kamermuziekfestival 22 juli t/m 30 augustus zomerconcerten in de mooiste botanische tuinen 24 summer concerts at wonderful locations

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "kamermuziekfestival 22 juli t/m 30 augustus 2015 24 zomerconcerten in de mooiste botanische tuinen 24 summer concerts at wonderful locations"

Transcriptie

1 kamermuziekfestival 22 juli t/m 30 augustus zomerconcerten in de mooiste botanische tuinen 24 summer concerts at wonderful locations 12 e editie nachtlied leiden amsterdam utrecht haren programma 1

2 inhoud 1 22 t/m 26 juli nocturnes Maarten van Veen t/m 2 aug trio d anches de paris HortusEnsemble t/m 9 aug thalia ensemble t/m 16 aug jetzt wage ich nichts mehr DoelenEnsemble t/m 23 augustus schumanns nachtlied Vincent Bijlo & Maarten van Veen t/m 30 augustus schumann en chausson HortusEnsemble 18 biografieën 20 concertdata & colofon 22 2

3 nachtlied, een reis door de nacht De nacht was voor componisten als Schumann, Chopin, Poulenc en Schönberg een grote inspiratiebron. Het Hortus Festival staat daarom deze zomer geheel in het teken van de nacht. Nederlands groenste zomerfestival voor kamermuziek programmeert van 22 juli t/m 30 augustus tientallen concerten in de wondermooie tuinen van Hortus Botanicus in Amsterdam, de Oude Hortus in Utrecht, Hortus Botanicus in Leiden en Hortus Botanicus Haren. Zodra de zon ondergaat en de nacht begint, spelen in de oranjerie onder meer het HortusEnsemble met klarinettist Lars Wouters van den Oudenweijer, fagottist Jonathan Reeder, hoboïst Bram Kreeftmeijer, het DoelenEnsemble en het Thalia Ensemble. Het DoelenEnsemble speelt het laat-romantische Verklärte Nacht van Schönberg en vertelt u wat er gebeurde rondom Cabaretier en schrijver Vincent Bijlo verzorgt, samen met Maarten van Veen, een theatraal concert over het Nachtlied van Schumann. De voorstelling is geïnspireerd op het gelijknamige boek van Bas van Putten, een roman waarin een nachtelijke reis wordt beschreven die componist Robert Schumann per postkoets maakt. Hij bewondert de sterrenhemel, geniet van de ultieme rust en laaft zich aan de duisternis. En graag open ik het festival met Nocturnes op twee verschillende vleugels! Vier generaties Nocturnes komen de nacht bezingen. Het HortusEnsemble is de vaste bespeler tijdens dit festival en legt zich toe op de authentieke uitvoering van kamermuziek uit de jaren Het specifieke coloriet van de authentieke instrumenten (zoals de Erard-vleugel) waarop het ensemble speelt, vormt het uitgangspunt voor de interpretatie van de muziek uit deze periode. Het HortusEnsemble verzorgt dit jaar de slotconcerten met als hoogtepunt Chaussons romantische Concert opus 21. Graag nodig ik u uit voor een reis door de nacht! night song, a journey through the night The night has been a great source of inspiration for composers like Schumann, Chopin, Poulenc and Schönberg. The Hortus Festival s theme is therefore the Night. The greenest Dutch summerfestival of chamber music takes place from 22nd of July until the 30th of August Dozens of concerts will be performed in the wonderful gardens of Hortus Botanicus Amsterdam, the Oude Hortus in Utrecht, Hortus Botanicus in Leiden and the Hortus Botanicus Haren. As soon as the sun goes down and the night begins, you can listen to concerts of the HortusEnsemble with clarinettist Lars Wouters van den Oudenweijer, bassoonist Jonathan Reeder, oboist Bram Kreeftmeijer, the DoelenEnsemble and the Thalia Ensemble. The DoelenEnsemble plays the late romantic work Transfigured Night by Schoenberg and tells you what happened around Comedian and writer Vincent Bijlo along with Maarten van Veen, will perform a concert theatre on the Night Song about Schumann s early life. The performance is inspired by the novel by Bas van Putten, a novel in which composer Robert Schumann makes an overnight journey in a stagecoach. He admires the starry sky, enjoys the ultimate tranquility and feeds upon the darkness. And I am glad to open the festival with Nocturnes on two of Chopin s favorite grandpianos! Four generations Nocturnes come sing the night! The Hortus Ensemble is the regular player during this festival and focuses on authentic performance of chamber music from the years The specific coloring of authentic instruments (like the Erard grand piano) forms the basis for the interpretation of the music of this period. Wooden flutes, gut stringed strings and parallel stringed grand pianos, all these elements contribute to a unique sound. Back to the source, back to nature! The Hortus Ensemble will perform this year s final concerts culminating with Chausson s romantic Concerto opus 21 for piano, violin and stringquartet. I invite you on a journey through the night! artistiek leider artistic director 3

4 4 1 nocturnes 22 t/m 26 juli Maarten van Veen Erard & Pleyel piano John Field Nocturne nr.1 in Es, H24 (1812) - Molto moderato Nocturne nr.2 in c, H25 (1812) - Moderato e molto espressivo Nocturne nr.5 in Bes, H37 (1817) - Cantabile Nocturne nr.11 in Es, H58 (1832) - Moderato Frédéric Chopin Nocturne nr.2 in Es opus 9 nr.2 ( ) - Andante Nocturne nr.9 in B opus 32 nr.1 (1837) - Andante sostenuto Nocturne nr.20 in cis op.posth. (BI 49) (1830) - Lento con gran espressione Nocturne nr.19 op.post.72 nr.1 (BI 79) (1827) - Andante Gabriel Fauré Nocturne nr.3 in As opus 33 nr.3 (1883) - Andante con moto Nocturne nr.1 in es opus 33 nr.1 (1875) - Lento Francis Poulenc Nocturne nr.1 in C (1929) - Sans traîner Nocturne nr.4 in c (1934) - Bal fantôme. Lent, très las et piano Nocturne nr.7 in Es (1935) - Assez allant Nocturne nr.8 (1938) - (pour servir de Coda au Cycle) Très modéré john field Na hem was niemand in staat de charmes van zijn strelende taal te reproduceren, muziek die ons raakt als een tedere blik, die ons wiegt als een zacht deinende boot, of als de tedere schom meling van een hangmat. Zo omschrijft John Field Franz Liszt de Nocturnes van John Field, waarvan hij in 1859 een uitgave verzorgt. John Field, Ier van geboorte, krijgt vanaf zijn elfde een aantal jaren les van Muzio Clementi, de pianist/componist (en pianohandelaar) die we nu vooral nog kennen als de maker van degelijke sonatines, oefenstof voor de beginnende pianist. Samen ondernemen ze in 1802 een Europese tournee die hen voert langs Parijs, Wenen en Sint-Petersburg. Als Clementi in 1803 naar Londen terugkeert, blijft John Field in Sint-Petersburg. De rest van zijn leven woont hij afwisselend daar en in Moskou en hij legt er contact met de Russische aristocratie. Begin jaren 1830 maakt hij nog enkele concerttournees door West-Europa, maar zijn gezondheid gaat sterk achteruit en begin 1837 overlijdt hij in Moskou. John Field staat te boek als de uit vinder van de noc turne. Het is een titel die hij geeft aan licht melan cholische karakter stukken, veel vrijer van vorm dan de sonate of het ron do. Hiermee opent Field de weg voor composities als Lieder ohne Worte, impromptu s en ballades, en legt hij de basis voor werken met een subjectiever karakter, in staat om diepe emoties te verklanken. Daarnaast benut Field de nieuwe klankmoge lijkheden van instrumenten. De piano is in die tijd voort durend in ontwikkeling en octrooien volgen elkaar snel op. In stru menten van En gelse bouwers als Broadwood zijn zwaar der en daar door rijker van klank. Het dempen van deze volle klank is minder effectief, maar biedt John Field ruimte voor zijn singing legato. Waar de Engelse in stru menten vooral zingen, staat de verfijnde articulatie van de Weense instrumenten dichter bij het spreken.

5 Pianobouwer Erard, gevestigd in Parijs, opent in 1792 ook een winkel in Londen en leunt vanaf dan op de Franse én de Engelse klavierbouw traditie. Eerst in Londen (1821) en een jaar later in Parijs ver werft hij het patent op het double échappement, een mechaniek dat het snel repeterend aanslaan van dezelfde toets mogelijk maakt. Dat Erard in Londen een stevige basis vindt, blijkt ook uit de gouden medaille voor instrumentenbouw die de firma tijdens de Wereldtentoonstelling van 1851 in Londen verwerft. frédéric chopin In het al genoemde voorwoord zegt Liszt: Chopin toont ons in zijn Nocturnes niet alleen harmonieën die uitdrukking geven aan onze onuitsprekelijke geneugten, maar ook aan gevoelens van onrust, de pijn en de zorgen waarmee deze vaak samengaan. Zijn vlucht is hoger, hoewel zijn vleugel ernstiger verwond is, de lieflijkheid van zijn lied is hartverscheurend, omdat het een glimp laat zien van zijn eenzaamheid. Chopin bouwt in zijn Nocturnes voort op Field, maar deze vrije compositievorm krijgt bij hem meer structuur, een grotere expressiviteit en rijkere harmonieën. De melodieën in de rechterhand hebben een grote poëtische vrijheid, veelal gesteund door een pendelende beweging in de bas, die de ritmische basis biedt. Laat je linkerhand je dirigent zijn en strikt de maat houden, zo geeft Chopin zijn leerlingen mee. de lieflijkheid van zijn lied is hartverscheurend, omdat het een glimp laat zien van zijn eenzaamheid. Liszt over Chopin Chopin heeft een groot zwak voor de ronde toon van de Erard-vleugel, maar is vooral gesteld op de verfijnde klank van de instrumenten van Pleyel: Als ik niet in de stemming ben, speel ik op een Erard, waarop ik de goede toon eenvoudig vind. Maar als ik vol energie ben en mij sterk genoeg voel om mijn eigen toon te maken, dan heb ik een Pleyel nodig. The Great Exhibition of the Works of Industry of all Nations in het Crystal Palace in Londen in

6 Gabriel Fauré in 1905 gabriel fauré De dertien Nocturnes die Fauré heeft geschreven bestrijken een groot deel van zijn leven. De eerste stamt uit 1875, de laatste uit Gaat hij in zijn late nocturnes op zoek naar de grenzen van de tonaliteit, de vroege nocturnes op dit programma staan nog sterk in verbinding met de romantische stijl van Field en Chopin. Sur moi la nuit immense plane comme un linceul; je chante ma romance que le ciel entend seul. francis poulenc De acht Nocturnes van Poulenc stammen uit de jaren Hij voegt ze uiteindelijk samen in een cyclus getuige ook de subtitel van de laatste maar ze mogen naar eigen inzicht worden uitgevoerd. De eerste Nocturne fungeert als een prelude, met een heerlijk zangerige melodie waarin je de handtekening van Poulenc meteen herkent. Dat geldt ook voor het slot, dat eigenzinnig los staat van het voorafgaande. De vierde Nocturne staat met zijn nostalgie en charme het dichtst bij Chopin. Als bij schrift plaatst Poulenc een citaat uit Le visionnaire / The Dreamer van de bevriende schrijver Julien Green ( Pas une note des valses ou des scottisches ne se perdait dans toute la maison, si bien que le malade eut sa part de la fête et put rêver sur son grabat aux bonnes années de sa jeunesse - In het hele huis ging geen noot van de walsen of de schottischen verloren, opdat de zieke deelgenoot kon zijn van het feest en op zijn sterfbed kon dromen over de goede jaren van zijn jeugd). Een lichtvoetige dans in een zwoele zomernacht zou het beeld kunnen zijn dat het hoofdthema van de zevende Nocturne oproept. De achtste Nocturne, met als ondertitel (pour servir de Coda au Cycle), heeft de rol van een epiloog. Muzikaal staat deze Nocturne zeer dicht bij de eerste. De afsluiting van nr.8 is afgeleid van de vervreemdende slotmaten van nr.1, nu pas vallen die maten op hun plaats en is de cyclus gesloten. 6 Boven mij de onmetelijke nacht als een doodskleed uitgespreid; ik zing mijn liefdeslied dat alleen de hemel bereikt. Aan het slot van zijn Eerste Nocturne citeert Fauré de muzikale frase waarop hij bovenstaande tekst heeft gezet. Het is een fragment uit een van zijn vroegste liederen: La chanson du pêcheur (lamento) opus 4 nr.1 (1872). Zijn zoon Philippe Fauré schrijft dat de nocturnes van zijn vader niet noodzakelijk [zijn] gebaseerd op dromen of emoties die geïnspireerd zijn door de nacht. Het zijn lyrische stukken, doorgaans gepassioneerd, soms beklemmend, of pure klaagzangen Francis Poulenc door Christian Bérard

7 2 trio d anches de paris 29 juli t/m 2 augustus HortusEnsemble Lars Wouters van den Oudenweijer klarinet Jonathan Reeder fagot Bram Kreeftmeijer hobo Darius Milhaud Suite d après Corrette opus 161b (1937) - Entrée et Rondeau - Tambourin - Musette - Sérénade - Fanfare - Rondeau - Menuett - Le Coucou Alexandre Tansman Suite pour trio d anches (1949) - Dialogue: Andante sostenuto - Scherzino: Molto vivace - Aria: Largo - Finale: Vivo - Lento Jean Françaix Divertissement (1947) - Prélude: Moderato - Allegretto assai - Elégie: Grave - Scherzo Georges Auric Trio in D (1938) - Décidé - Romance - Finale Henri Sauguet Trio (1946) - Allegro scherzando - Andantino pastorale - Vivo e rustico - Choral varié Joseph Canteloube Rustiques (1946) - Pastorale - Rêverie - Rondeau à la française Jonathan Reeder, vaste speler bij het Hortus- Ensemble, kreeg een zeldzame oude Franse fagot in handen en leerde erop spelen. Vergezeld van een even mooie klarinet en hobo, speelt hij in dit programma muziek voor drie rietblazers. De basis voor een dergelijke bezetting ligt in Frankrijk in het begin van de twintigste eeuw. In de jaren twintig formeren drie vooraanstaande rietblazers daar het Trio d anches de Paris. Zij duldden geen fluit en hoorn, want bij de gebruikelijke blaaskwintetbezetting ontbrak naar hun idee de perfecte homogeniteit, die zij met een trio van alleen rietblazers nastreefden. Het Trio d anches de Paris heeft school gemaakt, zoals het Nederlandse ensemble Calefax dat de afgelopen decennia heeft gedaan met het rietkwintet. Veel Franse componisten schreven muziek speciaal voor deze triobezetting. Dit pro gramma brengt werken samen uit een periode van twaalf jaar gecomponeerd aan weerszijden van de Tweede Wereldoorlog geschreven door Franse componisten die een sterke band hadden met het Parijse muziekleven. 7

8 8 darius milhaud In de zomer van 1937 heeft Darius Milhaud een afspraak met Georges Pitoëff, acteur, regisseur, theaterproducent en vertaler. Voor hen ligt Roméo et Juliette, het beroemde drama van Shakespeare in een nieuwe Franstalige versie van Pitoëff. Ze bepalen welke passages van het toneelstuk muzikaal zullen worden ondersteund en Milhaud slaat aan het componeren. Om de toneelmuziek geschikt te maken voor concertante uitvoeringen, dus zonder liefdestragedie, werkt Milhaud deze om tot de achtdelige Suite d après Corrette. De titel verwijst naar zijn achttiende-eeuwse landgenoot Michel Corrette, auteur van muziektheoretische verhandelingen en componist van honderden werken. Daaronder zijn vele Concerts comiques, lichtvoetige arrangementen op bekende melodieën van collega s, muziek die het publiek van de opéras comiques in de pauze vermaakte en tot dansen opriep. Twee eeuwen later blikt Milhaud muzikaal terug op de Franse barok, vandaar ook de suitevorm en de gekozen titels van de delen. alexandre tansman Nadat de 22-jarige Alexandre Tansman in zijn geboorteland Polen enkele compositieprijzen heeft gewonnen, vertrekt hij naar Parijs, waar hij kennismaakt met componisten als Ravel, Honegger, Milhaud en Stravinsky. Hij raakt goed thuis in het Parijse muziekleven en woont er de rest van zijn leven, met uitzondering van de Tweede Wereldoorlog. In die jaren verruilt hij Parijs voor Los Angeles, waar hij opnieuw Milhaud en Stravinsky ontmoet. Met Stravinsky raakt hij goed bevriend en terug in Frankrijk wijdt Tansman een biografie aan zijn grote voorbeeld. De belangrijke rol die Stravinsky voor hem speelt, spreekt uit zijn Suite pour trio d anches. Het bevat neo-klassieke elementen die we ook uit de muziek van Stravinsky kennen. En in het Scherzino citeert de klarinet een motief uit de Berceuse van Stravinsky s ballet l Oiseau de feu. Bij het componeren zijn de mooie theorieën wel het allerlaatste waaraan ik denk. Jean Françaix jean françaix Bij het componeren zijn de mooie theorieën wel het allerlaatste waaraan ik denk, aldus Jean Françaix. Een leeg papier waarop gaandeweg het werk ontstaat, wat een privilege! Françaix past geheel in de traditie van Franse componisten die terugblikken op stijlelementen uit de Franse barok en de Weense klassieken. In zijn muziek is ook zijn bewondering voor collega s als Chabrier, Poulenc en opnieuw Stravinsky te horen. Françaix heeft een groot oeuvre nagelaten, waaronder veel muziek voor blazers. Over het componeergemak dat uit zijn muziek spreekt, zegt hij zelf: Men heeft mij als lichtvaardig componist bestempeld, terwijl ik toch streng waak over elke noot die uit mijn pen vloeit. Levensvreugde en mild sentiment spreken uit zijn Divertissement, dat in de snelle delen ritmisch verraderlijk complex is. georges auric In de jaren 1930 legt Georges Auric zich vooral toe op filmmuziek, onder meer voor Le sang d un poète van Jean Cocteau. Het is deze dichter, schrijver, filmmaker en goede vriend van Auric die hem en zijn muziek als volgt typeert: het meest levendige, spitse, milde, lichte, broeierige en lompe wat er aan muziek is, dat alles is Georges Auric. Zijn pen verscheurt, doorboort en streelt het muziekpapier. In deze jaren componeert Auric naast filmmuziek slechts enkele instrumentale werken. Een daarvan is dit Trio, dat blijkt geeft van zijn hang naar populaire, soms bewust banale deuntjes. Hij heeft het opgedragen aan Henri Sauguet. henri sauguet Vijftien jaar is Henri Sauguet wanneer hij als organist wordt aangenomen in de parochie van Floirac, dichtbij Bordeaux. De Eerste Wereldoorlog is gaande en hij moet werken voor de kost. Een jaar later, in 1917, maakt hij kennis met de muziek van Debussy en raakt zo onder de indruk dat hij besluit zich op het componeren toe te leggen. Hij ontmoet Joseph Canteloube en volgt enkele jaren compositielessen bij hem. Op aanraden van Milhaud komt Sauguet in 1922 naar Parijs, waar hij vriendschap sluit met onder anderen Poulenc, Auric, Cocteau en Satie. In 1923 formeert hij met drie geestverwanten de École d Arcueil, vernoemd

9 naar de woonplaats van Erik Satie. Zij streven naar zuivere harmonieën, eenvoudige melodieën en ruimte voor invloeden uit de jazz. Als de groep na de dood van Satie in 1925 uiteenvalt, is het vooral Henri Sauguet die hierop voortbouwt. Het is niet makkelijk eenvoud te bewaren wan neer je een complexe taal gebruikt. Men moet luis teren naar het advies van Rameau, die voorschreef dat je kunst met kunst zelf moet omhullen, zegt Sauguet. Die eenvoud weet hij inderdaad mooi te verpakken, vooral in de langzame delen. Het meest leven dige, spitse, milde, lichte, broeierige en lompe wat er aan muziek is, dat alles is Georges Auric. Jean Cocteau joseph canteloube Ook uit 1925 stamt Rustiques van Joseph Canteloube. Veruit zijn bekendste compositie is Chants d Auvergne, liederen voor zangstem en orkest, gebaseerd op volksmuziek uit de streek waaruit zijn familie afkomstig is. Volksmuziek vormt een rode draad in zijn repertoire. Canteloube beschouwt dit als de meest pure muziek, muziek die raakt aan zuivere kunst en hij legt een grote verzameling volks muziek aan, vooral uit Auvergne. Voor Rustiques gebruikt Canteloube daarnaast volksmuziek van andere regio s. De Tweede Wereldoorlog is net voorbij en Frankrijk is een verscheurd land. Hij heeft dat aan den lijve ondervonden, door zich in 1941 aan te sluiten bij het Vichy-regime dat met de bezetter collaboreerde. Rustiques is een muzikale hereniging van een verdeeld vaderland. Schuilt hier een parallel met de perfecte homogeniteit die Trio d anches de Paris voor ogen had? Scène d hiver à Paris (1930) van Edouard Cortès ( ) 9

10 10 3 thalia ensemble 5 t/m 9 augustus Thalia Ensemble Belén Nieto Galán fluit Sarah Aßmann hobo Hylke Rozema natuurhoorn Oscar Arguelles klarinet José Rodrigues Gomes fagot Felix Mendelssohn Uit: A Midsummer Night s Dream opus 61 (1843) - Scherzo: Allegro vivace (nr.1 - akte II, scène 1) Franz Danzi Blaaskwintet in g opus 56 nr.2 (1821) - Allegretto - Andante - Menuetto allegretto - Allegretto Ludwig van Beethoven Uit: Trio in C voor fluit, hobo en fagot opus 87 (ca.1794) III. Menuetto: Allegro molto. Scherzo - Trio IV. Finale: Presto Anton Reicha Andante nr.2 in F voor Engelse hoorn Anton Reicha Blaaskwintet in Bes opus 100 nr.6 (1820) - Adagio - Allegro - Andante poco adagio - Minuetto: Allegro scherzo - Andante - Allegro assai Felix Mendelssohn Uit: A Midsummer Night s Dream opus 61 - Notturno: Con moto tranquillo (nr.7 - akte III, scène 2) felix mendelssohn Geen kunst zonder koning of keurvorst Dat geldt zeker voor dit programma met muziek uit de eerste helft van de negentiende eeuw. Veel ervan is aan vorstenhoven ontstaan of mede door toedoen van de machtige adel tot stand gekomen. In 1826 schrijft de dan zeventienjarige Felix Mendelssohn zijn geniale concertouverture Ein Sommernachtstraum. De Duitse vertaling van Shakespeares A Midsummer Night s Dream heeft hem geïnspireerd tot dit werk, puur concertant en niet geschreven voor theatrale uitvoeringen. Jaren later vraagt de Pruisische koning Friedrich Wilhelm IV aan Mendelssohn om deze ouverture uit te breiden tot toneelmuziek voor uitvoeringen van A Midsummer Night s Dream in het Neues Palais in Potsdam. Daaruit vanavond twee delen: het pittige Scherzo en de slaapwiegende Notturno, waarin de blazers ook in de originele orkestversie een belangrijke rol hebben. franz danzi Franz Danzi wordt geboren in 1763, exact temidden van Mozart (1756) en Beethoven (1770). Zijn geboorteplaats is Schwetzingen, waar ook het zomerverblijf is van keurvorst Carl Theodor, die als groot muziekliefhebber in zijn residentie Mannheim een hofkapel onderhoudt. Zo invloedrijk is dit orkest dat Mannheimer Schule een begrip wordt dat staat voor belangrijke ontwikkelingen in de symfonische muziek. Het orkest is vermaard om de kwaliteit van de houtblazers en in Mannheim doet de klarinet zijn intrede in het symfonisch repertoire. Vader Danzi, de Italiaanse cellist Innocenzo Danzi, is musicus in dit hoforkest. Hij brengt zijn zoon het cellospel bij en Franz treedt al op zijn vijftiende tot het orkest toe. In datzelfde jaar wordt echter de hele hofhouding, inclusief orkest, naar München verplaatst. Franz blijft in Mannheim en studeert daar compositie. In 1784 volgt hij zijn vader in München op als eerste cellist. Jaren later doet Danzi een gooi naar een hogere positie. Evenals later Mendelssohn stort hij zich op een middernachtelijk thema. Niet naar Shakespeare, maar naar een Frans blijspel componeert hij de komische opera Die Mitternachtstunde, waarmee hij in 1798 de positie van vice-kapelmeester in

11 München verwerft. Een mooi resultaat, maar het werk raakt in vergetelheid. En al werd Danzi in zijn tijd gerekend tot een van de belangrijkste com ponisten van de Duitse opera, het zijn vooral zijn negen blaaskwintetten die repertoire hebben gehouden. De drie Kwintetten opus 56 heeft hij opgedragen aan Anton Reicha, die hij beschouwt als de vader van het genre. Ze verschijnen in 1821 tegelijkertijd in Berlijn en Parijs. Danzi s ruime orkestervaring spreekt uit de wijze waarop hij de blaaspartijen inricht. Het werk ademt een orkestrale structuur en met een beetje fantasie gloort in deze muziek een heel hoforkest. ludwig van beethoven Ook Beethoven, geboren in Bonn, treedt op jonge leeftijd toe tot de plaatselijke hofkapel. Het is 1784 als hij assistent van de hoforganist wordt. Via deze aanstelling is het keurvorst Maximilian Franz die zich als eerste mecenas aandient. Vanaf 1789 speelt Beethoven altviool in de orkesten van hofkapel en theater. Hij werkt er samen met collega s als violist/fluitist Anton Reicha. Ondertussen ontwikkelt Beethoven zich als componist en hij schrijft al enkele werken voor het blazersensemble van de keurvorst. Het Trio opus 87 schrijft Beethoven enkele jaren later, vermoedelijk in 1794 in Wenen. De oorspronkelijke versie is voor een bezetting van twee hobo s en Engelse hoorn. In deze uitvoering klinken de twee laatste delen uit dit trio, uitgevoerd op fluit, hobo en fagot. Waarom fagot als het Thalia Ensemble over een natuurhoorn beschikt? Dat is logischer dan het lijkt: de naam Engelse hoorn bevat twee taalverbasteringen. Het is namelijk een althobo, die in de achttiende eeuw een kenmerkende knik heeft, in tegenstelling tot de gewone hobo met rechte buis. Het Franse corps anglé (gebogen lichaam) is destijds begrepen als cor anglais en in vele talen vertaald als Engelse hoorn. Overigens is uitvoering in niet-originele bezettingen een vrij authentieke benadering. In Beethovens tijd verschijnen er al snel versies voor onder meer drie strijkers, voor twee fluiten en altviool en voor twee klarinetten en fagot. In 1806 wordt in Wenen een transcriptie voor twee violen en altviool uitgegeven, vermoedelijk met goedkeuring van Blick auf das Neue Palais in Potsdam (1826) door August Wilhelm Julius Ahlborn ( ) 11

12 Beet hoven zelf. Het hoge opusnummer wekt de indruk dat het werk zo n twintig jaar later is gecomponeerd dan in feite het geval is. Dit Trio stamt van vóór Beethovens opus 1. anton reicha Om goed te maken dat dit instrument uit het Trio van Beethoven is weggesaneerd, klinkt in Reicha s Andante nr.2 de althobo (Engelse hoorn) in volle glorie. De componist Anton Reicha is al even genoemd. Hij is Bohemer van geboorte, wordt geadopteerd door een oom de cellist/com ponist/dirigent Josef Reicha en verhuist met die familie in 1785 naar Bonn. Daar ontmoet hij de even jonge Beethoven. Ze zijn collega s in de hofkapel in Bonn en hebben elk een sterke drang tot componeren. Na een periode in Hamburg, waar zijn eerste opera het licht ziet, verhuist Reicha in 1802 naar Wenen. Vanaf 1808 woont hij in Parijs. Op voorspraak van graaf Raymond de Sèze krijgt hij daar in 1818 een aanstelling aan het conservatorium en een jaar later trouwt hij met een Française. In diezelfde periode schrijft hij onder meer vier reeksen van elk zes blaas kwintetten. Hij ontdoet deze bezetting van de sfeer van gelegenheidsmuziek en plaatst het genre op het niveau van de strijkkwartetten. En net als bij Danzi zijn het de blaaskwintetten die hem tegenwoordig vooral roem verschaffen. Deze volgen de klassieke vierdelige structuur zoals we die ook bij zijn grote voorbeelden Haydn en Beethoven aantreffen. Opus 100 nr.6 is het laatste blaaskwintet dat Reicha heeft geschreven. Met een langzame opening legt hij de basis voor een monumentaal openingsdeel dat ongeveer een kwartier duurt. Zijn verblijf in Wenen trekt mooie sporen door dit deel. In het Andante poco adagio toont Reicha zijn affiniteit met de muziek van Mozart en het derde deel is schatplichtig aan de grillige geest van Beethoven. Evenals het openingsdeel begint ook het laatste deel met een rustige beweging. Dit element keert soms onverwacht terug als een moment van bezinning in de doorgaans vlotte finale. 12

13 4 jetzt wage ich nichts mehr 12 t/m 16 augustus DoelenEnsemble Lisa Jacobs viool Janneke van Prooijen viool Liesbeth Steffens altviool Katya Woloshyn altviool Charles Watt cello Rebecca Smit cello Maarten van Veen Erard piano m.m.v. Michaela Riener mezzosopraan Anton Webern Uit: Acht frühe Lieder ( ) Tief von fern Blumengruß Aufblick Arnold Schönberg Klavierstück (1899/1901) Fragment eines Klavierstücks (1905) Fragment eines Klavierstucks (1909) Franz Liszt Nuages gris (1881) Anton Webern Uit: Acht frühe Lieder ( ) Heimgang in der Frühe Heiter Uit: Fünf Lieder (1908) Himmelfahrt Uit: Fünf Lieder aus Der siebente Ring opus 3 Dies ist ein Lied für dich allein Anton Webern Variationen für Klavier opus 27 ( ) III. Ruhig, fließend Patrick van Deurzen 1964 What is Beautiful is Loved, and what is not is Unloved (three pieces for piano solo, 2014) I. Sí calpestando fiori errava hor qua, hor là (Thus, treading upon flowers, She wandered, now here, now there...) - Rinuccini ( ) II. A Toccata: What is beautiful is loved, and what not is unloved - Theognis (6 e eeuw v. Chr.) III. lying is a delightful thing, for it leads to truth - Dmitri Prokofich Razumikhin (19 e eeuw) Arnold Schönberg Verklärte Nacht (1899) voor strijksextet jetzt wage ich nichts mehr Jetzt wage ich nichts mehr (Nu heb ik de moed niet meer), zo schreef Arnold Schönberg bij zijn Fragment eines Klavierstücks uit 1901, een miniatuurcompositie die zomaar in het niets ophoudt. Wat was er gebeurd? Schönberg, altijd op zoek naar onontgonnen expressiemogelijkheden, realiseerde zich dat de functionele harmonie voor hem was uitgeput. Met zijn strijksextet Verklärte Nacht uit 1899 was hij al tot in de verste uithoeken van de har monische taal doorgedrongen. Later zette Schön berg zich over zijn composer s block heen en betrad hij met zijn Tweede Strijkkwartet maagdelijk terrein, wat uiteindelijk zou resulteren in zijn twaalftoonsmuziek. Interessant is dat collegacomponist Franz Liszt al in zijn late pianowerken muzikale profetieën liet horen die vooruitblikken op de twaalftoonsmuziek van Schönberg en diens leerlingen. Met dit programma betreedt het DoelenEnsemble het muzi kale terra incognita van rond 1900 en laat componist Patrick van Deurzen met een recent werk horen waar de moed van Schönberg zoal toe heeft geleid. 13

14 14 een sprong in het diepe De Romantiek geldt als glorietijd van de terts. Franz Schubert wist er al peilloze vergezichten mee te creëren. Stoutmoedig struinde hij door de kwintencirkel, bezocht harmonieën, even vervreemdend ver verwijderd van de hoofdtoonsoort als toppen aan de einder op schilderijen van Caspar David Friedrich. Als een Wanderer über dem Nebel meer staart Schubert naar de moderne tijd, oh zo ver, ongrijpbaar en onzeker. Franz Liszt tast naar tertsloze muziek in zijn Nuages gris, opgetekend op 24 augustus Een lydische melodie plooit zich over een harmonisch vliegend tapijt, waarin de diabolus in musica zelve, de overmatige kwart, de basis vormt van de harmonie. Liszt had juist een nare val gemaakt, leed aan oedeem en reguliere ouderdomskwalen als staar. De gewrichten gezwollen, de knokige botten rijp voor zijn eigen Totentanz, won de zucht naar vernieuwing het glorierijk van de doodsangst in zijn late werken, ongeacht zijn flirt met het roomskatholicisme. Schönberg zag bij Zemlinsky dat het mogelijk was zowel Brahms als de muziek van Liszt en Wagner lief te hebben. Pathos en hoogspanning konden samengaan met klassiek vormbesef en de ultieme al bijna naar expressionisme neigende verkenningen van het innerlijk door Brahms. Hoe voortreffelijk hij de laatromantische stijl ook beheerste, Liszt geeft een huisconcert (Weimar, 1882) door Hans W. Schmidt Patrick van Deurzen Eric Wander de nieuwe tijd dwong Schönberg een andere richting in te slaan. De weg was onbetreden, de uitkomst volkomen ongewis. Een sprong in het diepe, zoals Kandinsky s stap naar abstractie in de schilderkunst. what is beautiful Patrick van Deurzen verkeert nu in eenzelfde fase van zelfreflectie als Schönberg op zijn Wendepunkt. In dit pianowerk nam Van Deurzen afstand tot eerdere composities en analyseerde hij als een buitenstaander zijn eigen harmonische Werdegang. In de goede oude traditie van componisten sinds de Middeleeuwen brengt hij een groet aan stukken van collega s Monteverdi, Thomas Adès, Peter-Jan Wagemans, Wolfgang Rihm, Frédéric Chopin, Skrjabin, en eigen composities. Voortdurend toetst Van Deurzen zijn muziek op de muzikale werking. Hij durft collega s te kritiseren en zijn eigen darlings bijtijds te doden. Peilde bijvoorbeeld de keuze van tijdgenoot Rihm eerdere stukken over te schilderen, was niet overtuigd en constateerde dat het anders moest. De toevoeging moest meer invloed hebben op het oor spron kelijke doek. Door bijvoorbeeld een harmonie (de verticaliteit van de akkoorden) van het gebruikte origineel uit te rollen tot melodie (horizontaliteit) in de overschildering. Zijn oorspronkelijke idee een harmonisch tapijt te weven in twaalf deeltjes miste bij nader inzien muzikale kracht. Het resultaat was hem te bloe deloos. Hij liet het wijken voor een effectiever concept: een drieluik van bredere adem. De vorm rijmt met zijn idee het stuk op te dragen aan niet één, maar drie pianisten. What is Beautiful is Loved, and what is not is Unloved, put tevens uit de briljante verteltechnieken van Umberto Eco en poëzie van Rinuccini. Een uiteenzetting met eigentijdse tertsenproblematiek vindt zijn kern in de blues.

15 Maar origineel en eigenzinnig als altijd vindt hij het meest superieure voorbeeld van een blues in een madrigaal van Monteverdi! symmetrie als pilaar van het bouwwerk Toen fascistische klauwen de Duitse cultuur bij het nekvel pakten, verloor Anton Webern zijn klussen als dirigent. In Wenen leidde hij bijvoorbeeld sinds 1922 een arbeiders sym fonieorkest. Eerder zwaaiden Weberns armen boven orkestbakken van theaters in Ischl, Teplitz, Danzig, Stettin en Praag. Hij kende het operetterepertoire als zijn vestzak. Zijn uiterst kwetsbare, intieme liederen getuigen, evenals de overgangswerken van Schönberg, aangrijpend van weemoed en pijn. De pijn van het afscheid van de Romantiek. Korte expressionistische liederen als laatste zuchten, met felle, heftige contrasten soms. Vanaf 1934 was Webern aangewezen op een kleine schare privéleerlingen. Ironisch genoeg bood de inperking hem alle vrijheid te componeren. Tijd. Voor een twaalftoons pianocompositie. Op 14 oktober 1935 begon hij, Ruhig fließend, aan het derde deeltje van de Variaties opus 27, 8 juli was het klaar. Moderne muziek, maar ook een geduldoefening als middeleeuws monnikenwerk. Op 22 juli het tempo iets opgevoerd, Sehr mäßig, deel I, 19 augustus was het klaar. Ten slotte op 25 augustus de laatste stap: Sehr schnell, deel II, 5 november [!] plaatste hij een laatste dubbele streep. Symmetrie is in Weberns opus 27 tot pilaar van Anton Webern door Oskar Kokoschka Blaues Selbstportrait (1910) door Arnold Schönberg het bouwwerk verheven. Horizontaal en verticaal, in palindromen en canons, in voortgang en kreeftgang, op micro- en macroschaal. Hij was tenslotte gepromoveerd op Heinrich Isaac, bestudeerde met de loep diens Choralis Constantinus. Ruim 375 meerstemmige motetten voor het proprium van de mis, na Isaacs dood in 1517 gewaarborgd door zijn leerling Ludwig Senfl, vier eeuwen verder opgenomen door Anton Webern in de Denkmäler der Tonkunst in Österreich. Humus voor Isaac vormde het gregoriaans. Liszt trok zich terug voor contemplatie in het klooster Santa Francesca Romana, op 22 november 1866, de dag van de heilige Sint Cecilia. Het pontificaal gemeubileerde appartement was eerder het vertrek van kardinaal Piccolomini. Vensters zagen uit over het Forum Romanum... Na 1871 verkaste Liszt naar een appartement in de Vicolo de Greci nr.43, tegenover de Academia Santa Cecilia. Op 7 februari 1875 schrijft hij: Als Wolf von Goethe [kleinzoon van de Goethe, HR] sta ik voor het Capitool, und weiß nicht was ich sagen soll... Huib Ramaer 15

16 teksten anton webern Tief von fern Aus des Abends weißen Wogen taucht ein Stern; tief von fern kommt der junge Mond gezogen. Tief von fern aus des Morgens grauen Wogen, langt der große blasse Bogen nach dem Stern. Richard Dehmel ( ) Blumengruß Der Strauß, den ich gepflücket, Grüße dich viel tausendmal! Ich habe mich oft gebücket, Ach, wohl eintausendmal, Und ihn ans Herz gedrücket Viel hunderttausendmal! Johann Wolfgang von Goethe ( ) Aufblick Über unsre Liebe hängt eine tiefe Trauerweide. Nacht und Schatten um uns beide. Unsre Stirnen sind gesenkt. Wortlos sitzen wir im Dunkeln. Einstmals rauschte hier ein Strom, einstmals sahn wir Sterne funkeln. Ist denn Alles tot und trübe? Horch: ein ferner Mund vom Dom: Glockenchöre Nacht und Liebe Richard Dehmel Heimgang in der Frühe In der Dämmerung, Um Glock zwei, Glock dreie, Trat ich aus der Tür In die Morgenweihe. Klanglos liegt der Weg, Und die Bäume schweigen, Und das Vogellied Schläft noch in den Zweigen. Hör ich hinter mir Sacht ein Fenster schließen? Will mein strömend Herz Übers Ufer fließen? Sieht mein Sehnen nur Blond und blaue Farben? Himmelsrot und Grün Samt den andern starben. Ihrer Augen Blau Küßt die Wölkchenherde, Und ihr blondes Haar Deckt die ganze Erde. Was die Nacht mir gab, Wird mich lang durchbeben; Meine Arme weit Fangen Lust und Leben. Eine Drossel weckt Plötzlich aus den Bäumen, Und der Tag erwacht Still aus Liebesträumen. Detlev von Liliencron ( ) Heiter Mein Herz ist wie ein See so weit, Drin lacht dein Antlitz sonnenlicht In tiefer süßer Einsamkeit, Wo leise Well an Well sich bricht. 16

17 Ist s Nacht, ist s Tag? Ich weiß es nicht, Lacht doch auf mich so lieb und lind Dein sonnenlichtes Angesicht Und selig bin ich wie ein Kind. Friedrich Nietzsche ( ) Himmelfahrt Schwebst du nieder aus den Weiten, Nacht mit deinem Silberkranz? Hebt in deine Ewigkeiten mich des Dunkels milder Glanz? Als ob Augen liebend winken: alle Liebe sei enthüllt! als ob Arme sehnend sinken: alle Sehnsucht sei erfüllt strahlt ein Stern mir aus den Weiten, alle Ängste fallen ab, seligste Versunkenheiten, strahlt und strahlt und will herab. Und es treiben mich Gewalten ihm entgegen, und er sinkt und ein Quellen, ein Entfalten seines Scheins nimmt und bringt und erlöst mich in die Zeiten, da noch keine Menschen sahn, wie durch Nächte Sterne gleiten, wie den Seelen Rätsel nahn. Richard Dehmel Dies ist ein Lied für dich allein Dies ist ein Lied Für dich allein: Von kindischem Wähnen Von frommen Tränen Durch Morgengärten klingt es Ein leichtbeschwingtes. Nur dir allein Möcht es ein Lied Das rühre sein. Stefan George ( ) arnold schönberg Verklärte Nacht Zwei Menschen gehn durch kahlen, kalten Hain; der Mond läuft mit, sie schaun hinein. Der Mond läuft über hohe Eichen, kein Wölkchen trübt das Himmelslicht, in das die schwarzen Zacken reichen. Die Stimme eines Weibes spricht: Ich trag ein Kind, und nit von Dir, ich geh in Sünde neben Dir. Ich hab mich schwer an mir vergangen. Ich glaubte nicht mehr an ein Glück und hatte doch ein schwer Verlangen nach Lebensinhalt, nach Mutterglück und Pflicht; da hab ich mich erfrecht, da ließ ich schaudernd mein Geschlecht von einem fremden Mann umfangen, und hab mich noch dafür gesegnet. Nun hat das Leben sich gerächt: nun bin ich Dir, o Dir begegnet. Sie geht mit ungelenkem Schritt. Sie schaut empor; der Mond läuft mit. Ihr dunkler Blick ertrinkt in Licht. Die Stimme eines Mannes spricht: Das Kind, das Du empfangen hast, sei Deiner Seele keine Last, o sieh, wie klar das Weltall schimmert! Es ist ein Glanz um Alles her, Du treibst mit mir auf kaltem Meer, doch eine eigne Wärme flimmert von Dir in mich, von mich in Dich. Die wird das fremde Kind verklären, Du wirst es mir, von mir gebären; Du hast den Glanz in mich gebracht Du hast mich selbst zum Kind gemacht. Er faßt sie um die starken Hüften. Ihr Atem küßt sich in den Lüften. Zwei Menschen gehn durch hohe, helle Nacht. Richard Dehmel (Weib und Welt) 17

18 5 schumanns nachtlied theatraal concert 19 t/m 23 augustus 6 hortusensemble speelt schumann en chausson 26 t/m 30 augustus Vincent Bijlo script/voordracht Maarten van Veen Erard piano Bas van Putten tekst De maan schijnt als een zon wit weerlicht op de duisternis. Onder hun dek van licht dansen vier paardenruggen als nevelvlekken door de nacht. De aanblik maakt me draaierig maar iets dwingt me te blijven kijken omdat het kunst is wat ik zie, onthullend inzicht, ritmisch bewegend, zwevend licht, onmogelijk staccato en legato tegelijk Denk aan wat wij componisten allemaal het liefste zouden willen: de natuur te overtreffen met een kunstwerk. * We schrijven oktober 1838: in het holst van de nacht hobbelt een passagierskoets van Praag naar Wenen. Op de bok, naast een benevelde koetsier, zit componist Robert Schumann. Vincent Bijlo kruipt in de huid van Schumann, en vertelt... Een prachtig verhaal, met muziek die nog meer tot de verbeelding spreekt, gespeeld door Maar ten van Veen. * Uit het boek Nachtlied van Bas van Putten, De Arbeiderspers (Amsterdam, 2009). HortusEnsemble Eva Stegeman viool Josje ter Haar viool Heleen Hulst viool Örsze Adam altviool Job ter Haar cello Maarten van Veen Erard piano Robert Schumann Uit: Vier Nachtstücke opus 23 I. Mehr langsam, oft zurückhaltend Robert Schumann Pianotrio nr.1 in d opus 63 (1847) - Mit Energie und Leidenschaft - Lebhaft, doch nicht zu rasch - Langsam, mit inniger Empfindung - Mit Feuer Ernest Chausson Concert in D voor piano, viool en strijkkwartet opus 21 ( ) - Décidé - Calme - Animé - Sicilienne: Pas vite - Grave - Finale: Très animé 18 Vinternatt i Rondane (1913) door Harald Sohlberg ( )

19 In slechts twee weken tijd, in juni 1847, schrijft Schumann zijn Eerste Pianotrio. De melodie waarmee de viool opent heeft een karakter dat hierbij aansluit. Rusteloos zoekend klinkt het thema, harts tochtelijk én zwaarmoedig. Halverwege het eerste deel doemen mysterieuze klanken op, als uit een andere wereld: de piano speelt zeer zachte akkoorden (ppp) en viool en cello strijken de snaren vlak naast de kam, Am Steg noteert Schumann, om onaards ijle tonen op te roepen. Het tweede deel vormt met zijn huppelende ritme een levendig scherzo, maar behoudt de melancholische ondertoon die met het openingsdeel is gezet. In het derde deel komt de muziek tot rust, al blijft de toon klagend in dit fraaie en uitgestrekte lamento. Groot is het contrast met het kleurrijke slotdeel, Mit Feuer. Vol overtuiging biedt het een tegenwicht tegen de drie voorgaande delen. De duisternis lost langzaam op en triomferend neemt Schumann afscheid van zijn weemoedige nachtlied. Robert Schumann naar een litho uit 1847 van Eduard Kaiser robert schumann Net als in het programma met nocturnes halen we Franz Liszt even aan. In Schumanns Nachtstücke schemeren meer uilenogen dan sterren, zo schetst hij in enkele woorden de beklemmende sfeer die uit deze muziek spreekt. Geen romantische nachtelijke taferelen, maar de donkere kant van de natuur spreekt uit deze werken. De titel zou kunnen verwijzen naar de gelijknamige collectie korte verhalen van E.T.A. Hoffmann, een achttal beklemmende vertellingen. Al vóór Robert Schumann deze titel kiest, laat hij zijn geliefde Clara weten dat hij rouwstoeten, lijkkisten, onfortuinlijke en wanhopige mensen voor zich ziet. Als hij kort daarna hoort van de dood van zijn oudste broer Eduard ( 6 april 1839), beschouwt hij zijn compositie als een voorbode van dit onheil. Aanvankelijk had Schumann voor deze korte cyclus de titel Leichenphantasie in gedachten en zou het eerste deel Trauerzug (Rouwstoet) hebben geheten. Misschien ook om uitgave en verkoop van dit werk te bevorderen kiest hij voor een minder beladen titel en krijgen de delen geen titels, maar een aanwijzing voor de interpretatie. ernest chausson Iedereen leek het Concert erg goed te vinden. Een zeer goede uitvoering, met wonderschone momenten en zo kunstzinnig uitgevoerd! Ik voel me licht en opgewekt, zoals ik me lange tijd niet heb gevoeld. Het lijkt me dat ik zal werken met meer vertrouwen in de toekomst. Dit schrijft Ernest Chausson in zijn dagboek naar aanleiding van de première van zijn Concert pour piano, violon et quatuor à cordes op 26 februari 1892 in Brussel. De soloviool is bij die gelegenheid gespeeld door de befaamde violist Eugène Ysaÿe, aan wie hij het werk heeft opgedragen. Piano, viool en strijkkwartet, een nogal bijzondere, vrijwel unieke bezetting. Drie van de strijkers zijn violen, daarnaast dus altviool, cello en piano. Bij bijvoorbeeld het Pianosextet (1824) van Mendelssohn met viool, twee altviolen, cello en contrabas zijn in de strijkers hoog, midden en laag veel evenwichtiger verdeeld. Toch werkt Chaussons eigenzinnige samenstelling bijzonder goed. De term concert moeten we zien in de barokke betekenis. Geen virtuoze violistenstreken of pianistisch powerspel. Als bij de barokke Franse voorlopers Couperin en Rameau is het muziek die concertant wordt gespeeld: alleen luisteren, niet dansen Maar ook het concertare, de 19

20 biografieën 20 Chausson bespeelt zijn Erard, omringd door familie (Cuincy, 1891) vriendelijke wedijver tussen de verschillende instrumenten en instrumentgroepen komt aan bod. We horen passages voor piano solo, viool solo, duo viool/piano, strijkkwartet en -kwintet en natuurlijk het gehele sextet. Al deze varianten komen langs in een werk dat zeer evenwichtig van opzet is. De cyclische vorm die leermeester César Franck zo nastreeft, horen we hier ook bij Chausson. Basis voor de sterke eenheid vormt een zeer eenvoudig en krachtig motief waarmee de piano het eerste deel opent. Gedecideerd klinken de drie noten (d-a-e). Ze worden overgenomen door het strijkkwartet en Chausson bouwt de spanning langzaam op. Dan vormt dit motief de aanzet tot een langgerekte melodie in de soloviool. Als een hamerende gedachte of idée fixe dringt het motief steeds weer naar voren. Het tweede deel, een gracieuze Sicilienne in 6/8- maat, vormt een mild contrast en brengt rust. Het Grave is sinister van karakter. De piano is aanvankelijk vooral begeleider en legt een wankele basis met een pendelende chromatische beweging. Boven deze bodemloze bas legt de soloviool melancholieke melodielijnen. Het tweede thema roept het motief uit het openingsdeel weer in herinnering, hoewel we dat vast nog niet zijn vergeten Soms schijnt in dit deel heel even de zon, maar de stemming blijft overwegend somber, prachtig somber. Het energieke slotdeel laat de sfeer van het Grave snel achter zich en roept die van het eerste deel weer op. Zeker aan het eind, wanneer het pakkende openingsmotief de cyclische vorm bevestigt. maarten van veen Pianist/dirigent Maarten van Veen is artistiek leider van het Hortus Festival, directeur van het Rotterdamse DoelenEnsemble en artistiek directeur van de Murray Dranoff Foundation in Florida. In zijn zoektocht naar authentieke uitvoeringen van muziek geschreven tussen 1820 en 1950 vond hij in instrumenten uit diezelfde tijd onder meer de Erard piano een bron van inspiratie en inzicht. Hij studeerde bij Philippe Herreweghe en Frans Brüggen om als dirigent de taal van de twintigste eeuw om te zetten naar een oorspronkelijke orkestklank. Met Robert Craft nam hij in de Abbey Road Studios in Londen een cd op met werken van Igor Stravinsky. De New York Times noemde het de beste opnamen ooit. Maarten van Veen in de Palmenkas van Hortus Amsterdam Anne Meyer thalia ensemble Het Thalia Ensemble heeft met delen uit dit programma de prestigieuze York Early Music International Young Artists Competition gewonnen. Het ensemble speelt kamermuziek uit de periode , in verschillende bezettingen, afhankelijk van het programma. En dat doet het nog jonge Thalia Ensemble

Muziek. Elke tijd heeft zijn eigen vormen

Muziek. Elke tijd heeft zijn eigen vormen Muziek Elke tijd heeft zijn eigen vormen Klassieke Sonate / Symfonie Eerste deel; snel en dramatisch (met sonatevorm) Tweede deel; langzaam en lyrisch. Liedvorm of thema met variaties contrasterende toonsoort

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF, December 2015 NIEUWE PROGRAMMA S!!

NIEUWSBRIEF, December 2015 NIEUWE PROGRAMMA S!! NIEUWSBRIEF, December 2015 NIEUWE PROGRAMMA S!! In aansluiting op mijn reguliere series colleges Geschiedenis van de Klassieke Muziek, (voor lopende inschrijvingen zie website!!) heb ik een aantal nieuwe

Nadere informatie

De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen.

De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen. De symfonie Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen. Welke van deze symfonieën spreekt je het meest aan en waarom? Welke van deze symfonieën spreekt je het minst

Nadere informatie

Trio Avanesyan Pianotrio Hrachya Avanesyan viool Sevak Avanesyan cello Julien Libeer piano

Trio Avanesyan Pianotrio Hrachya Avanesyan viool Sevak Avanesyan cello Julien Libeer piano Trio Avanesyan Pianotrio Hrachya Avanesyan viool Sevak Avanesyan cello Julien Libeer piano Biografie Het trio Het Trio Avanesyan werd opgericht in 2010, en verenigt de broers Hrachya en Sevak Avanesyan

Nadere informatie

Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810.

Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810. Classicisme 1. Wanneer? Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810. Dit is de periode van de industriële revolutie. De technologie en de wetenschap kennen een grote

Nadere informatie

STORYTELLING. Aanbod 2013-2014. Romantische componistenverhalen in klank, woord én beeld

STORYTELLING. Aanbod 2013-2014. Romantische componistenverhalen in klank, woord én beeld Aanbod 2013-2014 STORYTELLING Romantische componistenverhalen in klank, woord én beeld Eva Stegeman - viool Folke Nauta - piano Huib Ramaer - verteller WELKOM BIJ STORYTELLING! STORYTELLING brengt het

Nadere informatie

woensdag 21.10.2015 20.00 Concertzaal Nagesprek door Steven De Belder Verklärte Nacht Anne Teresa De Keersmaeker / Rosas

woensdag 21.10.2015 20.00 Concertzaal Nagesprek door Steven De Belder Verklärte Nacht Anne Teresa De Keersmaeker / Rosas woensdag 21.10.2015 20.00 Concertzaal Nagesprek door Steven De Belder Verklärte Nacht Anne Teresa De Keersmaeker / Rosas Verklärte Nacht Zwei Menschen gehn durch kahlen, kalten Hain; der Mond läuft mit,

Nadere informatie

amsterdam chamber orchestra concertserie concertgebouw 2012-2013

amsterdam chamber orchestra concertserie concertgebouw 2012-2013 concertserie concertgebouw 2012-2013 het bestaat in de basis uit een kleine groep internationale topstrijkers waaraan afhankelijk van het te spelen repertoire blazers wordt gevoegd. doel van het is om

Nadere informatie

De Klassieken. Rudolf Rasch Voorzitter KOD

De Klassieken. Rudolf Rasch Voorzitter KOD De Klassieken De klassieke muziek (met kleine letters) bestrijkt een groot deel van ons muzikale verleden, maar er is een korte periode die bekend staat als de Klassieke Periode (met hoofdletters): de

Nadere informatie

VRAGENKAARTJES THE ISLAND OF ALL TOGETHER

VRAGENKAARTJES THE ISLAND OF ALL TOGETHER VRAGENKAARTJES THE ISLAND OF ALL TOGETHER Dank je wel voor het downloaden van de vragenkaartjes. Graag delen we vrijblijvend een paar van onze ervaringen: 1. Wij lieten mensen eerst een minuut of tien

Nadere informatie

Podium Azijnfabriek Bethaniestraat 4 s-hertogenbosch. Entree 7,- Vrienden gratis. Martijn Willers piano Joris van den Berg cello

Podium Azijnfabriek Bethaniestraat 4 s-hertogenbosch. Entree 7,- Vrienden gratis. Martijn Willers piano Joris van den Berg cello Programma Kamermuziek 9 juni 2011, 12.30 uur Podium Azijnfabriek Bethaniestraat 4 s-hertogenbosch Entree 7,- Vrienden gratis Martijn Willers piano Joris van den Berg cello L. van Beethoven Variaties op

Nadere informatie

Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810.

Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810. Classicisme 1. Wanneer? Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810. Dit is de periode van de industriële revolutie. De technologie en de wetenschap kennen een grote

Nadere informatie

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool)

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Paul Knöps Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap

Nadere informatie

Thalia Ensemble ZO 15/03/15. 15.00 Concert

Thalia Ensemble ZO 15/03/15. 15.00 Concert ZO 15/03/15 15.00 Concert Thalia Ensemble Belén Nieto Galán, traverso Sarah Aßmann, hobo Oscar Arguelles, klarinet Hylke Rozema, hoorn José Rodrigues Gomes, fagot Mayumi Eguro, pianoforte Franz Danzi (1763-1826)

Nadere informatie

PROGRAMMAVOORSTELLEN 2015 2016

PROGRAMMAVOORSTELLEN 2015 2016 PROGRAMMAVOORSTELLEN 2015 2016 EEN ANDER VERHAAL HET DUDOK KWARTET ZOEKT NAAR CONTEXT EN BETREKT DE LUISTERAAR BIJ DIE ZOEKTOCHT Van Haydn tot Xenakis: al eeuwenlang spreekt het strijkkwartet bij alle

Nadere informatie

Parade. 1. En bateau: Andantino; 2. Cortège: Moderato; 3. Menuet: Moderato; 4. Ballet: Allegro giusto

Parade. 1. En bateau: Andantino; 2. Cortège: Moderato; 3. Menuet: Moderato; 4. Ballet: Allegro giusto Parade Parade is de naam die we hebben gekozen aan het programma van vanavond van het KamerOrkest Driebergen, naar het stuk van Erik Satie dat er deel van uitmaakt. In Saties werk heeft parade de traditionele

Nadere informatie

Overzicht van zijn artikelen

Overzicht van zijn artikelen Overzicht van zijn artikelen Artikelen over Bartók Titel Verschenen in Datum * Pleidooi voor de pianocomposities van Bartók * Een brief van Béla Bartók * Sonate voor twee piano s en slagwerk Mens en Melodie

Nadere informatie

Programmavoorstellen. Seizoen 2014-2015

Programmavoorstellen. Seizoen 2014-2015 Programmavoorstellen Seizoen 2014-2015 Mengal Ensemble vzw Beneluxlaan 34 8700 Tielt t: +32 51/406417 m: +32 496/567496 www.mengalensemble.be Messe de Saint-Hubert programma 4 hoorns en orgel uitkoopsom:

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel.

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. Sigmund Freud (1856-1939) De ideeën van de psychoanalyticus Sigmund Freud hadden veel invloed op de kunstenaars

Nadere informatie

Carl Eduard Hartknoch Vooruitstrevende pianistische ideeën en ouderwetse polyfonie

Carl Eduard Hartknoch Vooruitstrevende pianistische ideeën en ouderwetse polyfonie Carl Eduard Hartknoch Vooruitstrevende pianistische ideeën en ouderwetse polyfonie Bart van Sambeek In 1997 kreeg ik in de bibliotheek van het Brusselse conservatorium een convoluut ter inzage. Bladerend

Nadere informatie

Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2014

Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2014 Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2014 Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2014 Met Amerfortissimo editie 2014 hebben we op veel gebieden enorme stappen gemaakt. Met name op het gebied

Nadere informatie

Impressionisme. Wanneer? Kenmerken van muziek uit het impressionisme

Impressionisme. Wanneer? Kenmerken van muziek uit het impressionisme Impressionisme Wanneer? Aan het einde van de negentiende eeuw lopen verschillende stijlen door elkaar. Je had de postromantiek in Duitsland, die verder gingen in romantische stijl met vooral Wagner als

Nadere informatie

Aan de slag bij het orkest

Aan de slag bij het orkest Aan de slag bij het orkest Een introductie van het symfonieorkest Groep 7-8 en VO onderbouw Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Introductie van het symfonieorkest

Nadere informatie

De Negentiende Eeuw - Onbekende Bekenden

De Negentiende Eeuw - Onbekende Bekenden De Negentiende Eeuw Onbekende Bekenden Met alle respect voor de voorafgaande en de eropvolgende eeuwen kan men toch stellen dat de negentiende eeuw nog steeds het basisrepertoire voor onze klassieke orkesten

Nadere informatie

De didactische analyse van partituren: Rococo-Concerto voor klarinet en piano Jurriaan Andriessen (1973) Eerste deel

De didactische analyse van partituren: Rococo-Concerto voor klarinet en piano Jurriaan Andriessen (1973) Eerste deel De didactische analyse van partituren: Rococo-Concerto voor klarinet en piano Jurriaan Andriessen (1973) Eerste deel A. Basisschema voor de analyse van de partituur 1. Macroscopisch A. Componist 1. Historische

Nadere informatie

2 punten. 3 punten. 4 punten. 1 punt. 3 punten

2 punten. 3 punten. 4 punten. 1 punt. 3 punten Speel het vierde stuk uit één van je boeken. Hoeveel verschillende tonen kennen we. 1 2 Schrijf in ritme het woord pianoleerling in kwarten en achtsten. Is dit het ritme van Kortjakje, Vader Jacob, Zie

Nadere informatie

Dierbaren lezer. den Muzenmeester. Ik, den Muzenmeester, voel mijn einde naderen en schrijf daarom mijn testament.

Dierbaren lezer. den Muzenmeester. Ik, den Muzenmeester, voel mijn einde naderen en schrijf daarom mijn testament. Dierbaren lezer Ik, den Muzenmeester, voel mijn einde naderen en schrijf daarom mijn testament. Voor ik dezen stoffigen wereld verlaat, wil ik u mijnen schat toevertrouwen. Heel mijn leven heb ik mijne

Nadere informatie

ALGEMENE MUZIEKLEER VOOR HET B-EXAMEN

ALGEMENE MUZIEKLEER VOOR HET B-EXAMEN ALGEMENE MUZIEKLEER VOOR HET B-EXAMEN INHOUDSOPGAVE TEMPO AANDUIDINGEN... 3 INTERVALLEN... 4 MAATSOORTEN EN RITME TRIOLEN... 5 MAATSOORTEN EN RITME - SYNCOPEN... 6 MAATSOORTEN EN RITME - HET SWINGRITME...

Nadere informatie

Slaven in Florida Verhalenwedstrijd voor GROEP 5-8 BASISONDERWIJS DOCENTENHANDLEIDING

Slaven in Florida Verhalenwedstrijd voor GROEP 5-8 BASISONDERWIJS DOCENTENHANDLEIDING Lesdoel Leerlingen verdiepen zich in het thema slavernij en in een compositie van Frederick Delius: Florida Suite. Dit muziekstuk is geïnspireerd op muziek van de slaven. Met deze achtergrondkennis en

Nadere informatie

Geniet van een stijlvol kunststuk in uw woonkamer!

Geniet van een stijlvol kunststuk in uw woonkamer! Rembrandt 350 Geniet van een stijlvol kunststuk in uw woonkamer! De Rembrandt 350 is een buitengewoon orgel, vernoemd naar de Hollandse meester Rembrandt van Rijn. Dankzij het mooie klassieke meubel en

Nadere informatie

Informatie voor docent: Les 1

Informatie voor docent: Les 1 Informatie voor docent: Les 1 a. Eigen antwoord. b. De Eerste Wereldoorlog: Stravinsky verbleef in de jaren voor de oorlog al een aantal maanden per jaar in Zwitserland met zijn familie. Door de Eerste

Nadere informatie

Beethoven. Symfonieën

Beethoven. Symfonieën Beethoven Symfonieën Symfonie 2 1802 Beethoven op de rand Ten tijde van het Heiligenstadt testament!!! Adagio molto - allegro con brio Larghetto Scherzo (allegro) Allegro molto (Gassig afscheid van de

Nadere informatie

Eindexamen muziek vwo 2007-I

Eindexamen muziek vwo 2007-I J.H. Schein - Da Jakob vollendet hatte cd1 track 2 Dit vragenblok is gebaseerd op de compositie Da Jakob vollendet hatte van Johann Hermann Schein (1586-1630). Deze compositie komt uit een bundel werken

Nadere informatie

Blazers in de balzaal

Blazers in de balzaal Maandagenda december 2015 Kijk voor actuele informatie op www.hetgeldersorkest.nl Blazers in de balzaal Het Gelders Blaaskwintet Gudrun Bourel fluit Bram Kreeftmeijer hobo Irene Teepe klarinet Mette Laugs

Nadere informatie

Eindexamen muziek vwo 2007-I

Eindexamen muziek vwo 2007-I Beoordelingsmodel J.H. Schein - Da Jakob vollendet hatte 1 maximumscore 1 één van de volgende: Soms is het (eerste) interval stijgend, soms dalend. Soms is het interval een secunde, soms een terts. ook

Nadere informatie

II. De wereld van Stefan Zweig, Frans Kafka, Joseph Roth. De wereld van Joseph Roth

II. De wereld van Stefan Zweig, Frans Kafka, Joseph Roth. De wereld van Joseph Roth II. De wereld van Stefan Zweig, Frans Kafka, Joseph Roth De wereld van Joseph Roth Drie periodes: jeugd & WOI, 1894 1919 journalist & schrijver, 1919 1933 in ballingschap, 1933 1939 Joseph Roth in ballingschap

Nadere informatie

Gegenbesuch des HBBK in Nijmegen. 15. Januar 2014. groepswerk en stadsbezoek. Gruppenarbeit und Stadtbesichtigung. Nijmegen is een heel mooie stad.

Gegenbesuch des HBBK in Nijmegen. 15. Januar 2014. groepswerk en stadsbezoek. Gruppenarbeit und Stadtbesichtigung. Nijmegen is een heel mooie stad. Gegenbesuch des HBBK in Nijmegen 15. Januar 2014 Die Schüler sollten aufschreiben, was ihnen gefallen hat. De leerlingen moesten opschrijven wat hun goed bevallen is. Das schrieb die deutsche Klasse Gruppenarbeit

Nadere informatie

Logboek bij de lessenserie over. Cengiz und Locke. van Zoran Drvenkar. Groep: Leden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Fragment:

Logboek bij de lessenserie over. Cengiz und Locke. van Zoran Drvenkar. Groep: Leden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Fragment: Logboek bij de lessenserie over Cengiz und Locke van Zoran Drvenkar Groep: Leden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Fragment: ANWEISUNGEN Dit is een serie van drie lessen. Jullie gaan in zes groepen van vier of vijf leerlingen

Nadere informatie

MuziekgebouwEindhoven.nl. óók toegankelijk voor niet-leden! SEIZOEN 15// 16. Vereniging Vrienden ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ

MuziekgebouwEindhoven.nl. óók toegankelijk voor niet-leden! SEIZOEN 15// 16. Vereniging Vrienden ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ MuziekgebouwEindhoven.nl óók toegankelijk voor niet-leden! SEIZOEN 15// 16 Vereniging Vrienden ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ Vereniging Vrienden VAN MUZIEKGEBOUW EINDHOVEN Achter de schermen van Muziekgebouw

Nadere informatie

PRACHTIGE KLASSIEKE MUZIEK OP UNIEKE LOCATIES IN ZUID-LIMBURG! AVONDCONCERTREEKS 20-30 AUGUSTUS 2015 INTERNATIONAAL KAMERMUZIEK FESTIVAL & CONCOURS

PRACHTIGE KLASSIEKE MUZIEK OP UNIEKE LOCATIES IN ZUID-LIMBURG! AVONDCONCERTREEKS 20-30 AUGUSTUS 2015 INTERNATIONAAL KAMERMUZIEK FESTIVAL & CONCOURS PRACHTIGE KLASSIEKE MUZIEK OP UNIEKE LOCATIES IN ZUID-LIMBURG! AVONDCONCERTREEKS 20-30 AUGUSTUS 2015 INTERNATIONAAL KAMERMUZIEK FESTIVAL & CONCOURS Henk Guittart Artistiek leider 20-30 AUGUSTUS 2015 Het

Nadere informatie

BUSINESS SEATS 2015-2016

BUSINESS SEATS 2015-2016 BUSINESS SEATS 2015-2016 EEN HEERLIJKE AVOND MET UW GENODIGDEN Ook in het seizoen 2015-2016 biedt het Concertgebouw formules op maat om uw genodigden een onvergetelijke avond te bezorgen. Geniet van een

Nadere informatie

7. Troisième choral!!!!!! C. Franck (1822-1890)!

7. Troisième choral!!!!!! C. Franck (1822-1890)! 7. Troisième choral C. Franck (1822-1890) Het populaire derde koraal (1890) is het laatste werk van de grote Franse meester. Het begint met gebroken accoorden quasi allegro, afgewisseld met brede, sonore

Nadere informatie

Bijlage HAVO. kunst. tijdvak 2. beeldende vormgeving - dans - drama - muziek - algemeen. Tekstboekje. HA-1029-a-13-2-b

Bijlage HAVO. kunst. tijdvak 2. beeldende vormgeving - dans - drama - muziek - algemeen. Tekstboekje. HA-1029-a-13-2-b Bijlage HAVO 2013 tijdvak 2 kunst beeldende vormgeving - dans - drama - muziek - algemeen Tekstboekje HA-1029-a-13-2-b Tekst 1 Groupe des Six De componisten George Auric, Louis Durey, Arthur Honegger,

Nadere informatie

Programma1: Dagboek van een cello

Programma1: Dagboek van een cello Programma1: Dagboek van een cello Dagboek van een cello is het nieuwe familieprogramma van het Hexagon Ensemble en beschrijft de reis van een cello door de tijd en door Europa. Een prachtig, spannend en

Nadere informatie

Cultuurcentrum Belgica Dendermonde presenteert

Cultuurcentrum Belgica Dendermonde presenteert Cultuurcentrum Belgica Dendermonde presenteert Terra Nova & Kurt Van Eeghem Vrijdag 2 oktober 2015 CC Belgica Programma L.v. Beethoven - Septet opus 20 Adagio - Allegro con brio Adagio cantabile E.LT.

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF oktober 2004

NIEUWSBRIEF oktober 2004 NIEUWSBRIEF oktober 2004 Voor u ziet u de laatste Nieuwsbrief van dit jaar ten behoeve van de vrienden van de Stichting Hans Kox, bol van de informatie en voor een belangrijk gedeelte gewijd aan de activiteiten

Nadere informatie

Beethoven. Symfonie nr. 6 pastorale Programmamuziek

Beethoven. Symfonie nr. 6 pastorale Programmamuziek Beethoven Symfonie nr. 6 pastorale Programmamuziek Ludwig van Beethoven Gedoopt 17 december 1770 in Bonn (In 1790 geloofde Beethoven dat zijn geboortedatum 1772 was) Gestorven 26 maart 1827 in Wenen 1792

Nadere informatie

Kennis maken met het Rotterdams Philharmonisch Orkest en de Doelen

Kennis maken met het Rotterdams Philharmonisch Orkest en de Doelen Kennis maken met het Rotterdams Philharmonisch Orkest en de Doelen U bezoekt met een groep het Rotterdams Philharmonisch Orkest in de Doelen. Voor veel kinderen kan het de eerste keer zijn dat ze een concert

Nadere informatie

Oboefolia. o.l.v. Paul Dombrecht

Oboefolia. o.l.v. Paul Dombrecht Ardooisesteenweg 381 8800 Roeselare T +32 51 24 35 02 M +32 476 519 582 E info@stelito.be W www.stelito.be Btw be 469 441 891 o.l.v. Paul Dombrecht Inleiding! " #$# #!%! #! & # #! $ ' ' (!' ) ## $ *! '

Nadere informatie

Een woordje uitleg over de keuzemodules

Een woordje uitleg over de keuzemodules Een woordje uitleg over de keuzemodules MODULE W1 AMV+ Aantal leerlingen Maandag, 17u30 18u30 Hoe meer zielen, hoe meer vreugd! Boeiend, éch(t) boeiend! Om je dorst te lessen. Hoe zit dat (ook alweer?)?

Nadere informatie

www.windharmonium.nl Publicaties Vox Humana april 2012 Het Duits harmonium: een herwaardering Aflevering 7: 'zingend' musiceren-1 Inleiding

www.windharmonium.nl Publicaties Vox Humana april 2012 Het Duits harmonium: een herwaardering Aflevering 7: 'zingend' musiceren-1 Inleiding home > publicaties Publicaties Vox Humana april 2012 Het Duits harmonium: een herwaardering Klaas Hoek Aflevering 7: 'zingend' musiceren-1 Inleiding Eén van de centrale onderwerpen in de geschriften van

Nadere informatie

Ken uw Klassiekers 2013-2014. in desingel

Ken uw Klassiekers 2013-2014. in desingel Ken uw Klassiekers 2013-2014 in desingel wo 25 sep 2013 Camerata Bern olv. Antje Weithaas p.2 vr 11 okt 2013 B Rock olv. Bejun Mehta p.4 do 14 nov 2013 Le Concert Olympique p.6 wo 19 mrt 2014 Le Concert

Nadere informatie

Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding

Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Introductie van het symfonieorkest

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Zoltan Kodaly Wijnegem / Schilde / Zoersel Schooljaar 2007-2008 AMC/LP volwassenen M3 Leraar.

Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Zoltan Kodaly Wijnegem / Schilde / Zoersel Schooljaar 2007-2008 AMC/LP volwassenen M3 Leraar. Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Zoltan Kodaly Wijnegem / Schilde / Zoersel Schooljaar 2007-2008 AMC/LP volwassenen M3 Leraar Portfolio Naam:... Onderwerp:... Eindwerk AMC 3 TOELICHTING Omschrijving

Nadere informatie

Romantiek. Terugblik en contrasten

Romantiek. Terugblik en contrasten Romantiek Terugblik en contrasten Harry Velema (Lang geleden) Romantiek Om in de stemming te komen Romantische Muziek Bedřich Smetana (Litomyšl, 2 maart 1824 Praag, 12 mei 1884) Leerling Franz Liszt; Uitvinder

Nadere informatie

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500)

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Algemeen Als je aan de Middeleeuwen denkt, dan denk je waarschijnlijk aan grote kastelen, ridders en jonkvrouwen. Natuurlijk, dit is een gedeelte

Nadere informatie

Lonneke van Straalen Artistiek leider. Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2015

Lonneke van Straalen Artistiek leider. Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2015 Lonneke van Straalen Artistiek leider Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2015 Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2015 Dit was een Jubileum editie om bijzonder trots op te zijn. In een

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2003

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2003 Examenopgaven VO-MVO-C 2003 tijdvak 1 maandag 19 mei 09.00 11.00 uur MUZIEK C Naam kandidaat Kandidaatnummer anwijzingen voor de kandidaat: 1 Van 9.00-9.10 uur heb je de tijd om de vragen in te zien. 2

Nadere informatie

jij ontdekt... jouw passie voor Luistercursussen Klassiek cursusaanbod 2015-2016 www.ontdekscala.nl muziek Centrum voor de Kunsten

jij ontdekt... jouw passie voor Luistercursussen Klassiek cursusaanbod 2015-2016 www.ontdekscala.nl muziek Centrum voor de Kunsten jij ontdekt... muziek jouw passie voor Luistercursussen Klassiek cursusaanbod 2015-2016 Centrum voor de Kunsten www.ontdekscala.nl Luistercursussen Klassieke Muziek Al sinds vele jaren geven een tweetal

Nadere informatie

Zeven Psalmen. Felix Mendelssohn Bartholdy. Voor vierstemmig gemengd koor. Proza Musica 10.210.001

Zeven Psalmen. Felix Mendelssohn Bartholdy. Voor vierstemmig gemengd koor. Proza Musica 10.210.001 Zeven Psalmen Voor vierstemmig gemengd koor Felix Mendelssohn Bartholdy Proza Musica 10.210.001 Meer informatie over dit boek of over andere uitgaven van Proza Musica vindt u op www.prozamusica.nl Omslagontwerp:

Nadere informatie

Protestantse Gemeente Heerhugowaard. orde van dienst voor de tweede dienst van. 29 november 2015. eerste zondag van de advent

Protestantse Gemeente Heerhugowaard. orde van dienst voor de tweede dienst van. 29 november 2015. eerste zondag van de advent Protestantse Gemeente Heerhugowaard orde van dienst voor de tweede dienst van 29 november 2015 eerste zondag van de advent thema: 'Tijd om te verwachten' voorganger ouderling organist : ds. Jacqueline

Nadere informatie

Ludwig van Beethoven. Gedoopt 17 december 1770 in Bonn. (In 1790 geloofde Beethoven dat zijn geboortedatum 1772 was) Gestorven 26 maart 1827 in Wenen

Ludwig van Beethoven. Gedoopt 17 december 1770 in Bonn. (In 1790 geloofde Beethoven dat zijn geboortedatum 1772 was) Gestorven 26 maart 1827 in Wenen Ludwig van Beethoven Gedoopt 17 december 1770 in Bonn (In 1790 geloofde Beethoven dat zijn geboortedatum 1772 was) Gestorven 26 maart 1827 in Wenen Beethoven Pianosonates Piano Sonata nr. 8 Sonate Pathétique

Nadere informatie

Bij het muzikaal spelen wordt gebruik gemaakt van dynamiek en articulatie.

Bij het muzikaal spelen wordt gebruik gemaakt van dynamiek en articulatie. Muzikaliteit en ritmiek Muzikaliteit is emotie toevoegen aan tonen en de verbanden van tonen. Emotie uit zich heel verschillend: van droevig tot agressief en van gevoelloos tot romantisch. Bij het muzikaal

Nadere informatie

INLEIDING op de muziek van na 1950

INLEIDING op de muziek van na 1950 INLEIDING op de muziek van na 1950 0. Voor de leerkracht: achtergrond & opzet van de les Wanneer jongeren (en volwassenen) voor het eerst kennismaken met hedendaagse muziek (d.w.z.: Westerse kunstmuziek

Nadere informatie

TRIOFENIX STRIJKTRIO. Photo Isabelle Pateer / Otherweyes

TRIOFENIX STRIJKTRIO. Photo Isabelle Pateer / Otherweyes TRIOFENIX STRIJKTRIO Photo Isabelle Pateer / Otherweyes In 2006 richten Shirly Laub ( viool ),Tony Nys ( altviool ) en Karel Steylaerts ( cello ) TrioFenix op met als doel het weinig gespeelde repertoire

Nadere informatie

Lustrumconcert. Camerata RCO. allen leden van het. Koninklijk Concertgebouworkest. zij spelen. Telemann, Vivaldi, Schubert en Haydn

Lustrumconcert. Camerata RCO. allen leden van het. Koninklijk Concertgebouworkest. zij spelen. Telemann, Vivaldi, Schubert en Haydn Lustrumconcert Camerata RCO allen leden van het Koninklijk Concertgebouworkest zij spelen Telemann, Vivaldi, Schubert en Haydn zondag 6 december 2015, 14.00 uur Dorpshuis Landsmeer Dit concert wordt georganiseerd

Nadere informatie

Programma Proefspel 2012

Programma Proefspel 2012 Programma Proefspel 2012 Voorwoord In mei 2012 is de stichting Classic Young Masters opgericht met als doel jonge, zeer talentvolle musici ondersteunende mogelijkheden te bieden in de vorm van kennis en

Nadere informatie

concertavond dankzij de Business seat-formule

concertavond dankzij de Business seat-formule @ Inne Helsen Een onvergetelijke concertavond dankzij de Business seat-formule Ook dit seizoen heeft het orkest een aantal aantrekkelijke formules voor u klaar om uw professionele contacten, klanten of

Nadere informatie

Storioni Trio Rainer Kussmaul. Vladimir Mendelssohn Haydn, Schumann, Brahms

Storioni Trio Rainer Kussmaul. Vladimir Mendelssohn Haydn, Schumann, Brahms Pianotrio Storioni Trio Rainer Kussmaul. Vladimir Mendelssohn Haydn, Schumann, Brahms dinsdag 25 januari 2005 Pianotrio. Seizoen 2004-2005 Trio Staier-Sepec-Queyras Hummel, Beethoven, Schubert woensdag

Nadere informatie

Over schilderijen van Debbie, een paar gedichten en muziek

Over schilderijen van Debbie, een paar gedichten en muziek 1 Over schilderijen van Debbie, een paar gedichten en muziek Wie Debbies schilderijen en tekeningen van de afgelopen jaren bekijkt, zal zich misschien verwonderen over de ogenschijnlijke stijlbreuk die

Nadere informatie

Ambachtelijke kwaliteit, moderne mogelijkheden

Ambachtelijke kwaliteit, moderne mogelijkheden Positief 350 Positief Ambachtelijke kwaliteit, moderne mogelijkheden Het positief heeft een belangrijke plek in de rijke historie van het pijporgel. Als begeleidingsinstrument was het wijdverbreid. En

Nadere informatie

SLAC / Conservatorium

SLAC / Conservatorium SLAC / Conservatorium Bibliotheek Nieuwsbrief 1 / November 14 Nieuw : 500 jaar Europese orgelmuziek in 14 delen Met haar 60 orgels en imposant orgelverleden behoort Leuven tot één van de belangrijkste

Nadere informatie

Personalia Annelies Willemse

Personalia Annelies Willemse Concertcyclus Op zondag 8 juli om 16.00 uur musiceren in de St.Willibrorduskerk in Deurne Annelies Willemse op orgel, Carla Nies op dwarsfluit/panfluit en Rolf van Meurs op gitaar. In diverse combinaties

Nadere informatie

REIMSREISJE. Lesmateriaal

REIMSREISJE. Lesmateriaal REIMSREISJE Lesmateriaal LES 1 OPDRACHT 1: WAT IS...? Bekijk het filmpje Opera, wat is dat? Hierin zie je wie en wat er allemaal nodig is om een opera te maken. Wat is een opera eigenlijk? A Een voorstelling

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 2 - MEI 2013

NIEUWSBRIEF 2 - MEI 2013 De Stichting Chris Fictoor Foundation bevordert verspreiding, uitvoering en beheer van het werk van Chris Fictoor. Daarnaast stimuleert de stichting kennisoverdracht als vorm van dienstverlening aan de

Nadere informatie

Kapitel 8 Nervenkitzel

Kapitel 8 Nervenkitzel 1: Am See Kapitel 8 Nervenkitzel 4. 1. gedacht 4. kans 2. blokken 5. verknalt 3. kamerarrest 6. redt 6. 1. Groβeltern Köningswinter 2. Bruder Brandenburg 3. Ste. Maxime Campingplatz 4. Sylt Insel 5. zu

Nadere informatie

Muziekgeschiedenis. Galant versus Gelehrt 1740. Stan Kuunders, www.degitarist.nl. Essay galant versus gelehrt 1740 Stan Kuunders, www.degitarist.

Muziekgeschiedenis. Galant versus Gelehrt 1740. Stan Kuunders, www.degitarist.nl. Essay galant versus gelehrt 1740 Stan Kuunders, www.degitarist. Muziekgeschiedenis Galant versus Gelehrt 1740 Stan Kuunders, www.degitarist.nl Essay galant versus gelehrt 1740 Stan Kuunders, www.degitarist.nl Galante Stijl versus Gelehrt De 18 e eeuw kenmerk zich als

Nadere informatie

Top 100 Duitse woorden

Top 100 Duitse woorden Top 100 Duitse woorden hinter achter hinten achteraan letzten Monat afgelopen maand schon al nur (of: nur noch) alleen maar nur noch alleen nog wenn als bitte alstublieft (als je iets geeft) immer altijd

Nadere informatie

Examen VWO. muziek. Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 2 juni 9.00 11.30 uur. Vragenboekje. Examennummer ... Naam ...

Examen VWO. muziek. Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 2 juni 9.00 11.30 uur. Vragenboekje. Examennummer ... Naam ... muziek Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 2 juni 9.00 11.30 uur 20 06 Vragenboekje Examennummer... Naam... Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te behalen; het examen

Nadere informatie

PROGRAMMA. vr. 4 okt 20:30 Tour de Chanson Matthias Kadar Ç 16,00 (Internetprijs) / Ç 20,00

PROGRAMMA. vr. 4 okt 20:30 Tour de Chanson Matthias Kadar Ç 16,00 (Internetprijs) / Ç 20,00 PROGRAMMA Klassiek vocale muziek van Hõndel tot Verdi en Wagner, en van Franz Schubert tot Georges Brassens en Ramses Shaffy op verschillende locaties in Zuid Limburg en Aken, met meer dan 100 uitvoerenden,

Nadere informatie

» Oefening. Een voorbeeld van een idee: Ik ben soms graag alleen

» Oefening. Een voorbeeld van een idee: Ik ben soms graag alleen Als eerste moet je goed weten waarover je song gaat. Dit lijkt overduidelijk, maar dat is het niet altijd. Probeer in één woord vast te leggen waarover je song gaat. Het is uiteraard bepalend voor de tekst

Nadere informatie

Randmeerconcertbrief seizoen 2009/10 nr. 8. Concert zaterdag 30 januari 2010 La Rondine De Dialoog, Ermelo

Randmeerconcertbrief seizoen 2009/10 nr. 8. Concert zaterdag 30 januari 2010 La Rondine De Dialoog, Ermelo Randmeerconcertbrief seizoen 2009/10 nr. 8 Concert zaterdag 30 januari 2010 La Rondine De Dialoog, Ermelo Inhoud 2 3-4 5-6 a b Programma 30 januari 2010 La Rondine Toelichting door Hans Maas Agenda seizoen

Nadere informatie

SEIZOEN 14// 15. vereniging Vrienden. óók toegankelijk voor niet-leden! ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ

SEIZOEN 14// 15. vereniging Vrienden. óók toegankelijk voor niet-leden! ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ SEIZOEN 14// 15 vereniging Vrienden óók toegankelijk voor niet-leden! ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ Vriendentafels Muziekkenner Frank de Munnik neemt u mee langs bijzondere opnamen en verhalen uit de wereld

Nadere informatie

2. Capriccio II & Capriccio III / [W.L. Eisma]. - 1 partij ([4]p.); 32 x 24 cm Viool solo.

2. Capriccio II & Capriccio III / [W.L. Eisma]. - 1 partij ([4]p.); 32 x 24 cm Viool solo. ARCHIEF WILL EISMA I. MUZIEK Autografen Viool solo 1. Fantasia Minore : uit de suite "Zotteklap". Per violino solo / [W.L. Eisma]. - 1 partij ([1]p.); 32 x 24 cm Aan het eind vermeld "Eind goed, al goed".

Nadere informatie

TOG KORT NIEUWS GEBOREN: EVA DE LAAT! zo. 17 november: Concert met Philharmonisch orkest Het Gelre in Perron-3 in Rosmalen. Aanvang 15.

TOG KORT NIEUWS GEBOREN: EVA DE LAAT! zo. 17 november: Concert met Philharmonisch orkest Het Gelre in Perron-3 in Rosmalen. Aanvang 15. IN DE MAAT INFOBULLETIN HARMONIE TOG november 2013 TOG INTERNATIONAAL AGENDA 2013-2014: TOG KORT NIEUWS zo. 17 november: Concert met Philharmonisch orkest Het Gelre in Perron-3 in Rosmalen. Aanvang 15.00u

Nadere informatie

Zondag d.d. 26 mei 2013 Zondag Trinitatis Kleur: Rood

Zondag d.d. 26 mei 2013 Zondag Trinitatis Kleur: Rood Zondag d.d. 26 mei 2013 Zondag Trinitatis Kleur: Rood Welkom Stilte Beginwoord (Psalm 8:2-3) HEER, onze Heer, hoe machtig is uw naam op heel de aarde. U die aan de hemel uw luister toont met de stemmen

Nadere informatie

editie 5 Jaarprogramma de Kopermolen Centrum voor Kunst en Cultuur Vaals von Clermontplein 11 Tel. 0031 (0)43 3064668

editie 5 Jaarprogramma de Kopermolen Centrum voor Kunst en Cultuur Vaals von Clermontplein 11 Tel. 0031 (0)43 3064668 editie 5 Jaarprogramma de Kopermolen /m t 3 1 0 14 2 0 i 2 n ju ari u n ja Centrum voor Kunst en Cultuur de Kopermolen Vaals von Clermontplein 11 Tel. 0031 (0)43 3064668 Jaarprogramma 5e editie juni 13

Nadere informatie

LORE BINON* sopraan. LUDO MARIËN accordeon

LORE BINON* sopraan. LUDO MARIËN accordeon WO 7 MEI 2014 21:15 STUDIO 1 MOTORMUSIC LORE BINON* sopraan & LUDO MARIËN accordeon *Laureaat wedstrijd Belfius Classics KAFFEEKLASSIEK 63 BENJAMIN BRITTEN uit Cabaret Songs Tell me the truth about love

Nadere informatie

Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 27 mei 9.00 11.30 uur

Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 27 mei 9.00 11.30 uur Muziek (nieuwe stijl en oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 27 mei 9.00 11.30 uur 20 03 Examennummer... Naam... Voor dit examen zijn maximaal 90 punten

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

In goede handen. De Wording Unieke collectie historische piano s en klavecimbels

In goede handen. De Wording Unieke collectie historische piano s en klavecimbels De Wording Unieke collectie historische piano s en klavecimbels In goede handen Een consolepiano en een vleugel uit 1835 van Pape, wiens instrumenten het mechaniek boven de snaren hadden en de met metaal

Nadere informatie

HOOFDSTUK 13. Naar het museum. Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste. 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt.

HOOFDSTUK 13. Naar het museum. Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste. 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt. 215 215 HOOFDSTUK 13 Naar het museum WOORDEN 1 Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt. 2 De Nederlandse schilder Van Gogh schilderde vaak met kleuren.

Nadere informatie

editie 7 Jaarprogramma t/m de Kopermolen Centrum voor Kunst en Cultuur Vaals von Clermontplein 11 6291 AT Vaals Tel. 0031 (0)43 3064668

editie 7 Jaarprogramma t/m de Kopermolen Centrum voor Kunst en Cultuur Vaals von Clermontplein 11 6291 AT Vaals Tel. 0031 (0)43 3064668 editie 7 Jaarprogramma de Kopermolen t/m 4 5 1 0 01 2 i i2 n ju uar n a j Centrum voor Kunst en Cultuur de Kopermolen Vaals von Clermontplein 11 6291 AT Vaals Tel. 0031 (0)43 3064668 Jaarprogramma juni

Nadere informatie

Vol verwachting. philharmonie zuidnederland. Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen 5/6 van het basisonderwijs

Vol verwachting. philharmonie zuidnederland. Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen 5/6 van het basisonderwijs Vol verwachting 1 Een project van voor de groepen 5/6 van het basisonderwijs Inhoud Voorwoord 3 Lesactiviteit 1 Welk instrument past bij jou? 4 Lesactiviteit 2 Hoe klinken instrumenten samen? 6 Lesactiviteit

Nadere informatie

SIEB POSTHUMA illustraties

SIEB POSTHUMA illustraties DI 29 APRIL 2014 20:15 NONA CHRISTIANNE STOTIJN mezzosopraan & HANS EIJSACKERS piano & SIEB POSTHUMA illustraties AVO N D CO N C E RT 7 HUGO WOLF uit Mörike-Lieder Gesang Weyla s Lied vom Winde PJOTR ILJITSJ

Nadere informatie