de bedrijfstak opgeschoven is naar het denken in lifecycle processen, systemen, samenhang tussen ontwerp, uitvoering en onderhoud én efficiency van logistiek en processen. Gebruik van moderne ICT-middelen maakt een effectieve communicatie tussen bouwprofessionals mogelijk. 14 R e g i e r a a d B o u w & P S I B o u w

14 3 Competenties in de sector van het bouwen Jongeren interesseren en binden Alle werknemers op de bouwplaats (en in de fabriek) zijn in de toekomst geschoold. Montagemedewerkers functioneren minimaal op VMBO+ niveau en veel van de machinebestuurders nog een niveau hoger. Zonder persoonlijke certificering is het onmogelijk om op een bouwplaats te werken. Al vanaf 14 jaar worden jongeren geïnteresseerd in een baan in de bouwuitvoering en worden er allerlei vormen van praktijkleren aangeboden. Het gaat er om al vroeg aan leerlingen op het VMBO beroepen in de sector van het bouwen te presenteren. Door de overheid gefinancierde praktijkwerkplaatsen in de regio vullen een deel van het reguliere lesprogramma op het VMBO in en maken jongeren vertrouwd met de sector van het bouwen. Er wordt op dat regionale niveau niet alleen samenwerking gezocht met ROC s, maar vooral ook met het bedrijfsleven. Zo nodig is de bedrijfstak ook gedeeltelijk cofinancier van de praktijkwerkplaatsen. Daar wordt de bouwpraktijk naar de meest moderne maatstaven gesimuleerd. Docenten van het VMBO en MBO verzorgen er, evenals ervaren medewerkers en ondernemers van bedrijven, inspirerende lessen. Ook zorgen bedrijven er voor dat leerlingen die de praktijkwerkplaatsen bezoeken in (zomer)vakanties leuke banen kunnen krijgen in de sector om op die manier vertrouwd te raken met nieuwbouw en onderhoud. Zowel van gebouwen en installaties als bijkomende voorzieningen. Bovendien worden er snuffelstages aangeboden. Op deze en andere manieren investeert de sector in het onderwijs en in leerlingen. Het gaat er om praktijk en theorie te verbinden. Dat lukt onvoldoende op school òf in de bedrijven. Vandaar de praktijkwerkplaatsen. Daarbij is het logisch aan te sluiten bij bestaande structuren als samenwerkingsverbanden in de regio. Zonder dat in structuren te gieten, streven de maaksector en de toelevering er naar minimaal 50% van de leerlingen dat op het VMBO geïnteresseerd is in bouwtechniek zodanig aan zich te binden, dat leerlingen vanzelf kiezen voor een beroep in het bouwen of voor een voltijdse vervolgopleiding in het bouwen. Daarbij richt de sector zich met veel nadruk ook op allochtone Nederlanders en vrouwen. Na het VMBO worden leerlingen in de beroepsbegeleidende leerweg van het MBO (het BBL) opgeleid voor minimaal een bouwplaatscertificaat. Ook vindt daar verdere differentiatie naar beroepsgroepen plaats. Alle specialisten (zoals timmerlieden, schilders, metselaars, stukadoors) beschikken niet alleen over een certificaat, maar hebben ook met succes een BBL-opleiding gevolgd. Het bouwplaatsmanagement heeft competenties op MBO+ en HBO niveau. Zij beschikken over degelijke bouwtechnische competentie, scherp inzicht in procesmanagement, logistiek en bedrijfsvoering en zijn bovendien in staat om inspirerend leiding te geven aan verschillende teams van monteurs en specialisten. K a n s e n v o o r h e t b o u w v a k 15

15 De veranderingen samengevat: al op het VMBO wordt begonnen met vormen van praktijkleren alle bouwplaatsmedewerkers zijn geschoold zij beschikken over een bouwplaatscertificaat dat zij zelf moeten onderhouden naast montagemedewerkers met alleen een certificaat, zijn er gespecialiseerde beroepsgroepen met een BBL-opleiding. Specialisatie, ondernemerschap en verantwoordelijkheid In de onderhoudssector is het vakmanschap de centrale competentie. Specialisatie. Zelfstandig ondernemerschap. Verantwoordelijkheid. Dat zijn de drie centrale competenties in de onderhoudssector. Ook hier speelt het BBL een belangrijke rol, maar tegelijkertijd ligt er een kans voor het voltijds MBO-onderwijs (het BOL). Het accent in de competentieontwikkeling moet dan evenwel sterker liggen op de drie competenties tezamen. Ondernemerschap en verantwoordelijkheid behoeven meer aandacht. Daarmee wordt tegelijkertijd tegemoet gekomen aan de wens van ondernemers dat MBO-leerlingen meer procesmatige competenties ontwikkelen. En dan hebben we het enerzijds over totaal overzicht, snappen hoe het bouwproces en de bouwkolom in elkaar steken, hoe verantwoordelijkheden zijn verdeeld en hoe risico s en bouwfouten te beheersen zijn, maar anderzijds over kwaliteitsbewustzijn, communicatie, samenwerking, dienstbetoon (aan klanten) en fatsoen ( kleine kwaliteit ). Cruciaal is dat de kloof tussen bouwpraktijk en bouwonderwijs is opgelost. Dat kan door de bouwpraktijk via simulatie, stages, vakantiebanen en geïntegreerde projecten (leerlingbouwplaatsen waar HBO ers, MBO ers en VMBO ers samenwerken) meer centraal te stellen in de opleiding. En dat lukt als bedrijven bereid zijn daar in te investeren en inspirerende medewerkers en ondernemers rollen te geven in die praktijkschool. Naast een sterke praktijkcomponent zijn er ook op bedrijfstakniveau financiële impulsen om BOL-onderwijs te volgen. Zo is er een sectoraal studiefonds waaruit bouwstudiebeurzen worden verstrekt. Omdat in de onderhoudssector in 2025 het management er van doordrongen is dat goede vaklieden het werkkapitaal van de onderneming zijn, wordt er actief geïnvesteerd in dit soort trajecten, wordt er permanent geld beschikbaar gesteld voor bijscholing en is er veel aandacht voor loopbaanontwikkeling. De achterstand die de oude bouw had op het terrein van human resources development is in 2025 ingelopen. In de onderhoudssector zijn niet alleen MBO(+) ers werkzaam, maar ook steeds meer HBO ers. Dat heeft te maken met het groeiende belang van onderhoudsmanagement en de vitale betekenis van technische installaties in gebouwen. Specialisten die met hun handen werken zijn vooral op MBO(+) niveau opgeleid, specialisten die én met hun hoofd én met hun handen moeten werken hebben nagenoeg allemaal HBO niveau in R e g i e r a a d B o u w & P S I B o u w

16 Onderhoudsbedrijven zullen qua omvang zeer klein tot middelgroot van schaal zijn. Dat komt ook omdat dit soort bedrijven dichtbij de klant opereert. Natuurlijk zullen er holdings van regionaal opererende bedrijven ontstaan, maar dat illustreert toch dat de schaal van de operaties die van de regio is. Het managementniveau in deze bedrijven zal dan ook doorgaans een HBO-kwalificatie hebben. Niet alleen zijn managers hier innoverende specialisten, maar ook professionals met een scherp beeld van bedrijfsmatig en dienstverlenend opereren. Bovendien zal vanwege een toename van onderhouds- en servicecontracten de juridische competentie belangrijker worden. Niet alleen is kennis nodig van contractvormen, maar ook van ruimtelijke procedures, vergunningen, et cetera. De veranderingen in de onderhoudssector samengevat: onderhoudspersoneel heeft niet alleen een certificaat, maar ook minimaal een MBO-niveau (al dan niet via een afgeronde opleiding) steeds meer onderhoudspersoneel heeft een HBO-niveau. Steeds hogere kwalificatie-eisen In de toeleverende bedrijven zal productinnovatie gecombineerd met scherpe prijzen en korte leveringstijden steeds meer het concurrentieprofiel bepalen. Productinnovatie beperkt zich dan niet alleen tot het onderdeel, maar daar horen ook steeds meer servicelevels bij. Van garanties tot outsourcing: zorgt u er maar voor dat ik uw installaties kan leasen, maar het moet wel in de winter 20 graden zijn en in de zomer 18, terwijl ik er van uitga dat mijn jaarlijkse lasten de energie-index blijven volgen. In de bedrijven waar de producten gemaakt worden zijn ook hier werknemers gecertificeerd. Datzelfde geldt voor werknemers die in de montage werken. Naast het montagepersoneel is er natuurlijk personeel dat de systemen inregelt. Dat zullen doorgaans HBO ers zijn. Voor onderhoudspersoneel gelden eveneens hogere eisen. Zij hebben minimaal MBO+ en steeds vaker HBO niveau. Het management in de toeleveringsbedrijven zal minimaal HBO-niveau hebben, maar steeds vaker WO-niveau. Er is nu eenmaal verschil tussen een leverancier van bakstenen en van technische installaties. Het denken in lifecycles, systemen, onderhoudscontracten, leaseproducten, etc stelt hoge eisen aan het management. Bij de full servicebedrijven hebben alle medewerkers een hoog opleidingsniveau. De laagst opgeleiden functioneren op MBO+ niveau, terwijl het aantal WO ers en post-wo ers sterk zal zijn gestegen. Full servicebedrijven zijn immers kennisintensieve professionele organisaties. K a n s e n v o o r h e t b o u w v a k 17

17 4 Aanbevelingen ondernemers Mensen leren (volgens kenners) in hun leven 10% op school voordat ze gaan werken, 30% tijdens bij- en nascholing en 60% tijdens het werken. Het belang van zowel een goede vooropleiding als van bij- en nascholing staat dus buiten kijf. Dat veel van het bouwplaatspersoneel ongeschoold is en alleen van collega s leert is een funest model voor cultuurverandering: zo wordt alleen bestaand gedrag doorgegeven. Een goede vooropleiding en bij- en nascholing zijn voor de bouw van overmorgen essentieel. In de toekomst wordt er alleen gewerkt met geschoolde werknemers. Critici en sceptici zullen opmerken dat bouwen met geschoolde mensen duurder is. Natuurlijk is dat zo, maar tegelijkertijd zijn er dan wel kansen om de processen te optimaliseren, te leren van projecten en bouwfouten te vermijden. Zonder geschoold personeel is een goed georganiseerd bouwproces en het terugdringen van bouwfouten (en daarmee faalkosten) onmogelijk. Dit vraagt om een andere visie op personeel, personeelsbeleid en loopbaanontwikkeling. Op korte termijn moeten bedrijven er voor zorgen dat het management doordrongen is van het belang van verandering; zonodig moeten managers vervangen worden. Ondernemers zullen fors moeten investeren in hun personeelsbeleid en die functie ook op het niveau van de directie een plek geven. Personeelsbeleid is essentieel voor kennisintensieve organisaties en voor moderne maakbedrijven. Wat de opleidingen betreft zullen ondernemingen werkelijk geïnteresseerd moeten zijn in wat er op de scholen gebeurt. Zij moeten inspirerende docenten met een praktijk achtergrond beschikbaar stellen, stageplaatsen serieus nemen, etc. Tevens zullen ondernemingen hun personeel mogelijkheden moeten bieden om zich permanent (bij) te scholen. Op de middellange termijn zal er voor iedereen een loopbaanplan zijn. Tevens is er budget voor individuele ontwikkeling beschikbaar. Met name in de private onderwijssector is er een groeiend aanbod aan opleidingen en cursussen. Lang niet alle opleidingen zijn geaccrediteerd. Er is natuurlijk het nodige kaf tussen het koren. Op korte termijn moet er gewerkt worden aan een goede databank voor ondernemingen, waar zij informatie en kwaliteitsbeoordelingen kunnen vinden over cursussen en opleidingen. In de horeca werken dat soort spontane databanken goed. Structurering van bedrijfsopleidingen of particulier aanbod is niet nodig. De markt doet hier in principe zelf zijn werk. Goede opleidingen zullen blijven bestaan en goede aanbieders zullen groeien. Slechte opleiders en opleidingen verdwijnen vanzelf. 18 R e g i e r a a d B o u w & P S I B o u w

18 De cultuur op de bouwplaats moet direct veranderen. Trefwoorden zijn: veilig, schoon, fatsoen, maatschappelijk verantwoord, respect tussen beroepsgroepen. Het beeld van bouwplaatsen houdt het huidige imago van de bouw in stand. Sitemanagement is in 2010 de norm in de bouw. En het inrichten van bouwplaatsen is een vak geworden. Het ondernemerschap van medewerkers moet worden versterkt. Zorg dat ze de energie niet alleen in het verenigingsleven steken of beunen, maar in het bedrijf. Met name dat laatste vergt een cultuurverandering in de uitvoerende bouw. Doorbroken moet worden dat bouwvakkers na hun werk een eigen illegale onderneming runnen. Bovendien bemoeien ondernemingen zich intensief met het VMBO, het MBO en het HBO en wordt er gestreefd naar diversiteit: het aannemen van vrouwen en allochtonen. Wat het laatste betreft, niet als doel op zich, maar omdat nieuwe groepen in de bouw een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan cultuurverandering. K a n s e n v o o r h e t b o u w v a k 19

19 5 Aanbevelingen opdrachtgevers In de nieuwe bouw zijn bedrijven die zorgen voor de full service concepten vooral opdrachtgever van het bouwen. Zij hebben een andere rol. Samen met traditionele opdrachtgevers als grote ondernemingen. projectontwikkelaars en publieke opdrachtgevers kunnen de full service bedrijven de toon zetten voor nieuwe verhoudingen in de sector van het bouwen. Zoals de petrochemische industrie dat doet met zijn stringente veiligheidseisen, zo kunnen alle opdrachtgevers het imago van de sector van het bouwen snel en effectief veranderen. Het veronderstelt evenwel dat zij hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen en zich realiseren dat bij zelf maken een ander rol past dan bij aansturen van het maken. Eigenlijk zijn er vier doelstellingen in dit verband voor opdrachtgevers: zorg dat eigen medewerkers zijn opgeleid tot professionele opdrachtgevers eis operational excellence van het uitvoerend en ondersteunend bedrijfsleven bevoordeel koplopers uit het bedrijfsleven bij selecties lok via uitdagende vragen innovaties uit. Voor opdrachtgevers betekent dat: starten topopleiding professioneel opdrachtgeverschap beoordelen opdrachtnemers op past performance stimuleren vernieuwing door criteria bij aanbesteding daarop in te richten opereren als uitdagend opdrachtgever door hoge eisen te stellen aan innovatie van de bouwpraktijk, zowel in het ontwerp, de uitvoering als het beheer/onderhoud en scherp toezien dat er alleen gecertificeerd personeel op de bouwplaats actief is. Publieke opdrachtgevers nemen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus en opereren als voorbeeldige opdrachtgevers. 20 R e g i e r a a d B o u w & P S I B o u w

20 6 Aanbevelingen voor VMBO en MBO In het onderwijs moeten inspanningen geleverd worden om het bedrijfsleven dichter naar de school te halen en te zorgen dat de school meer naar de bedrijven gaat. Zwervende docenten en veel praktijkleren op speciale (regionale) praktijkwerkplaatsen horen daarbij. Op middellange termijn gaat het vooral om loopbaanperspectief, goede beloning, verantwoordelijkheid en beroepstrots. Wat het VMBO betreft zullen scholen meer praktijkleren in de bouw moeten aanbieden, vooral voor leerlingen vanaf VMBO 3 die affiniteit met de bouwpraktijk hebben. VMBO s zullen snel ruimte moeten maken voor parttime docenten uit het bouwbedrijfsleven. Zij zijn de beste ambassadeurs van de bouw. Punt van zorg is dat er veel kleine afdelingen bouw op VMBO s zijn en juist die afdelingen op brede scholengemeenschappen waarschijnlijk een slechte concurrentiepositie hebben. Het is de vraag of VMBO s niet alleen onderdeel moeten zijn van breed voortgezet onderwijs, maar ook van beroepsonderwijs. Nu komen beide varianten los van elkaar voor. Belangrijkste opgave voor het BBL/MBO is het ontwikkelen van een bouwplaatscertificaat voor alle medewerkers, ook de zogenaamde ongeschoolden. Ongeschoolden in de bouw horen niet bij de 21 e eeuw. MBO ers hebben in de huidige ondernemingen een sleutelpositie. Zij sturen het bouwplaatspersoneel aan en bereiden acquisitie en realisatie voor. Er dreigen grote tekorten aan MBO ers. Lokkertjes zullen op korte termijn nodig zijn om leerlingen naar het BOL te trekken. Ideeën variëren van studiebeurzen tot vakantiebanen, uiteraard gefinancierd en gefaciliteerd door de bedrijfstak. Wat het BOL/MBO betreft gaat het ook daar om de verbinding met het bouwbedrijfsleven. Stel parttime docenten aan die ook actief zijn in bouwondernemingen, bevorder praktijkleren, etc. Dat vergt een grotere betrokkenheid van bouwbedrijven bij de opleiding van hun toekomstige medewerkers. K a n s e n v o o r h e t b o u w v a k 21

21 7 Aanbevelingen voor het HBO Niet alleen het management op de bouwplaats en van de productiebedrijven heeft een HBO-niveau, ook steeds meer onderhoudspersoneel zal een HBO-niveau nodig hebben. In de dienstverlening heeft een zeer groot deel van het personeel minimaal een HBO-niveau. Daarmee is het belang van het HBO voor full servicebedrijven en de bedrijven in de sector van het bouwen overduidelijk. Ook aan het WO worden evenwel steeds meer eisen gesteld. Wat betekent dat voor de competenties en hoe is dat te bereiken? In het HBO is de opgave ten aanzien van de competenties de volgende. HBO s leiden niet alleen op tot ééndimensionale specialisten maar vooral tot multispecialisten. Eén specialisme is eigenlijk te weinig. Er komen twee soorten afgestudeerden. Smal (klassiek) opgeleide studenten met één specialisme en breed opgeleide studenten met meerdere specialismen. Deze afgestudeerden beschikken over een tweede specialisme: naast techniek een andere harde competentie, zoals een juridische, commerciële of bedrijfskundige. Daarnaast beschikken zij over een derde specialisme: procesmatige competenties. Het gaat hier om soft skills als interpersoonlijke of intrapersoonlijke. Het gaat niet om de klassieke major met twee minors, maar om minimaal twee zware disciplines. Bovendien krijgen deze HBO ers goede begeleiding en voorbereiding voor mogelijk zelfstandig ondernemerschap. Van belang is daarbij dat studenten een scherper afstudeerprofiel krijgen. Dat vergt goede samenwerking tussen de HBO-instellingen. Het opleiden van studenten met meerdere specialismen betekent hoe dan ook studieverzwaring. Meer specialismen mag niet ten koste gaan van techniek. Dat blijft een basisvoorwaarde. Het HBO en WO hebben verschillende rollen: het HBO leidt naast de specialisten de multispecialisten op, het WO naast de super specialisten de leiders en de allrounders. Op HBOniveau is evenwel aanvullend ook nog een landelijke topopleiding nodig: een honourscollege engineering & construction. Er moet daarnaast specifiek aanbod voor zij-instromers en midcarreers ontwikkeld worden, in nauw overleg met 3TU om zinloze concurrentie te voorkomen. Zo horen masters voor allrounders bij het WO. Ook de kloof tussen onderwijs en bedrijfsleven moet worden overbrugd. Er is maatwerk naar bedrijven nodig: studenten krijgen les in de bedrijven; docenten worden gedetacheerd in het bouwbedrijf; er zijn meer ondernemers van 55+ actief als docent. Ook associate degree trajecten krijgen een impuls. Alle bestaande en nieuwe initiatieven om de beroepspraktijk meer in het HBO te krijgen verdienen ondersteuning. Daarnaast is het uitbouwen van het lectorschap belangrijk. 22 R e g i e r a a d B o u w & P S I B o u w

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk. Inleiding

Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk. Inleiding Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk Inleiding Voor u ligt de informatie over de leerwegen binnen het VMBO. Het is een naslagwerkje naar aanleiding van de informatie-avond. Mocht u vragen hebben

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de VMBO derde klas TL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het

Nadere informatie

Wat bespreken we vandaag?

Wat bespreken we vandaag? Wat bespreken we vandaag? Kennismaking met de BNA Waarom is er een beroepservaringsperiode? Hoe is de beroepservaringsperiode geregeld? De nieuwe realiteit in de architectenbranche Hoe slaan we ons er

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

De wereld van de. Maakindustrie. Interesse Ontdek de wereld van Maakindustrie Waarom Albeda College/Zadkine Techniek

De wereld van de. Maakindustrie. Interesse Ontdek de wereld van Maakindustrie Waarom Albeda College/Zadkine Techniek De wereld van de Maakindustrie Interesse Ontdek de wereld van Maakindustrie Waarom Albeda College/Zadkine Techniek & Technologie? Ontdek welk niveau bij jou past Kom eens langs! Aanmeldprocedure Heb je

Nadere informatie

Bijlage 1. Concept convenant leerlingbouwplaatsen.

Bijlage 1. Concept convenant leerlingbouwplaatsen. Bijlage 1 Concept convenant leerlingbouwplaatsen. Opmerkingen: 1. Tekst voorwaarden leerlingbouwplaats (bijlagen 1 en 3 convenant) wordt nog kortgesloten met Fundeon. 2. Definitieve tekst geschiktheidtoets

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de 3 e klas HTL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het goed

Nadere informatie

Routekaart Menselijk Potentieel Korte samenvatting eerdere studies

Routekaart Menselijk Potentieel Korte samenvatting eerdere studies Bijlage bij agendapunt 3, vergadering 5 maart 2013 Bouwen aan het vak. Regieraad Bouw en PSIBouw. December 2006 De Regieraad Bouw en PSIBouw willen instellingen in het bouwonderwijs, opdrachtgevers en

Nadere informatie

egiocollegeopleidingen

egiocollegeopleidingen _middenkader techniek egiocollegeopleidingen Met een middenkader opleiding in de techniek kun je alle kanten op Drie richtingen: elektrotechniek, werktuigbouw & procestechniek Open huis 20 januari, 16

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

Algemene uitleg door 2College Durendael

Algemene uitleg door 2College Durendael Algemene uitleg door VMBO algemeen VMBO, hoe is het ontstaan en waarom? Met de invoering van het VMBO in 1999 wilde toenmalig staatssecretaris van Onderwijs, mevr. T. Netelenbos (PvdA) de instroom in het

Nadere informatie

index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant

index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant Inhoudsopgave 1. Mbo Techniek... 3 1.1 Deelnemers mbo techniek... 3 1.1.1 Onderwijsinstellingen... 3 1.1.2

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Erkend leerbedrijf dáár wordt het vak geleerd horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Waarom erkend leerbedrijf? Jonge mensen wegwijs maken in de sector: dat is de taak van een leerbedrijf.

Nadere informatie

TOELATINGSVOORWAARDEN

TOELATINGSVOORWAARDEN Uitgangspunten beroepsonderwijs Scalda hanteert bij haar aannamebeleid de wettelijke eisen vastgelegd in de WEB hoofdstuk 8 inschrijving, vooropleidingseisen en voortijdig schoolverlaten. Inschrijving

Nadere informatie

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft TU Delft Delft University of Technology Technische Universiteit Delft ZELFVERKLARING TU Delft Delft University of Technology ^ ^ ^ ^ ^ Code Verantwoordelijk Marktgedrag Pag./van 1/5 De TU Delft verklaart

Nadere informatie

Sectoren - bovenbouw vmbo

Sectoren - bovenbouw vmbo LifeTech College Sectoren - bovenbouw vmbo 2016-2017 Locatie Oude Bossche Baan Het Stedelijk College Eindhoven Meteen de juiste keuze! Het Stedelijk College Eindhoven is een openbare school voor voortgezet

Nadere informatie

Opleidingsniveau stijgt

Opleidingsniveau stijgt Opleidingsniveau stijgt Grote doorstroom naar hogere niveaus Meer leerlingen vanuit vmbo naar havo Grote groep mbo ers naar het hbo 10 Jongens groeien gedurende hun onderwijsloopbaan Jongens na een diploma

Nadere informatie

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger.

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger. Voorwoord De Nederlandse advies- en ingenieursbranche levert innovatieve en duurzame oplossingen voor de Nederlandse en internationale samenleving. De branche is bepalend geweest voor het ontstaan van

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 Naam : klas : 2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 7. MOGELIJKHEDEN NA HET VMBO 10 8. INFORMATIE

Nadere informatie

Navigatie techniekpact

Navigatie techniekpact Navigatie techniekpact Beleidsthema s en - doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium EZ 1 Versie oktober 2015 Beleidsthema s en doelen techniekpact Zorgen voor voldoende gekwalificeerde technici

Nadere informatie

De werknemers van de toekomst werken straks al bij u

De werknemers van de toekomst werken straks al bij u De werknemers van de toekomst werken straks al bij u U kunt er vast over meepraten: goed personeel is schaars. En die krapte op de arbeidsmarkt zal de komende jaren alleen maar verder toenemen. Daarom

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Opleidingen Zorg en Welzijn niveau leerweg

Opleidingen Zorg en Welzijn niveau leerweg VMBO 3 en 4 MONTESSORI COLLEGE VOORLICHTINGSAVOND in verband met de SCHOOL en BEROEPSKEUZE na VMBO 4. DATUM: MAANDAG 26 JANUARI 2015 AANVANG: 19.30 uur PLAATS: Locatie KWAKKENBERGWEG! LIJST VAN DEELNEMENDE

Nadere informatie

School voor techniek academie voor techniek

School voor techniek academie voor techniek ga jn mi n ka l wi t wa t wa en zi et g at we we La n ge ei ga voor de School voor techniek academie voor techniek Jij ziet graag het resultaat van je werk Werk graag met mijn handen Jij denkt graag groot

Nadere informatie

WELKOM. over leerwegen en afdelingen in LEERJAAR 2

WELKOM. over leerwegen en afdelingen in LEERJAAR 2 WELKOM over leerwegen en afdelingen in LEERJAAR 2 Programma Afsluiting Basisvorming Leerwegen en Afdelingen Leerwegondersteuning Portfolio Hoe komt het advies tot stand? PAUZE Wat kun je met een diploma

Nadere informatie

Bijdragen aan een krachtige leeromgeving voor leerlingen in de bouw en infra. Bouw aan vakmanschap. Word erkend leerbedrijf!

Bijdragen aan een krachtige leeromgeving voor leerlingen in de bouw en infra. Bouw aan vakmanschap. Word erkend leerbedrijf! Bijdragen aan een krachtige leeromgeving voor leerlingen in de bouw en infra. Bouw aan vakmanschap Word erkend leerbedrijf! bouw op kennis Een krachtige leeromgeving Je leert door te doen. Leerlingen leren

Nadere informatie

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen wellantcollege ll Informatie voor leerkrachten basisscholen De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Wellant vmbo 2 De leerwegen op een rijtje Het vmbo

Nadere informatie

DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO

DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO 2014-2015 1 Inhoudsopgave 1 Het onderwijs verandert blz 3 2 Kiezen in VMBO-2 blz 4 3 De opleidingen binnen het Minkema College blz 5 Basis- en kaderberoepsgerichte leerweg

Nadere informatie

BPV-monitor vragenlijst praktijkopleiders leerbedrijven [definitief]

BPV-monitor vragenlijst praktijkopleiders leerbedrijven [definitief] BPV-monitor vragenlijst praktijkopleiders leerbedrijven [definitief] Intro In voorliggende enquête stellen we u een aantal vragen over uw ervaring met de bpv binnen uw opleiding. Het kan zijn dat u enkele

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Overzicht opleidingen

Overzicht opleidingen Overzicht opleidingen Stand van zaken oktober 2013 Opleiding Onderwijsinstelling Deeltijd Voltijd Duur Kosten Overig Leegstand Post-MA NRP Academie (transformatie) NRP, ism TU Delft, Nyenrode en Hogeschool

Nadere informatie

Uw kind gaat naar het mbo HORIZONCOLLEGE.NL ALKMAAR HEERHUGOWAARD HOORN PURMEREND

Uw kind gaat naar het mbo HORIZONCOLLEGE.NL ALKMAAR HEERHUGOWAARD HOORN PURMEREND HORIZONCOLLEGE.NL ALKMAAR HEERHUGOWAARD HOORN PURMEREND Uw kind gaat naar het mbo Inhoud 1 Uw kind gaat naar het mbo p3 - De overstap naar het mbo 2 Een beroep leren op het Horizon College p4 - Uw kind

Nadere informatie

Leerlingen en studenten naar onderwijssoort per 1-10 en woongemeente Lingewaard

Leerlingen en studenten naar onderwijssoort per 1-10 en woongemeente Lingewaard Leerlingen en studenten naar onderwijssoort per 1-10 en woongemeente Lingewaard 2010/'11 2011/'12* Onderwijssoorten Leeftijd Lingewaard Lingewaard Totaal voortgezet onderwijs Leeftijd totaal 2751 2853

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Integrerend samenwerken bij industrieel bouwen

Integrerend samenwerken bij industrieel bouwen Gedeelde kennis geeft meer markt Integrerend samenwerken bij industrieel bouwen NVTB Jaarbijeenkomst 7 november 2002 Introductie P. Huijbregts 1977 afgestudeerd aan TUE, Bouwkunde 1978 Oprichter en directeur

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 juli 2015

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 juli 2015 Herziening MBO voor leerbedrijven Versie 1.0 juli 2015 De presentatie in het kort Het mbo-onderwijs verandert Keuzedelen, nieuw in de mbo-opleiding Kansen voor het bedrijfsleven Het mbo-onderwijs verandert

Nadere informatie

Uw kind gaat naar het mbo HORIZONCOLLEGE.NL ALKMAAR HEERHUGOWAARD HOORN PURMEREND

Uw kind gaat naar het mbo HORIZONCOLLEGE.NL ALKMAAR HEERHUGOWAARD HOORN PURMEREND HORIZONCOLLEGE.NL ALKMAAR HEERHUGOWAARD HOORN PURMEREND Uw kind gaat naar het mbo Inhoud 1 Uw kind gaat naar het mbo p3 - De overstap naar het mbo 2 Een beroep leren op het Horizon College p4 - Uw kind

Nadere informatie

Hightech Talent Masterclass

Hightech Talent Masterclass Hightech Talent Masterclass Doelstelling 3 Technische professionals leren anders Praktijkgerichte samenwerking Individueel Assessment Masterclass overzicht 6 Wat levert dit programma de deelnemers op?

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Welkom! Leerlingen bij ouders zitten. Mobiele telefoon a.u.b. uit.

Welkom! Leerlingen bij ouders zitten. Mobiele telefoon a.u.b. uit. Welkom! Leerlingen bij ouders zitten. Mobiele telefoon a.u.b. uit. Mededelingen Overgangsrichtlijnen van klas 2 naar 3; Determinatie: keuze kader-, basis beroepsgerichte Leerweg; of gemengde Leerweg. Zorg

Nadere informatie

Maintenance. De wereld van Proces & Interesse Ontdek de wereld van Proces & Maintenance Waarom Albeda College/Zadkine Techniek

Maintenance. De wereld van Proces & Interesse Ontdek de wereld van Proces & Maintenance Waarom Albeda College/Zadkine Techniek De wereld van Proces & Maintenance Interesse Ontdek de wereld van Proces & Maintenance Waarom Albeda College/Zadkine Techniek & Technologie? Ontdek welk niveau bij jou past Kom eens langs! Aanmeldprocedure

Nadere informatie

Keuzevoorlichting mavo-3. Decaan: I.C. de Vries. Welkom

Keuzevoorlichting mavo-3. Decaan: I.C. de Vries. Welkom Keuzevoorlichting mavo-3 Decaan: I.C. de Vries Welkom Quiz Uitleg keuze/ sectoren Mogelijkheid tot vragen stellen 5-2-2016 Keuzevoorlichting MAVO 3 2 Quiz Nodig: de kaartjes op uw stoel! Hoeveel verschillende

Nadere informatie

& Wonen. De wereld van Bouwen

& Wonen. De wereld van Bouwen De wereld van Bouwen & Wonen Interesse Ontdek de wereld van Bouwen & Wonen Waarom Albeda College/Zadkine Techniek & Technologie? Ontdek welk niveau bij jou past Kom eens langs! Aanmeldprocedure Heb je

Nadere informatie

Welke routes doorlopen leerlingen in het onderwijs?

Welke routes doorlopen leerlingen in het onderwijs? Welke routes doorlopen leerlingen in het onderwijs? Wendy Jenje-Heijdel Na het examen in het voortgezet onderwijs staan leerlingen voor de keuze voor vervolgonderwijs. De meest gangbare routes lopen van

Nadere informatie

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga FME: de bindende kracht 31 mei 2010 - Geert Huizinga Vereniging FME-CWM Opgericht door en voor ondernemers in de technologische-industriële sector Nederlands grootste werkgeversorganisatie in de technologisch-industriële

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Keuzevoorlichting mavo-3. Decaan: I.C. de Vries. Welkom

Keuzevoorlichting mavo-3. Decaan: I.C. de Vries. Welkom Keuzevoorlichting mavo-3 Decaan: I.C. de Vries Welkom Informatie door de decaan in de aula 20.00-20.45 uur: Quiz Uitleg keuze/ sectoren Mogelijkheid tot vragen stellen Vakvoorlichting door bovenbouw docenten

Nadere informatie

Groningen, Hoogeveen 22 2014-2015. Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde. Engineering. www.alfa-college.nl

Groningen, Hoogeveen 22 2014-2015. Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde. Engineering. www.alfa-college.nl Groningen, Hoogeveen 22 2014-2015 Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde Engineering www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal

Nadere informatie

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel?

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? 1 Waar wil ik het over hebben? Het MBO De arbeidsmarkt Jongeren Waar hebben wij het over als we het hebben over aansluiting? Mijn conclusies 2 Het MBO

Nadere informatie

Quickscan Bouw 2012 samenvatting

Quickscan Bouw 2012 samenvatting 2012 samenvatting Vraag & aanbod personeel in de bouw sector KBB 2012.26 Curaçao, mei 2013 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven curaçao tel

Nadere informatie

TI 6-12. Middenkader engineering

TI 6-12. Middenkader engineering TI 6-12 ineering Middenkader engineering Middenkader engineering Schooljaar 2013-2014 Techniek & Informatica Techniek Kies voor de opleiding middenkader engineering iddenkader engineering Middenkad Kun

Nadere informatie

Het onderwijsbeleid van UNETO-VNI. Mensen en kennis voor de toekomst

Het onderwijsbeleid van UNETO-VNI. Mensen en kennis voor de toekomst Het onderwijsbeleid van UNETO-VNI Mensen en kennis voor de toekomst In de installatiebranche draait alles om mensen. Om precies te zijn: om mensen met kennis. De uitdagingen waar we de komende jaren voor

Nadere informatie

Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering. Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN

Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering. Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN De bouw staat te boek als een weinig innovatieve, conservatieve

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 Naam : klas : 2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 7. MOGELIJKHEDEN NA HET VMBO 10 8. INFORMATIE VERKRIJGEN

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw Colofon Titel De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren

Nadere informatie

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk.

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. uit rapport Werken in de Metalektro Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. Bent u geïnteresseerd

Nadere informatie

Profiel. Manager Bibliotheken. 20 maart 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam

Profiel. Manager Bibliotheken. 20 maart 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Profiel Manager Bibliotheken 20 maart 2015 Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Voor meer informatie over de functie Manon Min, adviseur Leeuwendaal Telefoon (070) 414 27 00 Voor sollicitatie

Nadere informatie

Ondernemend Onderwijs. Gastlessen bouw/infra middenkader

Ondernemend Onderwijs. Gastlessen bouw/infra middenkader Ondernemend Onderwijs Gastlessen bouw/infra middenkader Ondernemend Onderwijs Gastlessen bouw/infra middenkader Trots op je (bouw-)werk Natuurlijk is het belangrijk om trots te zijn op het werk dat je

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school.

In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school. 2 Voorwoord Beste leerlingen/geachte ouders, In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school. Als leerling is een richting kiezen voor jou heel belangrijk.

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

ik ga voor de academie voor economie en ondernemen

ik ga voor de academie voor economie en ondernemen ik ga voor de academie voor economie en ondernemen Een secretaresse voert natuurlijk heel ander werk uit dan een commercieel medewerker bij een bank, een juridisch medewerker bij een gemeente of een marketingmedewerker.

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

_entreeopleiding egiocollegeopleidingen

_entreeopleiding egiocollegeopleidingen _entreeopleiding egiocollegeopleidingen Geen vmbo-diploma, toch naar het mbo? Entreeopleiding: een eenjarige mboopleiding op niveau 1 Jouw eerste stap op weg naar een startkwalificatie Er zijn vier richtingen:»

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven:

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: 10 SPECIFIEKE FACULTAIRE BEPALINGEN Faculteit: Faculteit A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: Artikel 32 Inschrijving voor cursussen 3A De student

Nadere informatie

Duurzaam leren, werken en innoveren

Duurzaam leren, werken en innoveren Duurzaam leren, werken en innoveren 23 april 2015 Faculteit Bèta Sciences and Technology i.s.m. Metaalunie & FME Agenda Organisatie Faculteit Bèta Sciences & Technology en Onderwijsvisie Kennisdeling Werken,

Nadere informatie

Bouwkunde. Bouwplaatsassistent BOL/ BBL Niveau 1 1 jaar

Bouwkunde. Bouwplaatsassistent BOL/ BBL Niveau 1 1 jaar Bouwkunde Bouwkunde Als je kiest voor de bouw- of infratechniek ligt de arbeidsmarkt voor je open. In Nederland ontstaan veel nieuwe industrieën. Deze brengen veel bouwactiviteiten met zich mee. Bovendien

Nadere informatie

RENDEMENTEN EN DIPLOMA S

RENDEMENTEN EN DIPLOMA S 2. ONDERWIJSOPBRENGSTEN EN DEELNEMERSONTWIKKELING RENDEMENTEN EN DIPLOMA S DIPLOMA S VMBO 2-24 De rendementen vmbo zijn gebaseerd op de opbrengsten oordelen van de onderwijsinspectie. Als een leerling

Nadere informatie

Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009

Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009 Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009 Van de deelnemers aan het onderzoek heeft 80% ( 121 studenten) de voltijd gedaan en 20% (30 studenten) de deeltijdopleiding.

Nadere informatie

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek creating tomorrow 2013 2014 Bouwkunde hva techniek HVA TECHNIEK bouwkunde 2013-2014 Bouwkunde: studeren in dé bouwplaats van Nederland Bouwkunde studeren in Amsterdam biedt veel uitdagingen. Want als er

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

5. Onderwijs en schoolkleur

5. Onderwijs en schoolkleur 5. Onderwijs en schoolkleur Niet-westerse allochtonen verlaten het Nederlandse onderwijssysteem gemiddeld met een lager onderwijsniveau dan autochtone leerlingen. Al in het basisonderwijs lopen allochtone

Nadere informatie

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015 Opleidingsmarktonderzoek Informatie over onze onderzoeksdiensten 2015 1 Introductie Inleiding In dit korte document staat algemene informatie over onze opleidingsmarktonderzoeken. Tevens wordt dieper ingegaan

Nadere informatie

Business Online. TOELATING Wettelijke toelatingseisen

Business Online. TOELATING Wettelijke toelatingseisen Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25162 3 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Middachtensingel, Arnhem overgangsbewijs vwo 3 naar vwo 4 een ander bij ministeriële regeling aangewezen

Nadere informatie

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route!

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Ben jij dit? ' Ik kan de theoretische leerweg aan, maar ik wil ook graag iets doen met gezond

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Junior medewerker Bezwaar en Beroep

Junior medewerker Bezwaar en Beroep Kennis van de Overheid Junior medewerker Bezwaar en Beroep Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

Opleidingen Publieke en particuliere veiligheid

Opleidingen Publieke en particuliere veiligheid PUBLIEKE EN PARTICULIERE VEILIGHEID ED 6-14 Opleidingen Publieke en particuliere veiligheid Graafschap College 2015-2016 Bewaak jij de veiligheid? Draag jij graag jouw steentje bij aan de veiligheid in

Nadere informatie

Districtsactiviteitenplan 2014 district Zuid-Holland

Districtsactiviteitenplan 2014 district Zuid-Holland Districtsactiviteitenplan 2014 district Zuid-Holland Basisprincipe DAP 2014 Bij het Districtsactiviteitenplan 2014, hierna DAP 2014, zijn de volgende aspecten van belang: Centrale thema s 2014 Kansen grijpen

Nadere informatie

HECTAS Uw partner in facilitaire diensten. Betrouwbare service

HECTAS Uw partner in facilitaire diensten. Betrouwbare service HECTAS Uw partner in facilitaire diensten Betrouwbare service Altijd binnen bereik Soms ligt iets dat goed is heel dichtbij. Neem nou HECTAS. Onze decentrale, klantgerichte organisatie heeft diverse vestigingen

Nadere informatie

KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS

KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS - editie 2007 KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS REGIO MIDDEN- EN WEST-BRABANT - Samenvatting - Een initiatief van index Technocentrum Midden- en West-Brabant index Technocentrum Mozartlaan

Nadere informatie

ik ga voor de School voor Economie en Ondernemen Academie voor Economie en Ondernemen

ik ga voor de School voor Economie en Ondernemen Academie voor Economie en Ondernemen ga jn mi n ka l wi t wa t wa en zi et g at we we La n ge ei ga voor de School voor Economie en Ondernemen Academie voor Economie en Ondernemen Een secretaresse voert natuurlijk heel ander werk uit dan

Nadere informatie