FESTINA LENTE HAAST JE LANGZAAM

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FESTINA LENTE HAAST JE LANGZAAM"

Transcriptie

1 FESTINA LENTE HAAST JE LANGZAAM VAN HET LECTORAAT DISSEMINATIE VAN FARMACEUTISCHE INNOVATIES NAAR HET LECTORAAT INNOVATIE VAN ZORGPROCESSEN IN DE FARMACIE AFSCHEIDSCOLLEGE 19 MAART 2015 DR. AD VAN DOOREN LECTORAAT INNOVATIE VAN ZORGPROCESSEN IN DE FARMACIE

2 ISBN (EAN) Maart 2015, Hogeschool Utrecht Kenniscentrum Innovatie van Zorgverlening Op deze uitgave is de CC-BY-NC-licentie van toepassing. Het is toegestaan om deze uitgave te kopiëren, distribueren, vertonen en op te voeren, en om afgeleid materiaal te maken dat op dit werk gebaseerd is zolang dit geen commerciële doeleinden heeft en uitsluitend als de auteur vermeld wordt als maker: Ad van Dooren/Hogeschool Utrecht.

3 FESTINA LENTE HAAST JE LANGZAAM VAN HET LECTORAAT DISSEMINATIE VAN FARMACEUTISCHE INNOVATIES NAAR HET LECTORAAT INNOVATIE VAN ZORGPROCESSEN IN DE FARMACIE

4 2 hoofdstuk # Naam hoofdstuk

5 3 hoofdstuk # Naam hoofdstuk INLEIDING: TEMPUS FUGIT 5 1. VAN WAAR KOMEN WE? 7 2. WAT HEBBEN WE BEREIKT? WAAR GAAN WE HEEN? HOE GAAN WE ERHEEN? 37 Conclusies 41 Dankwoord 43 Bronnen 45 Curriculum vitae 51 Bijlage 1 Kenniskringleden 52 Bijlage 2 Output lectoraat 53 Bijlage 3 Participatie studenten in onderzoek: diverse onderwerpen 61 Bijlage 4 Studenten die bij het lectoraat onderzoek hebben gedaan of stage hebben gelopen 66 Bijlage 5 Belangrijke stakeholders 67 Colofon 68

6

7 5 Inleiding lectoraat Innovatie van Zorgprocessen in de Farmacie afscheidscollege Festina Lente Haast je langzaam / INLEIDING Tempus fugit, de tijd vliegt. Vier jaren zijn omgevlogen, waarin het lectoraat Disseminatie van Farmaceutische Innovaties een vliegende start heeft gemaakt. We mogen trots zijn op de in korte tijd bereikte resultaten. Vanuit het niets is een lectoraat ontwikkeld met vijf promovendi, diverse praktijkgerichte onderzoeken binnen het farmaceutisch domein, meer dan honderd studenten die er hun afstudeeronderzoek deden of stage liepen, vele publicaties, waaronder een aantal peer reviewed, blogs, nieuwsbulletins, journal clubs en gastcolleges. Bovendien is er een uitgebreid netwerk opgebouwd; en dat alles in een werkveld dat sterk in beweging is. Soms gingen we zelfs te snel en moesten we ons ontwikkelingstempo wat bijstellen. Dus, nadat ik voor mijn openbare les het motto παντα ῥει ( alles verandert ) heb gekozen, moet het devies voor de komende jaren zijn: festina lente, ofwel: haast je langzaam. In dit afscheidscollege kijk ik terug op de afgelopen vier jaren en schets ik een beeld van de mogelijkheden voor de toekomst. De ondertitel van het afscheidscollege luidt: Van het lectoraat Disseminatie van Farmaceutische Innovaties naar het lectoraat Innovatie van Zorgprocessen in de Farmacie. Het betoog begint met een overzicht van de ontwikkelingen in de (farmaceutische) zorg sinds de start van ons lectoraat (Hoofdstuk 2, Van waar komen we?). Daarna vat ik samen wat we zelf hebben gepresteerd (Hoofdstuk 3, Wat hebben we bereikt?). In hoofdstuk 4 werp ik een blik op de toekomst (Waar gaan we heen?). En ik kan het niet laten ook nog een paar gedachten te formuleren over hoe we die toekomst vorm kunnen geven (Hoofdstuk 5: Hoe gaan we erheen?). Een samenvatting staat in hoofdstuk 6 en ik eindig met een kort dankwoord in hoofdstuk 7.

8 THOSE WHO CANNOT REMEMBER THE PAST ARE CONDEMNED TO REPEAT IT. GEORGE SANTAYANA

9 7 hoofdstuk 1 Van waar komen we? lectoraat Innovatie van Zorgprocessen in de Farmacie afscheidscollege Festina Lente Haast je langzaam 1 / VAN WAAR KOMEN WE? Het verbeteren van de toegang van farmaceutische innovaties voor de patiënt (Van Dooren, 2011). Dat was de missie van het lectoraat Disseminatie van Farmaceutische Innovaties, van start gegaan op 1 april 2011 met één lector, een goedgekeurd structuurrapport en een tomeloze ambitie. Op basis van deze heldere missie zijn diverse onderzoekslijnen uitgewerkt, leidend tot verschillende (promotie)onderzoeken. Ook is een begin gemaakt met het incorporeren van missie, onderzoekslijnen en onderzoeksexpertise in het curriculum van de opleiding Farmakunde; er is daarnaast gestart met een soortgelijke vervlechting met de opleiding Huidtherapie. Bovendien hebben lector en kenniskringleden zich steeds sterker gemanifesteerd als onderzoekscentrum en deskundigen in het wetenschappelijk en maatschappelijk debat binnen het farmaceutische en farmakundige werkveld in Nederland. Het lectoraat geniet intussen bekendheid binnen de gehele farmaceutische wereld. Het aantal publicaties, presentaties en nieuwsberichten is aanzienlijk (zie bijlage 2). Ook binnen het Kenniscentrum Innovatie van Zorgverlening (KC IVZ) van de Faculteit Gezondheidszorg (FG) van Hogeschool Utrecht heeft het lectoraat zijn plek verworven. Het logo van het lectoraat Innovatie van Zorgprocessen in de Farmacie (IZF) In de loop der tijd hebben we een logo ontwikkeld dat model staat voor onze visie op zorginnovaties en dat we nu consequent in al onze PR-uitingen toepassen: een gestileerd beeld van een koorddanser. Deze figuur is een metafoor voor de farmakundige, die er als proces- en projectbegeleider voor zorgt dat farmaceutische innovaties uiteindelijk daar terechtkomen waar ze moeten worden toegepast: bij de farmaceutische zorgprofessional én bij de patiënt. Balancerend op het slappe koord, zorgt de farmakundige ervoor dat de afstand tussen de uitvinder van de innovatie en de gebruiker daarvan wordt overbrugd.

10 8 hoofdstuk 1 Van waar komen we? De opbouw van het lectoraat speelde zich af binnen een sterk veranderend zorglandschap. Vooral in het farmaceutische domein, ooit een oase van rust en stilstand, is de afgelopen jaren veel gebeurd. In mijn openbare les (Van Dooren, παντα ῥει, 2012) ben ik daarop al uitgebreid ingegaan. Wat is er sindsdien zoal gebeurd? THE WAY FORWARD IS PARADOXICALLY NOT TO LOOK AHEAD, BUT TO LOOK AROUND. John Seely Brown, Xerox Research Centre Ontwikkelingen in de gezondheidszorg De Nederlandse samenleving wordt steeds ouder; zorgvraag en zorgkosten nemen voortdurend toe. Naast vergrijzing spelen ook andere factoren hierbij een rol. Een ongezonde leefstijl en overgewicht zijn belangrijke oorzaken voor de toename van het aantal chronische ziekten zoals diabetes, hart- en vaatziekten, COPD en kanker. Meer dan één op de drie (35%) chronisch zieken heeft zelfs meer dan één chronische ziekte. Dit komt neer op 1,9 miljoen mensen, ofwel 11% van de totale Nederlandse bevolking! Het is evident dat deze groei van de zorgvraag gepaard gaat met een toename van het medicatiegebruik. Dat blijft meestal ook niet beperkt tot één geneesmiddel. De overheid wil de stijging van de zorgkosten een halt toeroepen, maar tegelijkertijd de zorg wel toegankelijk houden én de kwaliteit verbeteren. Verschuiving van de zorg van de tweede naar de eerste lijn, respectievelijk nulde lijn, onder het motto dichtbij wat kan en verder weg waar nodig is één van de oplossingsrichtingen. Een van de manieren waarop dit de afgelopen jaren gestalte heeft gekregen is de directe toegankelijkheid, bijvoorbeeld van de huidtherapeut: patiënten hoeven nu niet eerst meer een verwijsbrief van de arts te hebben om bij de huidtherapeut terecht te kunnen. Taakherschikking, zoals het uitvoeren van medische handelingen die tot voor kort voorbehouden waren aan academici, is ook een ontwikkeling die steeds verder vorm krijgt.

11 9 hoofdstuk 1 Van waar komen we? Veel voorspelbare en routinematige medische handelingen kunnen nu prima door speciaal hiervoor opgeleide hbo-zorgprofessionals worden gedaan. Te denken valt dan aan praktijkondersteuners (POH s) in de huisartsenpraktijk, aan farmaceutisch consulenten en aan farmakundigen binnen de farmaceutische zorgverlening. Op deze manier zal er meer aandacht en tijd voor de patiënt zijn en krijgen arts en apotheker meer tijd voor het leveren van complexere zorg. Inmiddels is ook de bevoegdheid om medicatie voor te schrijven uitgebreid naar hbo-opgeleide zorgverleners, zoals nurse practitioners, physician assistants en mondhygiënisten. Het lijkt efficiënt om (binnen strikte voorwaarden) deze bevoegdheid ook aan andere professionals te geven, zoals huidtherapeuten. MET GEZONDHEID IS HET NET ALS MET GELUK: ALS JE ER NIETS VAN MERKT BETEKENT HET DAT HET ER IS. Ivan Toergenjev De patiënt De nadruk op blijvende deelname aan het maatschappelijk verkeer die van de patiënt wordt verwacht, is de afgelopen jaren alleen maar toegenomen. Of de beoogde bezuinigingen met de nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning die op 1 januari 2015 is ingegaan zullen worden behaald, is twijfelachtig, maar de in Nederland zo geroemde solidariteit in de zorg zal er zeker niet beter op worden. De nadruk zal voor patiënten steeds meer komen te liggen op zelfredzaamheid en gedragsverandering (leefstijl, preventie en therapietrouw), op informatie zoeken en gebruiken, op gebruik van nieuwe technologieën (smart watches, apps) en van sociale netwerken. De zorg verschuift steeds meer van tweede en eerste lijn naar de nulde lijn: care will be provided where the patient happens to be (Ernst & Young, 2012). Maar juist rond het gebruik van medicijnen ervaren patiënten problemen; medicamenteuze

12 10 hoofdstuk 1 Van waar komen we? therapietrouw is en blijft een groot probleem. Zelfredzaamheid van patiënten vereist onvermijdelijk ook nieuwe en andere vormen van ondersteuning door zorgprofessionals, waarbij samenwerking in de wijk essentieel is. ALS IK ZIEK BEN HEB IK LIEVER EEN ARTS MET GEZOND VERSTAND, DAN EEN DIE BRILJANT SCOORT OP GESTANDAARDISEERDE TESTS. William Osler De huisarts Binnen de huisartsenpraktijk is de laatste jaren veel veranderd. De zorgvraag groeit en verandert, de zorg rondom de patiënt wordt complexer. Patiënten blijven zo lang mogelijk onder behandeling van de huisarts; pas wanneer het echt noodzakelijk is worden ze doorverwezen naar de tweede lijn. Door nieuwe ontwikkelingen als e-health en teledermatologie (bijvoorbeeld in de wondzorg), kan de huidtherapeut de huisarts of specialist consulteren zonder dat de patiënt daarvoor zelf de deur uit hoeft. Anderzijds: het zou goed zijn als de huisarts weer bij de patiënt thuis komt: dat is immers de oorspronkelijke betekenis van huisarts. In de samenwerking tussen huisarts en apotheker is echter relatief weinig veranderd. De huisarts stelt de diagnose en bepaalt welk geneesmiddel wordt voorgeschreven. De apotheker controleert en levert af. Hoewel er goede voorbeelden zijn van innovatieve vormen van samenwerking, zijn taken en verantwoordelijkheden van huisarts en apotheker in het algemeen sterk gescheiden. Juist hier liggen goede kansen om met elkaars expertise en kennis op zoek te gaan naar een optimale afstemming van zorg rondom het gebruik van geneesmiddelen. Beiden moeten dan wel bereid zijn om informatie met elkaar te delen, en daar lijkt het niet altijd op: zo geeft bijna de helft van door het Instituut Verantwoord Medicijngebruik (IVM) geënquêteerde huisartsen aan dat ze niet voldoen aan de wettelijke verplichting om de

13 11 hoofdstuk 1 Van waar komen we? indicatie van bepaalde geneesmiddelen op het recept te vermelden (De Metz & Van Rijn van Alkemade, 2014). Er is dus nog een wereld te winnen, mits de natuurlijke reflex van domeindenken wordt tegengegaan (Taakherschikking in de gezondheidszorg, 2002). THE MEASURE OF INTELLIGENCE IS THE ABILITY TO CHANGE. Albert Einstein De openbare farmacie Het individuele preferentiebeleid, in mijn openbare les al uitvoerig beschreven, is nu een fact of life. Sinds 2012 zijn de apotheekinkomsten verder teruggelopen, veel apotheken staan onder water of gaan zelfs gewoon failliet iets wat vroeger ongehoord was. Ondanks door de NZa opgestelde Good Contracting Practices (NZa, 2014) worden door zorgverzekeraars aangeboden contracten door apothekers nog steeds als een dictaat beschouwd: tekenen bij het kruisje. Het afleveren van de vele preferente middelen soms verschillend per zorgverzekeraar is en blijft een logistieke nachtmerrie. Veel geneesmiddelen kosten nu minder dan een kauwgumpje. En dan zijn er nog andere ontwikkelingen: internetapotheken snoepen de gemakkelijke zorg weg, er zijn directe leveringen vanuit de industrie en sinds 2012 moeten steeds meer dure geneesmiddelen uitsluitend vanuit het ziekenhuis worden afgeleverd. In de dagelijkse praktijk blijken patiënten de waarde van de apotheker als begeleider van geneesmiddelgebruik zelden te ondervinden en te waarderen. Nu bijvoorbeeld de kosten voor een eerste uitgiftegesprek apart in rekening worden gebracht en daardoor zichtbaar zijn voor de patiënt, levert dit kritische vragen op (Consumentenbond, 2014). Het blijft merkwaardig dat voorlichting door de arts niet in het eigen risico van de basiszorgverzekering zit, maar het eersteuitgiftegesprek en de medicatieverificatie door de apotheker wel.

14 12 hoofdstuk 1 Van waar komen we? Dat patiënten (en zorgverleners) de toegevoegde waarde van de apotheker vaak niet zien is voor een belangrijk deel te wijten aan diens onzichtbaarheid. De apotheker is een hoogopgeleide professional die (te) veel tijd besteedt aan logistieke en organisatorische zaken (die hij veel beter aan een farmakundige kan overlaten), maar die zijn specifieke expertise op het gebied van patiënteneducatie en geneesmiddelgebruik slechts beperkt inzet. Patiënten komen immers meestal in contact met de apothekersassistent, een professional op mbo-niveau, die amper aan de behoefte van de patiënt aan informatie en begeleiding lijkt te kunnen voldoen. In haar recente toekomstvisie heeft de KNMP beschreven hoe zij de beroepsuitoefening door de apotheker in 2020 ziet. Leidende elementen hierbij zijn: een mensgerichte behandeling van de patiënt, samenwerking in de keten, doelmatige farmacotherapie en integratie van zorg en zorgdossier (Kerndocument Uitwerking van de toekomstvisie farmaceutische patiëntenzorg 2020, 2014). Het Kwaliteitsrapport. De apotheker in de wijk (2014) beschrijft de kwaliteit van zorg van de openbaar apotheker en van zijn maatschappelijke functie in de wijk. De KNMP heeft de ambitie om de farmaceutische zorg nóg dichter bij de patiënt te organiseren. Dat kan alleen in nauwe samenwerking met andere zorgverleners, zoals huisarts en wijkverpleegkundige; als huisapotheker achter de voordeur dus (Van Dooren, 2013). In het jaarverslag 2013 van VWS (Schippers, 2014) benadrukt de minister de zorgverlenende rol van de apotheker. Volgens haar staat daarbij centraal dat de apotheker zich verder ontwikkelt tot zorgverlener, die nauw samenwerkt met huisartsen en specialisten, en die patiënten informeert, begeleidt en ondersteunt bij het beter gebruiken van geneesmiddelen. Het huidige businessmodel van de apotheker is niet langer houdbaar. De apotheker zal zijn of haar toegevoegde waarde in de zorg moeten herdefiniëren en expliciteren. Omzet zal in de toekomst niet meer gegenereerd worden op basis van inspanning of

15 13 hoofdstuk 1 Van waar komen we? activiteit, maar op basis van resultaat ( outcome ) (Porter & Teisberg, 2006). De toegevoegde waarde van de apotheker zit mijns inziens in de kennis die hij of zij beschikbaar stelt aan arts en patiënt, niet in de logistiek. Er is geen onderzoek bekend dat erop wijst dat het adviseren van patiënten over hun medicijngebruik gekoppeld zou moeten zijn aan de terhandstelling (het doosjesschuiven ). Levering van medicatie bij de patiënt thuis via drones is geen al te verre toekomstmuziek meer; de apotheek zonder pillen komt eraan. Daarnaast zullen apotheken zich steeds meer gaan specialiseren: de suikerapotheek en de kankerapotheek zijn niet ver weg meer (Van Dooren, I have a dream, 2014). DE NATUUR DULDT GEEN ONGENEESLIJKE GEZONDHEID. Thomas Bernhardt De ziekenhuisfarmacie Ook de ziekenhuisfarmacie ondergaat grote veranderingen ten gevolge van de nieuwe positionering van de ziekenhuizen binnen het stelsel van marktwerking. Ziekenhuizen specialiseren zich en gaan concurreren, met elkaar en met zelfstandige behandelcentra (ZBC s). Prijsconcurrentie ontstaat op basis van transparante diagnose-behandel-combinaties (Van Dooren, I have a dream, 2014). De kwaliteit van de geleverde zorg wordt transparanter en in geval van electieve zorg medebepalend voor de keuze van patiënten voor een specifiek ziekenhuis. Beoordeling van ziekenhuizen, waarvan de ziekenhuisfarmacie een onderdeel is, gebeurt, zoals ik al in mijn openbare les voorspelde, steeds meer op outcome : op resultaat in plaats van op procesparameters dus. Dure geneesmiddelen worden steeds vaker geleverd door ziekenhuisapotheken en poliklinische apotheken. Ook de taak van de ziekenhuisapotheker wordt daardoor steeds complexer; hij of zij zal steeds meer behoefte krijgen aan ondersteuning van hbo-professionals die goed zijn in project- en procesmanagement, zoals farmakundigen.

16 14 hoofdstuk 1 Van waar komen we? ALS DOELMATIGHEID HET DOEL WORDT BLIJFT ALLEEN MATIGHEID OVER. De ziektekostenverzekeraars Zorgverzekeraars hebben sinds de invoering van de Zorgverzekeringswet in 2006 de verantwoordelijkheid om als tegenmacht in de zorg te fungeren. Namens hun patiënten dienen ze de best mogelijke zorg in te kopen, maar kwaliteit van zorg hebben ze nog amper gedefinieerd. De vraag is of kostenbeheersing wel samengaat met het inkopen van goede en doelmatige zorg. Ligt de focus van zorgverzekeraars op het verzekeren of op het beschikbaar maken van de optimale zorg voor patiënten? Zorgverzekeraars hebben momenteel een gespannen relatie met openbare apothekers. Het preferentiebeleid heeft tot gevolg dat zorgverzekeraars nu zelf onderhandelen met de farmaceutische industrie over de prijs van medicijnen. Ze kiezen het medicijn met de laagste prijs, dat de apothekers vervolgens verplicht moeten afleveren. Hoewel dit preferentiebeleid heeft geleid tot een enorme besparing op de zorgkosten, leidt het tegelijkertijd tot veel problemen, niet alleen voor patiënten maar ook voor apothekers. Ook de omzet van zorgverzekeraars zal in de toekomst niet meer gegenereerd worden op basis van inspanning of activiteit, maar op basis van resultaat ( outcome ) (Porter & Teisberg, 2006). De taak van de zorgverzekeraars wordt al met al complexer en risicovoller. Het is belangrijk dat zij verder kijken dan kostenbesparing alleen, en een visie ontwikkelen op de kwaliteit van de farmaceutische zorg en de taak van de openbare farmacie. Daar hoort ook een visie bij over de verwachte mate van zelfredzaamheid van patiënten, bijvoorbeeld in hoeverre zelfredzaamheid ook vereist dat patiënten zelf hun arts kiezen (artikel 13 Zorgverzekeringswet).

17 15 hoofdstuk 1 Van waar komen we? EEN OESTER MAAKT VAN ZIJN PROBLEEM EEN PAREL. De innovatieve farmaceutische industrie De bron van farmaceutische productinnovaties is nog steeds vrijwel uitsluitend de (innovatieve) farmaceutische industrie, ondanks dat je best vraagtekens mag zetten bij hun mate van innovativiteit (Van Dooren, Big pharma is slecht in nieuwe geneesmiddelen, 2014). Maar ook de farmaceutische industrie is in verandering. Nu het laaghangend fruit is geplukt en patenten van belangrijke blockbusters zijn afgelopen, kiest big pharma er steeds meer voor om de pijplijn door mergers en acquisitions (M&A's) op te vullen. Absolute veiligheid is een mythe, maar de huidige registratie-eisen voor innovatieve geneesmiddelen suggereren dat die absolute veiligheid toch het ultieme doel is. Bij klinisch onderzoek ligt de nadruk sterk op interne validiteit, waardoor generaliseerbaarheid van de onderzoeksuitkomsten in het gedrang komt en onaangename verrassingen na marktautorisatie kunnen vóórkomen. Bovendien moet in klinisch onderzoek vaak noodgedwongen gekozen worden voor surrogaateindpunten, die per definitie minder klinische zeggingskracht hebben dan harde eindpunten. Nederlandse artsen zijn ook nog eens zeer terughoudend met het voorschrijven van nieuwe innovatieve geneesmiddelen. Was twaalf jaar geleden nog maar 5% van alle voorgeschreven geneesmiddelen nieuw, dat wil zeggen recent op de markt gekomen, nu is nog slechts 0,7% van alle voorgeschreven geneesmiddelen jonger dan 5 jaar (Nefarma, 2014). Er moet dus al met al wat gebeuren, waarbij gedacht kan worden aan experimenten met adaptive licensing (voorwaardelijke registratie), adaptive pricing (de prijs van het geneesmiddel wordt omgekeerd evenredig met het volume) en value based pricing (prijsvaststelling op basis van toegevoegde waarde). En ook de industrie zal moeten inspelen

18 16 hoofdstuk 1 Van waar komen we? op de trends in de gezondheidszorg, die er onder meer toe zullen leiden dat patiënten meer en beter geïnformeerd wensen te worden, hun zorg wensen te krijgen op de plek waar ze zich toevallig bevinden (nuldelijnszorg dus), en meer zelfredzaam zullen worden (Ernst & Young, Pharma 3.0, 2012). JE KUNT IN DIT LAND ONMOGELIJK NET ZO ZIEK ZIJN ALS DE GEZONDHEIDSZORG ZELF. Fons Jansen De overheid De transitie van aanbodgestuurde zorg naar vraaggestuurde zorg zet door, maar toch (of juist daarom?) ziet de overheid zich nog steeds geconfronteerd met voortdurend oplopende ziektekosten. Tot op heden geeft ze steeds meer macht aan de zorgverzekeraars, zonder daarbij een coherente visie op de kwaliteit van de zorg te ontplooien. Zo accepteert ze bijvoorbeeld dat zorgverzekeraars de grenzen van de wet opzoeken met hun streven naar speciale polissen voor gezonde en hoogopgeleide personen, wat op gespannen voet staat met de zelf beleden solidariteit in de zorg. Het huidige toverwoord is zelfredzaamheid, maar dit mag geen alibi zijn om zorg van mensen af te pakken. Nu het aantal ouderen toeneemt en zij steeds langer zelfstandig thuis moeten wonen, ook als hun gezondheidsproblemen en hun medicijngebruik toenemen, wordt duidelijk hoe belangrijk het is om de zorg dichtbij, in de wijk, te organiseren. De overheid ziet (inmiddels) de meerwaarde van de zorgverlenende rol van de (wijk)apotheker wel in: de apotheker die nauw samenwerkt met huisartsen en voorschrijvers in de tweede lijn en (chronische) patiënten informeert, begeleidt en ondersteunt bij het beter gebruiken van geneesmiddelen. Dat is winst.

19 17 hoofdstuk 1 Van waar komen we? NEC SCIRE FAS EST OMNIA. (HET IS NIET GEOORLOOFD OM ALLES TE WETEN) Horatius Het onderwijs De rol van de apotheker verandert en dat heeft consequenties voor het onderwijs in de farmacie. Sterker nog: het farmacieonderwijs dient vooruit te lopen op de nieuwe rol van de apotheker. Daarnaast is het belangrijk om de taken van professionals in het farmaceutische domein apotheker, farmakundige, farmaceutisch consulent en apothekersassistent te herdefiniëren en op elkaar af te stemmen, om zo te kunnen inspelen op de noodzakelijke veranderingen. Gesprekken om te komen tot nauwere samenwerking tussen de opleiding tot apotheker en hbo-opleidingen, zoals die voor farmakundige en farmaceutisch consulent, zijn inmiddels al opgestart. Ook de rol van de apothekersassistent verandert, qua inhoud en zwaarte. Het is de vraag of voor het vervullen van die rol in de toekomst een mbo-opleiding voldoende zal blijken. Ik voorzie dat er op langere termijn één hbo-opleiding komt met verschillende uitstroommogelijkheden: apothekersassistent, farmaceutisch consulent, bachelor farmacie (recht gevend op toegang tot de masteropleiding farmacie), management in de zorg, en Farmakunde. Hbo-professionals, zoals huidtherapeuten, zullen de verantwoordelijkheid van academici overnemen voor het geprotocolleerd (volgens evidence based standaarden) voorschrijven van medicatie. Deze tendensen zijn nu al zichtbaar.

20 18 hoofdstuk 1 Van waar komen we? ALS IK ZOU WILLEN DAT JE HET BEGREEP HAD IK HET WEL BETER UITGELEGD. Johan Cruijff Conclusies De wereld verandert παντα ῥει en dat geldt ook voor de farmacie. Als er één domein is binnen de zorg waar taakherschikking heeft plaatsgevonden en zal plaatshebben, is het wel de farmacie. Deze transitie leidt tot paradigmaveranderingen die het gehele landschap opschudden. Er zullen winnaars en verliezers zijn, en de winnaars zullen vooral gezocht moeten worden bij de zorgverleners (en opleidingen!) die blijven innoveren. Apothekers moeten hun meerwaarde leren tonen aan overheid, zorgverzekeraars, artsen en andere zorgprofessionals, maar uiteindelijk vooral aan de patiënt. Taakherschikking, het overdragen van taken en verantwoordelijkheden aan andere zorgprofessionals, is noodzakelijk en volgens mij zelfs een randvoorwaarde voor innovatie. Zo kan het voorschrijven van dermatologische geneesmiddelen van huisartsen naar huidtherapeuten verschuiven, en het uitvoeren van farmaceutische zorgtaken van apothekers naar farmaceutisch consulenten en farmakundigen. Het gaat hierbij zowel om taakherschikking tussen de farmaceutische zorgprofessionals, als om taakherschikking in de samenwerking met andere (niet-farmaceutische) zorgprofessionals. Maar ook om een taakherschikking richting de patiënt, die eraan zal moeten wennen zelfredzamer te worden. Om dit op een verantwoorde wijze vorm te kunnen geven en aan te laten sluiten op onderwijs en zorgverlening, is meer inzicht noodzakelijk. Praktijkgericht onderzoek op dit gebied zal hier mede richting aan kunnen geven.

21 19

22 NON SCHOLAE SED VITAE DISCIMUS. WIJ LEREN NIET VOOR SCHOOL MAAR VOOR HET LEVEN.

23 21 hoofdstuk 2 Wat hebben we bereikt? lectoraat Innovatie van Zorgprocessen in de Farmacie afscheidscollege Festina Lente Haast je langzaam 2 / WAT HEBBEN WE BEREIKT? Onderwijs De Faculteit Gezondheid van Hogeschool Utrecht leidt reflective practitioners op die onderzoeksminded zijn, dus die (1) onderzoek kunnen begrijpen, (2) onderzoek kunnen uitvoeren en (3) onderzoeksresultaten kunnen toepassen in hun dagelijkse praktijk. Door het lectoraat zijn de afgelopen jaren grote stappen gezet om de kwaliteit van het afstudeeronderzoek van studenten Farmakunde te verhogen: Veel afstudeeronderzoek is tegenwoordig gebaseerd op onderzoeksthema s die passen binnen die van het lectoraat. Deze onderzoeksthema s worden zorgvuldig door het lectoraat geselecteerd (zie bijlage 3). Het aantal studenten dat participeert in lectoraatsonderzoek is hoog: in de afgelopen vier jaar hebben meer dan honderd studenten deelgenomen aan door het lectoraat geïnitieerd onderzoek (bijlage 4). Meer nadruk wordt bij afstudeeronderzoek gelegd op de basis van farmakundige evidentie en op literatuuronderzoek. Studenten worden gestimuleerd kort en bondig te schrijven en de tijdens hun onderzoek gemaakte keuzes scherp te formuleren en mondeling te verdedigen. Kenniskringleden leveren naast hun eigen onderzoek een substantiële bijdrage aan het farmakundig onderwijs. Een (gepromoveerde) docente voert onderzoek uit binnen een onderzoekslijn van het lectoraat; uiteindelijk zullen de resultaten van haar onderzoek in het curriculum worden verwerkt. Ook bij de opleiding Huidtherapie zijn de eerste stappen gezet om ook kwalitatief en kwantitatief leeronderzoek mogelijk te maken waarop studenten kunnen afstuderen.

24 22 hoofdstuk 2 Wat hebben we bereikt? Verdere verbeteringen in de samenwerking tussen het lectoraat en gelieerde opleidingen zijn echter mogelijk en wenselijk. Er zijn inmiddels implementatietrajecten gestart om de volgende stap te zetten naar een verdere vervlechting van onderzoek en kenniskring in het (farmakundig en huidtherapeutisch) onderwijs. Ook de samenwerking met het Departement Farmaceutische Wetenschappen (DFW) van de Universiteit Utrecht is geïntensiveerd; was Farmakunde eerder een onbekende nieuwe opleiding bij het DFW; in het huidige strategisch plan van DFW wordt samenwerking met Farmakunde concreet benoemd. Het lectoraat heeft ook het voortouw genomen bij het expliciteren van een beroepsprofiel voor farmakundigen: farmakundigen houden zich primair bezig met proces- en projectanalyse en met projectbegeleiding binnen de farmaceutische bedrijfskolom. Dit heldere beroepsprofiel zal de opleiding en de afgestudeerde farmakundige helpen zich duidelijker in het werkveld te profileren. WETENSCHAP IS VRAGENSCHAP. Bas Haring Kenniscentrum Het lectoraat heeft zich een vaste plaats verworven binnen het Kenniscentrum Innovatie Van Zorgverlening en sluit aan op de bredere kennisontwikkeling binnen het kenniscentrum. Het centrum is recent beoordeeld door een externe onafhankelijke commissie, die het als zeer goed tot excellent beoordeelde (Ter Horst, 2013). Haar aanbevelingen zijn verwerkt in een plan van aanpak (Faculteit Gezondheid Hogeschool Utrecht, 2014), waarbij het aanscherpen van de missie van het kenniscentrum centraal staat. Daarbij is een belangrijke plaats ingeruimd voor de rol van afgestudeerde zorgprofessionals, patient centered care, personalized medicine, multi-professionaliteit, en het versterken van de verbinding tussen lectoraten onderling via onderzoek over gemeenschappelijke thema s. Alle activiteiten binnen het kenniscentrum, en dus ook binnen het lectoraat Innovatie van Zorgprocessen in de Farmacie,

25 23 hoofdstuk 2 Wat hebben we bereikt? zijn gericht op het bevorderen van de zelfredzaamheid van patiënten, op verdere vervlechting van onderwijs en onderzoek, op aanscherping van het HR-beleid (waaronder dubbelaanstellingen van lectoren als hoogleraar), en op het inschakelen van patiënten- (verenigingen) bij het onderzoek. Onder zelfredzaamheid verstaan we: de capaciteit van mensen om hun leven zelfstandig te kunnen leiden, al dan niet met ondersteuning, opdat zij optimaal kunnen deelnemen aan de maatschappij, in overeenstemming met hun wensen en mogelijkheden. De lectoren van de Faculteit Gezondheid vormen een hecht team, dat continu bezig is missie en focus aan te scherpen en de randvoorwaarden te scheppen voor alle kenniscentrumleden om hun praktijkgericht onderzoek te doen, om studenten in de gelegenheid te stellen hun afstudeeronderzoek te doen, en ook om docenten meer onderzoeksminded te maken. Het Kenniscentrum Innovatie Van Zorgverlening staat op de kaart, zowel binnen de Hogeschool Utrecht als in de regio Utrecht en de gehele Nederlandse onderzoekswereld. Onze output is aanzienlijk; zie onder meer het Jaaroverzicht 2013 van het Kenniscentrum Innovatie Van Zorgverlening. De samenwerking met andere lectoraten binnen het kenniscentrum wordt dus steeds intensiever. Een mooi voorbeeld van deze samenwerking is het promotieonderzoek Medication Management in Homecare Patients van dr. Carolien Sino, lectoraat Chronisch Zieken (Sino, 2013), dat heeft geleid tot gezamenlijke publicaties op basis van door studenten Farmakunde uitgevoerd afstudeeronderzoek.

Kerndocument Uitwerking van de Toekomstvisie Farmaceutische Patiëntenzorg 2020

Kerndocument Uitwerking van de Toekomstvisie Farmaceutische Patiëntenzorg 2020 Kerndocument Uitwerking van de Toekomstvisie Farmaceutische Patiëntenzorg 2020 Voor vandaag. En morgen. Inhoudsopgave Voorwoord 4 1. Missie Farmaceutische Patiëntenzorg 2020 5 2 Visie Farmaceutische Patiëntenzorg

Nadere informatie

Toekomstvisie farmacie

Toekomstvisie farmacie Toekomstvisie farmacie Inhoud Trends en verandering farmaceutisch landschap Openbare farmacie Ziekenhuisfarmacie Strategie op basis van visie Algemene ontwikkelingen in de gezondheidszorg Trends die ook

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 10 december 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 10 december 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

DE FARMAKUNDIGE HEEFT ÉCHT EEN TOEGEVOEGDE WAARDE

DE FARMAKUNDIGE HEEFT ÉCHT EEN TOEGEVOEGDE WAARDE DE FARMAKUNDIGE HEEFT ÉCHT EEN TOEGEVOEGDE WAARDE NUMMER 4, JANUARI 2014 In elke nieuwsbrief komt een lid van de Raad van Advies van het lectoraat aan het woord. De Raad van Advies bestaat uit vijf leden

Nadere informatie

leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren Leerwerkplaatsen in het ZZG Herstelhotel en Thermion

leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren Leerwerkplaatsen in het ZZG Herstelhotel en Thermion leerwerkplaatsen leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten en de

Nadere informatie

Voorschrijven door internisten en cardiologen

Voorschrijven door internisten en cardiologen Cardiologie_Cardiologie 29-10-12 15:18 Pagina 1 Voorschrijven door internisten en cardiologen Beknopte weergave van de verkenning naar oorzaken van verschillen in voorschrijven van cholesterolverlagers

Nadere informatie

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 INSPIRE klantenevenement 14 november 2013 Inhoud Farmacie 2013 Workshop scenario analyse Toekomstbeeld VJA Praktijkvoorbeelden Visiedocument Jonge Zorgverleners

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Medical Imaging/ Radiation Oncology Verschillende studies laten zien dat de druk op de gezondheidszorg

Nadere informatie

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008 GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden Augustus 2008 Toelichting: De vragen zijn ingedeeld in drie onderdelen: -1- vergoedingen voor geneesmiddelen, -2- preferentiebeleid van zorgverzekeraars,

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk.

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk. SAMENVATTING Het aantal mensen met een chronische aandoening neemt toe. Chronische aandoeningen leiden tot (ervaren) ongezondheid, tot beperkingen en vermindering van participatie in arbeid en in andere

Nadere informatie

BIJWERKINGEN NA SUBSTITUTIE ANTICONCEPTIEPIL

BIJWERKINGEN NA SUBSTITUTIE ANTICONCEPTIEPIL Februari 2015 Onderzoek BIJWERKINGEN NA SUBSTITUTIE ANTICONCEPTIEPIL Sinds de invoering van het preferentiebeleid wordt de anticonceptiepil bij het merendeel (82%) van de vrouwen gesubstitueerd in de apotheek.

Nadere informatie

NHG-Standpunt. Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg. Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt

NHG-Standpunt. Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg. Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt NHG-Standpunt Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt Schatting: jaarlijkse stijging van 11 procent voor geneesmiddelenuitgaven Andere rol voor de huisarts

Nadere informatie

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Rapport Cardiovasculair risicomanagement Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Colofon Auteur Daniëlla Theunissen, apotheker Met medewerking van Marianne Nijpels, apotheker Illustratie Len Munnik september

Nadere informatie

Toekomst van de mondzorg Toekomst van de Mondzorgkunde Utrecht

Toekomst van de mondzorg Toekomst van de Mondzorgkunde Utrecht Lustrum 4 oktober 2013 Dr. Katarina Jerković - Ćosić Toekomst van de mondzorg Toekomst van de Mondzorgkunde Utrecht Oral health is an essential component of good health and good health is a fundamental

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Specialistische farmacie vanuit het ziekenhuis; richting 2020. Bart Benraad

Specialistische farmacie vanuit het ziekenhuis; richting 2020. Bart Benraad Specialistische farmacie vanuit het ziekenhuis; richting 2020 Bart Benraad Wat is mijn baan? Ziekenhuisapotheker, Manager afdeling Farmacie Sint Maartenskliniek, Gespecialiseerde kliniek in Orthopedie,

Nadere informatie

WEEK 39 IN TURKU. Verslag. November 2014

WEEK 39 IN TURKU. Verslag. November 2014 November 2014 Verslag WEEK 39 IN TURKU Elk jaar om dezelfde tijd houdt de Faculteit Gezondheidszorg van onze CARPE partner Turku University of Applied Sciences haar international week. Voor de vijfde achtereenvolgende

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie. Zicht op de toekomst. 22 september 2014

Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie. Zicht op de toekomst. 22 september 2014 Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie 22 september 2014 Inhoud 1. Inleiding en aanleiding 2. Strategische outline 3. De markt en de vereniging 4. Strategische domeinen 5. Beweging 1. Inleiding en

Nadere informatie

Inkoopbeleid huisartsen en multidisciplinaire zorg

Inkoopbeleid huisartsen en multidisciplinaire zorg Aanvulling op inkoopbeleid Huisartsenzorg en Multidisciplinaire zorg 2015-2016 Ingangsdatum 1 januari 2016 Inkoopbeleid huisartsen en multidisciplinaire zorg De afgelopen jaren is de zorgvraag in Nederland

Nadere informatie

De Gespecialiseerde Professional

De Gespecialiseerde Professional Top Talent Programma Excellentietraject: Facility Management F-MEX De Gespecialiseerde Professional Academie: HBS Saxion University of Applied Science Auteur: Benedicte de Vries Datum: 13-07-2015 1 Programma:

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Verpleegkundige functies Op zoek naar grenzen

Verpleegkundige functies Op zoek naar grenzen 24 mei 2005 Jaarbeurs Utrecht Verpleegkundige functies Op zoek naar grenzen Drs. M. de Wee Verpleegkundig hoofd Oncologie TweeSteden ziekenhuis Tilburg Aanleiding tot taakherschikking Tekort aan medisch

Nadere informatie

STRATEGISCH BELEID EFFICIËNT EN ZICHTBAAR NAAR EEN CENTRUM VOOR REVALIDATIE

STRATEGISCH BELEID EFFICIËNT EN ZICHTBAAR NAAR EEN CENTRUM VOOR REVALIDATIE STRATEGISCH BELEID 2013 2014 NAAR EEN EFFICIËNT EN ZICHTBAAR CENTRUM VOOR REVALIDATIE UMCG Centrum voor Revalidatie Strategisch beleidsplan 2013-2014 Vastgesteld op 1 november 2012 Vooraf Met het strategisch

Nadere informatie

Beleidsdocument 2012-2016

Beleidsdocument 2012-2016 Beleidsdocument 2012-2016 uw zorg, onze zorg Inhoudsopgave 1. Voorwoord...3 2. Zorggroep de Bevelanden...4 3. Waar staat Zorggroep de Bevelanden voor (Missie, Visie en Doelstellingen)...4 4. Uitwerking:

Nadere informatie

Intro 1. Waarom is taakherschikking zo belangrijk? Voor VWS en naar mijn mening voor de samenleving.

Intro 1. Waarom is taakherschikking zo belangrijk? Voor VWS en naar mijn mening voor de samenleving. Toespraak drs. H.C.M. Middelplaats (hoofd afdeling Beroepen, Opleidingen en Arbeidsmarkt van het ministerie van VWS) ten behoeve de opening NAPAcongres INVEST 2012 d.d. 9 november 2012. Intro - Het ministerie

Nadere informatie

Verslag en conclusie conferentie positieve gezondheid 4 april 2016

Verslag en conclusie conferentie positieve gezondheid 4 april 2016 Verslag en conclusie conferentie positieve gezondheid 4 april 2016 Op de conferentie waren vertegenwoordigers aanwezig van verschillende ketenpartners in de zorg: Adelante (revalidatie), Cohesie (huisartsen),

Nadere informatie

Innovatie in de Zorg en in de farmacie

Innovatie in de Zorg en in de farmacie Innovatie in de Zorg en in de farmacie niets nieuws onder de horizon, wel bitter noodzakelijk Patrick Edgar Senior Manager Zorginkoop Is innovatie in de zorg nodig? Het gaat toch goed? Nederlanders leven

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

L.s, MVG, Huub Vossen, NVMT. De intreerede is opgenomen en te bekijken op website van de HAN:

L.s, MVG, Huub Vossen, NVMT. De intreerede is opgenomen en te bekijken op website van de HAN: L.s, Op donderdag 17 februari 2011 hebben de lectoren dr. Robert van Cingel en dr. Wim Hullegie hun intreerede gehouden bij de installatie van het Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) Lectoraat Musculoskeletale

Nadere informatie

De eerste stappen... Processen. Grote stappen: zelfmanagement. Door hogere levensverwachting en ongezonde leefstijl gaat aantal chronisch

De eerste stappen... Processen. Grote stappen: zelfmanagement. Door hogere levensverwachting en ongezonde leefstijl gaat aantal chronisch 10 stappen vooruit... De kosten van de gezondheidszorg zijn zeer snel gestegen Stijging ziekenhuiskosten in 5 jaar Stijging kosten AWBZ in 10 jaar 30 % Naar 20 mrd 66 % Naar 21 mrd 2 Daardoor En neemt

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

1. Toekomst van de mondzorg 2. Taakherschikking 3. Loopbaan mogelijkheden Veranderende zorgvraag zorgaanbod Tooth decay is the number one chronic illness for children, more prevalent than asthma. (Nash,

Nadere informatie

MARKTONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN VAKTHERAPEUTEN AAN ONDERZOEK EN OPLEIDING. Henk Smeijsters

MARKTONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN VAKTHERAPEUTEN AAN ONDERZOEK EN OPLEIDING. Henk Smeijsters MARKTONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN VAKTHERAPEUTEN AAN ONDERZOEK EN OPLEIDING 2007 Henk Smeijsters INHOUD Voorwoord... 3 Respondenten... 4 Resultaten Behoefte aan onderzoek... 6 Behoefte aan opleiding

Nadere informatie

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 1 E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 2 Vraagstelling E-health is meer dan het toepassen van technologie. Goede implementatie is een organisatieverandering

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

Zorgvrager doet mee? Onderzoek!

Zorgvrager doet mee? Onderzoek! Zorgvrager doet mee? Onderzoek! Verbeteren van de patiëntveiligheid door digitale patiënten participatie? Hersenletsel na een CVA, netwerk in beroering 20 maart 2013 Rolien de Jong MSc Programma 1. Context

Nadere informatie

Strategisch beleidsplan 2010-2015. Slingeland Ziekenhuis

Strategisch beleidsplan 2010-2015. Slingeland Ziekenhuis Strategisch beleidsplan 2010-2015 Slingeland Ziekenhuis Voorwoord Voor u ligt de verkorte uitgave van het Strategisch Beleidsplan 2010-2015 van ons ziekenhuis. Deze uitgave is speciaal voor u als medewerker

Nadere informatie

NPA Congres, 4 februari 2016: De patiënt aan het roer?

NPA Congres, 4 februari 2016: De patiënt aan het roer? NPA Congres, 4 februari 2016: De patiënt aan het roer? Gezonde Zorg, Gezonde Regio Gelf Jan Wieringa: Voorzitter proeftuin Gezonde Zorg, Gezonde Regio Bestuurder Rijncoepel www.gzgr.nl Agenda Inleiding

Nadere informatie

Reactie Patiëntenfederatie NPCF op de VWS visie op geneesmiddelen: Nieuwe geneesmiddelen snel bij de patiënt, tegen aanvaardbare kosten

Reactie Patiëntenfederatie NPCF op de VWS visie op geneesmiddelen: Nieuwe geneesmiddelen snel bij de patiënt, tegen aanvaardbare kosten Bijlage bij: Reactie Patiëntenfederatie NPCF op de VWS visie op geneesmiddelen: Nieuwe geneesmiddelen snel bij de patiënt, tegen aanvaardbare kosten Inleiding Patiëntenfederatie NPCF neemt met belangstelling

Nadere informatie

Werksessie verantwoording

Werksessie verantwoording Studiedag Beschermd Wonen Werksessie verantwoording Jan Ruiter controller RIBW Overijssel Remco Bels adviseur KPMG Gezondheidszorg Agenda Introductie Korte inleiding zorglandschap en -uitgaven Korte inleiding

Nadere informatie

Visie op zorg: marktwerking anno nu

Visie op zorg: marktwerking anno nu Visie op zorg: marktwerking anno nu 5 juni 2014 Stelling: Zonder samenwerking geen verandering in de zorg Agenda Visie op ziekenhuiszorg Aanpak transitie Toekomst: innovatie en preventie 2 Visie op ziekenhuiszorg

Nadere informatie

Alphega apotheek. Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement. In partnership with

Alphega apotheek. Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement. In partnership with Alphega apotheek Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement In partnership with De kracht van een internationaal netwerk voor vernieuwende zorg Alphega apotheek is het internationale leidende netwerk

Nadere informatie

ICT & ehealth. Programmadirecteur Innovatie & ICT. Ellen Maat. Utrecht, 09-02-2011

ICT & ehealth. Programmadirecteur Innovatie & ICT. Ellen Maat. Utrecht, 09-02-2011 ICT & ehealth Programmadirecteur Innovatie & ICT Ellen Maat Utrecht, 09-02-2011 Uitdagingen voor de toekomst Behoud van kwaliteit, toegankelijkheid en beschikbaarheid van zorg 2 Increase in chronic illnesses

Nadere informatie

Utrecht: Hart van Gezondheidszorg Kansen voor samenwerking

Utrecht: Hart van Gezondheidszorg Kansen voor samenwerking Kansen voor samenwerking Prof. dr. Douwe Biesma Voorzitter Raad van Bestuur St. Antonius Ziekenhuis Utrecht/Nieuwegein Allereerst welkom in ons nieuwe ziekenhuis St. Antonius altijd dichtbij Ziekenhuis

Nadere informatie

Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst

Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst 24 april 2013, Deventer Leendert Tissink Msc Fysiotherapeut Van Zuilichem / Partners Oud Gastel; Docent

Nadere informatie

Kansen en uitdagingen van de verpleegkundig specialist: profilering

Kansen en uitdagingen van de verpleegkundig specialist: profilering Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Multidisciplinair symposium MS Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Op welke vragen geeft dit digitale kaartenboek antwoord?

Op welke vragen geeft dit digitale kaartenboek antwoord? Op welke vragen geeft dit digitale kaartenboek antwoord? Wie doet wat in de bekostiging, verstrekking, financiering en het pakketbeheer van specialistische en? Hoe kan een specialistisch worden bekostigd?

Nadere informatie

B&W besluit Publicatie

B&W besluit Publicatie B&W besluit Publicatie Onderwerp Samenwerkingsovereenkomst met opleiding Sport & Bewegen van Hogeschool Inholland Collegebesluit Besluitpunten college 1. Het college stelt de samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Kwaliteitsprofiel Verloskundige Echoscopist maart 2011

Kwaliteitsprofiel Verloskundige Echoscopist maart 2011 Kwaliteitsprofiel Verloskundige Echoscopist maart 2011 Inleiding Door het toenemende belang van echoscopisch onderzoek in de zwangerschap en de invoering van prenatale screening in Nederland, wordt het

Nadere informatie

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN STICHTING OPEN 1 1. INLEIDING Voor u ligt het beleidsplan

Nadere informatie

Gezondheidsvaardigheden in Nederland

Gezondheidsvaardigheden in Nederland Gezondheidsvaardigheden in Nederland ontwikkelingen in onderzoek, beleid en praktijk Jany Rademakers NIVEL, Utrecht Gezondheidsvaardigheden op de agenda in Nederland (1) 2010 Alliantie Gezondheidsvaardigheden

Nadere informatie

ANTWOORDEN OPDRACHTEN ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG. Hoofdstuk 2 Huisarts... 1 Stellingen... 1 Open vraag... 1

ANTWOORDEN OPDRACHTEN ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG. Hoofdstuk 2 Huisarts... 1 Stellingen... 1 Open vraag... 1 ANTWOORDEN OPDRACHTEN ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG INHOUD Hoofdstuk 2 Huisarts... 1... 1... 1 Hoofdstuk 4 Apotheken en zorg voor geneesmiddelen... 2... 2... 2 Hoofdstuk 5 Andere zorgverleners in

Nadere informatie

Zorginnovatie bij CZ D2D D2P D2D D2P D2D D2P P2D P2M P2D P2M P2D P2M

Zorginnovatie bij CZ D2D D2P D2D D2P D2D D2P P2D P2M P2D P2M P2D P2M Zorginnovatie bij CZ D2D D2P P2D P2M D2D D2P P2D P2M D2D D2P P2D P2M Durft u zich te onderscheiden? Dan zijn wij bijzonder geïnteresseerd in uw ideeën voor innovatie in de zorg! Het zijn woelige tijden

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg De Verpleegkundig Specialist: De invloed op zorgpraktijken, kwaliteit en kosten van zorg in Nederland Iris Wallenburg, Antoinette de Bont,

Nadere informatie

EADV, de partner in diabeteszorg

EADV, de partner in diabeteszorg Beleidsplan EADV 2014-2017 EADV, de partner in diabeteszorg Inhoudsopgave Inleiding... 2 1. Missie en visie van EADV... 3 2. Ontwikkelingen in de diabeteszorg... 4 3. Strategische keuzes en doelstellingen

Nadere informatie

Van Kennisbrug naar KennisDC

Van Kennisbrug naar KennisDC Van Kennisbrug naar KennisDC Laat kennis stromen Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam HAN, Arnhem, 31 januari 2013 Kennis DC Breda Kennis DC Nijmegen Kennis DC Rotterdam Kennis DC Venlo

Nadere informatie

Voorbeeld adviesrapport MedValue

Voorbeeld adviesrapport MedValue Voorbeeld adviesrapport MedValue (de werkelijke naam van de innovatie en het ziektebeeld zijn verwijderd omdat anders bedrijfsgevoelige informatie van de klant openbaar wordt) Dit onafhankelijke advies

Nadere informatie

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Professionalisering van docenten Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Opbouw presentatie Welke docenten hebben we nodig? Professionalisering binnen de HAN Resultaten onderzoek naar vier

Nadere informatie

Strategisch document Ambulancezorg Nederland

Strategisch document Ambulancezorg Nederland Strategisch document Ambulancezorg Nederland 1 Inleiding: relevante ontwikkelingen 2 Missie en visie AZN 3 Kernfuncties: profiel en kerntaken AZN 4 Strategische agenda AZN vastgesteld: woensdag 23 mei

Nadere informatie

SPEERPUNT ZORG EN TECHNOLOGIE E-HEALTH IN HET ONDERWIJS M D W D V Z Z. info bijwerkingen. 1x per dag met water innemen

SPEERPUNT ZORG EN TECHNOLOGIE E-HEALTH IN HET ONDERWIJS M D W D V Z Z. info bijwerkingen. 1x per dag met water innemen 1x per dag met water innemen info bijwerkingen SPEERPUNT ZORG EN TECHNOLOGIE E-HEALTH IN HET ONDERWIJS M D W D V Z Z VOORWOORD Het onderwijs is zoals altijd continu in beweging. Er komt voortdurend nieuwe

Nadere informatie

Nieuwe beroepen in de Nederlandse

Nieuwe beroepen in de Nederlandse Nieuwe beroepen in de Nederlandse gezondheidszorg en taakherschikking Dr Lode Wigersma, arts, voormalig algemeen directeur KNMG Nu voorzitter Raad van Toezicht, Flevoziekenhuis Almere, en adviseur gezondheidszorgvraagstukken

Nadere informatie

Zorg voor de Digitalisering van de Zorg

Zorg voor de Digitalisering van de Zorg Zorg voor de Digitalisering van de Zorg We verkennen de problemen en mogelijkheden van digitalisering in onze maatschappij en welke invloed dit heeft op mensen met een verstandelijke beperking. Ook proberen

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen What s in a name?

Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen What s in a name? Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen What s in a name? The people have the right and duty to participate individually and collectively in the planning and implementation of their health care. (Alma-Ata

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg

Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg Inleiding Zorg Groep Beek (ZGB) is al vele jaren een heel goed alternatief voor cliënt gerichte thuiszorg en wijkverpleging in de Westelijke Mijnstreek.

Nadere informatie

Voor 2016 worden de volgende prestaties apart, dat wil zeggen naast de prestatie Terhandstelling van een URgeneesmiddel,

Voor 2016 worden de volgende prestaties apart, dat wil zeggen naast de prestatie Terhandstelling van een URgeneesmiddel, Artikel 1 Beloning van zorgprestaties Net als voorgaande jaren zal Zilveren Kruis in 2016 farmaceutische zorgprestaties separaat van de prestatie Terhandstelling van een UR-geneesmiddel belonen. Voor 2016

Nadere informatie

2 Anders werken: de patiënt vraagt erom

2 Anders werken: de patiënt vraagt erom 2 Anders werken: de patiënt vraagt erom 2.1 Zijn zorgprofessionals voorbereid op de toekomst? Onvoldoende voorbereid op toename chroniciteit Curatief denken nog dominant Voorbeeld: Chronic Care Model Zijn

Nadere informatie

Doelmatige Zorg. Drs R.H.A.M. Simons, MBA-MBI, apotheker. Pharos conferentie, Amsterdam, 7 maart

Doelmatige Zorg. Drs R.H.A.M. Simons, MBA-MBI, apotheker. Pharos conferentie, Amsterdam, 7 maart Doelmatige Zorg Drs R.H.A.M. Simons, MBA-MBI, apotheker Pharos conferentie, Amsterdam, 7 maart Doel Matigen Doel Matigen is niet in overeenstemming met ambities!! Nog 14 minuten Achmea divisie Zorg & Gezondh

Nadere informatie

10 jaar CARVASZ: Wat brengt de toekomst? Dr Jita Hoogerduijn Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen

10 jaar CARVASZ: Wat brengt de toekomst? Dr Jita Hoogerduijn Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen 10 jaar CARVASZ: Wat brengt de toekomst? Dr Jita Hoogerduijn Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen Trends (VWS, 2011) Demografische verandering: steeds

Nadere informatie

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden.

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden. De waardebepaling van nieuwe producten en services in de zorg Het beantwoorden van de vraag of nieuwe producten en services in de zorg daadwerkelijk meerwaarde brengen is niet gemakkelijk. Er is een levendige

Nadere informatie

Kenniscentrum patiëntenlogistiek VUmc-VU

Kenniscentrum patiëntenlogistiek VUmc-VU Kenniscentrum patiëntenlogistiek VUmc-VU Prof. Dr. Ger Koole Hoogleraar Optimalisatie van Bedrijfsprocessen VU, Faculteit der Exacte Wetenschappen Wat is er al gebeurd: een terugblik (1) Deelname VUmc

Nadere informatie

ehealth in mijn praktijk?! Datum 28 januari 2014, S.Timmer

ehealth in mijn praktijk?! Datum 28 januari 2014, S.Timmer ehealth in mijn praktijk?! Datum 28 januari 2014, S.Timmer 1 Introductie Saskia Timmer Changinghealthcare Academy (online) opleiden voor (e)health #ehealth #Socialemedia #CHCacademy 2 Kijkje in de digitale

Nadere informatie

De toekomst van uw ziekenhuis VISIE

De toekomst van uw ziekenhuis VISIE De toekomst van uw ziekenhuis 2012 VISIE 2016 MISSIE ZGT is hét gastvrije Twentse ziekenhuis waar de patiënt in goede handen is, waar medewerkers met plezier professioneel kunnen en willen werken en waar

Nadere informatie

De openbaar apotheker specialist

De openbaar apotheker specialist De openbaar apotheker specialist Veranderingen in vervolgopleiding en registratie per 1 januari 2012 Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie Openbaar apotheker specialist Per

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Symposium ter gelegenheid afscheid Ad van Dooren Zelfredzaamheid van patiënten bij gebruik van veilige medicatie. Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Rudolf van Olden, arts Medisch Directeur

Nadere informatie

Wat splitst Klink ons in de maag?

Wat splitst Klink ons in de maag? Wat splitst Klink ons in de maag? Materiaal om over na te denken Stelling Huisartsen hebben koudwatervrees, want na de vorige herziening zijn ze ook meer gaan verdienen 3 Overheidsbeleid Zorg Nieuwe Bekostiging,

Nadere informatie

Naar een Landelijk Opleidingsplan Huisartsgeneeskunde

Naar een Landelijk Opleidingsplan Huisartsgeneeskunde Naar een Landelijk Opleidingsplan Huisartsgeneeskunde Thema Chronische Zorg Colofon Expertgroep Chronische Zorg Dr. Jean Muris (voorzitter), huisarts, hoofd huisartsopleiding Maastricht Drs. Marie-Anne

Nadere informatie

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH Slide 5 Ik ga u een stukje van mijn oratie laten zien, die ik op 11-12-13 heb uitgesproken. Voor degenen die daar ook waren,

Nadere informatie

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Romy Bes, Anne Brabers, Margreet Reitsma-van Rooijen en Judith de Jong. Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn

Nadere informatie

Adriaan Visser, assitant lector

Adriaan Visser, assitant lector Adriaan Visser, assitant lector Kenniscentrum Zorginnovatie, Lectoraat transities in zorg, Hogeschool Rotterdam a.p.visser@hr.nl en adriaan.visser@planet.nl Daarover is onderzoek gedaan! Betreft m.n.

Nadere informatie

Inhoud. Doel en uitgangspunten Aanpak en gegevensverzameling Resultaten Tot slot

Inhoud. Doel en uitgangspunten Aanpak en gegevensverzameling Resultaten Tot slot Onderzoek naar potentiële besparingen van innovatieve complexe wondzorg September 2014 Transform to the power of digital Inhoud Doel en uitgangspunten Aanpak en gegevensverzameling Resultaten Tot slot

Nadere informatie

Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars. AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013

Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars. AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013 Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013 Rode draad De kosten van de zorg: een probleem? Rol

Nadere informatie

Preventie Bevorderen van gezond gedrag

Preventie Bevorderen van gezond gedrag Preventie Preventie Bevorderen van gezond gedrag Marleen Mares Pepijn Roelofs Tweede druk Boom Lemma uitgevers Amsterdam 2015 Voorwoord In de Nederlandse Grondwet ligt vastgelegd dat de overheid verantwoordelijk

Nadere informatie

Toekomste uitdagingen farmacie. Tim Roldaan, 4 juni 2015

Toekomste uitdagingen farmacie. Tim Roldaan, 4 juni 2015 Toekomste uitdagingen farmacie Tim Roldaan, 4 juni 2015 Agenda Visie MC Groep ziekenhuiszorg Ziekenhuisfarmacie en ontwikkelingen Dure geneesmiddelen analyse Opties kostenbesparingen 3 projecten vanuit

Nadere informatie

Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 31016 Ziekenhuiszorg Nr. 623 Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 23 juni 2015 Hierbij

Nadere informatie

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht Factsheet Meet the Needs Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht ZIO, Zorg in Ontwikkeling Regio Maastricht-Heuvelland Maart 2013 Colofon: Onderzoeksteam

Nadere informatie

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica IPCI vs. HARM studie in 2005 Jaarlijks 10.000-16.000 vermijdbare opnamen Design

Nadere informatie

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Stef Weijers, Lector Logistiek en Allianties, HAN 31 januari 2013 Anno 2012 In Logistiek is 15% van de bedrijven wel

Nadere informatie

Lyda Blom. Apothekers en communicatie? UPPER Utrecht Pharmacy Practice network for Education and Research

Lyda Blom. Apothekers en communicatie? UPPER Utrecht Pharmacy Practice network for Education and Research Lyda Blom Apothekers en communicatie? UPPER Utrecht Pharmacy Practice network for Education and Research Leerlijn Mondelinge communicatie in de apothekersopleiding van de UU Wat komt aan bod: 1. Eindtermen

Nadere informatie

Visie op langdurige zorg: 4 beloftes van Coöperatie VGZ

Visie op langdurige zorg: 4 beloftes van Coöperatie VGZ Visie op langdurige zorg: 4 beloftes van Coöperatie VGZ Meer dan het verleden interesseert mij de toekomst, want daarin ben ik van plan te leven. A. Einstein Visie op langdurige zorg De langdurige zorg

Nadere informatie