Inhoud. deel i kader 23. deel ii niet-aangeboren hersenletsel 53. Woord vooraf 1 1. Inleiding 1 3. Over de auteurs 1 9

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoud. deel i kader 23. deel ii niet-aangeboren hersenletsel 53. Woord vooraf 1 1. Inleiding 1 3. Over de auteurs 1 9"

Transcriptie

1 Inhoud Woord vooraf 1 1 Inleiding 1 3 Over de auteurs 1 9 deel i kader 23 1 Dialoog in de zorg bij hersenletsel Inleiding Kenmerken van communicatie als trialoog De persoon met hersenletsel in de trialoog De mantelzorger in de trialoog De professional in de trialoog 30 2 Het herstelproces bij hersenletsel Inleiding Het herstelproces Medisch herstel Persoonlijk herstel Sociaal herstel 38 3 Herstelondersteunende zorg bij hersenletsel Inleiding Herstelondersteunende zorg: medisch en paramedisch Classificatie van functioneren en participatie Herstelondersteunende zorg: persoonsgericht Psychosociale rehabilitatie Medisch, persoonlijk en sociaal herstel met elkaar in lijn Continuïteit 5 1 deel ii niet-aangeboren hersenletsel 53 4 Hersenletsel en de gevolgen Inleiding Hoe werken de hersenen? 55 BSL - ALG_BK_2KZM r6_

2 6 Communicatie bij hersenletsel 4.3 Hersenletsel Gevolgen van hersenletsel Herstel en revalidatie Inleiding Revalidatiefase Chronische fase Organisatie van zorg 76 6 Morele ondersteuning van naasten Inleiding Kiezen voor duurzaam zorg verlenen Handreikingen voor professionals Het sofa-model Afstemmen en samenwerken Afstemmen en ondersteunen Afstemmen en faciliteren Geen receptenboek maar een eyeopener 9 1 deel iii communicatie en dialoog 93 7 Communicatie en bejegening Inleiding Relatie en inhoud Functies van communicatie Kwaliteitsaspecten van communicatie Bejegening Meertalige communicatie Aspecten van communicatie Metacommunicatie Communicatie en creatieve middelen Aandachtspunten voor communicatie bij hersenletsel Algemene tips Communicatie bij cognitieve beperkingen Inleiding Dysartrie Afasie en verbale apraxie Secundaire communicatiestoornissen Ziektebesef Waarnemen Aandacht Geheugen Vertraagde informatieverwerking Werken aan de trialoog Inleiding Ruimte maken 1 23 BSL - ALG_BK_2KZM r6_

3 Inhoud Werken aan vertrouwen en een gelijkwaardige relatie Communicatieve vaardigheden Kennisuitwisseling Afstemming Inhoud van de trialoog Inleiding In beweging komen Eigen verantwoordelijkheid en regie Eigen kracht ontdekken Zingeving Organiseren van woonplek, werk, leren en ontspanning Behoud en onderhoud van een sociaal netwerk Organiseren van passende zorg en ondersteuning 1 54 Kunstwerken 1 60 deel iv werken aan professionaliteit Het onderzoeksproject Goeie snap van elkaar en de betekenis voor professionaliteit Inleiding Professionals en mensen met hersenletsel Ontwikkelingen in denken over professionaliteit Professionaliteit en maatschappelijke ontwikkelingen Gevolgen voor professionals Kwaliteitscriteria hersenletselzorg Competenties Visie, kennis, vaardigheden Ervaringsdeskundigheid en ervaringskennis bij hersenletsel Inleiding Ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid Impact van letsel omzetten naar leerervaring Ervaringsdeskundigheid gebruiken voor herstel Professionele inzet bij ervaringskennis Ervaringskennis bij mantelzorgers Gedeelde ervaringen: naar een community Ervaringskennis en participatie Mantelzorgondersteuning Inleiding Hulpvraag van de mantelzorger Herkenning van de hulpvraag Psychische veerkracht van mantelzorgers Aanspraken op zorg en ondersteuning Mantelzorg en werk Respijtzorg BSL - ALG_BK_2KZM r6_

4 8 Communicatie bij hersenletsel deel v actuele ontwikkelingen en vraagstukken Ketensamenwerking Inleiding Kenmerken van een goede keten nah-zorgketen: stand van zaken nah-zorgketen: toekomstperspectieven Tot besluit De vraaggestuurde organisatie Inleiding Cliëntvriendelijkheid en vraaggerichte zorg Vraaggestuurde zorg voor mensen met hersenletsel Organisatie Normen, waarden en gedrag Competenties Tot besluit Wet- en regelgeving Inleiding Algemene wet bijzondere ziektekosten (awbz) Wonen in een zelfstandige woongroep of in een verpleeghuis Wet bijzondere opnemingen psychiatrische ziekenhuizen (bopz) Invoering van de wmo Cliëntenraden Inleiding Belang van medezeggenschap Wettelijke kaders De cliëntenraad in instellingen van de nah-keten Ondersteuning van mensen met hersenletsel tijdens de cliëntenraadsvergadering Samenwerking en onderlinge communicatie Belangenbehartiging door patiëntenverenigingen Inleiding Doelgroepen van patiëntenverenigingen Activiteiten van patiëntenverenigingen Onderzoek Positie van belangenverenigingen Drempels om lid te worden Patiëntenverenigingen: ook van belang voor professionals! Landelijke samenwerking De toekomst 27 1 BSL - ALG_BK_2KZM r6_

5 Inhoud 9 Bijlage 1 De waaier 273 Bijlage 2 Methodisch werken in de trialoog 277 Bijlage 3 Competenties Begeleider nah 280 Bijlage 4 Overzicht van organisaties en medewerkers 283 Begrippen en afkortingen 285 Literatuur 293 Register BSL - ALG_BK_2KZM r6_

Inleiding. en over de vaardigheden die de uitvoerende professionals moesten hebben bij de ondersteuning van de cliënt en zijn omgeving.

Inleiding. en over de vaardigheden die de uitvoerende professionals moesten hebben bij de ondersteuning van de cliënt en zijn omgeving. Inleiding Het boek dat voor u ligt is het resultaat van een unieke samenwerking tussen mensen met hersenletsel, hun naasten, professionals en onderzoekers. Het is voortgekomen uit het onderzoeksproject

Nadere informatie

Het perspectief van de mantelzorger. Refereerbijeenkomst Medisch Maatschappelijk Werkers 28-02- 2013 Ellen MJ Witteveen

Het perspectief van de mantelzorger. Refereerbijeenkomst Medisch Maatschappelijk Werkers 28-02- 2013 Ellen MJ Witteveen Het perspectief van de mantelzorger Refereerbijeenkomst Medisch Maatschappelijk Werkers 28-02- 2013 Ellen MJ Witteveen Probleemstelling Ziekenhuizen moeten steeds meer terug naar de kerntaken. Daarbij

Nadere informatie

Training bij aanvang van het project: Hersenletsel en Netwerkondersteuning rond Mantelzorg. 26 oktober 2010 Ellen Witteveen

Training bij aanvang van het project: Hersenletsel en Netwerkondersteuning rond Mantelzorg. 26 oktober 2010 Ellen Witteveen Training bij aanvang van het project: Hersenletsel en Netwerkondersteuning rond Mantelzorg 26 oktober 2010 Ellen Witteveen Agenda voor 26 oktober ochtendgedeelte Deel 1 Korte introductie Wie is wie? Project

Nadere informatie

Communicatie is meer dan spreken: Over communicatie met mensen met cognitieve gevolgen na niet aangeboren hersenletsel

Communicatie is meer dan spreken: Over communicatie met mensen met cognitieve gevolgen na niet aangeboren hersenletsel Communicatie is meer dan spreken: Over communicatie met mensen met cognitieve gevolgen na niet aangeboren hersenletsel Communicatie en hersenletsel: begrijpen wij elkaar? September 2010 Voorstellen Vakantie

Nadere informatie

Even voorstellen: Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel van de Amarant Groep

Even voorstellen: Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel van de Amarant Groep Even voorstellen: Pauwer biedt zorg op maat aan kinderen, jongeren en volwassenen met een lichamelijke beperking, een meervoudige beperking of met nietaangeboren hersenletsel. Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel

Nadere informatie

Samen spreken over Herstel bij Hersenletsel. Henriette Visser 23-09-2010

Samen spreken over Herstel bij Hersenletsel. Henriette Visser 23-09-2010 Samen spreken over Herstel bij Hersenletsel Henriette Visser 23-09-2010 Werken aan herstel bij hersenletsel Hoe vanzelfsprekend is het? Marjan en Henk: Ze moeten vragen wat we willen. Je moet zelf ook

Nadere informatie

Inhoud. D.W.J. Dippel. G.M. Ribbers. N. Koenen-Bornet en N.C.Verhoeven-de With. 1 Cerebrovasculair accident medische aspecten... 1

Inhoud. D.W.J. Dippel. G.M. Ribbers. N. Koenen-Bornet en N.C.Verhoeven-de With. 1 Cerebrovasculair accident medische aspecten... 1 Inhoud VII Inhoud 1 Cerebrovasculair accident medische aspecten.... 1 D.W.J. Dippel 1.1 Inleiding.... 2 1.2 Bloedvoorziening van de hersenen.... 2 1.3 Epidemiologie CVA.... 2 1.4 Herseninfarct... 4 1.5

Nadere informatie

Afasiecentrum De Archipel Zuidoost-Brabant

Afasiecentrum De Archipel Zuidoost-Brabant Afasiecentrum De Archipel Zuidoost-Brabant Niets is meer vanzelf-sprekend Afasie Vereniging Nederland Afasie verandert het leven op ingrijpende wijze Afasie ontstaat door een Niet Aangeboren Hersenletsel

Nadere informatie

Hersenletselcentrum: een brug van zorg naar welzijn. Projectteam Hersenletselcentra Zuidoost Brabant

Hersenletselcentrum: een brug van zorg naar welzijn. Projectteam Hersenletselcentra Zuidoost Brabant Hersenletselcentrum: een brug van zorg naar welzijn Definitie Niet Aangeboren Hersenletsel Een beschadiging in de hersenen door bijvoorbeeld een ongeluk, beroerte, hersentumor etc. Deze beschadiging heeft

Nadere informatie

Productbeschrijving Wmo contract 2016

Productbeschrijving Wmo contract 2016 Productbeschrijving Wmo contract 2016 In dit document worden de ingekochte producten beschreven. Het is bedoeld als handreiking bij de beoordeling van de in te zetten ondersteuning. Geen vaste criteria

Nadere informatie

Project Mantelzorg- en netwerkondersteuning

Project Mantelzorg- en netwerkondersteuning Project Mantelzorg- en netwerkondersteuning 23 januari 2012 Aanleiding Project Goeie Snap van elkaar Collega werd mantelzorger NAH Project Goeie Snap van elkaar Communicatie in de driehoek: mantelzorger

Nadere informatie

Bijlage 1. Criteria ondersteuning, dagactiviteiten, kortdurend verblijf

Bijlage 1. Criteria ondersteuning, dagactiviteiten, kortdurend verblijf Bijlage 1. Criteria ondersteuning, dagactiviteiten, kortdurend verblijf Als bedoeld in hoofdstuk 6, paragraaf 2. 1. Ondersteuning Ondersteuning thuis zijn activiteiten gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11 Stille epidemie 14 Onmogelijk afscheid 16

Inhoud. Voorwoord 11 Stille epidemie 14 Onmogelijk afscheid 16 Inhoud Voorwoord 11 Stille epidemie 14 Onmogelijk afscheid 16 Hoofdstuk 1 Achtergronden van een hersenletsel. Op weg naar een tweede leven na een Niet-Aangeboren Hersenletsel 17 1.1 Volwassenen met een

Nadere informatie

De (on) zichtbare rol van de mantelzorger

De (on) zichtbare rol van de mantelzorger De (on) zichtbare rol van de mantelzorger Even voorstellen Kelly Bekebrede Mantelzorgconsulent Carinova Doelgroep chronisch zieken, palliatief en GGZ Werkzaam bij Carinova sinds 2009 Tot 2009 maatschappelijk

Nadere informatie

Voorwoord door staatssecretaris Martin van Rijn van het ministerie van VWS

Voorwoord door staatssecretaris Martin van Rijn van het ministerie van VWS Inhoud Voorwoord door staatssecretaris Martin van Rijn van het ministerie van VWS DEEL I: Inleiding 1. Een vak met geschiedenis en toekomst 1.1 Begeleiding van ziekte en zorg thuis 1.2 Leren balanceren

Nadere informatie

Beleid samenwerking met en ondersteuning van mantelzorg in de intramurale locaties van Amstelring

Beleid samenwerking met en ondersteuning van mantelzorg in de intramurale locaties van Amstelring Beleid samenwerking met en ondersteuning van mantelzorg in de intramurale locaties van Amstelring Mantelzorgbeleid Intramuraal Amstelring 2013 1 Inleiding Mantelzorg staat in de belangstelling. Het ontwikkelen

Nadere informatie

Inleiding Definitie Doel 1. Wat is ervaringsdeskundigheid?

Inleiding Definitie Doel 1. Wat is ervaringsdeskundigheid? Ervaringsdeskundigheid is de vaardigheid om kennis en ervaring over de eigen beperking of aandoening zodanig te kunnen inzetten dat dit ondersteunend is voor anderen met een soortgelijke beperking. Inleiding

Nadere informatie

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Zorgleefplan, ondersteuningsplan en begeleidingsplan Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Om goede zorg en/of ondersteuning te kunnen geven aan een cliënt is het werken

Nadere informatie

Hersenletselcentra. Meerwaarde of kostenpost. Mia Verschaeve Projectleider. 27 juni 2014

Hersenletselcentra. Meerwaarde of kostenpost. Mia Verschaeve Projectleider. 27 juni 2014 Hersenletselcentra Meerwaarde of kostenpost Mia Verschaeve Projectleider 27 juni 2014 Utrecht, Zeeland, Zuid-Holland: Haaglanden, Midden Holland, Rotterdam Rijnmond Initiatiefnemers Patiëntenverenigingen

Nadere informatie

11.00 uur Opening door Coby Klein Wassink, directeur Professionals in NAH uur Lezing door Hans van Dam, docent consulent hersenletsel.

11.00 uur Opening door Coby Klein Wassink, directeur Professionals in NAH uur Lezing door Hans van Dam, docent consulent hersenletsel. 11.00 uur Opening door Coby Klein Wassink, directeur Professionals in NAH. 11.03 uur Lezing door Hans van Dam, docent consulent hersenletsel. 12.15 uur Lunch en de mogelijkheid om met andere bezoekers

Nadere informatie

werken aan Zelfmanagement en passende zorg

werken aan Zelfmanagement en passende zorg werken aan Zelfmanagement en passende zorg Inleiding De ggz is steeds meer gericht op herstel, het vergroten van de zelfredzaamheid en zo veel mogelijk deelnemen aan de maatschappij van cliënten. Wilt

Nadere informatie

SAMENSPEL FORMELE EN INFORMELE ZORG

SAMENSPEL FORMELE EN INFORMELE ZORG SAMENSPEL FORMELE EN INFORMELE ZORG Nieuwsbrief No 1 Mei 2013 Dit is de eerste nieuwsbrief van het project Samenspel Formele en Informele zorg van de Wmo werkplaatsutrecht. Op de site www.wmowerkplaatsutrecht.nl

Nadere informatie

Symposium NAH NH 30 november. Marit Dhondt Psychomotorisch therapeut

Symposium NAH NH 30 november. Marit Dhondt Psychomotorisch therapeut Symposium NAH NH 30 november Marit Dhondt Psychomotorisch therapeut Ketenzorg na hersenletsel Ziekenhuis Medisch herstel Fysieke, curatieve zorg Gericht op zo snel mogelijk ontslag Nazorg poliklinisch

Nadere informatie

Waarom de inzet van ervaringsdeskundigen bijdraagt aan herstel en participatie van kwetsbare burgers

Waarom de inzet van ervaringsdeskundigen bijdraagt aan herstel en participatie van kwetsbare burgers Waarom de inzet van ervaringsdeskundigen bijdraagt aan herstel en participatie van kwetsbare burgers Wie/wat is de ervaringsdeskundige in het wijkgericht werken? Waarin onderscheidt zij zich? Wat is haar

Nadere informatie

IRB in de Sociale Verslavingszorg. Eerste ervaringen. Cees Witsenburg

IRB in de Sociale Verslavingszorg. Eerste ervaringen. Cees Witsenburg IRB in de Sociale Verslavingszorg. Eerste ervaringen. Cees Witsenburg 1 Uit de missie van Brijder: De wensen en mogelijkheden van onze patiënten, hun omgeving en onze expertise vormen de bouwstenen van

Nadere informatie

Scholingsbijeenkomst. Samen sterk in de zorg na een beroerte

Scholingsbijeenkomst. Samen sterk in de zorg na een beroerte Scholingsbijeenkomst Samen sterk in de zorg na een beroerte Programma scholingsbijeenkomst 1. Welkom, inleiding 2. Simulatiespel Heb ik een probleem dan? 3. Lezing Lange termijn gevolgen CVA voor patiënt

Nadere informatie

Speerpunten en kwaliteitscriteria Bijzondere Subsidieverordening Ondersteuning Mantelzorg en Vrijwilligerswerk Amsterdam 2012-2015

Speerpunten en kwaliteitscriteria Bijzondere Subsidieverordening Ondersteuning Mantelzorg en Vrijwilligerswerk Amsterdam 2012-2015 Speerpunten en kwaliteitscriteria Bijzondere Subsidieverordening Ondersteuning Mantelzorg en Vrijwilligerswerk Amsterdam 2012-2015 1. Inleiding Een van de nieuwe punten in de Bijzondere Subsidieverordening

Nadere informatie

Dagbesteding. WMO en dagbesteding regio Amsterdam

Dagbesteding. WMO en dagbesteding regio Amsterdam Dagbesteding WMO en dagbesteding regio Amsterdam Samenwerken biedt kansen In uw gemeente wonen cliënten die voor het merendeel al jaren gebruik maken van Heliomare Dagbesteding. Met deze folder willen

Nadere informatie

NAH & Ervaringsdeskundigheid. Aftrap Hersenletselcentra 27 juni 2014

NAH & Ervaringsdeskundigheid. Aftrap Hersenletselcentra 27 juni 2014 NAH & Ervaringsdeskundigheid Aftrap Hersenletselcentra 27 juni 2014 Korte introductie Drs. J. (Jeroen) Kwak Manager zorgconsumenten Zorgbelang Brabant (o.a. NAH-Cafés en hersenletselnetwerken) Manager

Nadere informatie

Niet aangeboren hersenletsel en dan? Wat doet SWZ voor mensen met NAH?

Niet aangeboren hersenletsel en dan? Wat doet SWZ voor mensen met NAH? Niet aangeboren hersenletsel en dan? Wat doet SWZ voor mensen met NAH? SWZ? Wie is SWZ, wat doet SWZ en waar staat SWZ voor? Kernactiviteiten: Wonen, werken, behandeling, begeleiding, leren en vrije tijd

Nadere informatie

Workshop herstel- en kracht- gericht werken

Workshop herstel- en kracht- gericht werken Workshop herstel- en kracht- gericht werken Studiedag beschermd wonen, 15 april 2014 Ursula Drexhage coördinator herstel (RIWIS), gemeenteraadslid berkelland, ervaringsdeskundige Diana Koolman, cliënt

Nadere informatie

Goeie snap van elkaar Over de communicatie tussen professionals en mensen met een niet-aangeboren hersenletsel en hun mantelzorger

Goeie snap van elkaar Over de communicatie tussen professionals en mensen met een niet-aangeboren hersenletsel en hun mantelzorger In: Keypoint, no. 31, pp. 18-28 Goeie snap van elkaar Over de communicatie tussen professionals en mensen met een niet-aangeboren hersenletsel en hun mantelzorger Door Ellen Witteveen Inleiding Mensen

Nadere informatie

Woord vooraf 1 2. Redactionele verantwoording 1 3. Redactie 1 7. Auteurs 1 8

Woord vooraf 1 2. Redactionele verantwoording 1 3. Redactie 1 7. Auteurs 1 8 Inhoud Woord vooraf 1 2 Redactionele verantwoording 1 3 Redactie 1 7 Auteurs 1 8 1 De verpleegkundige in het algemeen ziekenhuis 1 9 1.1 Inleiding 1 9 1.2 Wat is specifieke ziekenhuiszorg? 2 0 1.2.1 Het

Nadere informatie

Goeie snap van elkaar Over de communicatie tussen professionals en mensen met een nietaangeboren hersenletsel en hun mantelzorger.

Goeie snap van elkaar Over de communicatie tussen professionals en mensen met een nietaangeboren hersenletsel en hun mantelzorger. Dit artikel is verschenen in Keypoint, tijdschrift voor behandelaars werkzaam in de neurorevalidatie, 31e jaargang nummer 2, juni 2007 p 18-28 Voor nabestellen artikelen: Documentatiecentrum van het Nederlands

Nadere informatie

De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE

De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE Lid en Nederlandse vertegenwoordiger van de European Union of Supported Employment De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE Competenties van de jobcoach NVS/EUSE bestaan uit de integratie van Kennis,

Nadere informatie

3/12/2014 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG. Fundamentele component van kwaliteitsvolle therapie en zorg

3/12/2014 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG. Fundamentele component van kwaliteitsvolle therapie en zorg 1 DE THERAPEUTISCHE RELATIE Procesbevorderend Herstelgericht Zingevend Walter Krikilion Studiedag Geel 04/12/14 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG Fundamentele component van kwaliteitsvolle

Nadere informatie

NAH & Ervaringsdeskundigheid. Kick-off Hersenletselcentra Eindhoven 3 juli 2014

NAH & Ervaringsdeskundigheid. Kick-off Hersenletselcentra Eindhoven 3 juli 2014 NAH & Ervaringsdeskundigheid Kick-off Hersenletselcentra Eindhoven 3 juli 2014 Korte introductie Drs. C.G.M. (Riny) Pepels NAH Ervaringsdeskundige en vrijwilliger ZBB Lid Stuurgroep Ervaringsdeskundigheid

Nadere informatie

Hersenletselcentrum: een brug van zorg naar welzijn

Hersenletselcentrum: een brug van zorg naar welzijn Hersenletselcentrum: een brug van zorg naar welzijn Door coördinatoren Marjan Enning & Aukje Valks Cijfers Minimaal een half miljoen mensen met NAH Elk jaar 130.000 nieuwe patiënten met NAH Na 1 jaar

Nadere informatie

Overheid en marktwerking

Overheid en marktwerking Zorgkosten 2010 ziekenhuizen, specialistenpraktijken geestelijke gezondheidszorg huisartsen, tandartsen, paramedische zorg geneesmiddelen, hulpmiddelen overige curatieve zorg (gericht op genezing) Totaal

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid, herstel en herstel ondersteuning staan op de agenda s van veel ggz-instellingen Wij willen graag onze ervaringen rond de

Ervaringsdeskundigheid, herstel en herstel ondersteuning staan op de agenda s van veel ggz-instellingen Wij willen graag onze ervaringen rond de Ervaringsdeskundigheid, herstel en herstel ondersteuning staan op de agenda s van veel ggz-instellingen Wij willen graag onze ervaringen rond de uitbouw van ervaringswerk met jullie delen Wie zijn wij?

Nadere informatie

CVA-zorg in beeld. Zorgprogramma Ketenzorg CVA regio Helmond Quartz. Inleiding

CVA-zorg in beeld. Zorgprogramma Ketenzorg CVA regio Helmond Quartz. Inleiding CVA-zorg in beeld Zorgprogramma Ketenzorg CVA regio Helmond Quartz Inleiding Jaarlijks worden 45.000 mensen getroffen door een CVA en 200.000 Nederlanders hebben ooit een CVA gehad. CVA is een complexe

Nadere informatie

Inleiding. Posterpresentaties. Voorstellen werkgroep; Proces van de pilot; Mate van betrekken ervaringsdeskundigen

Inleiding. Posterpresentaties. Voorstellen werkgroep; Proces van de pilot; Mate van betrekken ervaringsdeskundigen Inleiding Voorstellen werkgroep; Proces van de pilot; Mate van betrekken ervaringsdeskundigen Posterpresentaties Subgroepen rouleren per 10 min Interactief Voorstellen Werkgroep Natska Jansen, Marga de

Nadere informatie

Taal & Herstel. Jaap van der Stel Lector GGz Hogeschool Leiden

Taal & Herstel. Jaap van der Stel Lector GGz Hogeschool Leiden Taal & Herstel Jaap van der Stel Lector GGz Hogeschool Leiden Dagelijkse praktijk Psychische zorg is (vooral) praten / toepassing van taal. Staan we hier voldoende bij stil? Verstaan we elkaar wel? Is

Nadere informatie

Palliatieve zorg en (centraal) neurologische aandoeningen. Palliatief netwerk

Palliatieve zorg en (centraal) neurologische aandoeningen. Palliatief netwerk Palliatieve zorg en (centraal) neurologische aandoeningen Palliatief netwerk Introductie Aandacht voor neurologie omdat Er in de neurologie veel chronische aandoeningen bestaan die vroeg of laat leiden

Nadere informatie

In Balans.met je zelf en binnen je gezin

In Balans.met je zelf en binnen je gezin In Balans.met je zelf en binnen je gezin PROGRAMMA De organisatie Hersenen - Hersenletsel Hersenletsel en gevolgen Moeilijkste hersenfuncties Waar iedereen last van heeft en waarom In balans in het gezin

Nadere informatie

Tevredenheids- en ervaringsonderzoek Wmo over 2011

Tevredenheids- en ervaringsonderzoek Wmo over 2011 Tevredenheids- en ervaringsonderzoek Wmo over 2011 Onderzoek onder alle Wmo doelgroepen, waaronder klanten Wmo-loket, gebruikers hulp bij het huishouden, mantelzorgondersteuning en andere individuele voorzieningen

Nadere informatie

Inhoud Inleiding 13 1 Geschiedenis van de rehabilitatie 2 Een integrale benadering 3 Inzichten uit herstelstudies

Inhoud Inleiding 13 1 Geschiedenis van de rehabilitatie 2 Een integrale benadering 3 Inzichten uit herstelstudies Inhoud Inleiding 13 1 Geschiedenis van de rehabilitatie 17 1.1 Rehabilitatie vanuit historisch perspectief 17 1.2 Rehabilitatie: een wereldwijde beweging 25 1.3 Positionering van rehabilitatie 26 1.4 Tot

Nadere informatie

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 1 Wat is Mezzo? Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg Visie: Wij maken het mogelijk dat mensen op eigen wijze voor elkaar

Nadere informatie

Dagbesteding. WMO en dagbesteding

Dagbesteding. WMO en dagbesteding Dagbesteding WMO en dagbesteding Samenwerken biedt kansen In uw gemeente wonen cliënten die voor het merendeel al jaren gebruik maken van Heliomare Dagbesteding. Met deze folder willen we u informeren

Nadere informatie

Wmo-werkplaats Groningen-Drenthe 2009-2012. Overzicht. Aanleiding Wmo-werkplaatsen. Opzet, bevindingen en resultaten. Aanleiding Wmo-werkplaatsen

Wmo-werkplaats Groningen-Drenthe 2009-2012. Overzicht. Aanleiding Wmo-werkplaatsen. Opzet, bevindingen en resultaten. Aanleiding Wmo-werkplaatsen Wmo-werkplaats Groningen-Drenthe 2009-2012 Opzet, bevindingen en resultaten Lies Korevaar, lector Rehabilitatie Overzicht Aanleiding Wmo-werkplaatsen Opzet Wmo-werkplaats Groningen- Drenthe Activiteiten

Nadere informatie

Algemene literatuurverkenning rond het thema Sociale Netwerkondersteuning. Ellen M.J. Witteveen, 2009

Algemene literatuurverkenning rond het thema Sociale Netwerkondersteuning. Ellen M.J. Witteveen, 2009 Algemene literatuurverkenning rond het thema Sociale Netwerkondersteuning. Ellen M.J. Witteveen, 2009 Aan sociale netwerkondersteuning worden meerdere betekenissen gegeven. Het kan gaan om ondersteuning

Nadere informatie

Wmo 2015 Gemeente Zeist

Wmo 2015 Gemeente Zeist Wmo 2015 Gemeente Zeist Het veranderende zorgaanbod voor ouderen, mantelzorgers en mensen met dementie. Dinsdag 14 oktober 2014 Even voorstellen Naam: Judith van Leeuwen Functie: accountmanager Wmo bij

Nadere informatie

Werkplan Herstel en Burgerschap 2012 en verder

Werkplan Herstel en Burgerschap 2012 en verder Werkplan Herstel en Burgerschap 2012 en verder Het door VWS gesubsidieerde project Herstel en burgerschap is gestopt. De visie en ambities uit het gelijknamige visiedocument blijven echter actueel. Daarom

Nadere informatie

Interdisciplinaire samenwerking in de wijk: de T-shaped professional

Interdisciplinaire samenwerking in de wijk: de T-shaped professional Interdisciplinaire samenwerking in de wijk: de T-shaped professional Groningen, 11 november 2013 Lies Korevaar, lector Rehabilitatie e.l.korevaar@pl.hanze.nl Overzicht Inleiding Interdisciplinaire samenwerking

Nadere informatie

Scheiden van wonen en zorg

Scheiden van wonen en zorg Scheiden van wonen en zorg Een nieuwe koers voor welzijn en zorg 14 november 2012 Themadag Commissie Ouderenzorg Religieuzen Carla Cornuit Inleiding Carla Cornuit: bestuurder LuciVer LuciVer Een kleinschalige

Nadere informatie

Specialistische begeleiding voor burgers met niet-aangeboren hersenletsel

Specialistische begeleiding voor burgers met niet-aangeboren hersenletsel Specialistische begeleiding voor burgers met niet-aangeboren hersenletsel Informatie voor gemeenten Zelf en samen redzaam Als gemeente wilt u de zorg en ondersteuning van uw burgers zo goed mogelijk organiseren.

Nadere informatie

Kwaliteitskader WMO (voorheen AWBZ) Visiedocument

Kwaliteitskader WMO (voorheen AWBZ) Visiedocument Kwaliteitskader WMO (voorheen AWBZ) Visiedocument Dit document is opgesteld als eindrapportage van een experiment binnen het Land van Heusden en Altena in het kader van het experimentenprogramma regelarme

Nadere informatie

GOED HERSTELD. Uitkomsten van kwalitatief onderzoek onder 100 GGZ- cq. verslavingszorgcliënten.

GOED HERSTELD. Uitkomsten van kwalitatief onderzoek onder 100 GGZ- cq. verslavingszorgcliënten. GOED HERSTELD Uitkomsten van kwalitatief onderzoek onder 100 GGZ- cq. verslavingszorgcliënten. Doel van het onderzoek: Bijdragen aan theorievorming van herstelprocessen Drs. Corine Balder 1 Onderzoeksvraag:

Nadere informatie

november 2014 Informatiekaart Cliëntondersteuning ouderen TransitieBureau Wmo

november 2014 Informatiekaart Cliëntondersteuning ouderen TransitieBureau Wmo november 2014 Informatiekaart Cliëntondersteuning ouderen TransitieBureau Wmo Waarom deze informatiekaart? Het bieden van cliëntondersteuning aan oudere inwoners is niet nieuw voor gemeenten. Zowel professionals

Nadere informatie

GGZ Friesland in beweging: Implementatie van de IRB

GGZ Friesland in beweging: Implementatie van de IRB GGZ Friesland in beweging: Implementatie van de IRB Charlotte de Heer, c.de.heer@pl.hanze.nl Sanne van der Zee, sanne.van.der.zee@mind-up.nl Hilda van der Eems, hilda.van.der.eems@ggzfriesland.nl Workshop

Nadere informatie

Inhoud. Deel I Eerstelijnsgezondheidszorg. De gezondheidszorg in een notendop... XIII

Inhoud. Deel I Eerstelijnsgezondheidszorg. De gezondheidszorg in een notendop... XIII VII Inhoud De gezondheidszorg in een notendop........................................... XIII I Deel I Eerstelijnsgezondheidszorg 1 De huisarts als poortwachter......................................................

Nadere informatie

ZELFANALYSE ZORGINKOOP WLZ GGZ 2017

ZELFANALYSE ZORGINKOOP WLZ GGZ 2017 ZELFANALYSE ZORGINKOOP WLZ GGZ 2017 Toelichting Zelfanalyse deze versie is bedoeld voor zorgaanbieders die in 2017 voor het eerst een zelfanalyse invullen Zorgkantoren vragen de zorgaanbieder aan de hand

Nadere informatie

Zelfhulp: vat op eigen zorgen. Een logische stap voor gemeenten in de nieuwe Wmo

Zelfhulp: vat op eigen zorgen. Een logische stap voor gemeenten in de nieuwe Wmo Zelfhulp: vat op eigen zorgen Een logische stap voor gemeenten in de nieuwe Wmo Zelfredzaamheid en eigen regie van burgers. Dat is het credo van de nieuwe Wmo. In zelfhulpgroepen helpen kwetsbare burgers

Nadere informatie

Veranderingen in ons zorgstelsel per 1 januari 2015. Vragen & discussie

Veranderingen in ons zorgstelsel per 1 januari 2015. Vragen & discussie Veranderingen in ons zorgstelsel per 1 januari 2015 Vragen & discussie Aanleiding tot veranderingen? De zorgkosten stijgen onrustbarend. Maar is de Zorg daardoor ook verbeterd? Nee, daarom.. Oplossingen

Nadere informatie

Clientgericht werken met je team. Toolkit voor teams

Clientgericht werken met je team. Toolkit voor teams Clientgericht werken met je team Toolkit voor teams Uitleg Voor wie is het bedoeld? Teams in de ouderenzorg Wat is het doel van dit document? Cliëntgerichter werken met je team Hoe gebruik je het document?

Nadere informatie

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film Mantelzorg bij kleinschalig wonen Handreiking bij film Colofon Datum: september 2012 Auteurs: Ilse de Bruijn (MOVISIE) en Nienke Blijham (Vilans) Met medewerking van: De Rinnebeek (locatie van zorgorganisatie

Nadere informatie

Zinzorg en aandacht voor spiritualiteit

Zinzorg en aandacht voor spiritualiteit Zinzorg en aandacht voor spiritualiteit Een meerwaarde in de GGZ Walter Krikilion 1 Contact en literatuur Contactadres: walter.krikilion@opzgeel.be Boek: Walter Krikilion Geestelijke gezondheidszorg in

Nadere informatie

Platform Mantelzorg Amsterdam

Platform Mantelzorg Amsterdam Reactie van het Platform Mantelzorg Amsterdam op het conceptrapport Naar een continuüm van respijtzorg in 2015 RIGO Research en Advies 8 maart 2013 Reactie van het Platform Mantelzorg Amsterdam op de concept

Nadere informatie

Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap. Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN

Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap. Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN Geen belangen Disclosure Persbericht 15 oktober 2014 Veranderend zorglandschap vraagt om vernieuwde

Nadere informatie

Verbinding Verrijkt! Meerjarenbeleidskader

Verbinding Verrijkt! Meerjarenbeleidskader Verbinding Verrijkt! Meerjarenbeleidskader 2013-2015 Voor u ligt het meerjarenbeleidskader van de Stichting Onder een Dak (Stoed). Wij geven hierin weer in welke richting wij ons de komende drie jaar willen

Nadere informatie

Thema s voor Ontwikkeltafel - Maatschappelijke Zorg

Thema s voor Ontwikkeltafel - Maatschappelijke Zorg Thema s voor Ontwikkeltafel - Maatschappelijke Zorg (Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang) Voor dit praatpapier is het rapport van de Commissie Dannenberg als basis genomen. In zijn nieuwe Visie

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundigheid Ervaringsdeskundigheid bij Niet Aangeboren Hersenletsel Jeroen Kwak Zorgbelang Brabant Inhoud Opbouw Focus op Visie Ervaringsdeskundigheid Toepassing Aandachtspunten en implementatie Participatie Voorstellen

Nadere informatie

Veranderde Communicatie

Veranderde Communicatie Veranderde Communicatie Het venijn zit in de staart IV Veranderde communicatie Deelnemers & cliënten Afasiecentrum Rotterdam e.o. Claudia Kirchner psycholoog kunstzinnig therapeut Mia Verschaeve manager

Nadere informatie

Toetsingskader Toezicht op netwerken in de zorg thuis

Toetsingskader Toezicht op netwerken in de zorg thuis Toetsingskader Toezicht op netwerken in de zorg thuis Inleiding De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) hanteert dit kader voor toetsing van netwerken van professionals die zorg bieden aan kwetsbare

Nadere informatie

Bijlage Informatiedocument. Beschermd Wonen Brabant Noordoost-oost

Bijlage Informatiedocument. Beschermd Wonen Brabant Noordoost-oost Bijlage Informatiedocument Brabant Noordoost-oost 1 Inleiding: Vanaf 1 januari 2015 zal de huidige langdurige intramurale Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) niet langer meer onderdeel zijn van de AWBZ.

Nadere informatie

Stelling 1. Stelling 2. Doorbreek de Cirkel Samen. Routeboekje. Dia 1. Dia 2. Dia 3. Dia 4. Symposium Het venijn zit in de staart

Stelling 1. Stelling 2. Doorbreek de Cirkel Samen. Routeboekje. Dia 1. Dia 2. Dia 3. Dia 4. Symposium Het venijn zit in de staart Dia 1 Dia 2 Routeboekje Kennismaken Project Methodieken Aan de slag in uw gemeente! Dia 3 Stelling 1 Onze organisatie begeleid ook mensen met NAH zonder indicatie. Dia 4 Stelling 2 perspectief is geborgd

Nadere informatie

Rehabilitatie & herstel in de langdurende zorg

Rehabilitatie & herstel in de langdurende zorg Rehabilitatie & herstel in de langdurende zorg Charlotte de Heer, Hanzehogeschool Loes Winkel, GGZ Friesland Innovatiewerkplaats Maatschappelijke participatie van mensen met een psychische beperking Inhoud

Nadere informatie

Zorgvrijwilligers, hoe zet je ze op een verantwoorde manier in? Ilse de Bruijn 12 november 2013, Den Haag

Zorgvrijwilligers, hoe zet je ze op een verantwoorde manier in? Ilse de Bruijn 12 november 2013, Den Haag Zorgvrijwilligers, hoe zet je ze op een verantwoorde manier in? Ilse de Bruijn 12 november 2013, Den Haag Vrijwilligerswerk in zorg & ondersteuning Werk dat in enig georganiseerd verband, onverplicht en

Nadere informatie

Voor informatie over Meer Mens: meermens@prismanet.nl 06-21 86 47 70. Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl

Voor informatie over Meer Mens: meermens@prismanet.nl 06-21 86 47 70. Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl Voor informatie over Meer Mens: meermens@prismanet.nl 06-21 86 47 70 Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl Meer Mens Zorg voor kwaliteit van leven In de zorgsector wordt een breed pakket aan zorg- en

Nadere informatie

Ambtenaren / managers Ambtenaren die werken met moeilijk bereikbare groepen

Ambtenaren / managers Ambtenaren die werken met moeilijk bereikbare groepen Bijlage Overzicht Doelgroepen Overzicht Doelgroepen participerend in Wmo-werkplaatsen Wmo werkplaats Participerende doelgroepen praktijken Actieve burgers Actieve burgers Actieve buurtbewoners / managers

Nadere informatie

Ouderenpsychiatrie Maarsheerd

Ouderenpsychiatrie Maarsheerd Ouderenpsychiatrie Maarsheerd Specialistische hulp aan mensen met een Niet Aangeboren Hersenletsel Kliniek Informatie voor cliënten en naastbetrokkenen Informatie voor cliënten Niet aangeboren hersenletsel

Nadere informatie

Lang zullen we leven!

Lang zullen we leven! Talmalectoraat Wonen, Welzijn en Zorg op hoge leeftijd Lang zullen we leven! Inauguratie 16 februari 2011 Dr. Evelyn Finnema Welkom! Waar gaan we het over hebben? Onderwerpen Aanleiding De opgaven en de

Nadere informatie

Rol MEE AWBZ-pakketmaatregel

Rol MEE AWBZ-pakketmaatregel Rol MEE AWBZ-pakketmaatregel Wat individueel (AWBZ) en wat collectief (gemeente) De rol van MEE bij de pakketmaatregel Catrien Rijk Manager MEE Oost-Gelderland Wat is MEE? Een onafhankelijke stichting

Nadere informatie

Mantelzorg. Samenspel met mantelzorg en het netwerk: face to face & online. Inhoud 24-4-2014

Mantelzorg. Samenspel met mantelzorg en het netwerk: face to face & online. Inhoud 24-4-2014 Samenspel met mantelzorg en het netwerk: face to face & online Yvonne de Jong, 11 april 2014 Congres Wijkverpleegkundigen anno nu Inhoud Kennis van mantelzorg Visie op samenspel SOFA-model 4 stappen mantelzorgondersteuning

Nadere informatie

Beleidsplan Opvang en Bescherming. Anne-Marie van Bergen (Movisie) en Daan Heineke (Talenter)

Beleidsplan Opvang en Bescherming. Anne-Marie van Bergen (Movisie) en Daan Heineke (Talenter) Beleidsplan Opvang en Bescherming Anne-Marie van Bergen (Movisie) en Daan Heineke (Talenter) 9/21/2015 Even voorstellen Anne-Marie van Bergen Daan Heineke Adviseur Movisie Gespecialiseerd in (O)GGZ 2013

Nadere informatie

De Wmo en de decentralisaties

De Wmo en de decentralisaties De Wmo en de decentralisaties Presentatie Alice Makkinga Adviseur programma Aandacht voor Iedereen Inhoud Landelijk programma Aandacht voor iedereen Belangrijke maatschappelijke trends? Belangrijkste wettelijke

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Communicatieproblemen door Afasie. En nu verder..

Communicatieproblemen door Afasie. En nu verder.. Communicatieproblemen door Afasie En nu verder.. Afasiecentrum Utrecht Drs. Odette Stoutjesdijk Logopedist / coördinator Chronische fase Het venijn zit in de staart Welke hulp is er? Het venijn zit in

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

Beleidsaanbevelingen

Beleidsaanbevelingen Beleidsaanbevelingen Naar aanleiding van het praktijkonderzoek Morele thema s waar mantelzorgers mee te maken krijgen bij de zorg voor hun partner met hersenletsel in de thuissituatie Linn Cent 1527992

Nadere informatie

Ontwikkelen: een levenslang proces 11

Ontwikkelen: een levenslang proces 11 INHOUDSTAFEL Ontwikkelen: een levenslang proces 11 A Wat is ontwikkeling? 13 Doelstellingen 13 1 Inleiding 14 2 Definitie en kenmerken 15 2.1 Definitie 15 2.2 Algemene kenmerken van ontwikkeling 15 2.3

Nadere informatie

SEMINAR ONAFHANKELIJKHEID. De opbrengst van de brainstorm

SEMINAR ONAFHANKELIJKHEID. De opbrengst van de brainstorm SEMINAR ONAFHANKELIJKHEID De opbrengst van de brainstorm Hieronder al deze woorden op een rij acceptatie zelfontplooiing actieve support basiskennis begeleidingsmethodes t.a.v. regie eigen leven bejegening

Nadere informatie

Vragenlijst Wmo 2011 Gemeente Heemstede

Vragenlijst Wmo 2011 Gemeente Heemstede Vragenlijst Wmo 2011 Gemeente Heemstede Uw organisatie 1. Welk type organisatie vertegenwoordigt u? (meerdere antwoorden mogelijk). Professionele organisaties 4 Welzijnsorganisatie 2 Woningcorporatie 5

Nadere informatie

MANTELZORG BELEID 2015. Door S. Veenendaal THUISZORG COMFORT

MANTELZORG BELEID 2015. Door S. Veenendaal THUISZORG COMFORT MANTELZORG BELEID 2015 Door S. Veenendaal THUISZORG COMFORT Inhoud Wat is mantelzorg... 2 Visie op Mantelzorg... 2 De kwetsbaarheid van de mantelzorger... 2 Methode en werkwijze... 4 Mantelzorg ondersteuning

Nadere informatie

Niet Rennen maar Plannen

Niet Rennen maar Plannen Niet Rennen maar Plannen Projectgroep: Caroline Van Heugten Anne Visser-Meily Annette Baars-Elsinga Chantal Geusgens Cognitieve revalidatie Consortium cognitieve revalidatie Protocollen voor cognitieve

Nadere informatie

Zorgstandaard Traumatisch Hersenletsel

Zorgstandaard Traumatisch Hersenletsel Zorgstandaard Traumatisch Hersenletsel Gebruikersversie Hersenstichting Nederland Zorgstandaard Traumatisch Hersenletsel Gebruikersversie Hersenstichting Nederland Voor wie is deze brochure bedoeld? Deze

Nadere informatie

Korte schets over wat de Kanteling inhoudt, samenhang met Welzijn Nieuwe Stijl Kanteling in beleid en verordening Kanteling in de uitvoering

Korte schets over wat de Kanteling inhoudt, samenhang met Welzijn Nieuwe Stijl Kanteling in beleid en verordening Kanteling in de uitvoering Checklist Kanteling binnen gemeenten Korte schets over wat de Kanteling inhoudt, samenhang met Welzijn Nieuwe Stijl Kanteling in beleid en verordening Kanteling in de uitvoering Kanteling in beleid Ja

Nadere informatie

De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning

De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning Kennisdossier: De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning Deel 2 - Praktijkvoorbeelden en literatuur 1 Inhoudsopgave Uit de praktijk... 3 Interessante publicaties op een rij... 4 Online meer

Nadere informatie

Competentieprofiel NAH voor de opleiding professionele bachelor in sociaal-agogisch werk

Competentieprofiel NAH voor de opleiding professionele bachelor in sociaal-agogisch werk Competentieprofiel NAH voor de opleiding professionele bachelor in sociaal-agogisch werk In kader van het ERNAH-onderzoeksproject is er een studie gevoerd over de competenties en vaardigheden die orthopedagogen

Nadere informatie

Opzet presentatie. Take home-messages 5 min.

Opzet presentatie. Take home-messages 5 min. CVA Optreden, voorkomen, gevolgen Aandachtspunten voor een pedicure CVA Optreden, voorkomen, gevolgen Aandachtspunten voor een pedicure Congres Provoet 2010/2011 Tineke Krikke-Sjardijn specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie