v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 1 van 16

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "2014140443 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 1 van 16"

Transcriptie

1 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 1 van Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 1 juli 2016 van de registratiehouders die volgens de consultatieprocedure kunnen reageren. Astma I Advies 15 Niet-medicamenteuze adviezen bij astma bestaan uit stoppen met roken, voldoende beweging, vermijding van prikkels en gewichtsreductie bij obesitas. Bij minder frequente astmaklachten ( 2 /week) is 'zo nodig'- gebruik van een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum aangewezen. Bij frequentere klachten ( 3 /week) en vaker gebruik van een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum, is onderhoudsbehandeling met een inhalatiecorticosteroïd (ICS) geïndiceerd. Indien hiermee onvoldoende astmacontrole wordt bereikt, kan een langwerkend β 2 -sympathicomimeticum worden toegevoegd aan de onderhoudsbehandeling met ICS. Aanvullingen op standaardadvies Middel Aanvullende zin salmeterol Salmeterol is door de langzaam intredende werking niet geschikt voor het couperen van astma-aanvallen. formoterol Formoterol heeft een snel intredende werking, dit heeft als voordeel dat astma-aanvallen sneller gecoupeerd kunnen worden. Door het lang aanhoudende effect is er echter bij frequent gebruik ook de kans op langer aanhoudende bijwerkingen (o.a. tachycardie, tremor). ciclesonide Ciclesonide is alleen beschikbaar als dosisaerosol en is niet geregistreerd voor kinderen < 12 jaar. ipratropium Ipratropium komt alleen in aanmerking indien bijwerkingen optreden bij gebruik van een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum. Ipratropium wordt ook in combinatie met een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum toegepast bij alarmsymptomen. Monotherapie met ipratropium is minder effectief dan een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum[4]. ipratropium/fenoterol De combinatie van een kortwerkend β 2 - sympathicomimeticum met een kortwerkend parasympathicolyticum (ipratropium) komt 1

2 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 2 van 16 tiotropium montelukast cromonen omalizumab formoterol/beclometason formoterol/budesonide formoterol/fluticason salmeterol/fluticason theofylline alleen in aanmerking bij alarmsymptomen. Tiotropium vernevelvloeistof heeft een beperkte plaats als toevoeging aan een langwerkend β 2 - sympathicomimeticum en inhalatiecorticosteroïd bij moeilijk behandelbaar astma. Tiotropium is niet geschikt voor het couperen van astmaaanvallen. Montelukast heeft een beperkte plaats bij patiënten met persisterende bijwerkingen van een inhalatiecorticosteroïd, of een langwerkend β 2 -sympathicomimeticum, of bij een niet te verbeteren inhalatietechniek. Bij moeilijk behandelbaar astma kan montelukast toegevoegd worden aan de behandeling met inhalatiecorticosteroïd en langwerkend β 2 - sympathicomimeticum. De plaats van cromoglicinezuur of nedocromil is beperkt tot die gevallen waar er zwaarwegende bezwaren zijn tegen de toepassing van inhalatiecorticosteroïden. Bij inspanningsastma zijn β 2 - sympathicomimetica effectiever en hebben daarom de voorkeur. Omalizumab komt alleen in aanmerking bij patiënten vanaf 6 jaar met ernstig persisterend allergisch astma en onvoldoende respons op hoge doses inhalatiecorticosteroïden en een langwerkend β 2 -sympathicomimeticum. Beoordeel na 16 weken het effect van omalizumab. Een combinatiepreparaat alleen toepassen indien de benodigde doseringen van individuele componenten overeenkomen met die van het combinatiepreparaat. Combinatiepreparaten met formoterol zijn ook geschikt voor het couperen van astmaaanvallen, door de snel intredende werking van formoterol. Het risico hierbij is dat eventuele bijwerkingen (o.a. tachycardie, tremor) bij frequent gebruik van formoterol lang kunnen aanhouden. Een combinatiepreparaat alleen toepassen indien de benodigde doseringen van individuele componenten overeenkomen met die van het combinatiepreparaat. Theofylline heeft een (beperkte) plaats als aanvullende (proef)behandeling bij ernstig astma dat onvoldoende reageert op een maximale dosis inhalatiecorticosteroïd en langwerkend β 2 -sympathicomimeticum. De behandeling met theofylline moet, vanwege de smalle therapeutische breedte en ernstige bijwerkingen en interacties, plaatsvinden onder 2

3 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 3 van 16 leiding van een arts met ervaring in de behandeling met theofylline. vilanterol/fluticasonfuroaat Een combinatiepreparaat alleen toepassen indien de benodigde doseringen van individuele componenten overeenkomen met die van het combinatiepreparaat. Voor vilanterol/fluticasonfuroaat geldt dat de losse componenten niet beschikbaar zijn. II Behandeling Definitie Astma wordt gekenmerkt door wisselende, vaak aanvalsgewijs optredende bronchusobstructie ten gevolge van verhoogde gevoeligheid van de luchtwegen voor zowel allergische als niet-allergische prikkels, met als onderliggend mechanisme een chronische ontstekingsreactie van de luchtwegen. Allergische prikkels (IgE-gemedieerd): Uitwerpselen van huisstofmijt, pollen van bomen, grassen en onkruid, huidschilfers van harige dieren, schimmels, bepaalde voedingsmiddelen (zoals schaaldieren en noten) en beroepsgebonden allergenen (bv. bij schilders, kappers, bakkers en paprikatelers). Niet-allergische prikkels: Virale luchtweginfecties, lichamelijke inspanning, verandering in temperatuur of luchtvochtigheid, tabaksrook, parfums, sprays, huidverzorgingsproducten, wasmiddelen, scherpe luchtjes (zoals bak- en verflucht), luchtvervuiling (zoals fijnstof) en emoties (zowel positieve als negatieve). Symptomen Astma gaat gepaard met kortademigheid, piepend ademhalen en/of (productief) hoesten. Bij een ernstige exacerbatie is er tevens sprake van dyspneu in rust of respiratoir falen. Behandeldoel De behandeldoelen bij astma zijn het realiseren van: o vermindering van de frequentie van klachten tot max. 2 /week; o minimaliseren van het gebruik van kortwerkende luchtwegverwijders (noodmedicatie) tot max. 2 /week; o symptoomvrije nachten; o dagelijkse activiteiten zonder beperkingen. Als bovenstaande doelen gerealiseerd zijn, is er voldoende astmacontrole conform de GINA-richtlijn (Global Initiative for Asthma)[5]. Als er 1 2 doelen niet behaald zijn, is er gedeeltelijke astmacontrole en als er 3 4 doelen niet behaald zijn, is er onvoldoende astmacontrole. Een exacerbatie betekent dat er onvoldoende astmacontrole is. Beoordeel de mate van astmacontrole bij voorkeur over een periode van 4 weken. Uitgangspunten 3

4 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 4 van Indien allergene en/of niet-allergene prikkels duidelijk zijn aangetoond, is het van belang de expositie daaraan zoveel mogelijk te beperken. Tevens is het van belang te zorgen voor een goede lichamelijke conditie. De medicamenteuze behandeling volgt stepped care en wordt bij voorkeur per inhalatie toegediend omdat daarmee een optimaal effect bij een zo laag mogelijke dosering en geringe kans op systemische bijwerkingen wordt verkregen. Allereerst krijgt de patiënt de beschikking over een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum voor acute situaties. Indien deze meer dan tweemaal per week noodzakelijk is, wordt gestart met een onderhoudsbehandeling met een inhalatiecorticosteroïd (ICS). Indien met een ICS onvoldoende astmacontrole wordt bereikt, wordt een langwerkend β 2 - sympathicomimeticum toegevoegd aan de behandeling. Bij bijwerkingen van langwerkende β 2 -sympathicomimetica of relatieve contra-indicaties kan het ICS verhoogd worden of kan een leukotrieenreceptorantagonist (LTRA) worden toegevoegd aan het ICS. De behandelaar dient voor het starten van een volgende stap de relevante factoren zoals onvoldoende therapietrouw, inadequate inhalatietechniek, onvoldoende behandeling van comorbiditeit (inclusief allergische rinitis) en het onvoldoende vermijden van allergene en niet-allergene prikkels uit te sluiten. Ook de diagnose astma dient heroverwogen te worden. Indien astma minimaal drie maanden voldoende onder controle is, kan uitsluipen van de medicatie tot de laagste effectieve dosering en toedieningsfrequentie geprobeerd worden. Hierbij is regelmatige controle van de astmaklachten en voorlichting over hervatten/ophogen van de medicatie bij recidiveren van de astmasymptomen belangrijk. Keuze inhalator Bij de keuze van een inhalator spelen de voorkeur van de patiënt en patiëntgebonden factoren, zoals coördinatie en inspiratiekracht een belangrijke rol. Neem de volgende aandachtspunten in acht: kies bij adequate coördinatie en voldoende inspiratoire luchtstroomsterkte, een droge poederinhalator indien mogelijk multidose of een dosisaerosol; kies bij inadequate coördinatie, een droge poederinhalator indien mogelijk multidose, een dosisaerosol met inhalatiekamer of een inademingsgestuurde dosisaerosol; kies bij onvoldoende inspiratoire luchtstroomsterkte, een dosisaerosol met inhalatiekamer of een inademingsgestuurde dosisaerosol; streef naar uniformiteit in de toedieningsvorm bij gebruik van verschillende middelen; het verdient aanbeveling dat de arts ervaring opdoet met een beperkt aantal inhalatoren Bij kinderen tot 6 jaar is het stellen van de diagnose astma moeilijk vanwege de afwezigheid van een uitgesproken astmapatroon en het ontbreken van mogelijkheden voor spirometrie. Het starten van astmamedicatie bij kinderen tot 6 jaar is daarom altijd in het kader van een proefbehandeling en dient regelmatig geëvalueerd te worden. Bij kinderen vanaf 6 jaar kan de diagnose astma ondersteund worden door spirometrie. IIIa Stappenplan behandeling bij volwassenen 4

5 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 5 van 16 Stap 1 Niet-medicamenteus Adviseer: o stoppen met roken en vermijden van passief roken; o vermijden van allergische prikkels (bij positieve test) en niet-allergische prikkels (bij bronchiale hyperreactiviteit); o voldoende beweging; o gewichtsreductie bij overgewicht. Niet-medicamenteuze adviezen dienen gecombineerd te worden met een medicamenteuze behandeling. Veel mensen met astma hebben één of meerdere allergieën en/of zijn overgevoelig voor bepaalde nietspecifieke prikkels (= hyperreactiviteit). Door te bewegen of te sporten verbetert de conditie en het uithoudingsvermogen. Hiermee kunnen kortademigheidsklachten afnemen. De mate waarin een astmapatiënt zijn astma onder controle heeft of kan krijgen wordt mede bepaald door zijn/haar voedingstoestand en BMI. Obesitas hangt samen met een slechtere astmacontrole, verminderde reactie op corticosteroïden en een verminderde luchtwegdiameter, zelfs na correctie van longvolume. Multipele allergeenreducerende maatregelen zijn niet altijd succesvol ter vermindering van astmasymptomen. In sommige gevallen, zoals bij patiënten met een aangetoonde sensibilisatie en klachten van allergie, kunnen maatregelen om huisstofmijtexpositie te verminderen wel zinvol zijn. Stap 2 Zo nodig -gebruik (max. 2 /week) van een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum. Bij optreden van paradoxale bronchospasmen het gebruik direct staken en een ander type snelwerkende bronchusverwijder gebruiken. Hartaandoeningen zoals ernstig hartfalen, ritmestoornissen en ischemisch hartlijden kunnen in zeldzame gevallen verergeren bij frequent gebruik van sympathicomimetica. Bij inspanningsastma kan minuten voor de inspanning een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum worden gegeven; bij een langdurige inspanning kan eventueel een langwerkend β 2 -sympathicomimeticum gebruikt worden. 5

6 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 6 van 16 Indien tijdens het spreekuur sprake is van kortademigheid of piepen, kan op dat moment een proefbehandeling met een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum gestart worden. Bij duidelijke afname van dyspneu en expiratoir piepen wordt continueren van een kortwerkend β 2 - sympathicomimeticum aanbevolen. Sympathicomimetica met overwegend β 2 -adrenerge werking hebben bij toepassing via inhalatie in het algemeen weinig systemische effecten. Bij hoge doseringen of bij frequente toepassing kunnen echter wel systemische effecten optreden, zoals tremor, hoofdpijn, duizeligheid, hypokaliëmie en tachycardie. Lokale bijwerkingen, zoals heesheid en cariës, kunnen verminderd worden door na het gebruik van de inhalatiemedicatie de tanden te poetsen en/of de mond te spoelen. Wanneer sprake is van een niet-ernstige exacerbatie kan het kortwerkende β 2 -sympathicomimeticum worden opgehoogd tot zo nodig de maximale dagdosis. Stap 3a Bij klachten leidend tot gebruik 3 /week van een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum, voeg een onderhoudsbehandeling met een inhalatiecorticosteroïd in startdosering toe: beclometason budesonide ciclesonide fluticason Door na het gebruik van het inhalatiecorticosteroïd de mond en keel goed met water te spoelen (niet doorslikken), neemt de kans op lokale bijwerkingen zoals orofaryngeale candidiasis of heesheid af. Bij verergering van astmasymptomen kan gedurende enkele dagen zo nodig een kortwerkend β 2 - sympathicomimeticum tot de maximale dosering worden opgehoogd. Daarnaast kan bij een niet ernstige exacerbatie tijdelijke verhoging van inhalatiecorticosteroïd (tot max. 4 de startdosis) worden overwogen. Evalueer 4 6 weken na starten van een inhalatiecorticosteroïd of de (persoonlijke) behandeldoelen behaald zijn. Continueer de noodzakelijke dosering inhalatiecorticosteroïd gedurende 3 maanden. Probeer het inhalatiecorticosteroïd na 3 maanden, of eerder bij het bereiken van voldoende astmacontrole, af te bouwen. 6

7 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 7 van 16 De belangrijkste bijwerkingen van een inhalatiecorticosteroïd zijn dysfonie (heesheid) en keelpijn door lokale myopathie van de musculatuur van de glottis. Door dosisreductie en het gebruik van een voorzetkamer zullen deze klachten meestal verdwijnen. Gebruik van een inhalatiecorticosteroïd leidt, door lokale immuunsuppressie, bij circa 5% van de patiënten tot orofaryngeale candidiasis. Deze bijwerking kan meestal worden voorkomen door na iedere inhalatie de keel en mond te spoelen met water (vloeistof uitspugen). Langdurig gebruik van hoge doseringen kan, door absorptie via het longweefsel en/of vanuit de luchtwegen en het mondslijmvlies, leiden tot systemische bijwerkingen, zoals bijnierschorssuppressie, osteoporose, cataract of glaucoom. Alternatief bij stap 3a Vervang het inhalatiecorticosteroïd bij persisterende lokale bijwerkingen, door een leukotrieenreceptorantagonist (LTRA): montelukast LTRA is niet geschikt voor de behandeling van een acute astma-aanval. Stop de behandeling met een LTRA bij forse progressie van eosinofilie, aanwijzingen voor een vasculitis zoals EGPA (Eosinofiele Granulomatose met Polyangiitis) en neuropathie. Stap 4a Behandeling met een LTRA is minder effectief dan behandeling met een inhalatiecorticosteroïd. Combineer een inhalatiecorticosteroïd met een langwerkend β 2 -sympathicomimeticum: beclometason budesonide ciclesonide + formoterol of Sympathicomimetica met overwegend β 2 -adrenerge werking hebben bij toepassing via inhalatie in het algemeen weinig systemische effecten. Bij hoge doseringen of bij frequente toepassing kunnen echter wel systemische effecten zoals tremor, hoofdpijn, duizeligheid, hypokaliëmie en tachycardie optreden. Hartaandoeningen zoals ernstig hartfalen, ritmestoornissen en ischemisch hartlijden kunnen in zeldzame gevallen verergeren bij frequent gebruik van sympathicomimetica. 7

8 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 8 van 16 Stap 4b Bij verergering van astmasymptomen kunnen gedurende enkele dagen, zo nodig extra inhalaties van een combinatiepreparaat tot maximale dosering worden toegevoegd, zoals beclometason/formoterol en budesonide/formoterol. Verhoog, bij bijwerkingen van óf bij relatieve contraindicatie(s) voor langwerkende β 2 -sympathicomimetica, de dosis inhalatiecorticosteroïd: beclometason budesonide ciclesonide fluticason Stap 4c Combineer, bij bijwerkingen van óf bij relatieve contraindicatie(s) voor langwerkende β 2 -sympathicomimetica, een inhalatiecorticosteroïd met een leukotrieenreceptorantagonist (LTRA): beclometason budesonide ciclesonide fluticason + montelukast Stap 5 Bronnen LTRA is niet geschikt voor de behandeling van een acute astma-aanval. Stop de behandeling met LTRA bij forse progressie van eosinofilie, aanwijzingen voor een vasculitis zoals EGPA (Eosinofiele Granulomatose met Polyangiitis) en neuropathie. Er is sprake van moeilijk behandelbaar astma indien het met bovenstaande stappen binnen 3 maanden onvoldoende onder controle is. In dit geval is overleg met een kaderhuisarts longziekten of verwijzing naar de tweedelijnszorg aangewezen. [1] NHG-Standaard Astma bij volwassenen (Derde herziening). Huisarts Wet 2015; 58: [2] Long Alliantie Nederland. Zorgstandaard Astma volwassenen [3] Long Alliantie Nederland. Multidisciplinaire richtlijn astma; actuele knelpunten Beschikbaar via [4] Teoh L, Cates CJ, Hurwitz M, et al. Anticholinergic therapy for acute asthma in children. Cochrane Database Syst Rev. 2012; 4: CD [5] Global Initiative for Asthma (GINA). The Global Strategy for Asthma Management and Prevention Beschikbaar via: 8

9 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 9 van 16 [6] Nederlandse Vereniging Artsen voor Longziekten en Tuberculose (NVALT). Richtlijn Ernstig astma Beschikbaar via ICS= inhalatiecorticosteroïd, LTRA= leukotrieenreceptorantagonist. IIIb Stappenplan onderhoudsbehandeling bij kinderen 0 18 jaar Stap 1 Niet-medicamenteus Adviseer: o vermijden van directe of passieve blootstelling aan sigarettenrook; o vermijden van allergische prikkels (bij positieve test) en niet-allergische prikkels (bij verband met klachten); o voldoende beweging. Niet-medicamenteuze adviezen dienen gecombineerd te worden met medicamenteuze behandeling. Veel patiënten met astma hebben één of meerdere allergieën en/of zijn overgevoelig voor bepaalde nietspecifieke prikkels (= hyperreactiviteit). Door te bewegen of te sporten verbetert de conditie en kunnen kortademigheidsklachten afnemen. Multipele allergeenreducerende maatregelen zijn niet altijd succesvol ter vermindering van astmasymptomen. In sommige gevallen, zoals bij patiënten met een aangetoonde sensibilisatie en klachten van allergie, kunnen maatregelen om huisstofmijtexpositie te verminderen, wel zinvol zijn. Stap 2 Kinderen 0 6 jaar: I. Kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum (voorkeur salbutamol): evalueer het effect tijdens of direct sluitend aan het contact. II. Bij verlichting van de klachten: geef dagelijks een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum gedurende 1 2 weken. Kinderen 6 jaar: - Bij symptomen 2 /week: kortwerkend β 2 - sympathicomimeticum voor zo nodig -gebruik. - Bij inspanningsastma: kortwerkend β 2 - sympathicomimeticum min voor de inspanning. 9

10 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 10 van 16 Bij optreden van paradoxale bronchospasmen het gebruik direct staken en een ander type snelwerkende bronchusverwijder gebruiken. In verband met mogelijk optreden van tandcariës bij kinderen, tijdens gebruik van kortwerkende β 2 - sympathicomimetica letten op goede mondhygiëne en regelmatig het gebit laten controleren. Hartaandoeningen zoals ernstig hartfalen, ritmestoornissen en ischemisch hartlijden kunnen in zeldzame gevallen verergeren bij frequent gebruik van sympathicomimetica. Omdat de diagnose astma lastig vast te stellen is bij kinderen onder de 6 jaar, heeft de medicamenteuze behandeling doorgaans het karakter van een proefbehandeling. De medicatie wordt gestopt indien de klachten verdwenen zijn. Bij persisterende klachten kan de behandeling met 1 2 weken worden verlengd. Bij kinderen vanaf 6 jaar kan op grond van het klachtenpatroon, spirometrie, auscultatie van de longen (op het moment van een aanval) en screeningsonderzoek naar sensibilisatie op inhalatieallergenen, met redelijke zekerheid de diagnose astma gesteld worden. Stap 3 Voeg, bij onvoldoende astmacontrole ondanks het gebruik van kortwerkende β 2 -sympathicomimetica 3 /week of bij recidiveren van de klachten binnen 4 weken na het stoppen met kortwerkende β 2 -sympathicomimetica, een inhalatiecorticosteroïd (ICS) in de startdosering toe, gedurende minimaal 6 weken: beclometason budesonide ciclesonide (vanaf 12 jaar) fluticason Controleer elke 2 4 weken. Verminder de dosering ICS bij het bereiken van volledige astmacontrole. Raadpleeg bij kinderen jonger dan 1 jaar een (kinder)longarts voorafgaand aan het voorschrijven van ICS. Behandeling met ICS bij kinderen van 1 tot 6 jaar heeft in alle gevallen het karakter van een proefbehandeling die na minimaal 6 weken geëvalueerd dient te worden. Een beperking van ciclesonide is, dat het alleen beschikbaar is als dosisaerosol en niet geregistreerd is 10

11 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 11 van 16 voor kinderen jonger dan 12 jaar. Door na inhalatie de mond en keel goed met water te spoelen (niet doorslikken), neemt de kans op orofaryngeale candidiasis of heesheid af. Alternatieven in de tweedelijnszorg De belangrijkste bijwerkingen van inhalatiecorticosteroïden (ICS) zijn dysfonie (heesheid) en keelpijn door lokale myopathie van de musculatuur van de glottis. Door dosisreductie en gebruik van een voorzetkamer zullen deze klachten meestal verdwijnen. Gebruik van ICS leidt, door lokale immuunsuppressie, bij circa 5% van de patiënten tot orofaryngeale candidiasis. Deze bijwerking kan meestal worden voorkomen door na iedere inhalatie de mond en keel te spoelen met water (vloeistof uitspugen). Langdurig gebruik van hoge doseringen kan, door absorptie via het longweefsel en/of vanuit de luchtwegen en het mondslijmvlies, leiden tot systemische bijwerkingen zoals bijnierschorssuppressie en groeivertraging. Bij een slechte inhalatietechniek kan als alternatief voor inhalatiecorticosteroïden (ICS) een leukotrieenreceptorantagonist (LTRA) worden gegeven. Indien onvoldoende astmacontrole wordt bereikt met een normale dagdosering ICS, komen de volgende opties aan bod (sequentieel): - de startdosering van ICS verdubbelen; - een langwerkend β 2 -sympathicomimeticum toevoegen (mits > 4 6 jaar) en de ICS verlagen naar de laagst effectieve dosis; - een LTRA geven als alternatief voor een langwerkend β 2 -sympathicomimeticum in geval van bijwerkingen of bij kinderen < 4 6 jaar. Indien met een langwerkend β 2 -sympathicomimeticum onvoldoende controle wordt bereikt (maar wel effect), kan daarnaast het ICS worden verdubbeld of een LTRA worden toegevoegd. Bij onvoldoende controle kan het ICS nogmaals worden verdubbeld; er is sprake van moeilijk behandelbaar astma. Het voorschrijven van omalizumab wordt voorbehouden aan een arts met ervaring in de behandeling met omalizumab. Bronnen [1] NHG-Standaard Astma bij kinderen (Derde herziening). Huisarts Wet 2014; 57: [2] Long Alliantie Nederland. Multidisciplinaire richtlijn 11

12 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 12 van 16 astma; actuele knelpunten Beschikbaar via [3] Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde. Richtlijn Astma bij kinderen Beschikbaar via ICS= inhalatiecorticosteroïd, LTRA= leukotrieenreceptorantagonist. 5 IV Geneesmiddelen Groep β 2 -sympathicomimetica inhalatiecorticosteroïden immunomodulantia Geneesmiddelen Kortwerkend salbutamol terbutaline Langwerkend formoterol salmeterol beclometason budesonide ciclesonide fluticason omalizumab mepolizumab leukotrieenreceptorantagonisten montelukast parasympathicolytica parasympathicolyticum + β 2 - sympathicomimeticum β 2 -sympathicomimeticum + corticosteroïd cromonen xanthinederivaten ipratropium tiotropium ipratropium/fenoterol formoterol/beclometason formoterol/budesonide formoterol/fluticason salmeterol/fluticason vilanterol/fluticasonfuroaat cromoglicinezuur inhalatie nedocromil inhalatie theofylline 12

13 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 13 van 16 Astma-exacerbatie I Advies Bij een niet-ernstige exacerbatie van astma wordt een kortwerkend β 2 - sympathicomimeticum gegeven. Bij volwassenen kan bij een niet-ernstige exacerbatie ook een tijdelijke verhoging van de inhalatiecorticosteroïden worden overwogen. Bij een ernstige exacerbatie van astma wordt salbutamol en eventueel ipratropium (via dosisaerosol of verneveling) gegeven. Tevens wordt een kuur met een oraal corticosteroïd (prednisolon) gegeven. Bij patiënten met ernstige dyspneu en slikproblemen, kan éénmalig dexamethason i.m. worden toegediend II Behandeling Uitgangspunten De behandeling van een exacerbatie van astma wordt bepaald door de ernst van het actuele klinische beeld en het effect van eerdere behandeling van exacerbaties. Bij zeer adequate coping kan de patiënt in principe zelf starten met medicatie bij een verergering van de symptomen. De huisarts schat de mogelijkheden hiervoor in, aan de hand van de ziektelast en de mate van mantelzorg en zelfmanagement. Om een acute exacerbatie te couperen bij patiënten die verwezen moeten worden, kan éénmalig 30 mg prednisolon oraal of, bij patiënten met ernstige dyspneu en slikproblemen, dexamethason 8 mg i.m. worden toegediend. Indien geen verwijzing nodig is, kan tot maximaal 14 dagen een kuur met een oraal corticosteroïd voorgeschreven worden. IIIa Stappenplan behandeling exacerbatie bij volwassenen Stap 1a Bij een niet-ernstige exacerbatie: Adviseer een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum, indien nodig op te hogen tot de maximale dosering. Een kortwerkend β 2 -sympathicomimeticum kan tijdens een exacerbatie naast een langwerkend β 2 -sympathicomimeticum worden gebruikt. Stap 1b Bij een niet-ernstige exacerbatie: Overweeg bij onvoldoende effect na stap 1a: Een viervoudige verhoging van de startdosis van het inhalatiecorticosteroïd. Stap 2a Bij een ernstige exacerbatie zonder alarmsymptomen: Salbutamol dosisaerosol (met voorzetkamer, vijfmaal inademen). 13

14 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 14 van 16 Herhaal de procedure vier tot tien keer tot de maximale dosering is bereikt. Bij onvoldoende verbetering combineren met ipratropium dosisaerosol (met voorzetkamer, vijfmaal inademen). Herhaal zo snel mogelijk twee tot vier keer de procedure tot de maximale dosering is bereikt. Alarmsymptomen zijn: uitputting, cyanose, bewustzijnsdaling en een daling van de saturatie (zonder onderliggende oorzaak) 92% (bij zwangere vrouwen < 94%); spoedverwijzing is dan noodzakelijk. Verwijs de patiënt ook in geval van: onvoldoende verbetering binnen een half uur; onvoldoende zorgmogelijkheden thuis; ernstige interfererende comorbiditeit; een altijd noodzakelijke ziekenhuisopname bij eerdere exacerbaties. Stap 2b Bij een ernstige exacerbatie zonder alarmsymptomen: Geef bij verbetering na stap 2a: Een oraal corticosteroïd (prednisolon gedurende 5 7 dagen). Herevalueer de volgende dag. Indien nodig de kuur verlengen tot max. 14 dagen. Stap 3 Controleer na het geven van een oraal corticosteroïd éénmalig de bloedglucosespiegel bij diabetici. Bij controle de oorzaak van de exacerbatie nagaan, de longen onderzoeken en eventueel het beleid bijstellen. Bij een exacerbatie met één of meer alarmsymptomen: Spoedverwijzing. Geef alvast: Zuurstof l/min (streef naar een saturatie van 94%). Verneveling salbutamol (indien niet beschikbaar: via dosisaerosol met voorzetkamer). Verneveling ipratropium (indien niet beschikbaar: via dosisaerosol met voorzetkamer). Overweeg: Eénmalig 30 mg prednisolon oraal, of eenmalig 8 mg dexamethason i.m. bij patiënten met ernstige dyspneu en slikproblemen. Alarmsymptomen zijn: uitputting, cyanose, bewustzijnsdaling 14

15 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 15 van 16 en een daling van de saturatie (zonder onderliggende oorzaak) 92% (bij zwangere vrouwen < 94%). Bron [1] NHG-Standaard Astma bij volwassenen (Derde herziening). Huisarts Wet 2015; 58: IIIb Stappenplan behandeling acute ernstige kortademigheid bij kinderen < 18 jaar Stap 1 Bij een acute ernstige kortademigheid zonder alarmsymptomen: salbutamol dosisaerosol met voorzetkamer: herhaal de inhalatie na een kwartier Geef één inhalatie per keer in de voorzetkamer. Alarmsymptomen zijn: uitputting, cyanose, bewustzijnsdaling en een daling van de saturatie (zonder onderliggende oorzaak) 92% (bij zwangere vrouwen < 94%); spoedverwijzing is dan noodzakelijk. Verwijs de patiënt ook in geval van: onvoldoende verbetering binnen een half uur; onvoldoende zorgmogelijkheden thuis; een eerdere ziekenhuisopname of ernstig verlopen exacerbatie in de voorafgaande 12 maanden Stap 2 Bij kortdurende of onvolledige verbetering: prednis(ol)on toevoegen aan kortwerkend β 2 - sympathicomimeticum Bronnen Bepaal dosering op basis van gewicht Geef prednis(ol)on in 2 doses, gedurende 3 5 dagen. Geef bij kleine kinderen bij voorkeur prednisolon in drank. [1] NHG-Standaard Astma bij kinderen (Derde herziening). Huisarts Wet 2014; 57: [2] Long Alliantie Nederland. Multidisciplinaire richtlijn astma; actuele knelpunten Beschikbaar via 10 IV Geneesmiddelen Groep Geneesmiddelen 15

16 v20: FK Achtergrondinformatie Astma Pagina 16 van 16 orale corticosteroïden parasympathicolytica β 2 -sympathicomimetica bètamethason dexamethason hydrocortison methylprednisolon prednisolon prednison triamcinolon triamcinolonacetonide ipratropium (vernevelvloeistof) salbutamol (vernevelvloeistof) 16

Acetylcysteïne wordt niet aanbevolen bij de behandeling van COPD, omdat geen voordeel is aangetoond ten opzichte van placebo. fenoterol/ipratropium

Acetylcysteïne wordt niet aanbevolen bij de behandeling van COPD, omdat geen voordeel is aangetoond ten opzichte van placebo. fenoterol/ipratropium 5 10 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 1 juli 2016 van de registratiehouders die volgens de consultatieprocedure kunnen reageren. COPD Onderhoudsbehandeling

Nadere informatie

ASTMA PROTOCOL CELLO. Leiden

ASTMA PROTOCOL CELLO. Leiden ASTMA PROTOCOL CELLO Leiden Mei 2011 1 Inleiding Dit protocol omvat uitleg ziektebeeld, diagnose, doelstellingen, niet medicamenteuze therapie, medicamenteuze therapie en schema dosering inhalatiemiddelen.

Nadere informatie

Afbakening. Casus A Wim van Wanten. Medicamenteuze therapie bij Astma. Leerdoel. Medicamenteuze therapie

Afbakening. Casus A Wim van Wanten. Medicamenteuze therapie bij Astma. Leerdoel. Medicamenteuze therapie DISCLOSURE BELANGEN SPREKERS: Medicamenteuze therapie bij Astma GEEN BELANGENVERSTRENGELING Jos Dirven, huisarts Renswoude, kaderhuisarts astma-copd Riccardo Fornaro, huisarts Hoensbroek, kaderhuisarts

Nadere informatie

Piepjes en Pufjes. 8 september 2014

Piepjes en Pufjes. 8 september 2014 Piepjes en Pufjes 8 september 2014 NHG standaard: Astma bij kinderen Patrick Bindels Huisarts Praktijk Buitenhof Hoofd afdeling Huisartsgeneeskunde Erasmus MC Rotterdam Nieuwe ontwikkelingen bij astma

Nadere informatie

Casusschetsen astma/copd

Casusschetsen astma/copd Casusschetsen astma/copd 7 augustus 2000 Casusschets 1 Mevr. N, is een 26 jarige adipeuze Surinaamse vrouw die sinds 1994 in Nederland woonachtig is. Sinds haar komst naar Nederland heeft zij in wisselende

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l en inleiding idi Presentatie van regionale voorschrijfcijfers

Nadere informatie

De nieuwe standaarden astma en COPD. Wat is nieuw

De nieuwe standaarden astma en COPD. Wat is nieuw De nieuwe standaarden astma en COPD Wat is nieuw De patiënt staat centraal Veranderingen Nieuwe definitie luchtwegobstructie Nieuwe indeling ernst astma en COPD Plaats reversibiliteitstest bij astma en

Nadere informatie

Begeleiding Nieuwe Medicatie

Begeleiding Nieuwe Medicatie Begeleiding Nieuwe Medicatie Doelstellingen: De gezondheid van de patiënt verbeteren De therapietrouw verbeteren De efficiëntie van de behandelingen verbeteren Arts en apotheker versterken elkaars informatie

Nadere informatie

Astma bij Kinderen. Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits

Astma bij Kinderen. Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits Astma bij Kinderen Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits Wat wil je weten? Astma is meest voorkomende chronische ziekte bij kinderen Prevalentie: 8 10 % van alle kinderen Standaarden: NHG- en Zorgstandaard

Nadere informatie

In deze folder informeren wij u over wat astma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn.

In deze folder informeren wij u over wat astma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn. Wat is astma? In deze folder informeren wij u over wat astma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn. Wat is astma? Astma is een chronische ziekte van de luchtwegen. Chronisch wil zeggen: langdurig.

Nadere informatie

Astma bij kinderen. Quirine van Dellen Kinderarts OLVG

Astma bij kinderen. Quirine van Dellen Kinderarts OLVG Astma bij kinderen Quirine van Dellen Kinderarts OLVG Inhoud diagnose stellen medicamenteuze behandeling monitoring primaire preventie Definitie diagnose astma is een klinische diagnose, gesteld op herkenning

Nadere informatie

Workshop RTA astma bij kinderen

Workshop RTA astma bij kinderen Workshop RTA astma bij kinderen Kindercarroussel Klankbordgroep kindergeneeskunde 7 maart 2017 Nicolien de Bie en Marianne Faber Quiz via Kahoot Pak je smartphone Ga naar kahoot.it Enter pin: Geef een

Nadere informatie

Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten

Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten Astma Chronische ontstekingsreactie van de luchtwegen die samengaat met de neiging van het luchtwegsysteem om sneller

Nadere informatie

Het piepende kind. Nascholing huisartsen. 20 mei 2014. Annejet Plaisier. kinderarts

Het piepende kind. Nascholing huisartsen. 20 mei 2014. Annejet Plaisier. kinderarts Het piepende kind Nascholing huisartsen 20 mei 2014 Annejet Plaisier kinderarts Incidentie van wheezing bij kinderen 18 16 Kinderen in % 14 12 10 8 6 4 2 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 MAS-90 Leeftijd

Nadere informatie

Astma. Individueel actie- en medicatieplan

Astma. Individueel actie- en medicatieplan Astma Individueel actie- en medicatieplan Dit plan gaat over hoe u het beste met uw astma om kunt gaan. U heeft niet altijd evenveel last van uw astma. Het is daarom fijn als u zelf uw medicijnen kunt

Nadere informatie

Astma bij kinderen. Toelichting. Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant. Symptomen en lichamelijk onderzoek

Astma bij kinderen. Toelichting. Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant. Symptomen en lichamelijk onderzoek Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Astma bij kinderen Toelichting Inleiding Het doel van deze samenwerkingsafspraak is een afstemming van het beleid rondom diagnostiek en behandeling van kinderen

Nadere informatie

Regionaal formularium astma / COPD

Regionaal formularium astma / COPD Regionaal formularium astma / COPD Dr. V. van der Meer, huisarts / kaderarts astma COPD Drs. R. Roelofsen, huisarts / kaderarts i.o. astma COPD Welk middel en device kiest u? Mw. A, 40 jaar Astma, nieuw

Nadere informatie

Begeleidingsgesprek nieuwe medicatie Astma-Inhalatiecorticosteroïden stap voor stap

Begeleidingsgesprek nieuwe medicatie Astma-Inhalatiecorticosteroïden stap voor stap Begeleidingsgesprek nieuwe medicatie Astma-Inhalatiecorticosteroïden stap voor stap Doelstellingen Deze procedure strekt tot doel: Om de verschillende stappen van het begeleidingsgesprek nieuwe medicatie

Nadere informatie

In deze folder informeren wij u over wat peuterastma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn.

In deze folder informeren wij u over wat peuterastma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn. Wat is peuterastma? In deze folder informeren wij u over wat peuterastma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn. Peuterastma is een ziekte waarbij kinderen jonger dan vier jaar in perioden, vooral

Nadere informatie

Astma bij kinderen Diagnose en behandeling

Astma bij kinderen Diagnose en behandeling Thema: Astma bij kinderen Diagnose en behandeling dr. Janwillem Kocks Huisarts, Academische Huisartsenpraktijk Groningen Universitair Docent, afdeling Huisartsgeneeskunde UMCG 19-3-2015 2 19-3-2015 3 Piepen

Nadere informatie

Jolet, 2 jaar oud, heeft bij verkoudheden last van hoesten, slijm opgeven en benauwdheid. Vooral s nachts zit zij vol, maar ze piept niet.

Jolet, 2 jaar oud, heeft bij verkoudheden last van hoesten, slijm opgeven en benauwdheid. Vooral s nachts zit zij vol, maar ze piept niet. Astma bij kinderen Casusschetsen Mrt 00 Casusschets 1 Jolet, 2 jaar oud, heeft bij verkoudheden last van hoesten, slijm opgeven en benauwdheid. Vooral s nachts zit zij vol, maar ze piept niet. Vraag 1:

Nadere informatie

HET GAAT OM EEN KLEINE GROEP PATIËNTEN DIE VEEL AANDACHT VRAAGT EN NODIG HEEFT

HET GAAT OM EEN KLEINE GROEP PATIËNTEN DIE VEEL AANDACHT VRAAGT EN NODIG HEEFT A S T M A E N C O P D I N T E R V I E W HET GAAT OM EEN KLEINE GROEP PATIËNTEN DIE VEEL AANDACHT VRAAGT EN NODIG HEEFT Longarts Els Weersink: Therapietrouw ondergeschoven kindje Ernstig astma: behandeling

Nadere informatie

Disclosures. (niet) Inhoud. astma Astma en allergische rhinitis een neus voor astma. Astma Allergische rhinitis. Vragen

Disclosures. (niet) Inhoud. astma Astma en allergische rhinitis een neus voor astma. Astma Allergische rhinitis. Vragen Disclosures Astma en allergische rhinitis een neus voor astma Martien Vrolijk, praktijkverpleegkundige, Huisartsenpraktijk Hoge Hond, Deventer Dr. J.M. Vermeulen, huisarts en kaderarts astma/copd, Huisartsenpraktijk

Nadere informatie

klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een

klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een : factoren verergeren en 3 klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een, zoals ingen voornaamste de doen om te verbeteren. Daarom hebben we deze serie werkboeken voor zelfmanagement

Nadere informatie

Astmatische klachten bij kinderen jonger dan 6 jaar

Astmatische klachten bij kinderen jonger dan 6 jaar Astmatische klachten bij kinderen jonger dan 6 jaar Afdeling kindergeneeskunde Veel kinderen hebben als baby, peuter of kleuter wel eens last van astmatische klachten, zoals een piepende ademhaling met

Nadere informatie

en COPD. NHG-Standaard Astma bij volwassenen (derde herziening).

en COPD. NHG-Standaard Astma bij volwassenen (derde herziening). Astma bij volwassenen (derde herziening) NHG-Werkgroep Astma bij volwassenen en COPD NHG-Standaard M27 Belangrijkste wijzigingen Luchtwegobstructie is aanwezig bij een FEV 1 /FVC-ratio (na bronchusverwijding)

Nadere informatie

Nieuwe medicatie voor astma / COPD

Nieuwe medicatie voor astma / COPD Nieuwe medicatie voor astma / COPD Waarom nieuwe middelen? Betere werkzaamheid Mindere bijwerkingen Minder frequente toedieningen Nieuw inhalatie-apparaat Goedkoper Met de tijd meegaan; wil niet achter

Nadere informatie

Toetsvragen en stellingen Antwoorden met verklaring

Toetsvragen en stellingen Antwoorden met verklaring Toetsvragen en stellingen Antwoorden met verklaring Stellingen 1. Als de benauwdheidsklachten minder worden, kan de onderhoudsmedicatie gestopt worden. Eens/ oneens Deze gedachte is een reden waarom veel

Nadere informatie

Instructie geeft lucht

Instructie geeft lucht Instructie geeft lucht Spiegelbijeenkomst 15 april 2015 Miriam Stoks, apotheker Brenda Spanbroek, longverpleegkundige Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd Inleiding Workshop: - Therapietrouw bij astma

Nadere informatie

Benauwdheid en piepen bij kinderen jonger dan 6 jaar

Benauwdheid en piepen bij kinderen jonger dan 6 jaar Benauwdheid en piepen bij kinderen jonger dan 6 jaar Afdeling kindergeneeskunde Veel kinderen hebben als baby, peuter of kleuter wel eens last van klachten als een piepende ademhaling met benauwdheid,

Nadere informatie

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Het Pufff... boekje Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Locatie Eindhoven: Locatie Veldhoven: Ds. Th. Fliednerstraat 1 de Run 4600 Postbus 90 052 Postbus 7777 5600 PD Eindhoven 5500 MB Veldhoven Deze informatie

Nadere informatie

Bijlage II. Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de voorwaarden van de vergunningen voor het in de handel brengen

Bijlage II. Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de voorwaarden van de vergunningen voor het in de handel brengen Bijlage II Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de voorwaarden van de vergunningen voor het in de handel brengen 5 Wetenschappelijke conclusies Algehele samenvatting van de wetenschappelijke

Nadere informatie

FARMACOTHERAPIE BIJ CHRONISCH ASTMA

FARMACOTHERAPIE BIJ CHRONISCH ASTMA FARMACOTHERAPIE BIJ CHRONISCH ASTMA In dit artikel wordt aandacht besteed aan de medicamenteuze behandeling van chronisch astma. Daarbij wordt vooral gesteund op de GINA ( Global Initiative for Asthma

Nadere informatie

Astma en Longrevalidatie

Astma en Longrevalidatie Astma en Longrevalidatie Dominique Vaessen, verpleegkundig specialist longziekten 24 mei 2016 Isala Inhoud Astma Astma en longrevalidatie Longrevalidatie in Nederlands Astmacentrum Davos pagina 2 Astma

Nadere informatie

HERZIENE AANBEVELINGEN VAN GINA VOOR ASTMA, EN VAN GOLD VOOR COPD

HERZIENE AANBEVELINGEN VAN GINA VOOR ASTMA, EN VAN GOLD VOOR COPD HERZIENE AANBEVELINGEN VAN GINA VOOR ASTMA, EN VAN GOLD VOOR COPD In november 2006 verschenen de herziene aanbevelingen van GINA (Global Initiative for Asthma) voor astma, en van GOLD (Global Initiative

Nadere informatie

NHG-Standaard Astma bij kinderen (derde herziening)

NHG-Standaard Astma bij kinderen (derde herziening) Astma bij kinderen (derde herziening) NHG-Standaard Deze standaard moet worden geciteerd als: Bindels PJE, Van de Griendt EJ, Grol MH, Van Hensbergen W, Steenkamer TA, Uijen JHJM, Burgers JS, Geijer RMM,

Nadere informatie

Achtergronden casusschetsen astma/ copd

Achtergronden casusschetsen astma/ copd Achtergronden casusschetsen astma/ copd 7 augustus 2000 Inleiding Dit Interline programma is gemaakt voor groepen die (meer dan) een jaar geleden het longproject hebben gevolgd. Het is gedeeltelijk een

Nadere informatie

LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen?

LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen? LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen? 24-1-2013 Jean Muris, huisarts, Kaderarts astma/copd Hoofd Huisartsopleiding Maastricht jean.muris@maastrichtuniversity.nl Astma

Nadere informatie

Astma bij jongeren. Mijn actie- & medicatieplan

Astma bij jongeren. Mijn actie- & medicatieplan Astma bij jongeren Mijn actie- & medicatieplan Dit plan gaat over hoe je het beste met je astma kunt omgaan. Je hebt niet altijd evenveel last van je astma. Dit boekje helpt je om zelf je medicijnen aan

Nadere informatie

Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma

Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma Veel praktijken weten het expertteam te vinden wanneer zij specialistische vragen hebben met betrekking tot de behandeling van een patiënt met Diabetes

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige De longverpleegkundige Van uw longarts heeft u de eerste informatie gekregen over uw aandoening en de klachten die daarmee gepaard gaan. Vervolgens heeft de longarts u verwezen naar

Nadere informatie

Astma en COPD VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER

Astma en COPD VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER Astma en COPD WAT ZIJN DE KLACHTEN MEDICIJNEN OM UW KLACHTEN TE VERMINDEREN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN OP RECEPT VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?

Nadere informatie

Medicijngebruik bij kinderen met astma

Medicijngebruik bij kinderen met astma Medicijngebruik bij kinderen met astma Afdeling kindergeneeskunde Vooraf Bijna alle kinderen met astma gebruiken medicijnen, meestal inhalatiemiddelen. In de praktijk blijken veel kinderen hun medicijnen

Nadere informatie

Astma bij kinderen Achtergronden bij casusschetsen

Astma bij kinderen Achtergronden bij casusschetsen Astma bij kinderen Achtergronden bij casusschetsen Mrt 00 Inleiding Het programma is gemaakt door de werkgroep Astma bij kinderen, bestaande uit Paul Brand, Robert Jan Kars, Ruurd Jan Roorda en Olaf Schwantje.

Nadere informatie

Astma Controle en ziektelast Paul de Vries

Astma Controle en ziektelast Paul de Vries Astma Controle en ziektelast Paul de Vries S&B 20-2 en 21-3-2017 Belangenverstrengeling Cohaesie Haringvliet Cahag Doel Inzicht in relatie astmacontrole en ziektelast Wat te doen bij onvoldoende controle?

Nadere informatie

Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar

Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Kinderen met astmatische klachten... 1 3. Oorzaken piepende ademhaling... 1 4. Risicofactoren astma... 2 5. Twee soorten piep-

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen COPD: Inhalatiemiddelen bij COPD kritisch bekeken 1. Toelichting In dit onderwijsmateriaal, gebaseerd op de herziene NHG-Standaard COPD (juli 2007), de CBO-richtlijn medicamenteuze therapie van COPD (2007)

Nadere informatie

Astma. Chronos, 14 juni 2016. Regien Kievits, kaderarts astma/copd

Astma. Chronos, 14 juni 2016. Regien Kievits, kaderarts astma/copd Astma Chronos, 14 juni 2016 Regien Kievits, kaderarts astma/copd Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

, v16; FK Achtergrondinformatie Contacteczeem Pagina 1 van 5

, v16; FK Achtergrondinformatie Contacteczeem Pagina 1 van 5 2016127797, v16; FK Achtergrondinformatie Contacteczeem Pagina 1 van Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 30 april 2017 van de registratiehouders die

Nadere informatie

INHALATIE Hanneke van Dijk kinderlongverpleegkundige

INHALATIE Hanneke van Dijk kinderlongverpleegkundige INHALATIE 30-06-2015 Hanneke van Dijk kinderlongverpleegkundige Doelstelling Aan het eind van deze workshop is de groep bekend met wat voor mogelijkheden er zijn om inhalatie medicatie toe te dienen en

Nadere informatie

Astma behandelplan. Kindergeneeskunde. mca.nl

Astma behandelplan. Kindergeneeskunde. mca.nl Astma behandelplan Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave Telefonisch spreekuur 2 Hoe werken de medicijnen? 3 Tips 3 Groene zone 4 Oranje zone 5 Rode zone 6 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir 100

Nadere informatie

NHG-Standaard Astma bij volwassenen

NHG-Standaard Astma bij volwassenen NHG-Standaard Astma bij volwassenen Tweede herziening Geijer RMM, Chavannes NH, Muris JWM, Sachs APE, Schermer T, Smeele IJM, Thoonen B, Van der Molen T, Van Schayck CP, Van Weel C, Kolnaar BGM, Grol MH.

Nadere informatie

benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat de ernst van een exacerbatie COPD kunnen

benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat de ernst van een exacerbatie COPD kunnen de ernst van een exacerbatie COPD kunnen benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat kunnen maken met de COPD-patiënt wat wordt er verstaan onder een (acute) exacerbatie

Nadere informatie

luchtwegproblemen kinderen

luchtwegproblemen kinderen luchtwegproblemen bij kinderen 1 Luchtwegproblemen bij kinderen Informatie voor ouders van een kind met luchtwegproblemen Wat verstaan we onder luchtwegproblemen? Uw kind is opgenomen op de kinderafdeling

Nadere informatie

Benauwdheidsklachten bij kinderen

Benauwdheidsklachten bij kinderen Benauwdheidsklachten bij kinderen Informatie voor ouders en/of verzorgers In deze folder staat meer informatie over hoe u benauwdheidsklachten bij uw kind herkent en wat kunt u daar aan kunt doen. Neem

Nadere informatie

NL/SPI-141419 ASTMA Wat is

NL/SPI-141419 ASTMA Wat is Wat is ASTMA Astma Als u deze brochure leest, is dat waarschijnlijk omdat u een vermoeden heeft van astma, net de diagnose heeft gekregen of iemand in uw omgeving heeft astma. En daar wilt u graag iets

Nadere informatie

Regionaal Zorgprotocol Astma voor Volwassenen ( 16 jaar)

Regionaal Zorgprotocol Astma voor Volwassenen ( 16 jaar) Regionaal Zorgprotocol Astma voor Volwassenen ( 16 jaar) 1 INHOUD 1. Aanleiding en Doel 4 2. Randvoorwaarden 5 3. Vroege Onderkenning/Screening 6 a. Vroege Onderkenning (Casefinding huisarts) 6 b. Screenen

Nadere informatie

NHG-Standaard Astma bij volwassenen

NHG-Standaard Astma bij volwassenen M27 NHG-Standaard Astma bij volwassenen Tweede herziening Huisarts Wet 2007;50(11):537-51. De standaard en de wetenschappelijke verantwoording zijn geactualiseerd ten opzichte van de vorige versie van

Nadere informatie

Goed leven met astma

Goed leven met astma Goed leven met astma Tips kunnen op geen enkele manier professioneel medisch advies, zorgen of aandacht vervangen. Als u twijfelt of het advies op u van toepassing is, praat dan met uw gezondheidszorgbeoefenaar.

Nadere informatie

Astma medicatie voor kinderen

Astma medicatie voor kinderen Astma medicatie voor kinderen Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave De volgende inhalatiemedicatie wordt gebruikt bij kinderen met astma 3 Inhalatietechniek 5 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir

Nadere informatie

Dubbeldiagnose. Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts

Dubbeldiagnose. Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts Dubbeldiagnose Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts Quiz 1 COPD is een aandoening van Jonge mensen Oudere mensen Beiden Quiz 2 Astma is een aandoening van Jonge mensen Oudere mensen

Nadere informatie

ZORGPROGRAMMA ASTMA. Zorggroep Chronos

ZORGPROGRAMMA ASTMA. Zorggroep Chronos ZORGPROGRAMMA ASTMA Zorggroep Chronos Februari 2015 Inleiding. Eind 2012 heeft de Long Alliantie Nederland de Zorgstandaard Astma bij Volwassenen uitgegeven. Hierin staat beschreven waar goede zorg voor

Nadere informatie

Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar

Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar KINDERGENEESKUNDE Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar KINDEREN Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar Veel kinderen hebben als baby, peuter of kleuter wel eens last van astmatische klachten,

Nadere informatie

Mild persisterend astma: Is reguliere inhalatietherapie met corticosteroïden in combinatie met een kort werkende β2-agonist voldoende?

Mild persisterend astma: Is reguliere inhalatietherapie met corticosteroïden in combinatie met een kort werkende β2-agonist voldoende? PERSBERICHT Mild persisterend astma: Is reguliere inhalatietherapie met corticosteroïden in combinatie met een kort werkende β2-agonist voldoende? De meeste astmapatiënten lijden aan een milde vorm van

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD GEEN BELANGENVERSTRENGELING

IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD GEEN BELANGENVERSTRENGELING IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD DISCLOSURE IN DE BELANGEN HUISARTSENPRAKTIJK SPREKERS: GEEN BELANGENVERSTRENGELING 29 januari + 30 januari 2015 KADERHUISARTS SCHAKEL TUSSEN WETENSCHAP EN PRAKTIJK IMPLEMENTATIE

Nadere informatie

Stedelijk protocol Gestructureerde zorg Astma en COPD

Stedelijk protocol Gestructureerde zorg Astma en COPD Stedelijk protocol Gestructureerde zorg Astma en COPD Amsterdam, augustus 2015 Dit protocol is opgesteld door: Barbara van Maanen-Thiel, huisarts en kaderarts astma/copd met medewerking van: Bob vd Berg,

Nadere informatie

NHG-Standaard Astma bij kinderen

NHG-Standaard Astma bij kinderen NHG-Standaard Astma bij kinderen Tweede herziening Bindels PJE, Van der Wouden JC, Ponsioen BP, Brand PLP, Salomé PL, Van Hensbergen W, Van Hasselt PA, Steenkamer TA, Grol MH. Huisarts Wet 2006:49(11):557-72.

Nadere informatie

Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen

Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen Voor: begeleider/presentator Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. Interline januari 2010 INTERLINE

Nadere informatie

COPD PROTOCOL. CELLO Leiden. Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner

COPD PROTOCOL. CELLO Leiden. Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner COPD PROTOCOL CELLO Leiden Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner September 2010 1 Inleiding CELLO, Coöperatie Eerste Lijn Leiden en Omstreken, is een organisatie van solistisch werkende huisartsen,

Nadere informatie

Inhaleren; eenvoudig toch? E. Boot, verpleegkundig specialist

Inhaleren; eenvoudig toch? E. Boot, verpleegkundig specialist Inhaleren; eenvoudig toch? E. Boot, verpleegkundig specialist Inhaleren is makkelijk en even te doen. Inhoud Inhalatiemedicatie Werking van de verschillende inhalatiemedicatie Inhalatie technologie Diverse

Nadere informatie

Zorginstituut Nederland. > Retouradres Postbus 320, 1110 AHDiemen

Zorginstituut Nederland. > Retouradres Postbus 320, 1110 AHDiemen 2014024 > Retouradres Postbus 320, 1110 AHDiemen Aan de Geschillencommissie van Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ) T.a.v. mevrouw mr. Postbus 291 3700 AG ZEIST 0530. Eekholt 4 1112

Nadere informatie

KETENZORG ASTMA. Format

KETENZORG ASTMA. Format KETENZORG ASTMA Format Oktober 2014 Inleiding. Eind 2012 heeft de Long Alliantie Nederland de Zorgstandaard Astma bij Volwassenen uitgegeven. Hierin staat beschreven waar goede zorg voor astma-patiënten

Nadere informatie

Astma en COPD. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Astma en COPD. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Astma en COPD Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Astma 3 Oorzaken van astma 4 Symptomen 5 Risico s 5 Behandeling 6 Geneesmiddelen 7 COPD 9 Oorzaken

Nadere informatie

Wat is astma eigenlijk?

Wat is astma eigenlijk? Leven met ASTMA Astma Als u deze brochure leest, is dat waarschijnlijk omdat u of iemand in uw omgeving last heeft van astma. En daar wilt u wat aan doen. Deze brochure helpt u begrijpen wat astma precies

Nadere informatie

Astma behandelplan Kindergeneeskunde.

Astma behandelplan Kindergeneeskunde. Astma behandelplan Kindergeneeskunde www.nwz.nl Inhoud Uw vragen 2 Hoe werken de medicijnen? 3 Tips 3 Groene zone 4 Oranje zone 5 Rode zone 6 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir 100 mcg na opname

Nadere informatie

Richtlijn Behandeling van astma bij kinderen

Richtlijn Behandeling van astma bij kinderen Richtlijnen Richtlijn Behandeling van astma bij kinderen 3 controversiële behandelopties Bart L. Rottier, Hettie M. Janssens, Johan C. de Jongste, Marianne L. Brouwer, Elianne J.L.E Vrijlandt en Nicole

Nadere informatie

VERKORTE SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

VERKORTE SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN Publieksprijs Seretide aerosol 25 / 50µg x 120 doses 38,64 Seretide aerosol 25 / 125µg x 120 doses 48,96 Seretide aerosol 25 / 250µg x 120 doses 63,97 VERKORTE SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN Gelieve

Nadere informatie

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd:

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd: Praktijkondersteuning bij COPD en astma Doel van praktijkondersteuning is het ophogen en/of verdieping van kennis bij de patiënt en het daaraan verbonden zelfmanagement 1. De begeleiding richt zich in

Nadere informatie

Vragenlijst Pulmocheck inspanningsastma

Vragenlijst Pulmocheck inspanningsastma Vragenlijst Pulmocheck inspanningsastma Beste ouders, Om een goed beeld te krijgen van de klachten van uw kind en de eventuele medicatie die het gebruikt, willen wij u vragen onderstaande vragenlijst in

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige Algemeen U bent door uw longarts verwezen naar de longverpleegkundige. Een longverpleegkundige is een verpleegkundige, die zich heeft gespecialiseerd in astma en COPD (chronische

Nadere informatie

Inhaleren moet je leren Droog oefenen Geneesmiddelen op maat

Inhaleren moet je leren Droog oefenen Geneesmiddelen op maat In Nederland heeft één op de tien mensen last van een chronische aandoening aan de luchtwegen. Dit kan astma zijn, chronische bronchitis of emfyseem. Voor astma, chronische bronchitis en emfyseem samen

Nadere informatie

De meest gestelde vragen over: astma

De meest gestelde vragen over: astma De meest gestelde vragen over: astma De meest gestelde vragen over: astma Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 2008 Bohn Stafleu van Loghum, Houten Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag

Nadere informatie

Nieuwe richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van astma bij kinderen in de tweede lijn

Nieuwe richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van astma bij kinderen in de tweede lijn Nieuwe richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van astma bij kinderen in de tweede lijn New guidelines for asthma management in pediatrics E.J. van de Griendt 1, M.K. Tuut 2, prof. dr. P. Bindels

Nadere informatie

Doel van de presentatie

Doel van de presentatie Doel van de presentatie Voordelen & valkuilen aërosoltherapie Educatie & therapietrouw Soorten medicatie en inhalatoren Valkuilen dosisaërosol & concreet gebruik Spacers: voordeel, gebruik en onderhoud

Nadere informatie

Afdeling Longgeneeskunde. Informatie over astma

Afdeling Longgeneeskunde. Informatie over astma Afdeling Longgeneeskunde Informatie over astma Algemeen Bij astma is er sprake van een chronische ontsteking van de luchtwegen. Hierdoor kunnen de luchtwegen zich vernauwen. Dit kan tot de volgende klachten

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Ventolin 100 Inhalator CFK-vrij, aërosol, suspensie 100 microgram/dosis. salbutamol

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Ventolin 100 Inhalator CFK-vrij, aërosol, suspensie 100 microgram/dosis. salbutamol Bijsluiter: informatie voor de gebruiker Ventolin 100 Inhalator CFK-vrij, aërosol, suspensie 100 microgram/dosis salbutamol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er

Nadere informatie

Regien Kievits, Gerrit van Roekel Malaga, 2014

Regien Kievits, Gerrit van Roekel Malaga, 2014 Regien Kievits, Gerrit van Roekel Malaga, 2014 Dhr Terlouw, 62 jaar is sedert 1 jaar bekend met COPD, Gold 2. Rookgeschiedenis: 52 pakjaren Comorbiditeit: ACS 60 jarige leeftijd, dotter met stentplaatsing.

Nadere informatie

NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD

NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD Richtlijnen NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD Roeland M.M. Geijer, Mariska K. Tuut, Johannes C.C.M. in t Veen, Berna D.L. Broekhuizen, Niels H. Chavannes en Ivo J.M. Smeele* + Gerelateerd artikel

Nadere informatie

Aanvraag tot opname. Verwijzend specialist

Aanvraag tot opname. Verwijzend specialist Aanvraag tot opname Personalia patiënt(e) Naam (evt. meisjesnaam) Voorletters en voornaam Geslacht M Geboortedatum Burger service nummer Woonadres: straat en nummer Postcode / plaats / Telefoon / mobiel

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding en voor coassistenten

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding en voor coassistenten Casus 21A Fase A Titel Benauwdheid Onderwerp Astma Inhoudsdeskundige H.E. Bunker-Wiersma Technisch verantwoordelijke Roel Sijstermans Opleidingsniveau studenten De casus is bedoeld voor medisch studenten

Nadere informatie

Persoonlijk zorgplan voor kinderen met astma

Persoonlijk zorgplan voor kinderen met astma Persoonlijk zorgplan voor kinderen met astma Inhoudsopgave Zorgplan van...5 Wat te doen bij benauwdheid?...6 Algemene tips... 10 Hoe werken de medicijnen... 11 Afbouwschema salbutamol (ventolin en airomir)...

Nadere informatie

Astma medicatie voor kinderen

Astma medicatie voor kinderen Astma medicatie voor kinderen Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave De volgende medicatie wordt gebruikt bij kinderen met astma 3 Combinatiemedicijnen 4 Inhalatietechniek 4 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir

Nadere informatie

Wat is astma? Wat is astma? Basis Cursus Astma bij Kinderen. Dilemma s bij behandeling van kinderen met astma

Wat is astma? Wat is astma? Basis Cursus Astma bij Kinderen. Dilemma s bij behandeling van kinderen met astma Basis Cursus Astma bij Kinderen Wat is astma? Anneke Landstra Mariëlle Pijnenburg Maarten Kuethe Wim van Aalderen Wat is Normale luchtweg Matig/ernstig astma gezond fataal astma Dilemma s bij behandeling

Nadere informatie

MEDICATIE BIJ ASTMA EN COPD: DE BOMEN EN HET BOS...

MEDICATIE BIJ ASTMA EN COPD: DE BOMEN EN HET BOS... MEDICATIE BIJ ASTMA EN COPD: DE BOMEN EN HET BOS... Marionne van Hardeveld M ANP longziekten 16 november 2015 Astma en COPD en ACOS Richtlijnen : GINA en GOLD De bomen en het bos Medicatie Casuïstiek (

Nadere informatie

Samen in de lucht. Het kind met de piepende ademhaling. Guido Bothof, kinderarts i.o.

Samen in de lucht. Het kind met de piepende ademhaling. Guido Bothof, kinderarts i.o. Samen in de lucht Het kind met de piepende ademhaling Guido Bothof, kinderarts i.o. Wat is een piepende ademhaling? - Ouders gebruiken piepen o.a. om moeite met ademhaling en hoorbare ademhaling aan te

Nadere informatie

2015061201, v8 FK Achtergrondinformatie Otitis media acuta 1

2015061201, v8 FK Achtergrondinformatie Otitis media acuta 1 2015061201, v8 FK Achtergrondinformatie Otitis media acuta 1 5 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 30 november 2015 van de registratiehouders die

Nadere informatie

Individueel zorgplan voor kinderen met longproblemen

Individueel zorgplan voor kinderen met longproblemen Individueel zorgplan voor kinderen met longproblemen Het individueel zorgplan is een persoonlijk actieplan dat u als ouder samen met de kinderarts/kinderlongverpleegkundige en uw kind invult. In het plan

Nadere informatie

Immunotherapie bij hooikoorts en allergie voor huisstofmijt

Immunotherapie bij hooikoorts en allergie voor huisstofmijt Keel-, neus- en oorheelkunde Immunotherapie bij hooikoorts en allergie voor huisstofmijt Wat is allergie? Allergie is een reactie van uw lichaam op bepaalde prikkelende stoffen waarbij het afweersysteem

Nadere informatie

Wat is van invloed op de luchtwegen?

Wat is van invloed op de luchtwegen? Astma 2 U heeft van uw longarts gehoord dat u astma heeft. Dit zou niet alleen tot bezorgdheid kunnen leiden, maar ook tot onzekerheid. Waarschijnlijk wilt u niet alleen weten wat u precies mankeert, maar

Nadere informatie

Ik ben zo benauwd. Titia Klemmeier/Josien Bleeker

Ik ben zo benauwd. Titia Klemmeier/Josien Bleeker Ik ben zo benauwd Titia Klemmeier/Josien Bleeker dyspneu ademnood kortademigheid benauwdheid Bemoeilijkte ademhaling Programma Inventarisatie leerdoelen Kennis over de praktijk? Alarmsymptomen Achtergrond

Nadere informatie