Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen"

Transcriptie

1 COPD: Inhalatiemiddelen bij COPD kritisch bekeken 1. Toelichting In dit onderwijsmateriaal, gebaseerd op de herziene NHG-Standaard COPD (juli 2007), de CBO-richtlijn medicamenteuze therapie van COPD (2007) en op de presentatie van Ivo Smeele (voorzitter CAHAG) tijdens het NHG-congres 2007, wordt het gebruik van de verschillende inhalatiemiddelen voor COPD- patiënten in al zijn facetten behandeld. Hierbij komen de volgende aspecten aan de orde: 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 1 Doelstelling: Doelgroep: Tijdsduur: De deelnemer kan zowel de indicaties als ook de beperkingen van inhalatiemiddelen bij de behandeling van COPD- patiënten in de huisartspraktijk benoemen Huisartsen (WDH of Hagro), en praktijkondersteuners voor COPD (optioneel: uitnodigen van een longarts uit de regio) minuten Groepsgrootte: tot 30 personen 3. Uitvoering - Geef een korte toelichting. U kunt daarvoor de tekst gebruiken onder toelichting en onder samenvatting, aan het eind van deze module. - Laat de deelnemers de werkbladen in drietallen invullen Deel tijdens het invullen van het eerste werkblad kopieën van de antwoordbladen uit. Na elke casus volgt een plenaire nabespreking waarin ook de stellingen besproken wordt. - Reken afhankelijk van de lengte van de casus 10 tot 15 minuten voor de nabespreking. - Er zal zeker discussie ontstaan over de rol van de Farmaceutische industrie. Porbeer deze in goede banen te leiden, door samenvatten en op tijd stoppen. Er hoeft immers geen consensus bereikt te worden. Het gaat vooral om het bewust maken van de feiten die spelen. - Laat de cursisten leerpunten en voornemens formuleren aan het einde van de bijeenkomst en noteer deze op een flap-over. Deel aan het einde ook een kopie van de eindconclusies en samenvatting uit. 4. Organisatie - Kopieer de werkbladen, antwoordbladen en de samenvatting voor elke deelnemer. - Zorg voor een flap-over om gerezen leerpunten, vragen of opmerkingen en afspraken te noteren en voor schrijfmateriaal.

2 Samenvatting: Bij de behandeling van COPD-patiënten in de huisartsenpraktijk (Gold I en II) worden verschillende inhalatiemiddelen ingezet: kort- en langwerkende luchtwegverwijders, inhalatiecorticosteroïden en combinaties van deze middelen. Echter, in tegenstelling tot bij astma, kunnen ze géén van allen het beloop van de longfunctie beïnvloeden. De werking van de luchtwegverwijders is symptomatisch; de inhalatiecorticosteroïden verminderen slechts bij een deel van de patiënt het aantal exacerbaties. Het meeste onderzoek naar het effect van inhalatiemedicatie met langwerkende luchtwegverwijders, inhalatiecorticosteroïden (ICS) of combinaties van deze twee groepen middelen bij COPD is gedaan bij GOLD III en IV patiënten en maar in beperkte mate bij GOLD I en II patiënten (80% versus 20%). De prevalentie van COPD is precies omgekeerd: 80% van de patiënten heeft COPD met stadium GOLD I en II en slechts 20% van de patiënten heeft COPD met stadium III en IV. 2 uit presentatie Ivo Smeele NHG-congres 2007 De adviezen voor de medische behandeling van COPD-patiënten in de NHGstandaard zijn gebaseerd op de 20% van de onderzoeken die verricht zijn onder GOLD I en II patiënten. De praktijk is vaak anders: patiënten met Gold I en II die in de tweede lijn zijn beland gebruiken vaak zwaardere middelen. De farmaceutische industrie gebruikt vaak onderzoeken verricht bij patiënten met GOLD III en IV om langwerkende luchtwegverwijders of ICS ook bij Gold I en II patiënten (in de eerste lijn) aan te prijzen. Dit is een voorbeeld van een niet evidence based extrapolatie van gegevens zoals dit genoemd wordt door Iona Heath in het interview met haar in Medisch Contact van januari Het gebruik van deze middelen in de huisartspraktijk moet kritisch bekeken worden en afgestemd worden op de individuele patiënt.

3 Werkblad 1 Doelstelling : wel of geen langwerkende luchtwegverwijders? Vul de vragen bij onderstaande casus in. Lees daarbij niet vooruit. Soms wordt in de formulering van een vraag het antwoord op een eerdere vraag gegeven. 3 Casus 1: een nieuwe patiënt Dhr. Pieters, 52 jaar bezoekt uw spreekuur in verband met al langer bestaande klachten van hoesten en slijm opgeven. Hij voelt zich niet ziek, heeft geen koorts en heeft een goede eetlust. Hij rookt sinds zijn 17 e ongeveer 15 sigaretten per dag. Hij heeft niet eerder klachten gehad, en komt ook nooit bij de dokter. Hij heeft altijd gesport, de laatste tijd wel wat minder. Uit de verdere anamnese blijkt dat hij minder is gaan sporten omdat hij snel kortademig is. Piepen doet hij niet. Hij slaapt goed en hij heeft niet van werk verzuimd in verband met de klachten. Hij werkt als accountant. U onderzoekt de thorax, en stuurt meneer Pieters naar de praktijkondersteuner voor longfunctie-onderzoek. - Aangezien hij niet acuut ziek is schrijft u nog geen medicatie voor. Meneer Pieters komt bij u terug met een uitdraai van zijn spirometrietest met de volgende waardes: FEV1: 80% van voorspeld, FEV1/FVC: 0,69 Beide waardes veranderen nauwelijks na bronchusverwijding. 1. Welke conclusie trekt u hieruit? U adviseert de patiënt met klem om te stoppen met roken, en geeft hierover nadere uitleg. 2. Zou u deze patiënt medicatie voorschrijven? Zo ja, welke en in welke dosering? U schrijft de heer Pieters ipratropium inhalatiepoeder voor, 4 maal daags te gebruiken. Na 2 weken ziet u de patiënt terug: de klachten zijn nog weinig verbeterd. Hij is inmiddels wel iets minder gaan roken.

4 Werkblad Verandert u de medicatie? U ziet mijnheer Pieters na 4 weken weer terug. Hij heeft nu een tijdje salbutamol gebruikt in plaats van de ipratropium en dit bevalt hem goed, hij is het ook al weer aan het minderen. Hij vindt het wel lastig dat hij het medicijn zo vaak moet gebruiken. 4. Wat is uw reactie hierop? U leest de toelichting op het uitgedeelde antwoordblad door. 5. Verandert hierdoor uw mening? 6. Kunt u zich vinden in de stelling?

5 Antwoordblad casus 1 5 Casus 1: een nieuwe patiënt Dhr. Pieters, 52 jaar bezoekt uw spreekuur in verband met al langer bestaande klachten van hoesten en slijm opgeven. Hij voelt zich niet ziek, heeft geen koorts en heeft een goede eetlust. Hij rookt sinds zijn 17 e ongeveer 15 sigaretten per dag. Hij heeft niet eerder klachten gehad, en komt ook nooit bij de dokter. Hij heeft altijd gesport, de laatste tijd wel wat minder. Uit de verdere anamnese blijkt dat hij minder is gaan sporten omdat hij snel kortademig is.piepen doet hij niet. Hij slaapt goed, en heeft niet van werk verzuimd in verband met de klachten. Hij werkt als accountant. U onderzoekt de thorax, en stuurt hem naar de praktijkondersteuner voor longfunctie-onderzoek. Aangezien hij niet acuut ziek is schrijft u nog geen medicatie voor. Meneer Pieters komt bij u terug met een uitdraai met de volgende waardes: FEV1: 80% van voorspeld, FEV1/FVC 0,69. Beide waardes veranderen nauwelijks na bronchusverwijding. 1. Welke conclusie trekt u hieruit? Op grond van de spirometrie en de anamnese is er waarschijnlijk sprake van licht COPD (GOLD I). Het verdient aanbeveling niet af te gaan op een eenmalige test en de spirometrie te herhalen bijvoorbeeld na 6 weken. GOLD-stadium FEV1/FVC* FEV1 (% van voor- Frequentie spelde waarde) verdeling I Licht < 0,7 > 80 28% II Matig ernstig < 0, % III Ernstig < 0, % IV Zeer ernstig < 0,7 < 30 (of < 50 bij longfalen) 3% * De grenswaarden van FEV1/FVC en FEV1 zijn waarden na bronchusverwijding. De FEV1/FVC-ratio daalt met de leeftijd; bij personen > 60 jaar kan een FEV1/FVC-ratio < 0,7 fysiologisch zijn. Stel daarom de diagnose licht COPD bij personen > 60 jaar alleen na herhaalde spirometrie en in aanwezigheid van luchtwegklachten én een relevante rookhistorie of een andere risicofactor. U adviseert de patiënt met klem om te stoppen met roken, en geeft hierover nadere uitleg. 2. Zou u de patiënt medicatie voorschrijven? Zo ja, welke en in welke dosering? De NHG standaard adviseert om te beginnen met kortwerkende luchtwegverwijders. Sommige patiënten reageren beter op een bèta-2-sympathomimeticum, anderen op anticholinergica. Dit moet uitgeprobeerd worden.

6 Antwoordblad casus 1 6 Tabel Kortwerkende luchtwegverwijders Middel Inhalatiepoeder Dosisaerosol Maximum/dag Bij sommige dosisaerosolen of inhalatiepoeders gelden lagere (maximum)doseringen: raadpleeg het Farmacotherapeutisch Kompas Ipratropium* 4 dd 40 microg 4 dd 20 microg 320 microg Salbutamol 4 dd microg 4 dd microg 1600 microg Terbutaline 4 dd microg 4000 microg * Anticholinergicum; bèta-2-sympathicomimeticum. U schrijft de heer Pieters ipratropium inhalatiepoeder voor, 4 maal daags te gebruiken. Na 2 weken ziet u de patiënt terug: de klachten zijn nog weinig verbeterd. Hij is inmiddels wel iets minder gaan roken. 3. Verandert u de medicatie? Vanwege individuele verschillen is het de moeite waard om een bèta-2-sympathicomimeticum uit te proberen. U kunt deze als enige medicatie geven, of toevoegen aan het anticholinergicum. U ziet meneer Pieters na 4 weken weer terug. Hij heeft nu een tijdje salbutamol gebruikt in plaats van de ipratropium en dit bevalt hem goed, hij is het ook al weer aan het minderen. Hij vindt het wel lastig dat hij het medicijn zo vaak moet gebruiken. 4. Wat is uw reactie hierop? Het lijkt voor de hand te liggen om nu een langwerkend beta-2-sympathicomimeticum te geven. Toch wordt in de standaard geadviseerd om bij GOLD 1 patiënten geen langwerkende bronchusverwijders voor te schrijven; bij GOLD II alléén na onvoldoende verbetering op 2 verschillende kortwerkende luchtwegverwijders. Achtergronden: In de literatuur zijn geen onderzoeken gevonden waaruit blijkt dat langwerkende bronchusverwijders een aantoonbaar effect hebben op de klachten bij GOLD I. Dit geldt in mindere mate ook voor GOLD II patiënten. Het merendeel van de onderzoeken met langwerkende luchtwegverwijders is gedaan bij patiënten met GOLD stadium III en IV. (CBO 2007). Ook vergelijkend onderzoek tussen langwerkende middelen en kortwerkende luchtwegverwijders is maar beperkt voor handen. Of beide soorten even effectief zijn kan dan ook niet geconcludeerd worden. Uit de reclame van de farmaceutische industrie over langwerkende middelen blijkt onvoldoende dat bevindingen veelal niet gelden voor de patiënten met licht of matig ernstig COPD.

7 Antwoordblad casus 1 Het kostenaspect kan bij de keuze voor een middel ook een rol spelen: 7 Ipratropium 4 x daags/jr. = 120 Tiotropium 1x daags/jr. = 480 Verschil 360 Salbutamol 4 x daags/jr = 120 Salmeterol 2 x daags/jr = 360 Verschil = 240 Therapietrouw kan een overweging zijn voor het voorschrijven van een langwerkend middel; aan de andere kant worden de luchtwegverwijders gebruikt alléén ter verlichting van symptomen, en heeft het vergeten van het middel bij weinig klachten dus ook geen consequenties. U legt de patiënt een en ander uit en geeft hem nog een herhaalrecept voor salbutamol mee. Stelling: Met kort doet u niemand te kort!

8 WERKBLAD 2 Doelstelling: wel of geen inhalatiecorticosteroïden starten? Vul de vragen bij onderstaande casus in. Lees daarbij niet vooruit. Soms wordt in de formulering van een vraag het antwoord op een eerdere vraag gegeven. 8 Casus 2: een bekende patiënt De heer Pieters uit de eerste casus is na de laatste keer 2 jaar niet meer op uw spreekuur geweest. Wel heeft hij nog een paar maal een herhaalrecept voor salbutamol-inhalatiepoeder opgehaald. De praktijkondersteuner heeft nog een keer contact met hem opgenomen, maar hij had geen behoefte aan een controle, het ging goed met hem. Nu komt hij op uw spreekuur met dezelfde klachten als 2 jaar geleden, echter de pufjes helpen hem nu niet genoeg; hij gebruikt de salbutamol inhalatiepoeder sinds 2 weken 4 keer per dag, maar deze hebben maar kort effect. Het is hem ook niet gelukt om het roken te laten. Hij voelt zich niet ziek en heeft ook geen koorts gehad. 1. Wat zou nu uw beleid zijn? Hij is bij de praktijkondersteuner geweest voor spirometrie en komt terug op uw spreekuur: zijn longfunctie blijkt achteruit te zijn gegaan: FEV1 70% van voorspeld, de ratio FEV1/FVC is 0,62. Zijn klachten zijn de afgelopen week weinig verminderd, ondanks dat hij naast salbutamol ook standaard ipratropium gebruikt. 2. Wat vindt u van de uitslagen van de longfunctie? 3. Wat wilt u nog meer weten van de patiënt? De heer Pieters is blijven roken. U laat hem de Fletchercurve zien, en moedigt hem aan om over het roken te praten met de POH. Zijn medicatie neemt hij op de juiste wijze in. 4. Verandert u op basis van de klachten en de uitslag van de spirometrie iets aan uw medicamenteuze beleid?

9 WERKBLAD 2 Bij een controle een jaar later, zet u de gegevens van meneer Pieters op een rij. Aanvankelijk is het met het langwerkende middel beter gegaan, maar na verloop van tijd kreeg hij steeds vaker last van benauwdheid. Er waren in totaal drie exacerbaties waarvoor orale corticosteroïden zijn voorgeschreven. Het stoppen met roken is maar tijdelijk gelukt. U overweegt hem conform de standaard een inhalatiecorticosteroïd voor te schrijven Hoe lang wilt u dit voorschrijven? U leest nu eerst het antwoordblad behorende bij casus Wat is uw mening over de twee stellingen?

10 Antwoordblad casus 2 Casus 2: een bekende patiënt De heer Pieters uit de eerste casus is na de laatste keer 2 jaar niet meer op uw spreekuur geweest. Wel heeft hij nog een paar maal een herhaalrecept voor salbutamol-inhalatiepoeder opgehaald. De praktijkondersteuner heeft nog een keer contact met hem opgenomen, maar hij had geen behoefte aan een controle, het ging goed met hem. Nu komt hij op uw spreekuur met dezelfde klachten als 2 jaar geleden, echter de pufjes helpen hem nu niet genoeg; hij gebruikt de salbutamol inhalatiepoeder sinds 2 weken 4 keer per dag, maar deze hebben maar kort effect. Het is hem ook niet gelukt om het roken te laten. Hij voelt zich niet ziek en heeft ook geen koorts gehad. 1. Wat zou nu uw beleid zijn? U onderzoekt patiënt waarbij u aan de longen wat expiratoir piepen hoort, maar verder geen bijzondere afwijkingen constateert. U adviseert patiënt om opnieuw zijn longfunctie te laten bepalen bij de praktijkondersteuner. Ook geeft u hem een recept voor ipratropiuminhalatiepoeder mee met het advies om voorlopig beide middelen te gebruiken. Hij is bij de praktijkondersteuner geweest en komt terug op uw spreekuur: zijn longfunctie blijkt achteruit te zijn gegaan: FEV1 70%, de ratio FEV1/FVC 62%. Zijn klachten zijn de afgelopen week weinig verminderd, ondanks dat hij naast de salbutamol ook standaard de ipratropium gebruikt. 2. Wat vindt u van de uitslagen van de longfunctie? De longfunctie van patiënt is achteruit gegaan: hij heeft nu matig ernstig COPD (GOLD II). 3. Wat wilt u nog meer weten van de patiënt? U vraagt naar het roken, en laat de patiënt voordoen hoe hij de inhalatiemedicatie inneemt. De heer Pieters is blijven roken. U laat hem de Fletchercurve zien, en moedigt hem aan om over het roken te praten met de POH. Zijn medicatie neemt hij op de juiste wijze in. 4. Verandert u op basis van de klachten en de uitslag van de spirometrie iets aan uw medicamenteuze beleid? De standaard geeft aan dat als de behandeldoelen met een kortwerkende luchtwegverwijder niet behaald kunnen worden (aanhoudende klachten van dyspnoe en/of exacerbaties) bij patiënten met (matig) ernstig COPD (GOLD II-IV) er overgestapt kan worden op een langwerkende luchtwegverwijder. 10

11 Antwoordblad casus 2 11 Tabel Langwerkende luchtwegverwijders Middel Inhalatiepoeder Dosisaerosol Maximum/dag Tiotropium* 1 dd 18 microg 18 microg Formoterol 2 dd 6-12 microg 2 dd 12 microg 48 microg Salmeterol 2 dd 50 microg 2 dd 25 microg 100 microg * Anticholinergicum; bèta-2-sympathicomimeticum. Bij een controle een jaar later, zet u de gegevens van meneer Pieters op een rij. Aanvankelijk is het met het langwerkende middel beter gegaan, maar na verloop van tijd kreeg hij steeds vaker last van benauwdheid. Er waren in totaal drie exacerbaties waarvoor orale corticosteroïden zijn voorgeschreven. Het stoppen met roken is maar tijdelijk gelukt. U overweegt hem conform de standaard een inhalatiecorticosteroïd als proefbehandeling voor te schrijven. 5. Hoe lang wilt u dit voorschrijven? Bij patiënten met frequente exacerbaties (twee of meer keer per jaar) - dit betreft veelal patiënten met ernstig COPD (GOLD III-IV)- kan een proefbehandeling van een jaar met een inhalatiecorticosteroïd worden voorgeschreven met als doel om het aantal exacerbaties te doen afnemen. Als het aantal exacerbaties en/of ziekenhuisopnamen niet afneemt heeft het géén zin om door te gaan met de inhalatiecorticosteroïden.een vermindering van het aantal exacerbaties door ICS bij patiënten met GOLD II is niet overtuigend aangetoond, waarschijnlijk doordat slechts een klein aantal patiënten (< 20%) in deze categorie te maken krijgt met frequente ( 2 per jaar) exacerbaties. Middel Inhalatiepoeder Dosisaerosol Maximum/dag Bij sommige dosisaerosolen of inhalatiepoeders gelden lagere (maximum)doseringen: raadpleeg het Farmacotherapeutisch Kompas Beclometason/ Budesonide 2 dd 400 microg 2 dd 400 microg 1600 microg Fluticason 2 dd 500 microg 2 dd 500 microg 1000 microg * Indicatie: frequente exacerbaties (twee of meer in het voorafgaande jaar). De langwerkende luchtwegverwijder kan de patiënt ernaast blijven gebruiken. De huisarts begint in het algemeen niet met een onderhoudsbehandeling met een vaste combinatie van een ICS en een LWBM omdat hiervoor uitsluitend een indicatie bestaat bij patiënten met ernstig of zeer ernstig COPD. Ditzelfde geldt voor een onderhoudsbehandeling met orale corticosteroïden. Stellingen: 1. Bij de behandeling van COPD- patiënten door de huisarts is er maar zelden plaats voor inhalatiecorticosteroïden! 2. De huisarts start zelden met een combinatiepreparaat van een inhalatiecorticosteroid en een langwerkende luchtwegverwijder bij patiënten met COPD.

12 WERKBLAD 3 Doelstelling: Stoppen van inhalatiecorticosteroïden bij patiënten met COPD stadium Gold I/II? Vul de vragen bij onderstaande casus in. Lees daarbij niet vooruit. Soms wordt in de formulering van een vraag het antwoord op een eerdere vraag gegeven. Casus 3: Een nieuwe patiënte Mevrouw van Vliet, 64 jaar, is een nieuwe patiënte in uw praktijk. Ze is bekend met matig ernstig COPD (Gold II), enige jaren geleden door de longarts vastgesteld. Sindsdien rookt zij niet meer. Ze gebruikt al jaren salmeterol /fluticason, een combinatie van een langwerkend bèta-2-sympathicomimeticum en een inhalatiecorticosteroïd. In haar dossier staan geen exacerbaties vermeld. Ook is er al een tijd geen correspondentie van de longarts meer geweest. Tijdens het kennismakingsbezoek stelt u haar voor om weer eens longfunctie te laten bepalen bij de praktijkondersteuner. Ze is inderdaad al een paar jaar niet meer bij de longarts geweest. Ze hoest altijd wat in de ochtend maar heeft verder weinig klachten. Ze leidt een vrij rustig leven. Ze komt bij u terug met de volgende waarden van het longfunctieonderzoek: FEV1:60%, FEV1/FVC: 0,60. Er is geen sprake van reversibiliteit. 1. Wat zou u deze patiënte kunnen adviseren met betrekking tot haar medicatie? U overlegt met patiënte en maakt een controle afspraak. 2. Zou uw afweging anders zijn als er wel sprake was van reversibiliteit? Na een half jaar ziet u mevrouw van Vliet terug. U had in overleg de inhalatiecorticosteroïden gestopt. De waardes van haar laatste longfunctieonderzoek zijn: FEV1 57% en FEV1/FVC 0,60. Ze voelt zich goed en heeft niet meer klachten gekregen. 3. Wat is nu uw beleid en wat spreekt u met haar af? 4. Kunt u zich vinden in de gepresenteerde stelling? 12

13 WERKBLAD 3 5. Bent u van plan om dit advies te implementeren in uw praktijk? 13

14 Antwoordblad casus 3 Casus 3: Een nieuwe patiënte Mevrouw van Vliet, 64 jaar, is een nieuwe patiënte in uw praktijk. Ze is bekend met matig ernstig COPD (Gold II), enige jaren geleden door de longarts vastgesteld. Sindsdien rookt zij niet meer. Ze gebruikt al jaren salmeterol /fluticason, een combinatie van een lang werkend bèta sympathicomimeticum en een inhalatiecorticosteroïd. In haar dossier staan geen exacerbaties vermeld. Ook is er al een tijd geen correspondentie van de longarts meer geweest. Tijdens het kennismakingsbezoek stelt u haar voor om weer eens longfunctie te laten bepalen bij de praktijkondersteuner. Ze is inderdaad al een paar jaar niet meer bij de longarts geweest. Ze hoest altijd wat in de ochtend maar heeft verder weinig klachten. Ze leidt een vrij rustig leven. Ze komt bij u terug met de volgende waarden van het longfunctieonderzoek: FEV1:60%, FEV1/FVC: 0,60 Er is geen sprake van reversibiliteit. 1. Wat zou u deze patiënte kunnen adviseren met betrekking tot haar medicatie? Bij deze patiënte met een stabiel matig ernstig COPD (GOLD II) zou u op proef het combinatiepreparaat salmeterol /fluticason kunnen omzetten in een langwerkend beta-2-sympathicomimeticum zonder corticosteroïden. Een astmacomponent moet dan wel voldoende uitgesloten zijn (geen astma of positieve test op inhalatieallergenen in de voorgeschiedenis en geen reversibiliteit). Achtergronden: Inhalatiecorticosteroïden hebben geen effect op het verloop van de longfunctie, dyspneu en kwaliteit van leven onafhankelijk van het GOLD stadium. Bij patiënten met frequente exacerbaties (arbitrair twee of meer per jaar) dit betreft veelal patiënten met ernstig COPD (GOLD III-IV) lijkt er voldoende bewijs te zijn voor een vermindering van het aantal exacerbaties door het gebruik van ICS [Burge 2000, Calverley 2003a, Calverley 2007, Gartlehner 2006]. Een vermindering van het aantal exacerbaties door ICS bij patiënten met GOLD II is niet overtuigend aangetoond, waarschijnlijk doordat slechts een klein aantal patiënten (< 20%) in deze categorie te maken krijgt met frequente ( 2 per jaar) exacerbaties [Burge 2000, Paggiaro 1998, Jones 2003, Schermer 2006]. Bijwerkingen van inhalatiesteroiden zijn oropharyngeale candidainfecties, rhinitis, zere keel, heesheid, bovenste luchtweginfecties en blauwe plekken. Dat de farmaceutische industrie u niet stimuleert om deze middelen te staken zal u niet verbazen. De kosten van een combinatiepreparaat met van een langwerkend sympathiocomimeticum met inhalatiecorticosteroïden zijn tussen de 480 en 600 per patiënt, per jaar. dat is aanzienlijk meer dan de kosten van een langwerkende betamimeticum alleen. (zie Casus 1 antwoord 4) U overlegt met uw patiënte en maakt een controle afspraak. 14

15 Antwoordblad casus 2 2. Zou uw afweging anders zijn als er wel sprake was van reversibiliteit? Indien bij deze patiënte wel sprake was geweest van reversibiliteit, en er dus een mengbeeld geweest was van astma en COPD wordt in de standaard geadviseerd de corticosteroïden voort te zetten. Dit laatste geldt ook als er sprake is van een voorgeschiedenis met astma en/of atopie, of van iemand die nooit gerookt heeft Na een half jaar ziet u mevrouw van Vliet terug. U had in overleg de inhalatiecorticosteroïden gestopt. De waardes van haar laatste longfunctieonderzoek zijn: FEV1 57% en FEV1/FVC 60%. Ze voelt zich goed en heeft niet meer klachten gekregen. 3. Wat is nu uw beleid en wat spreekt u met haar af? Het feit dat er geen toename is van klachten en dat haar longfunctie niet verslechterd is, pleit ervoor dat bij deze patiënt inhalatiecorticosteroïden geen toegevoegde waarde hebben. Toch moet het beloop gevolgd worden. Mocht zij exacerbaties krijgen (twee of meer per jaar), dan moeten de inhalatiecorticosteroïden hervat worden. U adviseert mevrouw van Vliet door te gaan met alleen het langwerkende preparaat. U geeft haar voorlichting en maakt afspraken over hoe te handelen bij een exacerbatie. 15

16 Stelling Stelling: Probeer altijd te stoppen met inhalatiecorticosteroïden bij patiënten met stabiel matig ernstig COPD. 16

17 Eindconclusies: Voor COPD patiënten (GOLD I en II) in de huisartspraktijk geldt: Stoppen met roken! Met een kortwerkende luchtwegverwijder doet u niemand te kort. Geen plaats voor inhalatiecorticosteroïden tenzij Geen plaats combinatiepreparaat ICS-LWLV. Stoppen met inhalatiecorticosteroïden met beleid! 17

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l en inleiding idi Presentatie van regionale voorschrijfcijfers

Nadere informatie

Casusschetsen astma/copd

Casusschetsen astma/copd Casusschetsen astma/copd 7 augustus 2000 Casusschets 1 Mevr. N, is een 26 jarige adipeuze Surinaamse vrouw die sinds 1994 in Nederland woonachtig is. Sinds haar komst naar Nederland heeft zij in wisselende

Nadere informatie

benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat de ernst van een exacerbatie COPD kunnen

benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat de ernst van een exacerbatie COPD kunnen de ernst van een exacerbatie COPD kunnen benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat kunnen maken met de COPD-patiënt wat wordt er verstaan onder een (acute) exacerbatie

Nadere informatie

ASTMA PROTOCOL CELLO. Leiden

ASTMA PROTOCOL CELLO. Leiden ASTMA PROTOCOL CELLO Leiden Mei 2011 1 Inleiding Dit protocol omvat uitleg ziektebeeld, diagnose, doelstellingen, niet medicamenteuze therapie, medicamenteuze therapie en schema dosering inhalatiemiddelen.

Nadere informatie

Interline januari 2010. Astma/COPD versie 2009 casusschetsen

Interline januari 2010. Astma/COPD versie 2009 casusschetsen Interline januari 2010 Astma/COPD versie 2009 casusschetsen INTERLINE ASTMA + COPD 2009 Januari 2010 CASUSSCHETSEN Casusschets 1 Vrouw 28 jaar; Voorgeschiedenis: nu 3 jaar gestopt met roken, als kind geen

Nadere informatie

De nieuwe standaarden astma en COPD. Wat is nieuw

De nieuwe standaarden astma en COPD. Wat is nieuw De nieuwe standaarden astma en COPD Wat is nieuw De patiënt staat centraal Veranderingen Nieuwe definitie luchtwegobstructie Nieuwe indeling ernst astma en COPD Plaats reversibiliteitstest bij astma en

Nadere informatie

COPD PROTOCOL. CELLO Leiden. Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner

COPD PROTOCOL. CELLO Leiden. Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner COPD PROTOCOL CELLO Leiden Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner September 2010 1 Inleiding CELLO, Coöperatie Eerste Lijn Leiden en Omstreken, is een organisatie van solistisch werkende huisartsen,

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD GEEN BELANGENVERSTRENGELING

IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD GEEN BELANGENVERSTRENGELING IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD DISCLOSURE IN DE BELANGEN HUISARTSENPRAKTIJK SPREKERS: GEEN BELANGENVERSTRENGELING 29 januari + 30 januari 2015 KADERHUISARTS SCHAKEL TUSSEN WETENSCHAP EN PRAKTIJK IMPLEMENTATIE

Nadere informatie

Astma. Chronos, 14 juni 2016. Regien Kievits, kaderarts astma/copd

Astma. Chronos, 14 juni 2016. Regien Kievits, kaderarts astma/copd Astma Chronos, 14 juni 2016 Regien Kievits, kaderarts astma/copd Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

Afbakening. Casus A Wim van Wanten. Medicamenteuze therapie bij Astma. Leerdoel. Medicamenteuze therapie

Afbakening. Casus A Wim van Wanten. Medicamenteuze therapie bij Astma. Leerdoel. Medicamenteuze therapie DISCLOSURE BELANGEN SPREKERS: Medicamenteuze therapie bij Astma GEEN BELANGENVERSTRENGELING Jos Dirven, huisarts Renswoude, kaderhuisarts astma-copd Riccardo Fornaro, huisarts Hoensbroek, kaderhuisarts

Nadere informatie

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd:

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd: Praktijkondersteuning bij COPD en astma Doel van praktijkondersteuning is het ophogen en/of verdieping van kennis bij de patiënt en het daaraan verbonden zelfmanagement 1. De begeleiding richt zich in

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Richtlijnen bij Astma, een uitdaging! Richtlijnen bij Astma, een uitdaging! 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur

Verdiepingsmodule. Richtlijnen bij Astma, een uitdaging! Richtlijnen bij Astma, een uitdaging! 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van oktober 2007 (tweede herziening) Een aantal richtlijnen in de NHG-Standaard Astma bij volwassenen stemt niet overeen met het dagelijks handelen

Nadere informatie

Medicatie bij COPD: Therapie op maat?

Medicatie bij COPD: Therapie op maat? IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD DISCLOSURE IN DE BELANGEN HUISARTSENPRAKTIJK SPREKERS: IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD IN DE HUISARTSENPRAKTIJK GEEN BELANGENVERSTRENGELING 29 januari + 30 januari 2015

Nadere informatie

Piepjes en Pufjes. 8 september 2014

Piepjes en Pufjes. 8 september 2014 Piepjes en Pufjes 8 september 2014 NHG standaard: Astma bij kinderen Patrick Bindels Huisarts Praktijk Buitenhof Hoofd afdeling Huisartsgeneeskunde Erasmus MC Rotterdam Nieuwe ontwikkelingen bij astma

Nadere informatie

Astma bij Kinderen. Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits

Astma bij Kinderen. Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits Astma bij Kinderen Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits Wat wil je weten? Astma is meest voorkomende chronische ziekte bij kinderen Prevalentie: 8 10 % van alle kinderen Standaarden: NHG- en Zorgstandaard

Nadere informatie

Medicatie bij COPD: Therapie op maat?

Medicatie bij COPD: Therapie op maat? IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD DISCLOSURE IN DE BELANGEN HUISARTSENPRAKTIJK SPREKERS: IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD IN DE HUISARTSENPRAKTIJK GEEN BELANGENVERSTRENGELING 29 januari + 30 januari 2015

Nadere informatie

Achtergronden casusschetsen astma/ copd

Achtergronden casusschetsen astma/ copd Achtergronden casusschetsen astma/ copd 7 augustus 2000 Inleiding Dit Interline programma is gemaakt voor groepen die (meer dan) een jaar geleden het longproject hebben gevolgd. Het is gedeeltelijk een

Nadere informatie

Jolet, 2 jaar oud, heeft bij verkoudheden last van hoesten, slijm opgeven en benauwdheid. Vooral s nachts zit zij vol, maar ze piept niet.

Jolet, 2 jaar oud, heeft bij verkoudheden last van hoesten, slijm opgeven en benauwdheid. Vooral s nachts zit zij vol, maar ze piept niet. Astma bij kinderen Casusschetsen Mrt 00 Casusschets 1 Jolet, 2 jaar oud, heeft bij verkoudheden last van hoesten, slijm opgeven en benauwdheid. Vooral s nachts zit zij vol, maar ze piept niet. Vraag 1:

Nadere informatie

Astma & COPD Uitgangspunten LTA en locale werkafspraak: Controle-eis LTA: Diagnostiek astma/copd (door huisarts) Controle bij astma en COPD

Astma & COPD Uitgangspunten LTA en locale werkafspraak: Controle-eis LTA: Diagnostiek astma/copd (door huisarts) Controle bij astma en COPD Astma & COPD Uitgaande van de Landelijke Transmurale Afspraak (LTA) Astma & COPD van 2002 (coproductie NHG: Nederlands Huisartsen Genootschap en NVALT: Nederlandse Vereniging voor Artsen voor Longziekten

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op het onderwijsmateriaal 1 Dit onderwijsmateriaal is gebaseerd op de NHGStandaard M71 van mei 2012 Van geen enkel medicament is aangetoond dat dit effectief zou zijn bij de behandeling

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker Adembenemend 2016

Disclosure belangen spreker Adembenemend 2016 Disclosure belangen spreker Adembenemend 2016 (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Stichting Gezond Monnickendam Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA

Stichting Gezond Monnickendam Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA Stichting Gezond Monnickendam Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA Casefinding door PA en HA Signalerende rol PA, bij: o langdurige of recidiverende luchtwegklachten ( 2 x per jaar), én o roken of

Nadere informatie

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Het Pufff... boekje Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Locatie Eindhoven: Locatie Veldhoven: Ds. Th. Fliednerstraat 1 de Run 4600 Postbus 90 052 Postbus 7777 5600 PD Eindhoven 5500 MB Veldhoven Deze informatie

Nadere informatie

Handleiding Periodieke Controles

Handleiding Periodieke Controles Handleiding Periodieke Controles Zorg voor de patiënt met COPD, geboden door de praktijkondersteuner ten behoeve van het onderzoeksproject Monitoring bij COPD Versie september 2005 1. Achtergrond Dit protocol

Nadere informatie

DUODAGEN NWU 24-25 november. Roel Wennekes Jelmer Haanstra Jouke Hanje

DUODAGEN NWU 24-25 november. Roel Wennekes Jelmer Haanstra Jouke Hanje DUODAGEN NWU 24-25 november Roel Wennekes Jelmer Haanstra Jouke Hanje Ketenzorg COPD Inleiding Protocol Voorbereiding op DBC Voorbeeld opzet Pauze Spirometrie blazen Spirometrie beoordelen Inleiding Overheid

Nadere informatie

Doelstelling: Inhoud workshop. Spirometrie voor experts. Discussie. Na de workshop is de cursist in staat

Doelstelling: Inhoud workshop. Spirometrie voor experts. Discussie. Na de workshop is de cursist in staat IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD IN DE HUISARTSENPRAKTIJK (potentiële) belangenverstrengeling voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Zie hieronder geen 4 en 5 februari 2016 Honorarium

Nadere informatie

Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen

Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen Voor: begeleider/presentator Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. Interline januari 2010 INTERLINE

Nadere informatie

Van ziektelast naar gezondheidswinst Ans Nicolasen, POH Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd

Van ziektelast naar gezondheidswinst Ans Nicolasen, POH Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd Van ziektelast naar gezondheidswinst Ans Nicolasen, POH Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd 15-04-2015 Wie staat er centraal? Pad van een nieuwe COPD-patiënt Diagnostiek Scharnierconsult Intensieve

Nadere informatie

Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma

Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma Veel praktijken weten het expertteam te vinden wanneer zij specialistische vragen hebben met betrekking tot de behandeling van een patiënt met Diabetes

Nadere informatie

klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een

klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een : factoren verergeren en 3 klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een, zoals ingen voornaamste de doen om te verbeteren. Daarom hebben we deze serie werkboeken voor zelfmanagement

Nadere informatie

Protocol COPD. Opgesteld door zorggroep RCH Midden-Brabant. Versienummer: 2013-1 Datum: februari 2013. COPD zorgprogramma, februari 2013 1/21

Protocol COPD. Opgesteld door zorggroep RCH Midden-Brabant. Versienummer: 2013-1 Datum: februari 2013. COPD zorgprogramma, februari 2013 1/21 Protocol COPD Opgesteld door zorggroep RCH Midden-Brabant Versienummer: 2013-1 Datum: februari 2013 COPD zorgprogramma, februari 2013 1/21 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Randvoorwaarden 3 1.2. Inclusiecriteria

Nadere informatie

Diagnostiek van COPD: van spirometrie tot ziektelastmeter. Hanneke de Jong Meriam van der Zon Guus van der Meijden

Diagnostiek van COPD: van spirometrie tot ziektelastmeter. Hanneke de Jong Meriam van der Zon Guus van der Meijden Diagnostiek van COPD: van spirometrie tot ziektelastmeter Hanneke de Jong Meriam van der Zon Guus van der Meijden Disclosure belangen sprekers (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Astma Controle en ziektelast Paul de Vries

Astma Controle en ziektelast Paul de Vries Astma Controle en ziektelast Paul de Vries S&B 20-2 en 21-3-2017 Belangenverstrengeling Cohaesie Haringvliet Cahag Doel Inzicht in relatie astmacontrole en ziektelast Wat te doen bij onvoldoende controle?

Nadere informatie

Introductie Boehringer Ingelheim

Introductie Boehringer Ingelheim Introductie Boehringer Ingelheim Kenmerken Boehringer Ingelheim Familiebedrijf, sinds 1885, Ingelheim am Rhein, Duitsland Niet beursgenoteerd, lange termijn strategie 145 vestigingen in 45 landen Ruim

Nadere informatie

Bijsluiter gebruik astma (kinderen) indicatoren in de huisartsenpraktijk. Fenna Schouten Versie 3

Bijsluiter gebruik astma (kinderen) indicatoren in de huisartsenpraktijk. Fenna Schouten Versie 3 Bijsluiter gebruik astma (kinderen) indicatoren in de huisartsenpraktijk Fenna Schouten f.schouten@nhg.org 09-02-2017 Versie 3 Inhoud Overzicht van de indicatoren... 2 Populatie... 2 Monitoring... 2 Beschrijving

Nadere informatie

De RTA COPD juni 2012. De RTA de achtergrond 6-7-2012. Uitgangspunt: de integrale gezondheidstoestand

De RTA COPD juni 2012. De RTA de achtergrond 6-7-2012. Uitgangspunt: de integrale gezondheidstoestand De RTA COPD juni 2012 Afspraken tussen huisartsen en longartsen in de regio Noord Brabant Noord Oost De RTA de achtergrond Gebaseerd op de LTA De oude RTA de versie uit 2006 De nieuwe zorgstandaard COPD

Nadere informatie

Indeling presentatie

Indeling presentatie Gho-Go COPD terugkomdag COPD ketenzorg 7 oktober 2014 Norbert IJkelenstam Kaderhuisarts astma/copd 1 Indeling presentatie Aandachtspunten vanuit spiegelinformatie 2014 De nieuwe NHG COPD standaard 2015

Nadere informatie

Transmurale werkafspraken

Transmurale werkafspraken Silvia Hiep GHO-GO COPD terugkomdag Transmurale werkafspraken verwijs en terugverwijsbeleid Programma Inleiding Verwijscriteria volgens de LAN / SLA Casuïstiek Discussie 2 1 Definitie volgens NHG standaard

Nadere informatie

Disclosures. (niet) Inhoud. astma Astma en allergische rhinitis een neus voor astma. Astma Allergische rhinitis. Vragen

Disclosures. (niet) Inhoud. astma Astma en allergische rhinitis een neus voor astma. Astma Allergische rhinitis. Vragen Disclosures Astma en allergische rhinitis een neus voor astma Martien Vrolijk, praktijkverpleegkundige, Huisartsenpraktijk Hoge Hond, Deventer Dr. J.M. Vermeulen, huisarts en kaderarts astma/copd, Huisartsenpraktijk

Nadere informatie

Dubbeldiagnose. Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts

Dubbeldiagnose. Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts Dubbeldiagnose Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts Quiz 1 COPD is een aandoening van Jonge mensen Oudere mensen Beiden Quiz 2 Astma is een aandoening van Jonge mensen Oudere mensen

Nadere informatie

Ketenzorg astma en het opzetten van een astmaspreekuur

Ketenzorg astma en het opzetten van een astmaspreekuur Ketenzorg astma en het opzetten van een astmaspreekuur CAHAG POH-cursus 2017 Amsterdam, Zwolle Gijs van der Bijll, kaderarts astma/copd Disclosure belangen spreker (Potentiële) belangenverstrengeling Geen

Nadere informatie

Stichting Gezond Monnickendam. Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA

Stichting Gezond Monnickendam. Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA Stichting Gezond Monnickendam Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA Casefinding door HA (huisarts), PA (praktijkassistent) en apotheek Signalerende rol PA, bij: o langdurige of recidiverende luchtwegklachten

Nadere informatie

Zorgprogramma COPD. Chronos

Zorgprogramma COPD. Chronos Zorgprogramma COPD Chronos Juli 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding blz 3 Hoofdstuk 2 Doelstelling blz 3 2.1 Uitgangspunten 2.2 Standaarden 2.3 Voorfase 2.4 Kwaliteit Hoofdstuk 3 COPD blz 5 3.1 Definitie

Nadere informatie

Workshop: Reversibiliteitstest

Workshop: Reversibiliteitstest Workshop: Reversibiliteitstest Kevin De Soomer Longfunctie UZA VVLR, Colloquium 2016 Bronnen: Standaardisatie rapport ATS/ERS 2005 GINA richtlijnen GOLD richtlijnen Stellingen: JUIST / FOUT 1. Om de reversibiliteit

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Astma: hoe moet ik inhaleren? Oefenen met het voorlichtingsmodel

Verdiepingsmodule. Astma: hoe moet ik inhaleren? Oefenen met het voorlichtingsmodel voor praktijkassistentes 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-standaard van juli 2007 (tweede herziening) Het geven van voorlichting is niet eenvoudig. Om de voorlichting zo effectief mogelijk

Nadere informatie

NHG-standaard COPD Anno 2015

NHG-standaard COPD Anno 2015 NHG-standaard COPD Anno 2015 Jiska B. Snoeck-Stroband, huisarts J.B.Snoeck-Stroband@umc.n Huisartspraktijk Akeei, Den Haag Afd Medische Besiskunde, LUMC, Leiden CAHAG bestuur 1 Discosure beangen Jiska

Nadere informatie

COPD- en Astmacontroleboekje van:

COPD- en Astmacontroleboekje van: De Astma apotheken en COPD van Zorggroep Uw behandelplan Almere Inhoudsopgave Waarom dit boekje 1 Controleafspraak voor astma / COPD 4, 6, 8, 10 Doelen voor de controle de volgende keer 5, 7, 9, 11 Andere

Nadere informatie

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Oude situatie Referenties dateren uit de jaren 50-60 Groep mijnwerkers en staalarbeiders (ECCS) Vrouwen niet als referentie geïncludeerd (globaal

Nadere informatie

RICHTLIJN COPD BELEID IN DE HUISARTSPRAKTIJK Geactualiseerde versie, juli 2014 Netwerkzorg COPD Waterland, Stichting Gezond Monnickendam

RICHTLIJN COPD BELEID IN DE HUISARTSPRAKTIJK Geactualiseerde versie, juli 2014 Netwerkzorg COPD Waterland, Stichting Gezond Monnickendam 1 RICHTLIJN COPD BELEID IN DE HUISARTSPRAKTIJK Geactualiseerde versie, juli 2014 Netwerkzorg COPD Waterland, Stichting Gezond Monnickendam INHOUD pagina 1.Organisatie en opzet van het COPD spreekuur 1.1

Nadere informatie

Voorlichting bij patiënten met diabetes mellitus type 2

Voorlichting bij patiënten met diabetes mellitus type 2 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M01 van maart 2006 (tweede herziening). Diabetes mellitus type 2 is een chronische ziekte. Voorlichting geven is belangrijk om de

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

Kennistoets acute keelpijn

Kennistoets acute keelpijn Acute keelpijn: kennistoets Aanvullende diagnostiek 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M11 van feb 2007 (tweede herziening) Het hoofdstuk Keelpijn in de NHG-Telefoonwijzer is gebaseerd

Nadere informatie

Medicijngebruik bij kinderen met astma

Medicijngebruik bij kinderen met astma Medicijngebruik bij kinderen met astma Afdeling kindergeneeskunde Vooraf Bijna alle kinderen met astma gebruiken medicijnen, meestal inhalatiemiddelen. In de praktijk blijken veel kinderen hun medicijnen

Nadere informatie

NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD

NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD Richtlijnen NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD Roeland M.M. Geijer, Mariska K. Tuut, Johannes C.C.M. in t Veen, Berna D.L. Broekhuizen, Niels H. Chavannes en Ivo J.M. Smeele* + Gerelateerd artikel

Nadere informatie

Benauwdheid en piepen bij kinderen jonger dan 6 jaar

Benauwdheid en piepen bij kinderen jonger dan 6 jaar Benauwdheid en piepen bij kinderen jonger dan 6 jaar Afdeling kindergeneeskunde Veel kinderen hebben als baby, peuter of kleuter wel eens last van klachten als een piepende ademhaling met benauwdheid,

Nadere informatie

Astma bij kinderen Diagnose en behandeling

Astma bij kinderen Diagnose en behandeling Thema: Astma bij kinderen Diagnose en behandeling dr. Janwillem Kocks Huisarts, Academische Huisartsenpraktijk Groningen Universitair Docent, afdeling Huisartsgeneeskunde UMCG 19-3-2015 2 19-3-2015 3 Piepen

Nadere informatie

Indeling presentatie

Indeling presentatie Gho-Go COPD ketenzorg avond 10 september 2013 Norbert IJkelenstam Kaderhuisarts astma/copd 1 Indeling presentatie Aandachtspunten vanuit spiegelinformatie 2013 Het begrip ziektelast en de COPD ziektelastmeter

Nadere informatie

LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen?

LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen? LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen? 24-1-2013 Jean Muris, huisarts, Kaderarts astma/copd Hoofd Huisartsopleiding Maastricht jean.muris@maastrichtuniversity.nl Astma

Nadere informatie

Gediagnosticeerd astma bij kinderen in de huisartspraktijk: hoe zeker is de diagnose?

Gediagnosticeerd astma bij kinderen in de huisartspraktijk: hoe zeker is de diagnose? 65 Gediagnosticeerd astma bij kinderen in de huisartspraktijk: hoe zeker is de diagnose? Marinka Pouwelse, Victor van der Meer, Maria van den Boogaard. Cindy Hugen, Peter Merkus, Lisette Van Den Bemt Disclosure

Nadere informatie

Zorg op maat voor COPD & Astma Waarom ontvangt u deze folder?

Zorg op maat voor COPD & Astma Waarom ontvangt u deze folder? Ketenzorg Zorg op maat voor COPD & Astma Waarom ontvangt u deze folder? Bij u is de chronische ziekte COPD of Astma vastgesteld. Om zo goed mogelijk met uw ziekte om te gaan, bent u onder behandeling van

Nadere informatie

De nieuwe COPD carrousel Uw eigen COPD paspoort

De nieuwe COPD carrousel Uw eigen COPD paspoort Afdeling: Onderwerp: Longziekten De nieuwe Uw eigen COPD paspoort 1 COPD Carrousel / COPD paspoort Inleiding Van uw longarts heeft u te horen gekregen dat u COPD heeft met het advies deel te nemen aan

Nadere informatie

Workshop. Adembenemend Exacerbatie management. Achtergrond. Onderwijsdoelen EXACERBATIE = LONGAANVAL. 4 Doelstelling REDUX

Workshop. Adembenemend Exacerbatie management. Achtergrond. Onderwijsdoelen EXACERBATIE = LONGAANVAL. 4 Doelstelling REDUX Workshop 1 2 Exacerbatie management EXACERBATIE = LONGAANVAL Adembenemend 2016 Wilma Buesink, longverpleegkundige Richard Snelder, kaderarts astma/copd i.o. Achtergrond 4 Doelstelling REDUX 5 Long Alliantie

Nadere informatie

Astma bij kinderen Achtergronden bij casusschetsen

Astma bij kinderen Achtergronden bij casusschetsen Astma bij kinderen Achtergronden bij casusschetsen Mrt 00 Inleiding Het programma is gemaakt door de werkgroep Astma bij kinderen, bestaande uit Paul Brand, Robert Jan Kars, Ruurd Jan Roorda en Olaf Schwantje.

Nadere informatie

ZORGPROGRAMMA ASTMA. Zorggroep Chronos

ZORGPROGRAMMA ASTMA. Zorggroep Chronos ZORGPROGRAMMA ASTMA Zorggroep Chronos Februari 2015 Inleiding. Eind 2012 heeft de Long Alliantie Nederland de Zorgstandaard Astma bij Volwassenen uitgegeven. Hierin staat beschreven waar goede zorg voor

Nadere informatie

Rapport. Medicatie bij Astma en COPD. Voorschrijven en gebruik in de eerste lijn

Rapport. Medicatie bij Astma en COPD. Voorschrijven en gebruik in de eerste lijn Rapport Voorschrijven en gebruik in de eerste lijn Colofon Auteurs Anke Lambooij, apotheker, Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik dr. Joost de Metz, Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik Rob

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/53664

Nadere informatie

KETENZORG ASTMA. Format

KETENZORG ASTMA. Format KETENZORG ASTMA Format Oktober 2014 Inleiding. Eind 2012 heeft de Long Alliantie Nederland de Zorgstandaard Astma bij Volwassenen uitgegeven. Hierin staat beschreven waar goede zorg voor astma-patiënten

Nadere informatie

slaap voorlichting Slaap Voorlichting 1. Toelichting 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. Uitvoering 4. Organisatie

slaap voorlichting Slaap Voorlichting 1. Toelichting 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. Uitvoering 4. Organisatie 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M23 van juli 2005. Een gestructureerde slaapanamnese en goede voorlichting over slaapfysiologie en slaaphygiëne kunnen onnodig en ineffectief

Nadere informatie

Versie 2.0 22-08-2012

Versie 2.0 22-08-2012 Versie 2.0 22-08-2012 Flowcharts voor patiënten met COPD en/of Astma Vanuit Huisartsenzorg Noord-Kennemerland (HZNK) is een zorgprogramma ontwikkeld voor mensen met COPD en/of Astma. In de onderstaande

Nadere informatie

Nieuwe medicatie voor astma / COPD

Nieuwe medicatie voor astma / COPD Nieuwe medicatie voor astma / COPD Waarom nieuwe middelen? Betere werkzaamheid Mindere bijwerkingen Minder frequente toedieningen Nieuw inhalatie-apparaat Goedkoper Met de tijd meegaan; wil niet achter

Nadere informatie

VRAGEN OVER GESTELDE VEEL COPD

VRAGEN OVER GESTELDE VEEL COPD VEEL GESTELDE VRAGEN OVER COPD VEEL GESTELDE VRAGEN OVER COPD Assoc. Prof. Dr. N.H. Chavannes Prof.dr. P.N.R. Dekhuijzen 2013 2013 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media BV, Houten Alle

Nadere informatie

Zie de werkafspraken Astma bij kinderen en Luchtweginfecties bij kinderen

Zie de werkafspraken Astma bij kinderen en Luchtweginfecties bij kinderen INTERLINE ASTMA EN LUCHTWEGINFECTIES BIJ KINDEREN mei 2017 Inleiding Zie de werkafspraken Astma bij kinderen en Luchtweginfecties bij kinderen De huidige werkgroep bestaat uit: Huisartsen: Arie de Lange

Nadere informatie

Astmatische klachten bij kinderen jonger dan 6 jaar

Astmatische klachten bij kinderen jonger dan 6 jaar Astmatische klachten bij kinderen jonger dan 6 jaar Afdeling kindergeneeskunde Veel kinderen hebben als baby, peuter of kleuter wel eens last van astmatische klachten, zoals een piepende ademhaling met

Nadere informatie

Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten

Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten Astma Chronische ontstekingsreactie van de luchtwegen die samengaat met de neiging van het luchtwegsysteem om sneller

Nadere informatie

Astma bij kinderen. Quirine van Dellen Kinderarts OLVG

Astma bij kinderen. Quirine van Dellen Kinderarts OLVG Astma bij kinderen Quirine van Dellen Kinderarts OLVG Inhoud diagnose stellen medicamenteuze behandeling monitoring primaire preventie Definitie diagnose astma is een klinische diagnose, gesteld op herkenning

Nadere informatie

Regionaal Zorgprotocol Astma voor Volwassenen ( 16 jaar)

Regionaal Zorgprotocol Astma voor Volwassenen ( 16 jaar) Regionaal Zorgprotocol Astma voor Volwassenen ( 16 jaar) 1 INHOUD 1. Aanleiding en Doel 4 2. Randvoorwaarden 5 3. Vroege Onderkenning/Screening 6 a. Vroege Onderkenning (Casefinding huisarts) 6 b. Screenen

Nadere informatie

Achtergronden Begrippen COPD is een aandoening die wordt gekarakteriseerd

Achtergronden Begrippen COPD is een aandoening die wordt gekarakteriseerd NHG-Standaard COPD Tweede herziening pas Smeele IJM, Van Weel C, Van Schayck CP, Van der Molen T, Thoonen B, Schermer T, Sachs APE, Muris JWM, Chavannes NH, Kolnaar BGM, Grol MH, Geijer RMM. Huisarts Wet

Nadere informatie

COPD. Individueel zorgplan longmedicatie & longaanval actieplan

COPD. Individueel zorgplan longmedicatie & longaanval actieplan COPD Individueel zorgplan longmedicatie & longaanval actieplan U heeft dit plan ontvangen zodat u zelf actie kunt onder- nemen zodra uw COPD klachten verergeren, verbeteren of plotseling toenemen. COPD

Nadere informatie

Deze cursus wordt in 2014 gehouden op donderdag 20 maart in de Aristo zalen in Amsterdam en op dinsdag 15 april in de Nieuwe Buitensociëteit in Zwolle

Deze cursus wordt in 2014 gehouden op donderdag 20 maart in de Aristo zalen in Amsterdam en op dinsdag 15 april in de Nieuwe Buitensociëteit in Zwolle Cursus Astma &COPD voor praktijkondersteuners en huisartsen 2014 Deze cursus wordt in 2014 gehouden op donderdag 20 maart in de Aristo zalen in Amsterdam en op dinsdag 15 april in de Nieuwe Buitensociëteit

Nadere informatie

Samenvatting Zorgstandaard astma

Samenvatting Zorgstandaard astma Samenvatting Zorgstandaard astma Hierbij een samenvatting van de Zorgstandaard astma voor volwassenen namens de COPD-werkgroep van de huisartsenkring Amsterdam. Wij hebben voor u geprobeerd de belangrijkste

Nadere informatie

Conflict van belangen

Conflict van belangen Steroïden en luchtwegverwijders: aparte inhalers of één langwerkend combinatiepreparaat? - een studieprotocol - Baretta H.J. 1, Metting E.I. 1, van Boven J.F. 1, Flokstra-de Blok B.M.J. 1, van der Molen

Nadere informatie

Persoonlijk zorgplan voor kinderen met astma

Persoonlijk zorgplan voor kinderen met astma Persoonlijk zorgplan voor kinderen met astma Inhoudsopgave Zorgplan van...5 Wat te doen bij benauwdheid?...6 Algemene tips... 10 Hoe werken de medicijnen... 11 Afbouwschema salbutamol (ventolin en airomir)...

Nadere informatie

GO COPD bv derde terugkomdag 07 10 2014 locatie Visio

GO COPD bv derde terugkomdag 07 10 2014 locatie Visio GO COPD bv derde terugkomdag 7 1 14 locatie Visio Programma 7 oktober 14 17.3 Presentatie spiegel informatie eigen zorggroep...joke Presentatie afspraken uitgifte voorzetkamers en inhalatie instructie

Nadere informatie

telefonische anamnese en advies bij kinderen met koorts: een oefening 1. Toelichting op de module 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3.

telefonische anamnese en advies bij kinderen met koorts: een oefening 1. Toelichting op de module 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M29 van mei 2008. De praktijkassistente heeft bij telefonische vragen over kinderen met koorts verschillende taken: zij moet onderscheid

Nadere informatie

voorlichting en begeleiding bij amenorroe

voorlichting en begeleiding bij amenorroe 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M58 van april 2007 (eerste herziening). Aangezien amenorroe in de meeste gevallen een onschuldige afwijking is die vanzelf weer

Nadere informatie

Stedelijk protocol Gestructureerde zorg Astma en COPD

Stedelijk protocol Gestructureerde zorg Astma en COPD Stedelijk protocol Gestructureerde zorg Astma en COPD Amsterdam, augustus 2015 Dit protocol is opgesteld door: Barbara van Maanen-Thiel, huisarts en kaderarts astma/copd met medewerking van: Bob vd Berg,

Nadere informatie

Minutenschema zorgprogramma COPD (excl. Astma) 2015-2016

Minutenschema zorgprogramma COPD (excl. Astma) 2015-2016 Minutenschema zorgprogramma COPD (excl. Astma) 2015-2016 Inleiding Het minutenschema voor ketenzorg COPD is gebaseerd op het zorgprofiel voor ketenzorg COPD van de Stichting Ketenkwaliteit COPD uit juni

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op dit onderwijsmateriaal Deze verdiepingsmodule is gebaseerd op de NHG-Standaard M47 van oktober 2010. Voedselallergie wordt veel vaker vermoed dan dat het feitelijk voorkomt. Daarnaast

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

Zorgstandaard COPD: de patiënt centraal? Hans Berg Mireille Ballieux

Zorgstandaard COPD: de patiënt centraal? Hans Berg Mireille Ballieux Zorgstandaard COPD: de patiënt centraal? Hans Berg Mireille Ballieux WERKBLAD 1 STELLINGEN MOEILIJKE PATIËNTEN? VRAGEN GEEN HULP OMDAT ZIJ HUN BEPERKINGEN NIET MEER ALS ABNORMAAL BESCHOUWEN WETEN NIET

Nadere informatie

Workshop ACQ en CCQ Het gebruik in de dagelijkse praktijk. Adembenemend 2015 Hetty Cox, kaderarts astma/copd

Workshop ACQ en CCQ Het gebruik in de dagelijkse praktijk. Adembenemend 2015 Hetty Cox, kaderarts astma/copd Workshop ACQ en CCQ Het gebruik in de dagelijkse praktijk Adembenemend 2015 Hetty Cox, kaderarts astma/copd Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

Indeling workshop. De Machinist 2014 7 oktober 2014 Chantal Kroese Karin Aulbers 10-10-2014 DUBBELDIAGNOSE ASTMA & COPD

Indeling workshop. De Machinist 2014 7 oktober 2014 Chantal Kroese Karin Aulbers 10-10-2014 DUBBELDIAGNOSE ASTMA & COPD DUBBELDIAGNOSE ASTMA & COPD DUBBEL MOEILIJK TE INTERPRETEREN De Machinist 2014 7 oktober 2014 Chantal Kroese Karin Aulbers 1 Indeling workshop Casus besprekingen NHG standpunt over dubbeldiagnose - hoe

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op de module 1 Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M36 van januari 2013. Met adequate voorlichting over maagklachten kan de huisarts samen met de patiënt het beleid vaststellen.

Nadere informatie

NHG-Standaard COPD (derde herziening)

NHG-Standaard COPD (derde herziening) COPD (derde herziening) NHG-Werkgroep Astma bij volwassenen en COPD NHG-Standaard M26 Belangrijkste wijzigingen Luchtwegobstructie is aanwezig bij een FEV 1 /FVC-ratio (na bronchusverwijding) kleiner dan

Nadere informatie

Regionaal formularium astma / COPD

Regionaal formularium astma / COPD Regionaal formularium astma / COPD Dr. V. van der Meer, huisarts / kaderarts astma COPD Drs. R. Roelofsen, huisarts / kaderarts i.o. astma COPD Welk middel en device kiest u? Mw. A, 40 jaar Astma, nieuw

Nadere informatie

Toetsvragen en stellingen Antwoorden met verklaring

Toetsvragen en stellingen Antwoorden met verklaring Toetsvragen en stellingen Antwoorden met verklaring Stellingen 1. Als de benauwdheidsklachten minder worden, kan de onderhoudsmedicatie gestopt worden. Eens/ oneens Deze gedachte is een reden waarom veel

Nadere informatie

Zorgprogramma COPD. OCE Nijmegen 2015

Zorgprogramma COPD. OCE Nijmegen 2015 Zorgprogramma COPD OCE Nijmegen 2015 Nijmegen, 28-8-2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 4 2. COPD ketenzorg... 5 2.1 Doelstelling... 5 2.2 Definitie COPD... 5 2.3 Definitie van Ziektelast... 6 2.4 Doelgroep...

Nadere informatie

Instructie geeft lucht

Instructie geeft lucht Instructie geeft lucht Spiegelbijeenkomst 15 april 2015 Miriam Stoks, apotheker Brenda Spanbroek, longverpleegkundige Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd Inleiding Workshop: - Therapietrouw bij astma

Nadere informatie

Voorlichting bij bemoeilijkte mictie bij oudere mannen

Voorlichting bij bemoeilijkte mictie bij oudere mannen 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M42 van november 2004. Doelstelling van deze module is dat de huisarts in staat is op adequate wijze voorlichting te geven over

Nadere informatie

Astma en Longrevalidatie

Astma en Longrevalidatie Astma en Longrevalidatie Dominique Vaessen, verpleegkundig specialist longziekten 24 mei 2016 Isala Inhoud Astma Astma en longrevalidatie Longrevalidatie in Nederlands Astmacentrum Davos pagina 2 Astma

Nadere informatie