t zijn geen engeltjes omgaan met moeilijke situaties op het speelplein

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "t zijn geen engeltjes omgaan met moeilijke situaties op het speelplein"

Transcriptie

1 t zijn geen engeltjes omgaan met moeilijke situaties op het speelplein Koen Steuperaert, november 2004 Een speelpleinwerking is een jeugdwerkvorm die zich focust op het speelplezier van kinderen tijdens de vakantie. Binnen dit profiel krijgen speelpleinwerkingen alle soorten kinderen over de vloer. Zo spelen er kinderen van verschillende leeftijden, kinderen uit middenklasse of een kansarm milieu, kinderen met een handicap, kinderen uit het bijzonder onderwijs of de bijzondere jeugdbijstand, allemaal samen op het speelplein. Zonder een etiket te willen kleven stellen we in de praktijk vast dat speelpleinwerkingen geconfronteerd worden met kinderen die vaker dan andere kinderen in conflictsituaties terecht komen met andere kinderen of met de begeleiders van de werking. We stelden ons in dit onderzoek niet de vraag waarom die kinderen doen wat ze doen, we vertokken van de hoe vraag. Hoe kunnen we het speelpleinwerk toegankelijker maken voor kinderen die vaak in conflictsituaties terecht komen. Hoe kan een begeleider (en de speelpleinwerking als organisatie) anticiperen op moeilijke situaties zodat ook die kinderen een aangename vakantie kunnen beleven op het speelplein. Het einddoel van dit project is het ontwikkelen van een vormingspakket voor begeleiders. We maken daarbij geen onderscheid tussen nieuwe begeleiders en ervaren begeleiders. Via observaties in 4 dagcentra (bijzondere jeugdzorg) en verschillende groepsgesprekken met opvoeders en speelpleinverantwoordelijken kregen we een klare kijk op de zaak. De observaties en gesprekken werden uitgeschreven en gestructureerd. Conclusies werden getrokken door de observatoren en de gespreksleiders en daarna terug getoetst aan de doelgroep. In dit hoofdstuk bekijken we op welke vlakken een speelpleinwerking, en in het bijzonder haar individuele begeleiders, kunnen bijdragen tot het speelplezier van kinderen die vaak in conflictsituaties terecht komen. De conclusies hieronder worden verwoord als mee te nemen ideeën voor organisatoren en begeleiders van kadervorming voor het speelpleinwerk. Er werden conclusies getrokken op twee verschillende vlakken: op niveau van het individueel functioneren van begeleiders op niveau van het beleid van een speelpleinwerking Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 1.

2 1. Conclusies op niveau van het individueel functioneren van begeleiders Begeleiders spelen een grote rol in de kwaliteit van een speelpleinwerking, om niet te zeggen dat een speelpleinwerking staat of valt met een sterke ploeg van enthousiaste jongeren. Die begeleiders, die soms heel veel van hun (vrije)tijd investeren om op het speelplein te staan, hebben binnen de werking heel uiteenlopende taken. Zo staan begeleiders soms in voor de inschrijvingen, het onthaal van ouders en kinderen, toezicht houden, opruimen, klaarzetten, enz. Maar in de eerste plaats zijn ze speelbegeleider en begeleiden ze activiteiten voor de kinderen. De begeleiders staan dan ook op de eerste rij als er conflictensituaties ontstaan tussen kinderen onderling of tussen kinderen en zichzelf. Bijna dagelijks worden begeleiders heel direct en zonder nuances geconfronteerd met kleine of grote conflicten die, mede door hun interventie, worden opgelost of verder ontsporen. Bij deze eerste reeks conclusies vertrekken we van deze heel directe relatie tussen kinderen en hun begeleiders. We stelden ons daarbij de vraag over welke vaardigheden en inzichten een begeleider het best beschikt om een positieve kind begeleiderrelatie uit te bouwen. We maken daarbij in deze fase geen onderscheid tussen het verschil in leeftijd, verantwoordelijkheid en ervaring van begeleiders. We structureerden deze eerste reeks conclusies in 4 blokken: voorkomen van conflictsituaties omgaan met conflicten na een conflict in de knoop 1.1. Voorkomen van conflictsituaties Een conflictsituatie ontstaat niet zomaar. Voor een conflict echt uitbreekt is er meestal al een en ander aan vooraf gegaan. Die aanleiding is in vele gevallen een combinatie van verschillende factoren (gebeurtenissen) die de voedingsbodem zijn voor het eigenlijke conflict. Soms ligt een deel van die aanleiding bij de kinderen zelf zoals slecht geslapen, niet graag naar het speelplein komen, een verstoorde thuissituatie of een bepaalde aandoening (bijvoorbeeld ADHD). In andere gevallen ligt de aanleiding op het speelplein zelf, omdat er bijvoorbeeld niet genoeg te beleven valt, een kind gepest wordt, er te veel dode momenten zijn, enz. In de meeste gevallen is het een combinatie van beiden. De rol van de begeleider zelf in het tot stand komen van een conflict is niet te onderschatten. Hij kan enerzijds zelf een deel van de aanleiding zijn door z n manier van begeleiden (een vorig conflict, een straf of een opmerking), of hij kan de situatie verkeerd inschatten (kind verkeerd ingeschat, signalen niet gezien) waardoor een al gespannen situatie escaleert tot een conflict. Speelpleinbegeleiders hoeven geen hulpverleners te worden die elke situatie kunnen inschatten. Maar een goede begeleider kan beschikken over een aantal vaardigheden om in hun dagdagelijkse omgang met kinderen, en misschien wel zonder het zelf te beseffen, conflictsituaties te voorkomen. Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 2.

3 De begeleider is een echt speelbeest! Goede begeleiders hebben de vaardigheid om veel en graag met kinderen te spelen. Ze beschikken over een extra zintuig om te ontdekken wat kinderen leuk vinden en stappen zelf ook mee in het spel van kinderen. Veel jongeren kunnen dit zonder veel moeite omdat ze zelf heel dicht bij kinderen staan. Begeleiders die over deze vaardigheid beschikken leveren, vaak zonder het te beseffen, een grote bijdrage in het voorkomen van conflictsituaties. Spelen is universeel, elk kind doet het en het is hun manier om zich uit te drukken. Spelen en meespelen met kinderen is dan ook de ideale manier (ijsbreker) om kinderen ook goed te leren kennen. Begeleiders die goed kunnen meespelen, slagen er gemakkelijker in om een relatie op te bouwen met kinderen en signalen op te vangen. Begeleiders spelen ook een belangrijke rol in het tot stand brengen van het aanbod (de activiteiten) voor de kinderen. Een sterk activiteitenaanbod is er een dat streeft naar zoveel mogelijk speelplezier en gevarieerd is om zoveel mogelijk kinderen aan te spreken. Kinderen die zich amuseren op de werking hebben minder aanleiding om in een conflictsituatie terecht te komen. Inzichten en vaardigheden - zelf graag spelen en meespelen - een speelse ingesteldheid - activiteiten kunnen uitwerken en zorgen voor speelplezier Kinderen goed kennen Signalen van kinderen opvangen en interpreteren is een hele opgaven voor jonge begeleiders. Het vraagt van hen dat ze de kinderen zelf goed kennen en beschikken over de vaardigheid om via meespelen, aandacht te hebben, contacten te leggen en te luisteren naar hun grote en kleine verzuchtingen. Met kennen bedoelen we niet enkel bij naam maar ook kunnen inschatten wat kinderen leuk vinden en signalen kunnen opvangen als kinderen in de knoei zitten. Jongeren (zelfs heel jonge begeleiders) hebben daarvoor, net omdat ze jong zijn, heel sterke troeven in handen. Het feit dat ze zelf graag naar het speelplein komen en door hun leeftijd heel dicht bij de kinderen staan heeft een positief effect. Misschien nog belangrijker is dat ze zelf graag spelen en daarvoor de tijd hebben. Een ideale uitgangssituatie om een positieve kind begeleiderrelatie op te bouwen. Kinderen die in een moeilijke situatie terecht komen zoeken zelf ook die begeleiders op waar ze het goed mee kunnen vinden. Belangrijk is dat er binnen de speelpleinwerk aandacht is voor alle kinderen. Ook voor kinderen die zelf niet zo communicatief zijn. Zij hebben meestal nog meer nood aan een begeleider die af en toe eens komt meespelen en luistert naar hen. Ook hier speelt de begeleider een cruciale rol in het ontdekken van kinderen die uit de boot vallen. Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 3.

4 - kinderen persoonlijk leren kennen door contact leggen, luisteren en meespelen - aandacht voor alle kinderen Een positieve en flexibele basishouding Zelf graag spelen en de kinderen goed kennen is een basis voor een goede relatie. Daarnaast is het voor een begeleider belangrijk om zelf een positieve ingesteldheid te hebben en kinderen consequent te bevestigen in wat ze goed kunnen en graag doen. Het vraagt van de begeleider een positieve basishouding van gelijkwaardigheid (elke mens is fundamenteel gelijk), echtheid (zijn wie je bent) en respect voor alle kinderen. In de loop van hun speelpleincarrière ontwikkelen animatoren ook technieken om goed te kunnen observeren, signalen van kinderen te zien en te interpreteren. Tijdens het spelen kunnen ze zich flexibel opstellen en ruimte laten om kinderen zelf een inbreng te laten doen. Een flexibele houding waardoor ze kort op de bal kunnen spelen en nieuwe speelimpulsen van kinderen zien en gebruiken. - positieve ingesteldheid en consequent bevestigen - basishouding van gelijkwaardigheid, echtheid, respect - observeren en interpreteren - ruimte laten, flexibele houding en improviseren Duidelijke regels en afspraken maken Een speelpleinwerking stelt een aantal grenzen, spelregels om kinderen samen te laten spelen. In speelpleintermen worden die grenzen vaak omschreven als regels en afspraken. Botsen met de regels en afspraken is op het speelplein een veel voorkomende aanleiding voor conflictsituaties. We maken een onderscheid tussen organisatorische regels (regels die de organisatie vlot laten draaien) en tijd, plaats en groepsgebonden spelregels (regels die het spelen vlot laten verlopen). In beide gevallen heeft een individuele begeleider een belangrijke taak. Organisatorische regels worden meestal voor de volledige periode van de speelpleinwerking opgesteld. Ze hebben als functie om de speelpleinwerking goed te laten verlopen en hebben niet rechtstreeks iets te maken met het spelen zelf. De taak van een begeleider kan eruit bestaan om mee die regels vorm te geven. Belangrijk daarbij is om te vertrekken van eerlijke en ondubbelzinnige verwachtingen naar de kinderen. Stel jezelf eens de vraag of je van kinderen kan verwachten dat ze over de middag stil aan een tafel blijven zitten? De begeleider moet de regels zelf goed kennen, kunnen uitleggen, verwijzen naar en consequent toepassen op het speelplein. Begeleiders die de regels consequent toepassen stralen naar de kinderen betrouwbaarheid uit. Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 4.

5 Spelregels hebben als doel het spel goed te laten verlopen. Ze zijn tijd, plaats en groepsgebonden en worden meestal op het moment zelf uitgevonden. Spelregels opstellen behoort tot de dagdagelijkse taak van een speelpleinbegeleider. Ook hier heeft de begeleider als taak om de spelregels zo eerlijk en duidelijk mogelijk op te stellen. Spelregels kunnen ook samen met de kinderen worden opgesteld en krijgen dan het karakter van een afspraak. Vaardigheden en inzichten - eerlijke en ondubbelzinnige verwachtingen van kinderen - de regels kennen, duidelijk communiceren, uitleggen en verwijzen naar - regels en afspraken consequent toepassen = betrouwbaarheid - spelregels kunnen ook samen met kinderen worden afgesproken Een team om te zien! Sterke begeleiders hebben een positieve invloed op de kinderen en spelen een belangrijke rol in het voorkomen van conflictsituaties. Maar een sterk team is meer dan de som van alle sterke begeleiders. Nieuwe begeleiders die in een sterk team terecht komen leren veel van de ervaringen van oudere begeleiders. Het effect van een sterk team op de kinderen blijft niet uit. In een goed functionerende groep kunnen signalen van kinderen op een positieve manier geventileerd worden. Er is permanent overleg en er wordt samengewerkt in het toepassen van regels en afspraken. Onduidelijke regels, afspraken en situaties worden door de groep opnieuw bekeken en eventueel bijgestuurd. Er wordt in een positieve sfeer gezocht naar oplossingen. Elke individuele begeleider speelt een belangrijke rol in het tot stand komen van het team en de positieve sfeer in de groep. Van een animator mag je verwachten dat hij of zij, als de sfeer goed zit ook open en eerlijk kan en wil communiceren over moeilijke situaties. - in een positieve sfeer ventileren - permanent overleg over regels, afspraken en sancties - samenwerken in het toepassen van regels en afspraken - gedragen aanpak bij het aanpakken van conflictsituaties (strategie) - indien er onduidelijkheid bestaat over bepaalde regels en afspraken > opnieuw overleg 1.2. Omgaan met conflicten Ondanks alle inspanningen om conflictsituaties preventief aan te pakken worden begeleiders dagdagelijks geconfronteerd met kleine of grotere conflicten. Het speelplein, de animatoren en de andere kinderen stellen voortdurend grenzen aan het (speel)gedrag van kinderen. Dat kinderen botsen tegen die grenzen en over de grens gaan is de normaalste zaak van de wereld. Even normaal is het dat die kinderen daarop gewezen worden en/of daarvoor een sanctie krijgen. We stellen in de praktijk echter vast dat er niet altijd even adequaat gereageerd wordt op het grensoverschrijdend gedrag. Zo belonen animatoren soms Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 5.

6 negatief gedrag om er vanaf te zijn. In dit luik formuleren we een aantal conclusies om mee te nemen over hoe een begeleider op een positieve manier kan omgaan met conflictsituaties. Een conflictsituatie kunnen inschatten Conflictsituaties kunnen heel open en bloot zijn. Je kan er bijvoorbeeld zelf last van hebben omdat je activiteit stilvalt of er fysiek gevaar is voor andere kinderen. In dat geval word je er als begeleider heel rechtstreeks mee geconfronteerd en gedwongen om in te grijpen. Ander grensoverschrijdend gedrag is eerder verdoken en merk je per toeval in het voorbij wandelen of omdat andere kinderen je komen waarschuwen. Begeleiders dragen een grote verantwoordelijkheid om ook die conflicten te zien en in te schatten of hun hulp nodig is. Ze kunnen de situatie inschatten en overwegen goed of het nodig is om zelf tussen te komen. In bepaalde gevallen kunnen kinderen zelf hun probleem oplossen en maakt de tussenkomst van een begeleider de situatie alleen maar moeilijker. Het is belangrijk om de situatie in z n juiste proporties te zien. Loopt hier iemand gevaar, dreigt de situatie te ontsporen, kunnen kinderen zelf een oplossing vinden? Interpreteer het gedrag niet te vlug maar sta stil bij de betekenis van de situatie. Het gevaar bestaat dat je reageert op wat je ziet en daarmee vergeet dat er waarschijnlijk heel wat aan vooraf is gegaan. Zoek op dit moment niet naar een schuldige. - een conflict zien en je verantwoordelijkheid opnemen - situatie in zijn juiste proporties zien - de noodzaak van je tussenkomst kunnen inschatten - niet te snel interpreteren en stil staan bij de betekenis van gedrag Een conflict positief benaderen Een goede aanpak van een conflictsituatie begint bij een rustig en positieve benadering. Gemakkelijk gezegd! Het is begrijpelijk dat begeleiders in het heetst van de strijd niet goed weten hoe de situatie moet worden aangepakt. Zorg er voor dat je zelf niet in paniek geraakt en probeer rustig te blijven. Neem rustig je tijd en vraag desnoods aan andere begeleiders om je rol in de activiteit over te nemen. Als je zelf rustig blijft heeft dit een rustgevend effect op de situatie. Blijf de situatie altijd vanuit een positieve invalshoek zien, ook al gaat het er soms hevig aan toe. Zelf het conflict opzoeken door in discussie te gaan of boos te worden heeft een negatief effect. - niet panikeren, rustig blijven en tijd nemen - zelf niet in conflict gaan Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 6.

7 - altijd positie blijven reageren, ook in een conflictsituatie Blijven communiceren en de situatie analyseren Midden in een conflictsituatie is het belangrijk om te blijven communiceren. Zelf blijven communiceren belet dat het conflict verder ontspoort. Speel tijdens het communiceren op het gedrag en niet op de persoon. Als begeleider laat je iedereen aan het woord (indien nodig zelfs afzonderlijk van elkaar) en probeer de situatie te analyseren door uitleg en verduidelijking te vragen. Laat de betrokken partijen echt hun verhaal doen. Deze stap verreist van een begeleider heel veel inlevingsvermogen. Indien nodig kan je een rustmoment inlassen om de grootste spanning weg te halen. - indien nodig tijd geven om tot rust te komen - inlevingsvermogen, goed kunnen communiceren en het conflict niet laten ontsporen - analyseer de situatie door iedereen aan het woord te laten (uitleggen, verduidelijken) - spelen op het gedrag en niet op de persoon Zoeken naar een mogelijke oplossing sing De inzet van de oplossing zou moeten zijn dat iedereen zo vlug mogelijk terug kan gaan spelen. Alle partijen moeten zich kunnen vinden in de voorgestelde oplossing. Probeer er voor te zorgen dat iedereen de volgende dag even graag naar het speelplein komt. Vertrek bij het zoeken naar een oplossing van de regels en afspraken die zijn gemaakt. Pas de gemaakte regels consequent toe op de situatie. Als iemand de regels heeft overtreden dan breng je duidelijkheid in de situatie. Vraag eventueel hulp aan oudere collega s als je niet tot een oplossing komt. Het belangrijk dat de oorspronkelijke partijen (kinderen en begeleiders) het conflict uiteindelijk oplossen. Een oplossing voor een conflictsituatie hoeft niet noodzakelijk een sanctie te zijn. Je kan gerust zelf een maar laat de deur open voor hen om zelf oplossingen aan te reiken. Indien het noodzakelijk is om over te gaan tot een sanctie hou er dan rekening mee dat de sanctie in verhouding staat met het misdrijf. Kies voor sancties die de situatie terug recht zetten en let erop dat de sanctie in tijd niet te ver verwijderd is van wat er oorspronkelijk gebeurt is. - vertrek van een consequente houding (regels en afspraken) - vraag indien nodig hulp aan oudere collega s maar zorg ervoor dat de oorspronkelijke partijen het conflict uiteindelijk terug afronden. - een oplossing is niet altijd een sanctie - alle betrokken partijen kunnen oplossingen voorstellen Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 7.

8 - sancties in verhouding met het conflict Bewust worden van je eigen effect op de situatie Als begeleider is het belangrijk om je bewust te zijn van je eigen effect tijdens het oplossen van een conflict. Het verreist een stevige portie zelfkennis om dat te doen. Maak er een zaak van om jezelf te zijn tijdens het omgaan met conflicten en laat je eigen problemen achterwege. Durf zelf ook toegeven als je een fout hebt gemaakt. - stevige portie zelfkennis en bewust worden van je eigen effect op een situatie - durven toegeven dat je een fout hebt gemaakt (eerlijk en echt) - je eigen problemen niet meenemen in een conflict 1.3 Na een conflict Een conflictsituatie blijft meestal nog wat nazinderen bij alle betrokken partijen. Als er een goede oplossing is gevonden, en dat wil zeggen dat alle partijen zich kunnen vinden in de oplossing, start je best onmiddellijk met een propere lei. Geef iedereen nieuwe kansen en probeer zelf aan nazorg te doen door kinderen wat extra positieve aandacht te geven. In elke conflictsituatie schuilen kansen om een goede relatie op te bouwen. Als kinderen het gevoel hebben dat je mee hebt gewerkt aan een eerlijke oplossing beschouwen ze je als een betrouwbare begeleider. De kans dat ze nadien bij je terugkomen in een volgende conflictsituatie is groot. - probeer zo vlug mogelijk met een propere lei te starten - nazorg door wat extra positieve aandacht - goede aanpak van het conflict is een kans om een goede relatie op te bouwen 1.4. In de knoop Een speelplein is vaak verre van pedagogisch perfect. Begeleiders op een speelplein laten, zoals alle opvoeders, pedagogisch wel eens steken vallen omdat ze op een spontane, natuurlijke manier omgaan met kinderen. De meeste kinderen lijken zich echter op één of andere manier te schikken in het systeem van het speelplein. Maar elk speelplein maakte ook melding van enkele kinderen met wie ze voortdurend in conflict komen, die duidelijk hun draai niet vinden op het speelplein. Deze hardnekkige conflicten ontstaan volgens ons in de interactie met die kinderen waarbij de gewone huis-tuin-en-keuken pedagogie van praten of eens goed boos maken of een straf geven niet het beoogde effect heeft. De relatie verzuurt. Vaak zitten de animatoren met de handen in haar, ze zien geen perspectief, ze hebben alles geprobeerd. Soms worden de kinderen in kwestie voor een bepaalde periode geweerd van Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 8.

9 het speelplein. Het gaat over een zeer kleine minderheid van de kinderen maar ze bezorgen het speelplein vaak wel heel wat kopzorgen. Een eerste aanzet Een kant en klare oplossing voor hardnekkige conflicten is er niet. Uit de praktijk merken we dat dergelijke situaties kunnen leiden tot negativisme en etikettering. Als persoon sta je vaak machteloos tegenover dergelijke situaties, het slorpt veel van je tijd op en je raakt gefrustreerd. Het help als je daarover in je team kan ventileren. Misschien zijn er collega s die met hetzelfde probleem zitten en kan je elkaar steunen in het zoeken naar oplossingen. Zorg er zeker voor dat je moeilijke situaties (crisis) op een positieve manier bespreekt. En zie het zoeken naar oplossingen als een uitdaging en niet als een last. Vertrek bij het zoeken naar oplossingen voor hardnekkige conflicten ook van de juiste verwachtingen. Verwacht niet dat kinderen, door jullie toedoen, plots heel anders worden. Sta ook hier stil bij de betekenis van het gedrag en ga met collega s creatief op zoek naar oplossingen. stappenplan 1. Ventileren 2. Het probleem scherp uitdiepen Wie is betrokken? Wat doet hij/zij precies? Waar speelt het zich af? Wanneer? In welke context? Zoeken naar informatie bij de ouders, op de school, andere verenigingen, eventueel bij experts. Observeren, zoeken naar alternatieve verklaringen: wat zou er allemaal aan de hand kunnen zijn? Op het einde van deze fase zo objectief mogelijk te omschrijven wat er aan de hand is. 3. Concreet gedrag aanpakken (aanpak op maat, afspraken) Het concrete storende gedrag doen stoppen. Een consequente houding van de begeleiderploeg, een methode van thuis over nemen, de situatie veranderen (niet meer eten in een lawaaierige eetruimte bijvoorbeeld), verschillende oplossingen uitproberen en evalueren 4. Evalueren en vastleggen Afspraken maken en vast leggen hoe je dergelijke situaties in de toekomst zal vermijden. 5. Nazorg Als je een kind toch (een tijdje) moet wegsturen van het speelplein, hoe pak je dit dan zo goed mogelijk aan, kan je eventueel doorverwijzen? - ventileren over situaties die afschrikken of frustreren - moeilijke situaties (crisis) op een positieve manier bespreken - stil staan bij de betekenis van het gedrag - eerlijke verwachtingen hebben - creatief op zoek naar mogelijke oplossingen Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 9.

10 - een conflictsituatie zien als een uitdaging niet als een last 2. Conclusies op niveau van het beleid van een speelpleinwerking Uit het onderzoek bleek al snel dat naast de begeleiders, ook het speelplein als organisatie een grote invloed heeft op het conflictsituaties. In oorsprong was het binnen dit onderzoek niet de bedoeling om de organisatie als invalshoek te nemen voor het benaderen van conflictsituaties. We vermelden ze hier heel kort omdat we ervan overtuigd zijn dat ze relevant zijn voor het thema. We denken dat een deel van de problemen preventief kunnen worden opgelost door speelpleinen kritisch te laten nadenken over de soms onnodige grenzen die ze (het spelen van kinderen) opleggen en over de manier waarop ze conflictsituaties aanpakken. We structureerden deze eerste reeks conclusies in 4 blokken: speelmogelijkheden speelpleinploeg organisatorische onderbouw externe relaties 2.1. Speelmogelijkheden Het speelpleinwerk heeft een duidelijk profiel. Heet staat voor speelplezier voor kinderen tijdens de vakantie. Het eerste kenmerk speelplezier blijkt in de praktijk een heel belangrijke factor te zijn in het voorkomen van conflictsituaties. Werken aan een kwalitatief speelaanbod Het speelpleinwerk moet zich blijven focussen op de eerste basistaak, kinderen zoveel mogelijk speelkansen aanbieden tijdens de vakantie onder begeleiding van jongeren. Daarvoor maakt een speelpleinwerking werk van een aanbod speelmogelijkheden vanuit de begeleiders (activiteiten), speelmogelijkheden in de infrastructuur (speelse en uitdagend) en een sterk materiaalaanbod. Een speelpleinwerking streeft ernaar om een sluitend aanbod te voorzien waar alle kinderen zich kunnen in vinden. Eerlijke verwachtingen Bij het organiseren van een speelpleinwerking moet uitgegaan worden van eerlijke verwachtingen tegenover de kinderen. Dat veronderstelt dat de organisatoren een realistisch beeld hebben van hoe kinderen zijn in speelsituaties en in de vakantie (hun vrije tijd). Niet alle kinderen komen met een positieve voorgeschiedenis naar het speelplein. Ze voelen zich soms niet zo goed in hun vel, terwijl de eerste voorwaarde voor speelplezier net dat welbevinden is. Nog te Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 10.

11 vaak houdt een speelplein geen er geen rekening mee dat kinderen zich soms niet zo best voelen. Het speelplein presenteert zich als alles of niets. Ofwel passen de kinderen binnen het concept van het speelplein en amuseren ze zich. Ofwel passen ze er niet in en ontstaan er conflictsituaties. Speelsysteem Een speelsysteem is de manier waarop het spelen van kinderen georganiseerd wordt op een speelpleinwerking. Hoe verhouden de activiteiten van begeleiders, het speelmateriaal, de eigen inbreng van kinderen zich ten opzichte van elkaar. Het speelsysteem mag geen evidentie worden en staat in functie van wat de kinderen verlangen. Het is erop gericht om zoveel mogelijk speelkansen voor alle kinderen aan te reiken. En aan de andere kant zorgt het speelsysteem voor de noodzakelijke veiligheid, geborgenheid en duidelijkheid in het aanbod. De georganiseerde vrijheid en de duidelijke structuur moeten aan elkaar afgewogen worden. Voor bepaalde kinderen uit de bijzondere jeugdzorg heeft het niet dwingend karakter (het kunnen ontsnappen) binnen een speelpleinwerking een positief effect. Gezelligheid en verbondenheid Tijdens de observaties in de dagcentra viel het ons sterk op dat daar veel werk word gemaakt van een huiselijke sfeer, gezelligheid en verbondenheid. Binnen het speelpleinwerking is het creëren van een huiselijke sfeer zeker niet evident. Veel kinderen, veel begeleiders, een groot domein zijn pluspunten maar ook een beperking. Mits creatief denkwerk liggen ook hier kansen om moeilijke situaties preventief aan te pakken 2.2. De speelpleinploeg We kunnen het niet vaak genoeg zeggen. De kwaliteit van een speelpleinwerking is af te meten aan het enthousiasme van de speelpleinploeg. In de eerste reeks conclusies over het individueel functioneren van begeleiders werd duidelijk dat zij ook in het aanpakken van conflictsituaties een primaire rol spelen. Op organisatorisch niveau is het dus uitermate belangrijk om veel energie te investeren in het tot stand komen van een (h)echte speelpleinploeg. Terecht komen in een sterke speelpleinploeg Het is evident dat nieuwe begeleiders (16 jaar) nog niet over alle noodzakelijke bagage beschikken om altijd een goede oplossing te vinden in conflictsituaties met kinderen. We willen ook van de begeleiders geen hulpverleners maken. Belangrijk is dat jonge begeleiders terecht komen in een sterke ploeg. Een ploeg met gezonde mix ervaren en nieuwe begeleiders. Een goed functionerend team waar begeleiders hun ervaringen kunnen delen en waar nieuwe begeleiders door ervaren begeleiders gecoacht worden. Het loont de moeite om veel te investeren in de ploeg. Overleg in een positieve sfeer Het is belangrijk dat hardnekkige conflicten met de volledige ploeg worden aangepakt in een positieve sfeer. Zoeken naar oplossingen voor conflictsituaties mag geen belasting worden voor de ploeg. Als de Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 11.

12 ploeg de crisissituaties als een uitdaging opvat is er meer kans op een goede oplossing. Het is interessant om binnen een speelpleinwerking structureel overleg in te bouwen rond dit thema. Overleg waar iedereen mee de regels en afspraken kan bepalen, en waar strategieën worden uitgewerkt om bepaalde situaties aan te pakken. Tijd om contacten uit te bouwen met de kinderen Het speelpleinwerk verwacht van haar begeleiders dat ze activiteitgericht zijn en in mindere mate persoonsgericht. Ze verwacht van haar begeleiders dat ze dagelijks activiteiten voorbereiden voor de kinderen. Die activiteiten moeten goed zijn, ingekleed, goed gebracht. Daarnaast worden de begeleiders nog belast met de praktische organisatie, de opkuis, de evaluatie, enz. Door de band blijft er weinig tijd over voor persoonlijk contact met de kinderen. De kinderen echt leren kennen en met hen een vertrouwensband opbouwen is cruciaal in de aanpak van conflictsituaties. Binnen de organisatie kan er structureel ruimte (tijd) worden vrijgemaakt om de kind begeleiderrelatie uit te bouwen Organisatorische onderbouw Deze term wordt gebruikt om alle organisatorische aspecten van het speelpleinwerk aan te geven die geen rechtstreeks verband hebben met het spelen van kinderen. Speelpleinwerk = jeugdwerk / profiel Het speelpleinwerk moet zich blijven profileren als jeugdwerkvorm die staat voor spelen, vakantie en kinderen. Speelpleinwerk is geen hulpverlening en mag ook die ambitie niet hebben. Voor plaatselijke speelpleinwerkingen kan het interessant zijn om eens goed na te denken over hun eigen profiel. Wie zijn we? Wat doen we? Voor wie? Organisatorische aspecten mogen geen belasting zijn voor kinderen In bepaalde gevallen kunnen organisatorische aspecten van een speelpleinwerking een directe aanleiding zijn in het ontstaan van conflictsituaties. Zo zijn momenten als lang wachten op het middagmaal, een bus die niet op tijd vertrekt, in de rij staan voor de inschrijvingen, momenten waar de kans op moeilijk gedrag groter wordt. Dode momenten kunnen eveneens aanleiding geven tot storend gedrag. Een 'dood moment' is een moment dat er geen georganiseerd aanbod is en er weinig spelimpulsen zijn'. Kinderen moeten het dan stellen met wat er op dat moment voor handen is Externe relaties In deze laatste categorie trekken we enkele conclusies over het speelplein en z n relaties met ouders en de sector bijzondere jeugdbijstand Contact met de ouders Ouders zijn een heel belangrijke partner voor het speelplein. In vele gevallen zijn het de ouders die de beslissing nemen om de kinderen in de vakantie naar het speelplein te sturen. Een speelpleinwerking Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 12.

13 heeft dus alle belang bij om met de ouders te om een vertrouwensband uit te bouwen met de ouders via een verzorgd onthaal, folder, persoonlijke contacten, ouderfeest, enz. Uit het de bevraging blijkt dat ouders van kinderen die in de bijzondere jeugdzorg verblijven het speelpleinwerk niet zo goed kennen. Contact met de sector BJB Binnen de Bijzondere jeugdzorg leeft een verkeerd beeld van het speelpleinwerk. Het speelpleinwerk moet werken aan naambekendheid binnen die sector. Speelpleinwerk kan een volwaardig alternatief zijn voor de vrijetijdsbesteding van kinderen en jongeren uit de bijzondere jeugdzorg. Plaatselijke speelpleinwerkingen kunnen werken aan een betere communicatie met dagcentra en instellingen uit de buurt. Eventueel samen voorstellen uitwerken en een afstemming van de strategie tegenover bepaalde kinderen. Toegankelijkheid We komen hier uit op het thema van de toegankelijkheid van het speelplein waarbij we vinden dat elk speelplein het recht heeft om z n eigen keuzes te maken. Speelpleinen kunnen zelf bepalen hoeveel tijd en energie ze investeren om ook die kinderen die minder in het plaatje passen op een goeie manier te betrekken bij het speelplein. We zijn ervan overtuigd dat het een verrijking kan zijn voor deze kinderen dat het samen spelen met andere kinderen ook een positieve ervaring kan zijn. Maar evenzeer kan het een verrijking zijn voor het speelplein. Deze kinderen zijn immers veel meer dan alleen het lastige gedrag dat ze stellen. Het zijn vaak enthousiaste kinderen die ook veel erkenning kunnen terug geven wanneer ze een aanpak op maat krijgen. We merken dat speelpleinmensen er vaak ook het hart van in zijn als ze een kind moeten wegsturen van het speelplein. Omgaan met moeilijke situaties op het speelplein VDS 13.

KERN VAN HET SPEELPLEINWERK

KERN VAN HET SPEELPLEINWERK KERN VAN HET SPEELPLEINWERK Achtergrond bij de affiche Ik kies voor vakantie, op het speelplein! Het speelpleinwerk is een wijd verspreide werkvorm met een uniek profiel. Het speelpleinlandschap is doorheen

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg.

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Vzw Ondersteuningsstructuur Bijzondere Jeugdzorg info@osbj.be - www.osbj.be Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Deel 2: aandachtspunten voor organisaties Naar aanleiding van het

Nadere informatie

Omgaan met gedrag op Basisschool De Bareel

Omgaan met gedrag op Basisschool De Bareel 1. Uitgangspunten gedrag Omgaan met gedrag op Basisschool De Bareel Schooljaar 2013 Inhoud 2. Preventief handelen om te komen tot gewenst gedrag 3. Interventies om te komen tot gewenst gedrag 4. Stappenplan

Nadere informatie

Functieprofiel. Wat is het?

Functieprofiel. Wat is het? Functieprofiel Wat is het? Een functieprofiel is een omschrijving van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van een functie binnen een organisatie. Het zorgt ervoor dat discussies worden vermeden

Nadere informatie

Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid

Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid Inleiding Wij vinden het belangrijk dat u uw kind met een gerust hart naar één van onze kindercentra brengt. In deze brochure laten wij u zien dat wij

Nadere informatie

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden 1. Wij gaan heel zorgvuldig met elkaar om Alle geledingen binnen de school worden geacht respectvol met elkaar om te gaan. Als team hebben

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

COMPETENTIEPROFIEL ANIMATOR

COMPETENTIEPROFIEL ANIMATOR COMPETENTIEPROFIEL ANIMATOR VOOR ANDERSTALIGE NIEUWKOMERS Een goede spelbegeleider biedt ruimte en tijd om te spelen, maakt een weldoordachte keuze in het aanbod, biedt kansen om te exploreren, toont interesse,

Nadere informatie

Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen

Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen RV 1 Kinderen hebben vertrouwen in zichzelf. RV1.1 RV1.2 RV1.3 RV1.4 Ontdekken dat iedereen uniek is. Ik heb door dat iedereen

Nadere informatie

Over de KLJ-leden. Nota s Hoofdanimator - Over de KLJ-leden - 1 -

Over de KLJ-leden. Nota s Hoofdanimator - Over de KLJ-leden - 1 - Over de KLJ-leden Boven alles willen we uiteraard alle kinderen en jongeren die lid zijn van KLJ een onvergetelijke KLJ-tijd bezorgen. Dit is en blijft het hoofddoel van elke KLJ-afdeling. Hoe je dat kan

Nadere informatie

waar denkt u aan bij het woord opvoeden? De kracht van Positief opvoeden Overzicht Hoop en verwachting

waar denkt u aan bij het woord opvoeden? De kracht van Positief opvoeden Overzicht Hoop en verwachting Overzicht De kracht van Positief opvoeden 1 Hoop en verwachting Opvoeden in de praktijk Waarom positief opvoeden? De 5 principes van positief opvoeden Tijd voor vragen en discussie 2 Hoop en verwachting

Nadere informatie

5 pedagogisch medewerkers

5 pedagogisch medewerkers 5 pedagogisch medewerkers In dit hoofdstuk gaan we in op de pedagogisch medewerker. Zij heeft grote invloed op het welzijn en de ontwikkeling van kinderen in de opvang. Door individuele interactie met

Nadere informatie

Feedback aan leerkrachten

Feedback aan leerkrachten Feedback aan leerkrachten Studiedag Leerlingenparticipatie 24 april 2013 Paleizenstraat Saskia 90 > 1030 Vandeputte Brussel T 02 215 32 29 > F 02 215 41 78 > www.vsknet.be Wie ben ik? Saskia Vandeputte

Nadere informatie

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen;

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen; Pesten op school Veel gestelde vragen Wat doe je als je kind gepest wordt? Maak voldoende tijd voor een gesprek; laat je kind vertellen wat er zich afspeelt en hoe het zich voelt; Neem het verhaal van

Nadere informatie

COMPETENTIEPROFIEL BIJLAGE 3D-MAP

COMPETENTIEPROFIEL BIJLAGE 3D-MAP COMPETENTIEPROFIEL BIJLAGE 3D-MAP Dit competentieprofiel is een (zelf)reflectiedocument betreffende het functioneren van de BIO op een bepaald moment. Het wordt ingevuld: 1) door de begeleider zelf tijdens

Nadere informatie

Kennis rond dementie, familierelaties en verlieservaringen is onontbeerlijk.

Kennis rond dementie, familierelaties en verlieservaringen is onontbeerlijk. COMPETENTIEPROFIEL COACH BEGELEIDING MODULES PSYCHO-EDUCATIEPAKKET DEMENTIE EN NU De coach van Dementie en nu is hij/zij die de vormingssessies begeleidt voor een groep mantelzorgers van personen met dementie.

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Doelen relationele vorming

Doelen relationele vorming Doelen relationele vorming RV 1 Kinderen hebben vertrouwen in zichzelf RV 1.1. Ontdekken dat ieder uniek is. RV 1.2. Zich bewust worden van hun eigen kwetsbaarheid en ermee kunnen omgaan. RV 1.3. Eigen

Nadere informatie

Pedagogisch Beleid. Nanny Association

Pedagogisch Beleid. Nanny Association Pedagogisch Beleid Nanny Association Rijen, juni 2006 Inhoud Inleiding 1. Nanny Association 2. Profiel nanny 3. Functie- en taakomschrijving 4. Accommodatie en materiaal 5. Ouderbeleid 6. Pedagogische

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol)

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol) ANTI PEST PROTOCOL Er gelden drie uitgangspunten: n 1. Wij gaan met respect met elkaar om. 2. Wij pesten niet. 3. Wij accepteren niet dat er gepest wordt. Pesten op school. Hoe gaan we hier mee om? Pesten

Nadere informatie

Conflicten zijn een natuurlijk verschijnsel binnen een groep, binnen een organisatie, omdat de leden verschillende doelstellingen hebben.

Conflicten zijn een natuurlijk verschijnsel binnen een groep, binnen een organisatie, omdat de leden verschillende doelstellingen hebben. 3. PROBLEEMOPLOSSING CONFLICTHANTERING 3.0. Inleiding Conflicten zijn een natuurlijk verschijnsel binnen een groep, binnen een organisatie, omdat de leden verschillende doelstellingen hebben. Omdat conflicten

Nadere informatie

WAT IS MOEILIJK GEDRAG?

WAT IS MOEILIJK GEDRAG? OMGAAN MET MOEILIJK GEDRAG WAT IS MOEILIJK GEDRAG? Brainstorm An Coetsiers Kinderpsycholoog/gedragtherapeut www.depraatdoos.be IS HET GEDRAG MOEILIJK GEDRAG? Voorbeeld gedragsdagboek Individueel bepaald

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Leidinggevend A1 December 2009 LEIDINGGEVEND A1 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Leidinggevend

Nadere informatie

Wat willen we in Pegode VZW bereiken?

Wat willen we in Pegode VZW bereiken? Niel, 15 november 2012 Wat willen we in Pegode VZW bereiken? Doelstelling Pegode VZW zoals vermeld in de statuten: De vereniging heeft als doel, met uitsluiting van elk winstoogmerk, de maatschappelijke

Nadere informatie

dialooghouding We stellen u onze visie even voor.

dialooghouding We stellen u onze visie even voor. schoolvisie Als katholieke basisschool willen we zorg dragen voor de opvoeding van elk kind. We zien onze school als een huis met een tuin waarin we de basis leggen voor de toekomst, om later met de beste

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek 4.6.1 Het functioneringsgesprek WAAROM FUNCTIONERINGSGESPREKKEN VOEREN? Ze leveren u een schat aan informatie op: Heeft uw medewerker wel nog steeds zin in de job? Is hij/zij van plan om te blijven werken

Nadere informatie

Animatoren met een beperking

Animatoren met een beperking Animatoren met een beperking Verslag: Wim Van Leeuwen Datum: 07/03/2013 1. Een praktijkvoorbeeld Het speelplein van Oranje in Maldegem is inclusief, met ongeveer 1 op 3 kinderen met een beperking. Logischerwijs

Nadere informatie

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling WAT? Dit plan beschrijft de stappen die een lokale groep kan zetten bij een vermoeden, onthulling of vaststelling van seksueel (grensoverschrijdend) gedrag of seksueel misbruik t.a.v. de leden. Het is

Nadere informatie

Als je het niet meer ziet zitten...

Als je het niet meer ziet zitten... Infobrochure Als je het niet meer ziet zitten... Omgaan met een huilende baby mensen zorgen voor mensen Inhoud Als je het niet meer ziet zitten...4 Huilen...5 Als huilen een probleem is...6 Voeden...6

Nadere informatie

Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

SANCTIEbeleid. Visie :

SANCTIEbeleid. Visie : SANCTIEbeleid Visie : We willen werken vanuit een positieve ingesteldheid tegenover de kinderen. Een positieve benadering van kinderen bevordert het klimaat in klas en school. Gedrag kunnen we enkel veranderen

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Doelstelling Alle leerlingen moeten zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

AFSPRAKENBOEKJE. Vrije basisschool De Lettertrein, Engsbergen. Beste ouders,

AFSPRAKENBOEKJE. Vrije basisschool De Lettertrein, Engsbergen. Beste ouders, Beste ouders, In dit boekje kan je de afspraken lezen die we met de kinderen maakten om er een fijn schooljaar van te maken. Mogen wij vragen dat u het boekje doorleest en tekent voor kennisname. Vrije

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Jij als leider!

Hoofdstuk 3: Jij als leider! Kijk eens in de spiegel Hoofdstuk 3: Jij als leider Elke dag als je opstaat, sta je waarschijnlijk een moment voor de spiegel. Misschien let je er niet meer bewust op, maar als je voor de spiegel staat

Nadere informatie

Luisteren, hoe leren kinderen dat?

Luisteren, hoe leren kinderen dat? Leren luisteren Luisteren, hoe leren kinderen dat? Kinderen hebben grenzen en regels nodig. Ze zorgen voor duidelijkheid en veiligheid en ze leren hen omgaan met anderen. Verwacht niet van kinderen dat

Nadere informatie

Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be

Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be THEMABUNDEL CONTEXTBEGELEIDING: ADVIEZEN VAN OUDERS EN HULPVERLENERS (Dialoogdag 2014) Standpunten van ouders

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Communiceren met ouders Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Inhoud van de workshop 1. Kind binnen systeem 2. School en ouders gelijkwaardig? 3. Richtlijnen bij oudercontacten 4.

Nadere informatie

Slecht nieuws goed communiceren

Slecht nieuws goed communiceren Slecht nieuws goed communiceren M A N U K E I R S E F A C U L T E I T G E N E E S K U N D E, K U L E U V E N Waarheid is een van de meest krachtige medicamenten waarover men beschikt, maar men moet nog

Nadere informatie

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave Wat betekent het dat uw kind moeilijk lerend is en wat 3

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 7 PROFESSIONELE GESPREKKEN

OPDRACHTEN BIJ THEMA 7 PROFESSIONELE GESPREKKEN OPDRACHTEN BIJ THEMA 7 PROFESSIONELE GESPREKKEN Een professioneel gesprek moet je altijd voorbereiden! INLEIDING Je voert dagelijks gesprekken. En dat doe je vaak op de automatische piloot. Professionele

Nadere informatie

stemmen van ouders Of zoals een moeder het formuleerde: Hoe meer uitleg, hoe meer je iets verstaat. Hoe meer je begrijpt, hoe beter je kan meewerken.

stemmen van ouders Of zoals een moeder het formuleerde: Hoe meer uitleg, hoe meer je iets verstaat. Hoe meer je begrijpt, hoe beter je kan meewerken. stemmen van ouders Luisteren is meer dan woorden uitspreken of woorden horen. Luisteren is begrijpen en is ook nagaan of de zaken duidelijk zijn. Stap voor stap overlopen tot de hulpverlener weet dat de

Nadere informatie

6 Coaching van de cliënt

6 Coaching van de cliënt 6.1 6 Coaching van de cliënt De begeleiding of coaching op de werkvloer is afhankelijk van de noden van de cliënt én van de noden van de collega s en werkgever. Samen starten op de stage/ tewerkstelling

Nadere informatie

Protocol. Pestprotocol

Protocol. Pestprotocol Pestprotocol Algemeen Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar

Nadere informatie

Vul hieronder als eerste jouw naam in en de datum waarop je deze scan hebt ingevuld!!

Vul hieronder als eerste jouw naam in en de datum waarop je deze scan hebt ingevuld!! 4.1 Personeelsbeleid: 1.4 funtioneringsprocedure. 9 Competentiescan blz. 1 van 7 Vragen competentiescan POP pedagogisch medewerkers Bij de beoordeling geldt: maak een keuze uit: 1 = o / 2 = m / 3 = v /

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Het spel der democratische opvoeding Wat vooraf ging: Aan de hand van de 4 pijlers deden de ambassadeurs van Triodus samen goed voor later en de werkgroep wat iedere kindwijzerorganisatie deed, inventariseren!

Nadere informatie

6 Coaching van de cliënt

6 Coaching van de cliënt 6.1 6 Coaching van de cliënt De begeleiding of coaching op de werkvloer is afhankelijk van de noden van de cliënt, collega s en werkgever. Samen starten op de stage/ tewerkstelling Als coach kan je samen

Nadere informatie

Tussenschoolse opvang

Tussenschoolse opvang SBO DE HAAGSE BEEK Openbare speciale school voor basisonderwijs Tussenschoolse opvang Mei 2007 (versie 2) A. ALGEMEEN Alle leerlingen blijven tussen de middag op school. Tijdens het eten en het buitenspelen

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Verwachtingen? Leervragen? Doelen De deelnemers reflecteren op de rol van mensen en cultuur bij schoolontwikkeling hebben meer inzicht in weerstand en krijgen

Nadere informatie

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? 1 Advies is vaak iets anders

Nadere informatie

VDS visie op spelen. Voorzitter: Verslag: Datum: Ondernemingsnummer: 0408.339.514

VDS visie op spelen. Voorzitter: Verslag: Datum: Ondernemingsnummer: 0408.339.514 VDS visie op spelen Voorzitter: Verslag: Datum: Ondernemingsnummer: 0408.339.514 Spelen en spelen is twee. Spelen is niet hetzelfde als spelen op het speelplein. Bij het spelen op het speelplein wordt

Nadere informatie

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst Sylvia Verhoef, adviseur en manager Opleidingen Anita Buijs, manager bedrijfsvoering backoffice 2 Ben jij de secretaresse van de toekomst? Perfecte

Nadere informatie

Hulpmiddel verwijderen en schorsen de volgende keer anders

Hulpmiddel verwijderen en schorsen de volgende keer anders Hulpmiddel verwijderen en schorsen de volgende keer anders Er zijn van die situaties, waarin een verwijdering of schorsing van een leerling in beeld komt. Vaak een noodmaatregel, omdat het conflict dan

Nadere informatie

Om pestgedrag te voorkomen, kiest ons schoolteam ervoor om acties te ondernemen die ervoor zorgen dat pestgedrag weinig kans maakt.

Om pestgedrag te voorkomen, kiest ons schoolteam ervoor om acties te ondernemen die ervoor zorgen dat pestgedrag weinig kans maakt. Plagen is vooral een spel en het gebeurt vaak tussen vrienden. Het spel gaat om te kijken of je creatief kan reageren en dat waardeer je. Pesten is herhaaldelijk uitoefenen van lichamelijke en/of geestelijke

Nadere informatie

Deze leidraad helpt om het gesprek in team aan te gaan rond kwaliteit, vooraleer je de sjablonen in de digitale leermodules invult.

Deze leidraad helpt om het gesprek in team aan te gaan rond kwaliteit, vooraleer je de sjablonen in de digitale leermodules invult. Deel 2 Kwaliteitsbeleid Deze leidraad is gebaseerd op de digitale leermodules van Kind & Gezin. Die modules zijn bedoeld om de verschillende onderdelen van het kwaliteitshandboek uit te werken. Die modules

Nadere informatie

KIJKWIJZER: THUISTAAL IN DE BUITENSCHOOLSE KINDEROPVANG

KIJKWIJZER: THUISTAAL IN DE BUITENSCHOOLSE KINDEROPVANG KIJKWIJZER: THUISTAAL IN DE BUITENSCHOOLSE KINDEROPVANG AANPAKFACTOR IN DE OPVANG Specificaties Specifiek toegespitst op thuistaal/thuiscultuur Aanbod / Een rijke omgeving Infrastructuur Poppen-, lees-,

Nadere informatie

CoachWijzer Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding

CoachWijzer Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding Naam: Datum: Bert van Rossum 9 december 2013 Inhoudsopgave Inleiding... De uitslag van Bert van Rossum... Toelichting coach- en begeleidingsvoorkeur...

Nadere informatie

Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model

Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model Studenten en COBRA Diest Onderwijsprofessionalisering & Onderwijsondersteuning (KU Leuven) Studentenraad KU

Nadere informatie

Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011

Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011 Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011 Doelstelling Alle leerlingen moeten zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL BREDE MARIA SCHOOL REUSEL Pedagogisch beleid Brede Mariaschool Visie De Brede Mariaschool werkt vanuit een visie waarbij het welbevinden van de aan de Brede Mariaschool toevertrouwde kinderen centraal

Nadere informatie

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO OPENBAAR PRIMAIR ONDERWIJS HENGELO OV. PROTOCOL AGRESSIE EN GEWELD (TUSSEN OUDERS EN SCHOOL) Indien er sprake is van een calamiteit in de zin van geweld op school kan het

Nadere informatie

De lerende Overblijf Medewerker

De lerende Overblijf Medewerker Whitepaper tussenschoolse opvang Overblijf Academie Maart 2014 Inleiding Deze whitepaper is bedoeld voor schoolleiders, directies en besturen in het primair onderwijs in Nederland die willen weten hoe

Nadere informatie

Peuters Groep 1 Groep 2 Groep 3 BP MP EP M1 E1 M2 E2 M3

Peuters Groep 1 Groep 2 Groep 3 BP MP EP M1 E1 M2 E2 M3 1. Omgaan met jezelf, met en met volwassenen Peuters Groep 1 Groep 2 Groep 3 BP MP EP M1 E1 M2 E2 M3 Zelfbeeld Sociaal gedrag belangstelling voor andere kinderen, maar houden weinig rekening met de ander

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Een voorlopige balans (Periode 1)

Een voorlopige balans (Periode 1) Een voorlopige balans (Periode 1) Omschrijving van deze periode We hebben tijdens dit schooljaar al heel wat gediscussieerd, besproken, nagedacht, Je hebt in deze gesprekken, maar ook in de logboekopdrachten

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren WE DOEN HET SAMEN Over samenwerking en feedback geven www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren Situering In een inloophuis werk je bijná altijd samen met twee of drie mensen. Vaak is

Nadere informatie

INLEIDING. Kwinten Fort Vlaamse Dienst Speelpleinwerk (VDS) vzw

INLEIDING. Kwinten Fort Vlaamse Dienst Speelpleinwerk (VDS) vzw INLEIDING Tijdens de afgelopen schoolvakantie was ik met mijn zoontje poppenkast aan het spelen. Om de beurt mochten we een stukje opvoeren. Toen het mijn beurt was, nam ik een kleine Superman-vingerpop.

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag.

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. Flyer - Intervisie Wat is intervisie? Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. De volgende omschrijving van intervisie

Nadere informatie

DEEL 1: HET WAAROM DE INTRINSIEKE WAARDE VAN SPELEN

DEEL 1: HET WAAROM DE INTRINSIEKE WAARDE VAN SPELEN 1 2 1 DEEL 1: HET WAAROM DE INTRINSIEKE WAARDE VAN SPELEN 1.1 Spelen begrijpen 02 1.2 Spelen organiseren 0 1. Het speelpleinwerk 05 EEN CONTEXTGEBONDEN SPEELVISIE OPBOUWEN 2.1 Kwaliteitsvol spelen 10 2.2

Nadere informatie

U denkt: Dit kan niet langer zo!! Hoe kan ik deze negatieve spiraal doorbreken?

U denkt: Dit kan niet langer zo!! Hoe kan ik deze negatieve spiraal doorbreken? Zo-doen-we-het-kaart Informatie voor ouders Het kan gebeuren dat in de loop van de tijd het toedienen van het groeihormoon problemen oplevert. Uw kind wil niet meer. Iedere avond probeert uw kind tijd

Nadere informatie

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb.

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb. De SOS test Uw Stijl Onder Stress test Hoe goed kent u uzelf? Een goede manier om uw zelfinzicht te vergroten is om uw Stijl Onder Stress te verkennen. Hoe reageert u wanneer een gesprek echt moeilijk

Nadere informatie

1 Inleiding. 2 Pesten en plagen. 3 Aanpak van de school. 3.1 Preventieve maatregelen

1 Inleiding. 2 Pesten en plagen. 3 Aanpak van de school. 3.1 Preventieve maatregelen 1 Inleiding Pesten is een veelvoorkomend gedrag bij kinderen. Omdat wij het belangrijk vinden dat iedereen zich goed voelt op onze school, willen we het pesten preventief en concreet aanpakken. Daarom

Nadere informatie

Omgaan met mensen met een beperking

Omgaan met mensen met een beperking Omgaan met mensen met een beperking makkelijker dan u denkt! Gebruik de juiste woorden! Het is belangrijk dat we iedereen respectvol benaderen en mensen niet reduceren tot hun beperking. Vandaar de termen

Nadere informatie

Vernieuwende elementen. 1. Stuurgroep ouderbetrokkenheid

Vernieuwende elementen. 1. Stuurgroep ouderbetrokkenheid Ds. Joannes Beukelmanschool, Alblasserdam pagina 1 De Ds. Joannes Beukelmanschool, locatie Weverstraat: samenwerken met ouders aan de ontwikkeling van kinderen op basis van de Bijbel Ouders worden gezien

Nadere informatie

QUICKSCAN Ervaringsbewijs begeleider buitenschoolse kinderopvang

QUICKSCAN Ervaringsbewijs begeleider buitenschoolse kinderopvang QUICKSCAN Ervaringsbewijs begeleider buitenschoolse kinderopvang Naam: Datum:. C o m p e t e n t i e 1 me t k in d e r e n o m g a an 1. Spreekt kinderen van verschillende leeftijdsgroepen spontaan en

Nadere informatie

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker Competentieprofiel maatschappelijk werker OCMW 1. Functie Functienaam Afdeling Dienst Functionele loopbaan Maatschappelijk werker Sociale zaken Sociale dienst B1-B3 2. Context Het OCMW garandeert aan elke

Nadere informatie

Pestprotocol Bavinckschool

Pestprotocol Bavinckschool Pestprotocol Bavinckschool Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren?

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Leven in een groep bij DHG Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Jij bent belangrijk! Als je thuis woont, is je opvoeding een taak van je ouders. Woon je bij De Hoenderloo Groep, dan zorgen de groepsleiders

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Tips bij het handhaven van de orde in de klas

Tips bij het handhaven van de orde in de klas Tips bij het handhaven van de orde in de klas 1 Uitgangspunten bij de tips 1. Ga na waar je sterk in bent. 2. Ga na op welke manier jij het liefst het contact met de leerlingen onderhoudt. 3. Kies die

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren GEDRAGSPROTOCOL (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren Mei 2014 Gedragsprotocol de Boomgaard I. Doel van dit gedragsprotocol: Alle kinderen van De Boomgaard moeten zich veilig voelen, zodat

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie