voorwerk vaststellingsovereenkomst ps :59 Pagina 1 Mediation en de vaststellingsovereenkomst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "voorwerk vaststellingsovereenkomst ps 08-05-2007 08:59 Pagina 1 Mediation en de vaststellingsovereenkomst"

Transcriptie

1 voorwerk vaststellingsovereenkomst ps :59 Pagina 1 Mediation en de vaststellingsovereenkomst

2 voorwerk vaststellingsovereenkomst ps :59 Pagina 2

3 voorwerk vaststellingsovereenkomst ps :59 Pagina 3 Mediation en de vaststellingsovereenkomst Aantasting en afdwingbaarheid naar Nederlands en Amerikaans recht Mediation and the Settlement Agreement Avoidance and enforceability under Dutch and American law (with a summary in English) Proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op gezag van de rector magnificus Prof.dr. S.W.J. Lamberts en volgens besluit van het College voor Promoties. De openbare verdediging zal plaatsvinden op vrijdag 15 juni 2007 om uur door Marie Sophie van Muijden geboren te Leiden

4 voorwerk vaststellingsovereenkomst ps :59 Pagina 4 Promotiecommissie Promotor: Prof.dr. F.J.M. De Ly Overige leden: Prof.mr. J.M. Barendrecht Prof.mr. W.H. van Boom Prof.mr. A.I.M. van Mierlo Van deze uitgave verschijnt een handelseditie onder ISBN Marie Sophie Van Muijden, 2007 Alle rechten voorbehouden. Alle auteursrechten en databankrechten ten aanzien van deze uitgave worden uitdrukkelijk voorbehouden. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet 1912 gestelde uitzonderingen, mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich te wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van een gedeelte van deze uitgave ten behoeve van commerciële doeleinden dient men zich te wenden tot de uitgever. Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, kan voor de afwezigheid van eventuele (druk)fouten en onvolledigheden niet worden ingestaan en aanvaarden de auteur(s), redacteur(en) en uitgever deswege geen aansprakelijkheid voor de gevolgen van eventueel voorkomende fouten en onvolledigheden. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the publisher s prior consent. While every effort has been made to ensure the reliability of the information presented in this publication, Sdu Uitgevers neither guarantees the accuracy of the data contained herein nor accepts responsibility for errors or omissions or their consequences.

5 Inhoudsopgave Lijst van afkortingen xiii 1. Inleiding 1 1. Mediation 1 2. De vaststellingsovereenkomst 3 3. Doelstelling van het onderzoek 4 4. Reikwijdte en afbakening van het onderzoek 5 5. Verantwoording en methode van onderzoek 9 6. Plan van behandeling Mediation Inleiding Mediation gedefinieerd Het mediationproces De verschillende typen mediation Faciliterende mediation Evaluerende mediation Transformatieve mediation Mediation in Nederland Inleiding Aanbieders van mediation Het Nederlands Mediation Instituut ACBMediation De vereniging van Familierecht Advocaten Scheidingsbemiddelaars Andere aanbieders van mediation Zelfregulering door mediationaanbieders De mediationovereenkomst Het mediationreglement De gedragsregels De tuchtrechtspraak Concluderende opmerkingen Mediationprojecten vanuit de overheid Inleiding Scheidings- en Omgangsbemiddeling Project Scheidingsbemiddeling Resultaten Project Omgangsbemiddeling Resultaten Politieke besluitvorming Project Mediation Rechterlijke Macht 47

6 Mediation en de vaststellingsovereenkomst Resultaten Onderzoek geschilbeslechtingsdelta Politiek besluitvorming Resultaten doorverwijzingsvoorziening Mediation in de Verenigde Staten Inleiding Ethische regels Uniform Mediation Act Mediation en Europa Europese Richtlijn European Code of Conduct Mediation en de Verenigde Naties De vaststellingsovereenkomst Inleiding Geschiedenis Definitie Totstandkoming Aantasting Dwingend recht Openbare orde en goede zeden Strijd met de redelijkheid en billijkheid Bindend advies Directe vaststelling Rechtsverwerking Toetsing Wilsontbreken Wil, verklaring en gerechtvaardigd vertrouwen Onbekwaamheid en geestelijke stoornis Wilsgebreken Dwaling Rechtspraak Eenzijdige-wederzijdse dwaling Enige bijzondere gemeenschappen Dwaling en mediation Bedrog Bedrog door een derde Bedreiging Misbruik van omstandigheden Tussenconclusie wilsgebreken Vaststellingsovereenkomsten opgenomen in akten Type akten en bewijskracht De notariële zorgplicht Tenuitvoerlegging Directe executie Indirecte executie Verweer tegen executie en samenloop met aantasting Vonnissen en beschikkingen 100 vi

7 Inhoudsopgave 8.2. Andere executoriale titels Notariële akte Proces-verbaal van een minnelijke schikking Arbitrale schikkingsvonnissen Inleiding Rechtskarakter Aantasting De settlement agreement Inleiding Het Amerikaanse rechtssysteem Settlement and compromise Inleiding Definitie Totstandkoming Gronden voor aantasting Illegality Misrepresentation Misrepresentation door een derde Het rechtsgevolg Duress Undue influence Mistake Misunderstanding Mutual mistake Unilateral mistake Mistake en de settlement agreement Unconscionability Substantive unconscionability Procedural unconscionability Rechtsmiddelen Rechtsmiddelen bij niet-nakoming Enforcement Rescission Damages Het verlies van rechtsmiddelen Bewijslast Procedurele aspecten van settlement agreements Summary procedure Consent judgment Tenuitvoerlegging Samenvatting en rechtsvergelijkende conclusie Mediation Ontwikkelingen en ervaringen met mediation De vaststellingsovereenkomst en de settlement agreement De aantastingsgronden Procesrechtelijke opmerkingen 149 vii

8 Mediation en de vaststellingsovereenkomst 6. De mediated settlement Algemene inleiding Californië Inleiding Vereisten Aanhangige zaken Schriftelijk en ondertekend Mondelinge mededeling Executoriale titel Aanhangige zaken Rechterlijk toezicht op de uitvoering Niet-aanhangige zaken Bijzondere bepalingen Aantasting Aanhangige zaken Procedurele toetsing Materiële toetsing Algemeen Rechtspraak Vertrouwelijkheid Regelgeving Vertrouwelijkheid en afdwingbaarheid Vertrouwelijkheid en aantastbaarheid Samenvatting en conclusie Florida Inleiding Vereisten Vermogensrecht Familierecht Executoriale titel Sancties Aantasting Toetsing van de totstandkoming Duress en undue influence Mistake Toetsing van de inhoud Vermogensrecht Familierecht Consent judgments en aantasting Vertrouwelijkheid Regelgeving Vertrouwelijkheid en afdwingbaarheid Vertrouwelijkheid en aantastbaarheid Sancties Samenvatting en conclusie Texas Inleiding Vereisten 197 viii

9 Inhoudsopgave Aanhangige zaken Executoriale titel Vermogensrecht Familierecht Alimentatie en bezoekregelingen vóór Alimentatie en bezoekregelingen na Echtscheiding vóór Echtscheiding na Toetsing van mediated settlement agreements Sancties Aantasting Vermogensrecht Duress and undue influence Mistake Familierecht Duress and undue influence Incapacity Mistake Misrepresentation Vertrouwelijkheid Regelgeving Vertrouwelijkheid en afdwingbaarheid Vertrouwelijkheid en aantastbaarheid Samenvatting en conclusie De mediated vaststellingsovereenkomst Inleiding Vereisten Executoriale titel Aanhangige zaken De dagvaardingsprocedure De verzoekschriftprocedure Niet-aanhangige zaken De notariële akte Het boetebeding De proceskostenveroordeling Het arbitraal schikkingsvonnis De vordering tot nakoming Het kort geding De bodemprocedure Aantasting De rechtspraak De tuchtrechtspraak Vertrouwelijkheid Vertrouwelijkheid en afdwingbaarheid Vertrouwelijkheid en aantastbaarheid Samenvatting en conclusie 248 ix

10 Mediation en de vaststellingsovereenkomst 8. Evaluatie en aanbevelingen Inleiding Kernwaarden en procedureregels De vaststellingsovereenkomst en het overeenkomstenrecht De afdwingbaarheid Formele geldigheidseisen Verkrijging van een executoriale titel op gezamenlijk verzoek Nakomingsacties en titelverkrijging op verzoek van één partij Sancties bij niet-nakoming Executie en executiegeschillen De voorgestelde oplossing De toetsing De onderzochte rechtspraak Procedurele rechtvaardigheid in het vermogensrecht Informatieproblemen Dwang Ontvankelijkheid en beïnvloeding Procedurele rechtvaardigheid in het familierecht Informatieproblemen Dwang Ontvankelijkheid en beïnvloeding Conclusie procedurele rechtvaardigheid Materiële rechtvaardigheid in het vermogensrecht Onredelijke sanctiebepalingen Materiële rechtvaardigheid in het familierecht Onredelijke sanctiebepalingen Onredelijke financiële afspraken Onredelijke afspraken ten aanzien van minderjarigen Conclusie materiële rechtvaardigheid De onderzochte tuchtrechtspraak Identificatie en classificatie van problemen bij toetsing De totstandkoming De inhoud Mogelijke oplossingen voor de geconstateerde problemen Oplossingen gericht op de totstandkoming Rechtsvorming door de rechter Rechtsvorming door de wetgever Compensatie van machtsongelijkheid Een oplossing gericht op de inhoud Gemengde oplossingen Een oplossing naar analogie van bindend advies Een oplossing naar analogie van arbitrage Een afkoelingsperiode De voorgestelde oplossing De oplossing naar analogie van bindend advies Concretisering van de open norm Procedurele rechtvaardigheid 313 x

11 Inhoudsopgave Materiële rechtvaardigheid De vertrouwelijkheid Aanbevelingen Executoriale titel Toetsing 320 Bijlage 323 Aangehaalde mediationregelgeving Summary 325 Lijst van aangehaalde jurisprudentie 337 Lijst van aangehaalde literatuur 349 Curriculum vitae 389 xi

12

13 Lijst van afkortingen A. Atlantic Reporter AA Ars Aequi AAA American Arbitration Association Aant. Aantekening(en) ABA American Bar Association A.D. Appellate Division Reports ADR Alternative Dispute Resolution AFCC Association of Family and Conciliation Courts Afd. Afdeling(en) A-G Advocaat-Generaal Ala. Alabama Reports / Supreme Court of Alabama Alaska Supreme Court of Alaska ALR American Law Reports Amend. Amendment Am. Jur. American Jurisprudence Ann. Annotated App. Appellate Ariz. Arizona Reports Ariz. App. Court of Appeals of Arizona Ark. Arkansas / Arkansas Reports / Supreme Court of Arkansas Ark. Code Ann. Arkansas Code Annotated Arr. Arrondissement Art. Artikel(en) Ass n Association BenGH Benelux-Gerechtshof BW Burgerlijk Wetboek C.A.3 United States Court of Appeals, Third Circuit C.A.6 United States Court of Appeals, Sixth Circuit C.A.8 United States Court of Appeals, Eighth C.A.9 United States Court of Appeals, Ninth Circuit C.A.D.C. United States Court of Appeals, District of Columbia Circuit C.A. Fed. United States Court of Appeals, Federal Circuit Cal. California / California Reports / Supreme Court of California Cal. App. California Appellate Reports Cal. App. Dist. District Court of Appeal Cal. Bus. & Prof. Code California Business and Professions Code Cal.C.C. P. California Code of Civil Procedure Cal. Code Civ. Proc. California Code of Civil Procedure

14 Mediation en de vaststellingsovereenkomst Cal. Evid. Code California Evidence Code Cal. Fam. Code California Family Code Cal. Ins. Code California Insurance Code Cal. Rptr. California Reporter Cert. Certiorari Ch. Chapter Ch. Div. Chancery Division Cir. Circuit Civ. Code Civil code CJS Corpus Juris Secundum Cl. Clause Co. Company Colo. App. Colorado Court of Appeals COM Commissiedocument Concl. Conclusie Conn. Connecticut Reports Conn. Supp. Connecticut Supplement / Superior Court of Connecticut Const. Constitution Corp. Corporation Ct. Cl. Court of Claims Reports CvB College van Beroep D.C. District of Columbia DCA District Court of Appeal D.C. App. Municipal Court of Appeals for the District of Columbia. D.C. Wash. District Court of Washington Diss. Dissertatie Dist. District Div. Division D. Mass. United States District Court, District of Massachusetts. E.D. United States District Court, Eastern District Ed. Editor EEX EEG-Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheden en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken Eff. Effective EK Eerste Kamer Eng. Rep. English Reports Et al. Et alia / et alii (en andere(n)) EU Europese Unie EUR Erasmus Universiteit Rotterdam EVRM Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens F. Federal Reporter Fed. Cir. United States Court of Appeals for the Federal Circuit Fed. R. Appellate P. Federal Rules of Appellate Procedure Fed. R. Civil. P. Federal Rules of Civil Procedure xiv

15 Lijst van afkortingen Fla. Florida / Florida Reports / Supreme Court of Florida Fla. App. Florida District Court of Appeal Fla. DCA Florida District Court of Appeal Fla. Dist. Ct. App. Florida District Court of Appeal Fla. L. Weekly Florida Law Weekly Fla. R. App. P. Florida Rules of Appellate Procedure Fla. R. Civ. P. Florida Rules of Civil Procedure Fla. Stat. Ann. Florida Statutes Annotated FLPRAC R. Florida Practice Series Fl. St. Florida Statutes F.R.D. Federal Rules Decisions F. Supp. Federal Supplement Ga. Georgia Reports / Supreme Court of Georgia Ga. App. Georgia Appeals Reports GRS Groene Serie Privaatrecht Haw. Hawaii Reports Hawaii Supreme Court of Hawaii Hawaii App. Intermediate Court of Appeals of Hawaii Hof Gerechtshof Hous. Houston HR Hoge Raad der Nederlanden ICC International Chamber of Commerce Idaho Idaho Reports / Supreme Court of Idaho Ill. Illinois Reports / Supreme Court of Illinois Ill. App. Illinois Appellate Court Reports Ill. Dec. Illinois Decisions Inc. Incorporated Ind. Indiana Reports / Supreme Court of Indiana Ind. App. Court of Appeals of Indiana Ins. Insurance Iowa Iowa Reports / Supreme Court of Iowa Jo Juncto / junctis Kan. Kansas Reports / Supreme Court of Kansas KG Kort Geding Ktr. Kantonrechter Ky. Kentucky Reports / Court of Appeals of Kentucky (voor 1976), Supreme Court of Kentucky (na 1976) Ky. App. Court of Appeals of Kentucky La. App. Court of Appeal of Louisiana LBM Landelijk Bureau Mediation naast rechtspraak Leg. Legislator LEXIS LexisNexis LJN Landelijk Jurisprudentie Nummer Losbl. Losbladige uitgave Ltd. Limited Mass. Massachusetts Reports / Supreme Court of Massachusetts Md. Maryland Reports / Court of Appeals of Maryland xv

16 Mediation en de vaststellingsovereenkomst M.D. Ala. Me. Med.-arb. Mich. Mich. App Minn. Misc. Miss. ML M.m.v. M.nt. Mo. Mo.App. E.D. Mo.App. S.D. Mont. M.S.A MvA I MvA II MvT I MvT II NAI NBW N.C. N.C. App. N.D. N.D. Ill. N.E. Nev. NICOA NJ N.J. N.J. Dist. Ct NJF N.J. Super N.J. Super. Ch. N.M. N.M. App. NMI NMv United States District Court, Middle District of Alabama Maine Reports / Supreme Judicial Court of Maine Mediation-arbitration Michigan / Michigan Reports / Supreme Court of Michigan Michigan Appeals Reports / Court of Appeals of Michigan Minnesota / Minnesota Reports / Supreme Court of Minnesota New York Miscellaneous Reports Mississippi Reports Model Law Met medewerking van Met noot van Missouri Missouri Court of Appeals, Eastern District Missouri Court of Appeals, Southern District Montana Reports / Supreme Court of Montana Minnesota Statutes Annotated Memorie van Antwoord (Eerste Kamer) Memorie van Antwoord (Tweede Kamer) Memorie van Toelichting (Eerste Kamer) Memorie van Toelichting (Tweede Kamer) Nederlands Arbitrage Instituut Nieuw Burgerlijk Wetboek North Carolina Reports / Supreme Court of North Carolina North Carolina Court of Appeals Reports / Court of Appeals of North Carolina North Dakota Reports / Supreme Court of North Dakota United States District Court, Northern District of Illinois North Eastern Reporter Nevada Nederlands Instituut Conflictmanagement Overheid en Arbeid Nederlandse Jurisprudentie New Jersey New Jersey District Court Nederlandse Jurisprudentie Feitenrechtspraak New Jersey Superior Court Reports Superior Court of New Jersey, Chancery Division New Mexico Reports / Supreme Court of New Mexico Court of Appeals of New Mexico Nederlands Mediation Instituut Nederlandse Mediatorsvereniging xvi

17 Lijst van afkortingen Nr. Nummer NVvMA Nederlandse Vereniging van Mediation Advocaten NVvR Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak N.W. North Western Reporter N.Y. New York / New York Reports / Court of Appeals of New York N.Y.A.D. Supreme Court, Appellate Division, New York. N.Y. Dist. Ct New York District Court N.Y.S. New York Supplement OJ Official Journal OK. Oklahoma Okla. Oklahoma Reports / Supreme Court of Oklahoma Okla. Civ. App. Court of Civil Appeals of Oklahoma Or. Oregon P. Pacific Reporter / pagina( s) Pa. Pennsylvania Par. Paragraaf / paragrafen Parl. Gesch. Parlementaire Geschiedenis Parl. Gesch. Herz. Rv. Parlementaire Geschiedenis Herziening Burgerlijk Procesrecht Pres. Rb. President van de Rechtbank Project RM Project mediation rechterlijke macht Rb. Rechtbank Red. Redactie R.I Supreme Court of Rhode Island R.o. Rechtsoverweging Rv. Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering RvdW Rechtspraak van de Week S. Ct. Supreme Court Reporter S.D. South Dakota / Supreme Court of South Dakota S.D. Ohio United States District Court, Southern District of Ohio S.E. South Eastern Reporter Sec. Section SGOA Stichting Geschillenoplossing voor Organisatie & Automatisering So. Southern Reporter Stb. Staatsblad STM Stichting Tuchtrechtspraak Mediators Super. Ct. Superior Court Suppl. Supplement S.W. South Western Reporter TC Tuchtcommissie Tenn. Tennessee Tex. Texas / Texas Reports / Supreme Court of Texas Tex. App. Court of Appeals of Texas (voorheen Tex. Civ. App.) Tex. Civ. App. Court of Civil Appeals of Texas Tex. Civ. Prac. & Rem. C. Texas Civil Practice and Remedies Code Tex. Fam. Code Texas Family Code xvii

18 Mediation en de vaststellingsovereenkomst Tex. R. Civ. P. Texas Rules of Civil Procedure TK Tweede Kamer TM Toelichting Meijers TMD Tijdschrift voor Mediation TvA Tijdschrift voor Arbitrage UCC Uniform Commercial Code UMA Uniform Mediation Act UNCITRAL United Nations Commission on International Trade Law Unif. Med. Act. Uniform Mediation Act Unpub. Unpublished U.S. United States / United States Reports / Supreme Court of the United States USCA United States Code Annotated U.S. Const. Constitution of the United States USCS United States Constitution V. Versus Va. Virginia Va. Code Ann. Code of Virginia Annotated VFAS Vereniging van Familierecht Advocaten Scheidingsbemiddelaars VMSN Vereniging van Mediators en Scheidingsbemiddelaars in het Notariaat VR Verkeersrecht Vt. Vermont Reports / Supreme Court of Vermont Wash. App. Washington Appellate Reports / Court of Appeals of Washington W.D. Mich. United States District Court, Western District of Michigan Wis. Wisconsin Reports / Supreme Court of Wisconsin WL Westlaw WODC Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum WPNR Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat en Registratie xviii

19

20 1. Inleiding 1. MEDIATION Dit onderzoek wordt verricht naar aanleiding van de sterk toegenomen belangstelling voor mediation in Nederland. 1 In navolging van de Verenigde Staten, waar de moderne mediationmethode haar wortels heeft, is mediation sinds het midden van de jaren negentig in Nederland in opmars. 2 Vooral in arbeidsconflicten en in echtscheidingszaken wordt regelmatig gebruik gemaakt van mediation. 3 Daarnaast komt mediation steeds meer in de belangstelling bij geschillen in de gezondheidszorg en het onderwijs en bij zakelijke en commerciële conflicten. 4 De belangstelling voor mediation heeft haar wortels aan de aanbodkant; bij de overheid en de juridische beroepsgroepen. 5 De doelstellingen van het ministerie van Justitie achter het bevorderen van Alternative Dispute Resolution 6 (waar mediation een verschijningsvorm van is), zijn dejuridisering van geschilafdoening, het aanbieden van de kwalitatief beste wijze van geschilafdoening, het creëren van een pluriforme toegang tot het Het onderzoek is op 1 maart 2007 afgesloten. Na die datum verscheen de monografie Mediation in juridisch perspectief. Aangezien de monografie geen consequenties heeft voor het onderzoek, is deze niet meer verwerkt (A.H. Santing-Wubs, Mediation in juridisch perspectief, Deventer: Kluwer 2007). Ook in ander Europese landen wint mediation aan populariteit. Zie voor een beschrijving De Roo & Jagtenberg Pel 2004a, p. 47 e.v. Zie voor mediation in echtscheidingszaken Hoefnagels 2001; Hoefnagels 2003; Chin-A-Fat 2004 en Zonnenberg Zie voor mediation in arbeidsrelaties, Klijn 2004; Klijn 2005a; Pel 2003; Claassen 2004; Verspagen 2004 en Brenninkmeijer Pel 2004a, p. 49. Er is, zoals Huls het formuleert, sprake van supply side economics; dus te veel aanbod en te weinig vraag (Huls 2000, p. 103). Dit was de situatie in 2000 toen Huls de uitspraak deed, maar deze duurt ook nu nog voort. Volgens een enquête van de Nederlandse Mediatorsvereniging uit medio 2003 waren er destijds circa 4700 mediators ingeschreven bij het Nederlands Mediation Instituut (NMI). Daarvan hadden er slechts 1269 ervaring met mediation mediators hadden nog nooit bemiddeld. Het totaal aantal mediations in 2003 werd op 9100 geschat. Als van die 1269 meer mediators fulltime gaan werken dan zal dit hun capaciteit verhogen tot ver boven de mediations (Sprangers 2004, p ). Ter vergelijking, de civiele takken van de rechterlijke macht behandelden ongeveer zaken in 2002, waarvan in de sector kanton. In zaken werd geen beslissing gegeven (hieronder vallen de rechterlijke schikkingen). In zaken werd een einduitspraak op tegenspraak gedaan. In het leeuwendeel van de zaken gaat het om enkele titelverschaffing (incasso) of om zaken waarin partijen met een gemeenschappelijk voorstel bij de rechter komen, de zogenaamde notariële functie van rechtspraak (Reiling 2003, p e.v.). Ingleby merkt op dat ook rechters belang hebben bij doorverwijzing naar mediation; zij hebben te veel zaken, mediators te weinig (Ingleby 1993, p ). Pel, directeur van het Landelijk bureau mediation naast rechtspraak en vice-president van het Gerechtshof Arnhem, ontkent dit belang van rechters bij mediation (interview met Pel door Van Groezen, zie Van Groezen 2006, p. 63). In het vervolg van dit boek zal de Engelstalige afkorting ADR gebruikt worden.

21 Mediation en de vaststellingsovereenkomst recht, het creëren van een eigen verantwoordelijkheid voor conflicten en het verminderen van de werkdruk op de rechter. 7 Mediation is erop gericht de belangen en behoeften achter de (juridische) standpunten van partijen op tafel te krijgen en op basis daarvan tot een oplossing te komen. 8 Het idee is bovendien dat als partijen zelf de afspraken hebben gemaakt, zij deze ook beter na zullen komen dan een beslissing van een derde in het geschil. 9 Zowel het mediationproces als de fase van de uitvoering van de afspraken zouden dan aan de juridische regels worden onttrokken, met als gevolg dejuridisering van geschilafdoening. 10 Mediation verschilt dus fundamenteel van arbitrage, waarin een derde een bindende uitspraak doet in het geschil. 11 Mediation zou in een bepaald type gevallen geschikter zijn als methode voor geschilbeslechting dan rechtspraak. 12 Zo zou een uitspraak van de rechter geen soelaas bieden in geval het geen puur juridisch geschil betreft. 13 Mediation zou de kwaliteit van de geschilbeslechting in de samenleving kunnen verbeteren omdat het voor dit type gevallen een betere methode aandraagt. 14 Overheidsrechtspraak zou ook om andere redenen minder geschikt voor partijen kunnen zijn. De werkdruk op de rechters is groot en daardoor duren procedures vaak lang. Behalve tijdrovend zijn procedures voor de overheidsrechter ook kostbaar, aangezien partijen (behalve bij de kantonrechter) vertegenwoordigd moeten worden door een advocaat. 15 Bovendien zijn bij overheidsrechtspraak zowel de zitting als de uitspraak openbaar. Dit kan voor privépersonen die procederen over gevoelige en precaire onderwerpen en voor bedrijven Kamerstukken II, , , nr. 19, p. 7. Voor een vermeende verschuiving in prioriteit van de beleidsdoelstellingen, zie Van Steenbergen 2005, p Voor een zeer kritische noot bij rechterlijke doorverwijzing: Van Daal 2006, p en Sijmonsma 2006, p In Mediation wordt vaak onderhandeld op basis van het Harvard-model voor probleemoplossend onderhandelen, zoals dat wordt beschreven in Getting to Yes, het populaire boek van Fisher en Ury. De vijf basiselementen voor deze methode van onderhandelen zijn: het scheiden van de mensen van het probleem, de focus richten op belangen en niet op (juridische) posities, het zoeken naar oplossingen die in het wederzijdse belang zijn, het hanteren van objectieve criteria en partijen moeten bekend zijn met de eigen BATNA (the best alternative to a negotiated agreement) (Fisher & Ury 1983). Zie hiervoor ook Brenninkmeijer 2005a, p. 4; Van der Werf & Venhuizen 2002, p ; Pel 2000, p. 82. Zie ook de brochure Samen uit elkaar van de vereniging Familierecht Advocaten Scheidingsbemiddelaars (vfas), te raadplegen op Brenninkmeijer 2005a p. 10; Kamerstukken II, , , nr. 1, p. 6. Uit de evaluatie van de mediationprojecten bij de rechterlijke macht, waar ik in par van hoofdstuk 2 op terugkom, blijkt dat 66% van de afspraken in mediation geheel wordt nagekomen en 22% gedeeltelijk. Kamerstukken II, , , nr. 19, p. 7. Arbitrage komt vooral voor in (internationale) commerciële conflicten en is alleen toegestaan in geschillen die ter vrije beschikking van partijen staan (art lid 3 Rv). Kamerstukken II, , , nr. 19, p. 7. Er worden in de mediationliteratuur verschillende type conflicten onderscheiden waarvan er maar één, de pure procedure, onverkort geschikt zou zijn voor afdoening door een rechterlijke uitspraak omdat met de juridische uitspraak het geschil geheel wordt opgelost (Pel 2000, p. 81). Een schijnprocedure, waarbij de juridische strijd een niet-juridisch conflict maskeert, zou in het geheel niet geschikt zijn voor rechterlijke afdoening (Gijbels 1998, p. 134). Naar gelang de aard van de conflictsituatie varieert ook de aard van de meest bevredigende of doelmatige voorziening. Het beleid is er daarom op gericht om in die gevallen waarin andere vormen van conflictoplossing passend kunnen zijn te bevorderen dat zoveel mogelijk van die andere vormen gebruik wordt gemaakt (Kamerstukken II, , , nr. 1, p. 5). Zie ook Menkel-Meadow 2001, p. xvi. Minstens 5000 voor griffierecht en advocaatkosten (Brenninkmeijer 2005a, p. 1 en 11). Griffierechten variëren per type zaak en kunnen uiteenlopen van 30 tot enkele honderden euro s (Van Erp & Klein Haarhuis 2006, p. 50). 2

22 Inleiding die niet willen dat productinformatie uitlekt naar de concurrent, belastend zijn. 16 Ook kan een gerechtelijke procedure een polariserend effect hebben, omdat de uitspraak van de rechter leidt tot een win-lose situatie, terwijl men met mediation tot win-win situaties probeert te komen. 17 Mediation zou tegemoet komen aan de maatschappelijke behoefte aan een meer pluriforme toegang tot het recht, waarbij de verantwoordelijkheid voor het eigen conflict voorop staat. 18 Bovendien wordt mediation vanuit de overheid gestimuleerd om de rechterlijke macht te ontlasten DE VASTSTELLINGSOVEREENKOMST Er is in de Verenigde Staten, en in de laatste jaren ook in Nederland, veel geschreven over mediation. Verschillende auteurs roemen het fenomeen om zijn deëscalerende werking en de mogelijkheden die het biedt om partijen ook emotioneel weer met elkaar in het reine te laten komen. 20 Als er al zorgen zijn met betrekking tot mediation op het juridisch-technische vlak, uiten deze zich vooral op het gebied van de opleidingseisen van mediators, de (beroeps)aansprakelijkheid van de mediator, de houdbaarheid van de geheimhoudingsplicht in een eventueel volgende juridische procedure, de status van de mediationclausule en de mogelijkheid van een mediator om als de mediation niet mocht lukken als arbiter op te treden. 21 Over het eindproduct van een geslaagde mediation, naar Nederlands recht een vaststellingsovereenkomst in de zin van titel 7.15 BW 22 en naar Amerikaans recht een settlement agreement, is in Nederland minder gepubliceerd. 23 Maar juist met betrekking tot het resultaat van een geslaagde mediation zouden zich in de toekomst wel eens de meeste problemen voor kunnen doen, zo blijkt uit Amerikaanse Zie ook Pel 2004a, p. 13. De openbaarheid van zitting en uitspraak kan in bepaalde gevallen en voor bepaalde partijen ook voordelig zijn, bijv. in zaken waar het verkrijgen van een precedent van belang is. Het bereiken van een win-win uitkomst vormt een doel van mediation (Brenninkmeijer 2005a, p. 8). Er worden over het algemeen drie oorzaken gegeven voor de mate van polarisering in een gerechtelijke procedure. De eerste is dat de communicatie niet direct verloopt maar via advocaten. De tweede hangt samen met de aard van de procedure, met de focus op rivaliserende (juridische) posities waaruit de waarheid of gerechtigheid tevoorschijn zal komen, en de derde dat de oplossing afkomstig is van de advocaten in plaats van de partijen zelf (Beck & Sales 2001, p ). Kamerstukken II, , , nr. 19, p. 7; Kamerstukken II, , , nr. 1, p. 6; Brenninkmeijer 2005a, p. 1 en 5. Kamerstukken II, , , nr. 19, p. 7. Zie onder meer Brenninkmeijer 2005a, p. 9; Gijbels 1998, p. 136 e.v. Vanuit rechtstheoretische hoek is wel kritiek. Er is zorg dat de fundamentele normen en waarden die verankerd liggen in het recht gecorrumpeerd worden als rechtsgeschillen worden onttrokken aan berechting door de overheidsrechter en door middel van compromissen worden afgedaan. Het uiteindelijke gevolg zou zijn dat er afbreuk wordt gedaan aan de rechtstaat en dat de samenleving als geheel hierdoor benadeeld zou worden (Fiss 1984, p e.v., besproken in Jagtenberg & De Roo 1995, p. 82). Titel 7.15 bestaat uit elf artikelen waarvan de laatste vier slechts zien op de collectieve schadeovereenkomst. Deze laatste vier artikelen zijn voor dit onderzoek niet van belang. De eerste zeven artikelen geven onder meer een begripsbepaling van de vaststellingsovereenkomst, regelen de totstandkoming van de vaststelling, beschrijven de verplichtingen van partijen, geven aan dat een vaststelling in bepaalde gevallen in strijd mag zijn met dwingend recht en regelen in geval van een bindend advies of bindende partijbeslissing wanneer de beslissing vernietigd kan worden. Wel specifiek gericht op de juridisch-technische aspecten van mediation zijn onder meer Brenninkmeijer, Schutte & Spierdijk 2005; Nijman 2004; Brenninkmeijer 2005b en Jongbloed

RESULTAATGERELATEERDE

RESULTAATGERELATEERDE erde OVER NO CURE NO PAY RESULTAATGERELATEERDE BELONING Resultaatgerelateerde beloning Over no cure no pay OVER NO CURE NO PAY RESULT AATGERELATEERDE BELONING RESULTAATGERELATEERDE BELONING 02 Resultaatgerelateerde

Nadere informatie

Een Californisch Perspectief op de Mediation Richtlijn

Een Californisch Perspectief op de Mediation Richtlijn Tijdschrift Conflicthantering Nummer 2-2006 - Pagina s 32-35 Een Californisch Perspectief op de Mediation Richtlijn Toen in 2004 de Europese Commissie met het voorstel kwam voor een richtlijn betreffende

Nadere informatie

fiscale geschriften Goed koopmansgebruik Editie 2012 prof. dr. a.o. lubbers inkomstenbelasting

fiscale geschriften Goed koopmansgebruik Editie 2012 prof. dr. a.o. lubbers inkomstenbelasting 19 fiscale geschriften Goed koopmansgebruik Editie 2012 prof. dr. a.o. lubbers inkomstenbelasting Goed koopmansgebruik prof.dr. A.O. Lubbers Editie 2012 Sdu Uitgevers Den Haag, 2012 Meer informatie over

Nadere informatie

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk opgaven- en werkboek Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Belastingwetgeving 2015

Belastingwetgeving 2015 Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Belastingwetgeving Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Eerste druk Uitgeverij

Nadere informatie

Mediation als alternatief

Mediation als alternatief Mediation als alternatief Mediation als alternatief Bemiddeling door hulp- en dienstverleners Bert la Poutré Michael Boelrijk Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Jaarrekening Opgaven- en werkboek Jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

ARBOMANAGEMENT EN DUURZAAM WERKEN

ARBOMANAGEMENT EN DUURZAAM WERKEN ARBOMANAGEMENT EN DUURZAAM WERKEN 43 ARBO informatie Ongevallenonderzoek De eerste stap in het leren van ongevallen Auteurs: dr. W.J.T. van Alphen, Stichting Post Hoger Onderwijs Veiligheidskunde (PHOV)

Nadere informatie

De Mediation-richtlijn: de laatste aanwinst voor de geschillenbeslechting in Europa

De Mediation-richtlijn: de laatste aanwinst voor de geschillenbeslechting in Europa De Mediation-richtlijn: de laatste aanwinst voor de geschillenbeslechting in Europa Gepubliceerd in Ondernemingsrecht 2008, nr. 8, p. 328-330. De paginanummers worden in de tekst weergegeven door [xx].

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN Tweede druk Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Yvonne van de Voort Tweede

Nadere informatie

Fiscale en civiele gevolgen

Fiscale en civiele gevolgen Fiscale Praktijkreeks Echtscheiding Fiscale en civiele gevolgen drs. R.M. Kavelaars-Niekoop FM mr. A.N. Labohm tweede druk Fiscale Praktijkreeks Echtscheiding Fiscale en juridische gevolgen Tweede druk

Nadere informatie

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen m * * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden L E X I C O N van arbeidsrecht en arbeidsverhoudingen ** k EUR op ir EUROPESE STICHTING TOT VERBETERING VAN DE LEVENS- EN

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 1 Inleiding belastingrecht Bart Kosters Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

12 merken, 13 ongelukken

12 merken, 13 ongelukken 12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie

Bedrijfsadministratie Bedrijfsadministratie Opgaven Niveau 5 MBA Peter Kuppen Frans van Luit Bedrijfsadministratie MBA Niveau 5 Opgaven Opgaven Bedrijfsadminstratie MBA Niveau 5 P. Kuppen F. van Luit Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Praktijkboek verjarings- en vervaltermijnen in de bouw

Praktijkboek verjarings- en vervaltermijnen in de bouw Praktijkboek verjarings- en vervaltermijnen in de bouw ISBN 978-90-78066-42-2 NUR 822 2010, S.J.H. Rutten, Stichting Instituut voor Bouwrecht Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

De aansprakelijkheidsverzekering

De aansprakelijkheidsverzekering De aansprakelijkheidsverzekering Dit boek is het achtste deel van een boekenreeks van Uitgeverij Paris: de ACIS-serie. ACIS staat voor het UvA Amsterdam Centre for Insurance Studies. Dit multidisciplinaire

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Zevende druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Zevende druk Noordhoff

Nadere informatie

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Periodeafsluiting Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie

Basiskennis Calculatie Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff

Nadere informatie

Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris!

Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris! Rotterdam Institute of Private Law Accepted Paper Series Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris! Prof. mr. A.J.M. Nuytinck Published in Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat en Registratie (WPNR), 139,

Nadere informatie

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING uitwerkingen Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B. Jacques Honkoop Ngi IT-Recht 6 maart 2014

Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B. Jacques Honkoop Ngi IT-Recht 6 maart 2014 Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B Ngi IT-Recht 6 maart 2014 Agenda Bemiddelen of beslechten ADR De rechter Inschakeling van deskundigen Afdwingbaarheid Overzicht maart 2014 2 Vorige eeuw:

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Achtste druk Noordhoff

Nadere informatie

2.9 Juridische hangijzers in mediations voor de niet-jurist. Aai Schaberg Schaberg Advocatuur & Mediation

2.9 Juridische hangijzers in mediations voor de niet-jurist. Aai Schaberg Schaberg Advocatuur & Mediation 2.9 Juridische hangijzers in mediations voor de niet-jurist Aai Schaberg Schaberg Advocatuur & Mediation MfN Mediation congres Juridische hangijzers in mediation voor de niet-jurist Mr. A. Schaberg 28

Nadere informatie

Partijautonomie in het relatievermogensrecht

Partijautonomie in het relatievermogensrecht Partijautonomie in het relatievermogensrecht Initium sapientiae timor Dei Laudatio eius manet in saeculum saeculi Voor Pauline, Pien, Josephine en Eleonore Partij autonomie in het relatievermogensrecht

Nadere informatie

Uitzonderingen Aanbestedingsrecht. klassieke overheden

Uitzonderingen Aanbestedingsrecht. klassieke overheden Uitzonderingen Aanbestedingsrecht klassieke overheden Uitzonderingen Aanbestedingsrecht klassieke overheden mr. drs. T.H.G. (Tim) Robbe uitzonderingen aanbestedingsrecht Berghauser Pont Publishing Postbus

Nadere informatie

Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B

Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B Ngi IT-Recht 6 maart 2014 Agenda Bemiddelen of beslechten ADR De rechter Inschakeling van deskundigen Afdwingbaarheid Overzicht maart 2014 2 www.nvbi.nl

Nadere informatie

DE INVLOED VAN HET INTERNET OP DE NEDERLANDSE EXPORT HOE HOUDEN WIJ ONZE VOORSPRONG VAST?

DE INVLOED VAN HET INTERNET OP DE NEDERLANDSE EXPORT HOE HOUDEN WIJ ONZE VOORSPRONG VAST? DE INVLOED VAN HET INTERNET OP DE NEDERLANDSE EXPORT HOE HOUDEN WIJ ONZE VOORSPRONG VAST? COLOFON Voor lezingen en meer informatie over deze uitgave benadert u de auteur: Geert J. Nijkamp Apartado de Correos

Nadere informatie

Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet

Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet Preadviezen voor de Vereniging voor Bouwrecht Nr. 38 Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet prof. mr. J.M.

Nadere informatie

FYSIEKE BELASTING EN PSA

FYSIEKE BELASTING EN PSA FYSIEKE BELASTING EN PSA 08 ARBO informatie Zittend en staand werken Richtlijnen voor een goede inrichting van de werkplek Arbo-Informatie De reeks Arbo-Informatie bestaat uit 60 thematische praktijkboeken.

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2012

Belastingrecht voor het ho 2012 Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen opgaven Deel 9 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen

Nadere informatie

Basisstudie in het boekhouden

Basisstudie in het boekhouden OPGAVEN Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren, P. Kuppen, E. Rijswijk Zevende druk Basisstudie in het boekhouden Opgavenboek Opgavenboek Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren

Nadere informatie

Belastingrecht MBA 2014

Belastingrecht MBA 2014 Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 6 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten 1

Nadere informatie

2013 Sdu Uitgevers, Den Haag Academic Service is een imprint van Sdu Uitgevers bv. Artikelnummer 26583SH

2013 Sdu Uitgevers, Den Haag Academic Service is een imprint van Sdu Uitgevers bv. Artikelnummer 26583SH Studiehulp bij Meer informatie over deze en andere uitgaven kunt u verkrijgen bij: Sdu Klantenservice Postbus 20014 2500 EA Den Haag tel.: (070) 378 98 80 www.sdu.nl/service 2013 Sdu Uitgevers, Den Haag

Nadere informatie

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Majone Steketee Sandra ter Woerds Marit Moll Hans Boutellier Een evaluatieonderzoek naar zes pilotprojecten Assen 2006 2006 WODC, Ministerie van Justitie.

Nadere informatie

Frank en Vrij. Thunnissen-bundel. onder redactie van. mr. J.F. de Groot / mr. H.M. Slaghekke

Frank en Vrij. Thunnissen-bundel. onder redactie van. mr. J.F. de Groot / mr. H.M. Slaghekke Frank en Vrij Frank en Vrij Thunnissen-bundel onder redactie van mr. J.F. de Groot / mr. H.M. Slaghekke ISBN 978-90-78066-26-2 NUR 820 Omslagontwerp en binnenwerk: Rob Kluitenberg 2009, Stichting Instituut

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012 WIJZIGINGSBLAD A2 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 Publicatiedatum : 1 april 2012 Ingangsdatum : 1 april 2012 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A2:2012/BMI 2002 Pagina 2/5 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Niveau 4 P Mariëlle de Kock elementaire praktijk van de kostencalculatie Niveau 4 (P) Werkboek Mariëlle de Kock Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Mediation in zakelijke geschillen

Mediation in zakelijke geschillen Mediation in zakelijke geschillen M r. P. v a n d e r V e l d * Inleiding Zowel bij de wetgever als in de rechtspraak en literatuur zijn de laatste tijd nogal wat ontwikkelingen op het gebied van mediation.

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010 WIJZIGINGSBLAD A2 Nationale Beoordelingsrichtlijn BORG 2005 versie 2 Procescertificaat voor het ontwerp, de installatie en het onderhoud van inbraakbeveiliging BORG 2005 versie 2 / A2 Publicatiedatum :

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/73768

Nadere informatie

Grensoverschrijdende erkenning en tenuitvoerlegging. mr. dr. M. Freudenthal

Grensoverschrijdende erkenning en tenuitvoerlegging. mr. dr. M. Freudenthal Grensoverschrijdende erkenning en tenuitvoerlegging mr. dr. M. Freudenthal Sdu Uitgevers Den Haag, 2009 Inhoud Afkortingen / XI Woord vooraf/xiii 1. Historische ontwikkelingen / 1 1.1. Inleiding/l 1.1.1.

Nadere informatie

NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE

NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE Kleos Postbus 23 7400 GA Deventer T: 0570 67 35 55 F: 0172 46 69 98 E: software@kluwer.nl I: kleos.kluwer.nl/ Hoewel bij deze uitgave de uiterste zorg is

Nadere informatie

Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1

Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1 Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1 Prof. mr. A.J.M. Nuytinck, hoogleraar privaatrecht, in het bijzonder personen-, familie- en erfrecht, aan de Erasmus Universiteit

Nadere informatie

vfas- (SCHEIDINGS)MEDIATIONOVEREENKOMST vfas-lid (advocaat-mediator)

vfas- (SCHEIDINGS)MEDIATIONOVEREENKOMST vfas-lid (advocaat-mediator) vfas- (SCHEIDINGS)MEDIATIONOVEREENKOMST vfas-lid (advocaat-mediator) De ondergetekenden: Mr. @, in deze optredend als advocaat-mediator, kantoorhoudende te @ aan de @. Mr. @ is lid van de vfas ( www.verenigingfas.nl).

Nadere informatie

vfas- (SCHEIDINGS)MEDIATIONOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR

vfas- (SCHEIDINGS)MEDIATIONOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR vfas- (SCHEIDINGS)MEDIATIONOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR De ondergetekenden: De vfas-advocaat scheidingsmediator, hierna te noemen vfas-advocaat familiemediator mr. A.J. de Jong, in deze optredend als advocaat-scheidingsmediator,

Nadere informatie

vfas- (SCHEIDINGS)BEMIDDELINGSOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR

vfas- (SCHEIDINGS)BEMIDDELINGSOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR vfas- (SCHEIDINGS)BEMIDDELINGSOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR De ondergetekenden: De vfas-advocaat scheidingsbemiddelaar, hierna te noemen vfas-advocaat familiemediator mr. R.R.J.A. Olie-Hallmans, in deze

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren UITWERKINGEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

MEDIATIONOVEREENKOMST.

MEDIATIONOVEREENKOMST. MEDIATIONOVEREENKOMST. De ondergetekenden: Lamers Echtscheidingsbemiddeling en advies, de heer J.P.H. Lamers, hierna te noemen Lamers Scheidingsadvies, kantoorhoudende te 6021MS Budel aan het Zustershof

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis s-gravenhage, 2015 Omslagfoto Het voorbereiden van renovatiewerkzaamheden

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Yvonne van de Voort

Nadere informatie

Leidraad inbrengwaarde

Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde drs. ing. F.H. de Bruijne RT ir. ing. T.A. te Winkel RT ISBN: 978-90-78066-47-7 NUR 820-823 2010, Instituut voor Bouwrecht Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 7 Erfbelasting en schenkbelasting Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

USA STATE - TEXAS - UTAH - VERMONT - VIRGINIA - WASHINGTON - WEST VIRGINIA - WISCONSIN - WYOMING

USA STATE - TEXAS - UTAH - VERMONT - VIRGINIA - WASHINGTON - WEST VIRGINIA - WISCONSIN - WYOMING OMZENDRIEF AAN DE GEMEENTEESTUREN HOOFDSTUK 36 / HAPITRE 36 PERMIS DE ONDUIRE NATIONAUX ÉTRANGERS NON-EUROPÉENS NIET-EUROPESE UITENLANDSE NATIONALE RIJEWIJZEN ANNEXES / IJLAGEN STATES - ALAAMA - ALASKA

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN Tweede druk Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

De zorgplicht van scholen voor leerlingen: de praktijk

De zorgplicht van scholen voor leerlingen: de praktijk AANSPRAKELIJKHEID VAN SCHOLEN mr.dr. b.m. paijmans Aansprakelijkheid van scholen De zorgplicht van scholen voor leerlingen: de praktijk 134 Aansprakelijkheid van scholen De zorgplicht van scholen voor

Nadere informatie

Gedragsregels voor de MfN-registermediator

Gedragsregels voor de MfN-registermediator Gedragsregels voor de MfN-registermediator Deze gedragsregels zijn een richtlijn voor het gedrag van de MfN-registermediator. Zij dienen tevens als informatievoorziening voor betrokkenen en als maatstaf

Nadere informatie

Magna Charta Burgerlijk Procesrecht Programma van de leergang

Magna Charta Burgerlijk Procesrecht Programma van de leergang Magna Charta Burgerlijk Procesrecht Programma van de leergang Module Spreker Datum 1 Internationaal privaatrecht en procesrecht - mr. M. Zilinsky, universitair docent Vrije Universiteit Di 4 oktober 2011

Nadere informatie

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Communiceren met ziel en zakelijkheid Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Copyright: Uitgeverij Boom Nelissen, Amsterdam & Silvia Blankestijn, 2012 Omslag: Bart van den Tooren, Bureau

Nadere informatie

Dokters voor de rechter

Dokters voor de rechter Dokters voor de rechter Tien jaar tuchtuitspraken in Medisch Contact Paul Rijksen Reed Business, Amsterdam Medisch Contact, Utrecht Inleiding.indd 1 Reed Business, Amsterdam 2011 Medisch Contact, Utrecht

Nadere informatie

DE ADVOCAAT. De advocaat DE ADVOCAAT. Deskundig, integer en onafhankelijk

DE ADVOCAAT. De advocaat DE ADVOCAAT. Deskundig, integer en onafhankelijk Nederlandse Orde van Advocaten Neuhuyskade 94 2596 XM Den Haag Postbus 30851 2500 GW Den Haag Telefoon: (070) 335 35 54 E-mail: helpdesk@advocatenorde.nl Website: www.advocatenorde.nl DESKUNDIG, INTEGER

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/5 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie)

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Januari 2012 Hanzehogeschool Groningen Colofon Titel Co-makership rond Leven

Nadere informatie

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Een rechtsvergelijking tussen Nederland, Noorwegen en Zweden Child maintenance: a shared responsibility A legal comparison between the Netherlands,

Nadere informatie

Analyse proceskansen. Geachte heer R

Analyse proceskansen. Geachte heer R te Per e-mail Ministerie van Financiën uw ref. - inzake Analyse proceskansen 10 juli 2015 Geachte heer R 1 Inleiding 1.1 Vandaag, op 10 juli 2015, heeft de tweede aandeelhoudersvergadering van de N.V.

Nadere informatie

Over de transformatie van ex-partners in collega-ouders en de kindermomenten in bemiddeling. Cees van Leuven en Annelies Hendriks

Over de transformatie van ex-partners in collega-ouders en de kindermomenten in bemiddeling. Cees van Leuven en Annelies Hendriks Over de transformatie van ex-partners in collega-ouders en de kindermomenten in bemiddeling Cees van Leuven en Annelies Hendriks Kind in bemiddeling Eerste druk van deze titel werd uitgegeven door Jabalis

Nadere informatie

vfas- (SCHEIDINGS)BEMIDDELINGSOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR De ondergetekenden:

vfas- (SCHEIDINGS)BEMIDDELINGSOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR De ondergetekenden: vfas- (SCHEIDINGS)BEMIDDELINGSOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR De ondergetekenden: De vfas-advocaat scheidingsbemiddelaar, hierna te noemen vfas-advocaat familiemediator mr. M.A. Zon, in deze optredend als

Nadere informatie

Arbo. Begrijpelijke werk- en veiligheidsinstructies. Informatie. r ic htlijn voor de arbocatalogus. Corrien Blom en Inge Leenders, BureauTaal

Arbo. Begrijpelijke werk- en veiligheidsinstructies. Informatie. r ic htlijn voor de arbocatalogus. Corrien Blom en Inge Leenders, BureauTaal r ic htlijn voor de arbocatalogus Arbo Informatie Begrijpelijke werk- en veiligheidsinstructies In de Arbowet staat dat werkgevers moeten zorgen voor goede werk- en veiligheidsinstructies. Dat hoort bij

Nadere informatie

Praktische toelichting op de UAV-GC 2005

Praktische toelichting op de UAV-GC 2005 Praktische toelichting op de UAV-GC 2005 prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis mr. A.Z.R. Koning Eerste druk s-gravenhage - 2015 Omslagfoto: De foto op het omslag is van het 3M gebouw gelegen aan de rechterzijde

Nadere informatie

VAN GESCHIL TOT OPLOSSING

VAN GESCHIL TOT OPLOSSING VAN GESCHIL TOT OPLOSSING Onder redactie van Mr. P.C. van Schelven Met bijdragen van A.J. van den Berg J.J. Borking E.R. Gathier R. Grandia F.D. von Hombracht-Brinkman L.F.A. Husson A.P. Meijboom J.B.F.

Nadere informatie

conflicten en hun oplossing

conflicten en hun oplossing conflicten en hun oplossing Dirk HUYGENS Corbus Advocaten cvba Amerikalei 79, 2000 ANTWERPEN T : +32 3 286 06 50 F : +32 3 230 45 30 E : dirk.huygens@corbus.be W : www.corbus.be 1 1. Klassieke benadering

Nadere informatie

stand van zaken en kansen voor de Registermediator

stand van zaken en kansen voor de Registermediator 1 De mediationwetgeving: stand van zaken en kansen voor de Registermediator Jaarvergadering NMV F. Schonewille 2 juni Nieuwegein 2 Drie wetsvoorstellen: I II III Wet Registermediator Wet bevordering van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 232 Wijziging van de Wet luchtvaart en de Luchtvaartwet ter implementatie van verordening (EG) nr. 2111/2005 inzake de vaststelling van een

Nadere informatie

NMI Mediation Reglement 2008

NMI Mediation Reglement 2008 NMI Mediation Reglement 2008 Artikel 1 Definities In dit Reglement wordt verstaan onder: a. Kwestie: de in de Mediationovereenkomst omschreven kwestie. b. Certificerende Instelling: de instelling die certificaten

Nadere informatie

COMMENTAAR OP HET WETSVOORSTEL BEVORDERING VAN MEDIATION IN HET BURGERLIJK RECHT VAN 25 APRIL 2013

COMMENTAAR OP HET WETSVOORSTEL BEVORDERING VAN MEDIATION IN HET BURGERLIJK RECHT VAN 25 APRIL 2013 COMMENTAAR OP HET WETSVOORSTEL BEVORDERING VAN MEDIATION IN HET BURGERLIJK RECHT VAN 25 APRIL 2013 9 MEI 2013 Herengracht 551 Contactpersoon: 1017 BW Amsterdam Ellen Soerjatin T 020 530 5200 E ellen.soerjatin@steklaw.com

Nadere informatie

1.1 De partijen geven hierbij opdracht aan # om overeenkomstig de Gedragsregels voor hen als vfas-advocaatscheidingsmediator

1.1 De partijen geven hierbij opdracht aan # om overeenkomstig de Gedragsregels voor hen als vfas-advocaatscheidingsmediator vfas- (SCHEIDINGS)MEDIATIONOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR De ondergetekenden: De vfas-advocaat familiemediator, #, in deze optredend als vfas-advocaat-scheidingsmediator, kantoorhoudende te Amersfoort aan

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Afkortingen. 1 inleiding en verantwoording 1

Inhoudsopgave. Afkortingen. 1 inleiding en verantwoording 1 Inhoudsopgave Afkortingen XIII 1 inleiding en verantwoording 1 Deel i 1.1 Introductie van het thema 1 1.2 Nadere afbakening van de onderzoeksvraag 5 1.3 Plan van aanpak en deelvragen 7 1.4 Afbakening en

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID bouwkundige brandveiligheid Versie : 1.0 Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/6 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Verpleegkundig redeneren en CanMEDS-rollen in de eerste lijn Henk Rosendal Reed Business Education, Amsterdam Reed Business, Amsterdam 2015 Omslagontwerp

Nadere informatie

Mediation, bindend advies, arbitrage of toch maar naar de overheidsrechter?

Mediation, bindend advies, arbitrage of toch maar naar de overheidsrechter? Mediation, bindend advies, arbitrage of toch maar naar de overheidsrechter? Nick Verboom 1 Inhoudsopgave Casus...3 Standpunt van de consument...3 Standpunt van de leverancier...3 Juridische aspecten van

Nadere informatie

DNR 2011 Toegelicht. mr. A.M. Ubink mr. A. Oldengarm. Eerste druk

DNR 2011 Toegelicht. mr. A.M. Ubink mr. A. Oldengarm. Eerste druk DNR 2011 Toegelicht DNR 2011 Toegelicht mr. A.M. Ubink mr. A. Oldengarm Eerste druk s-gravenhage - 2012 Omslagfoto: Het 35,2 meter lange, 15 meter hoge en 14,4 meter brede Rijkspaviljoen op de Floriade

Nadere informatie

L f. vfas- (SCHEIDINGS)MEDIATIONOVEREENKOMST vfas-lid. De ondergetekenden:

L f. vfas- (SCHEIDINGS)MEDIATIONOVEREENKOMST vfas-lid. De ondergetekenden: vfas- (SCHEIDINGS)MEDIATIONOVEREENKOMST vfas-lid De ondergetekenden: Mr...., in deze optredend als advocaat-mediator, kantoorhoudende te 1083 HJ Amsterdam aan de De Boelelaan 7. Mr.... is advocaat-lid

Nadere informatie

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas schaalrekenen PROJECT aardrijkskunde en wiskunde 1 vmo-t/havo naam klas Auteurs Femke Trap José Spaan Bonhoeffer College, Castricum 2006 EPN, Houten, The Netherlands. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet

Nadere informatie

EXECUTIE EN VERREKENING

EXECUTIE EN VERREKENING EXECUTIE EN VERREKENING Geregeld komt het in familiezaken voor dat in het dictum van de uitspraak niet het bedrag wordt genoemd dat de één aan de ander verschuldigd is. Vaak gebeurt dit in verdelingszaken

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Het belang van Arbitrage en Mediation voor Suriname

Het belang van Arbitrage en Mediation voor Suriname Het belang van Arbitrage en Mediation voor Suriname Burgerrechtelijke geschillen dienen volgens de bestaande wetgeving in beginsel door de Kantonrechter (overheidsrechter) te worden opgelost. In art. 500

Nadere informatie

Microsoft Security Essentials downloaden

Microsoft Security Essentials downloaden Wegwijs in internet Thuis in Windows Vista Thuis in Windows 7 Microsoft Security Essentials downloaden Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Microsoft Security

Nadere informatie

BEMIDDELING DOOR DE MAKELAAR BIJ DE KOOP EN VERKOOP VAN ONROERENDE ZAKEN

BEMIDDELING DOOR DE MAKELAAR BIJ DE KOOP EN VERKOOP VAN ONROERENDE ZAKEN BEMIDDELING DOOR DE MAKELAAR BIJ DE KOOP EN VERKOOP VAN ONROERENDE ZAKEN EEN WETENSCHAPPELIJKE PROEVE OP HET GEBIED VAN DE RECHTSGELEERDHEID PROEFSCHRIFT TER VERKRIJGING VAN DE GRAAD VAN DOCTOR AAN DE

Nadere informatie