REGIONALE DUURZAAMHEIDSAGENDA

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "REGIONALE DUURZAAMHEIDSAGENDA 2013-2016"

Transcriptie

1 REGIONALE DUURZAAMHEIDSAGENDA samen leidt tot meer - INLEIDING Totstandkoming De voorliggende regionale duurzaamheidsagenda is de opvolger van de regionale klimaatagenda van de stadsregio Rotterdam. Hierin hebben de 15 regiogemeenten de krachten gebundeld om samen te werken aan een forse reductie van de CO -uitstoot. De agenda beschrijft de thema s waarop de regiogemeenten de komende vier jaar willen samenwerken. De scope van de agenda is verbreed naar duurzaamheid in relatie tot energietransitie en besparing, waarbij de doelstelling van CO -reductie van kracht blijft. Dit betekent dat er in deze agenda meer aandacht is voor het economisch en maatschappelijk rendement van duurzaamheid dan in de Klimaatagenda Verder is bepaald meer de samenwerking met andere partijen aan te gaan om de ambities te realiseren. Voor het opstellen van deze agenda is eerst een consultatietraject uitgevoerd. Daarin is gebleken dat er zowel bij de gemeenten als bij externe partijen uit de regio veel ambities en ideeën zijn op het gebied van duurzaamheid, dat er behoefte is aan samenwerking en dat flexibiliteit in de agendering gewenst is. Op basis van de evaluatie, de consultatieronde en het daaruit voortgekomen werkatelier is deze regionale duurzaamheidsagenda opgesteld. Leeswijzer De regionale duurzaamheidsagenda is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 1 is het algemene deel van de agenda beschreven. Hierin wordt achtereenvolgens ingegaan op het beleidskader van de agenda, de maatschappelijke context waarbinnen de agenda wordt uitgevoerd, de focus en ambities van de agenda, de werkwijze waarop de agenda zal worden uitgevoerd en de daarbij behorende organisatie. In het tweede hoofdstuk zijn de verschillende rollen van de stadsregio samengevat. Het derde hoofdstuk geeft voor de periode een overzicht van de inhoudelijke en de procesmatige thema s die in de regionale duurzaamheidsagenda centraal staan. Per thema is een korte omschrijving en daaraan verbonden ambitie van de stadsregio opgesteld. Hoofdstuk 4 bestaat uit de uitvoeringsagenda voor 013. Per (sub)thema wordt een factsheet opgesteld met daarin een beschrijving van de activiteiten/resultaten voor 013, de betrokken samenwerkingspartners, de bijdrage aan de uitgangspunten van de regionale duurzaamheidsagenda en de rol van de stadsregio. De bijlage bevat een groslijst met per thema een beschrijving van activiteiten die de komende jaren kunnen worden uitgevoerd. Deze dynamische groslijst is de komende jaren de bron voor het samenstellen van de jaarlijkse uitvoeringsagenda. 1

2 1. ALGEMEEN Regionaal Strategische Agenda In de Rotterdamse regio, met haven- en industriecomplex en een intensief gebruikt stedelijk gebied, is de druk op de leefomgevingskwaliteit hoog. Om de regio als internationaal aantrekkelijk vestigingsgebied met een prettig woonklimaat neer te zetten is het van essentieel belang om de regio duurzaam te ontwikkelen en in te richten. In de Regionaal Strategische Agenda van de stadsregio is daarom vastgesteld dat duurzaamheid een integraal onderdeel vormt van het werk van de stadsregio. Bij de duurzame ontwikkeling gaat de stadsregio uit van de zogenoemde 3P-benadering: people, planet, prosperity. Voor elke pijler streeft de stadsregio naar een concrete verbetering. Hierbij geldt dat verbetering van de ene P niet ten koste mag gaan van één of beide andere P s. De stadsregio ziet duurzame ontwikkeling niet als einddoel, maar als een proces waarbij aandacht is voor: 1. een integrale aanpak afstemming tussen de economische, sociale en milieukwaliteit. houdbaarheid over de generaties heen rekening houdend met de korte én lange termijn 3. houdbaarheid over de grenzen heen rekening houdend met de effecten buiten de regio De regionale Klimaatagenda De regionale klimaatagenda heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de duurzame ontwikkeling van de regio. In deze klimaatagenda hebben de gemeenten de krachten gebundeld om gezamenlijk bij te dragen aan de doelstelling om in 05 40% minder CO uit te stoten dan in Van deze doelstelling is de globale indicatie dat de helft gerealiseerd wordt met landelijk en Europees beleid. Voor de andere helft staan de regiogemeenten aan de lat. In totaal zijn hiertoe vijftien samenwerkingsprojecten geformuleerd op de thema s wonen, bedrijven, duurzame energie, gemeentelijke organisatie, verkeer en vervoer en monitoring en communicatie. De regionale klimaatagenda is geëvalueerd en hierin is geconcludeerd dat samen leidt tot meer : meer effectiviteit en meer efficiency. Effectiviteit soms in termen van concrete CO -reductie, maar meestal in de vorm van het creëren van randvoorwaarden om op termijn samen doelen te kunnen bereiken. Efficiency in termen van het uitwisselen van kennis en ervaring, beschikbare capaciteit en het slim benutten van geld. Verder is geconcludeerd dat mede door het wegvallen van overheidsfinanciering, er behoefte is aan meer samenwerking met publieke en private organisaties. Uitgangspunten voor de regionale duurzaamheidsagenda De regiogemeenten hebben de evaluatie in hun colleges besproken (mei-juni 01). In de stuurgroep van 1 juni 01 is bekrachtigd dat de gemeenten op het gebied van duurzaamheid meerwaarde blijven zien in regionale samenwerking. Tevens is commitment uitgesproken voor het opstellen van een vervolgagenda. Hierbij zijn de volgende uitgangspunten vastgesteld: Stel het realiseren van energiebesparing en duurzaam energieverbruik voorop (planet), waarbij nadrukkelijk ook de meerwaarde voor welzijn en leefomgevingskwaliteit van de bewoners (people) en voor de verbetering van de regionale en lokale economie (prosperity) moet kunnen worden aangetoond. Zorg voor een goede borging en verankering in de eigen gemeentelijke organisatie. Zoek samenwerking met markt, kennisinstellingen en andere partners in de regio. Kies als gemeente c.q. regio in elk project een rol die past bij het initiatief en de fase waarin het verkeert. Verklein de afhankelijkheid van overheidssubsidies door rondom projecten sluitende businesscases te organiseren samen met partners in de regio.

3 Samenhang met gemeentelijk beleid Elke gemeente heeft zijn eigen beleid op het gebied van duurzaamheid geformuleerd. Dit gaat veelal over lokale ambities en situaties. De regionale duurzaamheidsagenda is niet de overkoepelende agenda voor alle lokale plannen, maar wil die projecten en ideeën die met een regionale opschaling een goede bijdrage aan de doelstellingen kunnen leveren graag opnemen in de uitvoeringsagenda. Omgekeerd zullen de regiogemeenten in hun gemeentelijke plannen de noties uit de duurzaamheidsagenda overnemen wanneer hun gemeente een rol speelt in de uitvoering. Voordat wordt ingegaan op de vertaling van deze uitgangspunten in de regionale duurzaamheidsagenda is hieronder eerst de maatschappelijke context beschreven. Maatschappelijke ontwikkelingen In het regeerakkoord van het kabinet Rutte-II staan enkele passages over duurzaamheid waaruit blijkt dat het thema landelijk aandacht krijgt, maar dat er weinig tot geen geld beschikbaar is voor regionale en lokale overheden om de ontwikkeling te stimuleren. Noties die van belang zijn voor de regionale duurzaamheidsagenda zijn: Het aandeel duurzame energie zal in 00 16% moeten omvatten. Om de nodige innovatie te stimuleren, wordt een optimale mix ingezet van subsidies (SDE+) en mogelijk ook de leveranciersverplichting en bijmengverplichtingen. Ook energiebesparing krijgt prioriteit. De aanpak van de Green Deals wordt uitgebreid met ten minste een besparingsdeal met energiebedrijven en woningbouwcorporaties voor een versnelling in het verduurzamen van de bestaande woningen. Ook voor kantoren, scholen en andere gebouwen wordt energiebesparing via energiebedrijven op deze wijze bevorderd. Het kabinet zal dit ondersteunen door waar mogelijk belemmeringen in wet- en regelgeving weg te nemen. Het kleinschalig, duurzaam opwekken van (zonne-)energie waarvoor geen rijkssubsidie wordt ontvangen, wordt fiscaal gestimuleerd. Elektrisch vervoer biedt veel kansen voor Nederland. Met netbeheerders, energiebedrijven en lokale overheden worden afspraken gemaakt over de laadinfrastructuur om de groei van elektrische mobiliteit verder te stimuleren. Biomassa moet zo hoogwaardig mogelijk worden ingezet ( cascadering ). Dat duurzaamheid niet alleen van bovenaf wordt gestimuleerd, maar dat ook juist van onderop allerlei activiteiten worden ondernomen blijkt onder andere uit de vele particuliere initiatieven om tot duurzaam energiegebruik te komen en het maatschappelijk verantwoord ondernemen van bedrijven. Dit alles leidt tot een steeds sterker wordend platform voor duurzame ontwikkeling en zet een zichtbare en tevens noodzakelijke gedragsverandering in gang. Ook bij de regiogemeenten is deze trend niet meer weg te denken en zijn er talloze aansprekende voorbeelden van duurzaamheidsinitiatieven terug te vinden. Samenwerkingspartners Cruciaal in de regionale duurzaamheidsagenda is de samenwerking met andere overheden, ondernemingen en onderwijs/onderzoeksinstellingen (de drie O s). Publieke samenwerkingspartners Er zijn meer overheden met ambities op het gebied van duurzaamheid, energie transitie en CO - reductie zoals het Stadsgewest Haaglanden, Drechtsteden, de provincie Zuid-Holland, het Rotterdam Climate Initiative (RCI) en DCMR. De samenwerking met deze organisaties wordt binnen de regionale duurzaamheidsagenda voortgezet. Een belangrijke ontwikkeling voor de publieke samenwerking in de regio is door het rijk aangekondigde afschaffing van de WGR+. Hoewel nog niet bekend is wanneer dit zal ingaan, hebben de wethouders Milieu van de regiogemeenten aangegeven de samenwerking op het gebied van duurzaamheid voort te willen zetten. Verder ligt het in de lijn van de verwachting dat op het gebied van duurzaamheid meer de samenwerking wordt gezocht met de gemeenten in het 3

4 Stadsgewest Haaglanden. Een aantal thema s in deze regionale duurzaamheidsagenda sluit goed aan op de ambities en activiteiten van het Stadsgewest en biedt goede mogelijkheden voor samenwerking. Het gaat dan met name om verbeteren energieprestaties, klimaatadaptatie, zonneenergie, biomassa, duurzame mobiliteit en monitoring. Bij de herijking van de Regionaal Strategische Agenda medio 013 wordt benoemd hoe regionale ambities, programma s en projecten een vervolg krijgen. Dan is ook bekend hoe de aangekondigde afschaffing van de WGR+ vorm krijgt en wat de inhoud is van de strategische agenda van de Metropoolregio. De regiogemeenten maken rond de zomer 013 met elkaar afspraken over de organisatie en financiering van de regionale duurzaamheidsagenda na afschaffing van de WGR+. Daarbij wordt gekeken naar mogelijkheden om aan te sluiten bij bestaande of nog te ontwikkelen samenwerkingsverbanden. Een andere belangrijke samenwerkingsvorm is de Lokale Klimaat Agenda (LKA) die namens het Rijk door AgentschapNL gepropageerd wordt. De overheden die hierin actief zijn wisselen kennis uit over (succesvolle) projecten en gaan samen op zoek naar mogelijkheden om ambities waar te kunnen maken in leergroepen op verschillende thema s. AgentschapNL kijkt op welke manier het Rijk kan en wil samenwerken en kan met de vergaarde kennis de gewenste aanpassing van bepaalde regelgeving onderbouwen. Voor de regiogemeenten zijn binnen de LKA veel ideeën en kennis beschikbaar. Waar mogelijk wordt binnen de regionale duurzaamheidsagenda hiervan gebruik gemaakt. De samenwerking met de twee andere O s vindt nu incidenteel plaats en zal een intensiever karakter krijgen. Ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen worden nauwer betrokken bij de invulling en uitvoering van activiteiten. Voor gemeenten zijn ook de bewoners belangrijke samenwerkingspartners. Zij ontwikkelen steeds vaker zelf allerlei initiatieven op het gebied van duurzaamheid. Gemeenten krijgen steeds meer zicht op het scala aan initiatieven. Deze agenda beoogt de regiogemeenten te ondersteunen bij het faciliteren van bewonersinitiatieven door waar mogelijk belemmeringen weg te nemen en door het uitwisselen van de kennis en ervaring van de regiogemeenten. Private samenwerkingspartners Met veel innovatief vermogen hebben het bedrijfsleven samen met kennis- en onderzoeksinstellingen de afgelopen jaren succesvolle maatregelen genomen en technieken ontwikkeld die bijdragen aan een verdere verduurzaming. Er is veel ervaring opgedaan en kennis gegenereerd, waarvan de overheid gebruik kan maken. Tegelijkertijd hebben bedrijven en kennisinstellingen de overheid nodig voor het wegnemen van praktische belemmeringen en het bieden van platforms om duurzame oplossingen te implementeren. De insteek van de regionale duurzaamheidsagenda is dan ook aan te sluiten bij deze ontwikkelingen en optimaal gebruik te maken van elkaars kwaliteiten. Ambitie en reikwijdte Ambitie De ambitie van de regiogemeenten en de stadsregio is een transitie te maken naar een duurzame energiehuishouding die niet langer afhankelijk is van fossiele brandstoffen met de bijbehorende CO -uitstoot. De regiogemeenten willen nadrukkelijk aandacht hebben voor de sociale en economische kanten van deze transitie. Het gaat hierbij om een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving en om het bevorderen van een actieve participatie van burgers en het versterken van sociale samenhang. Voor wat betreft de economische kant ligt de nadruk op de verbetering van de lokale en regionale economische vitaliteit. Dit komt tot uiting in het stimuleren van innovatie en het vergroten van de werkgelegenheid bij duurzame ondernemingen en de aandacht voor kostenbeheersing door middel van energiebesparingsmaatregelen en toepassen van duurzame energie. 4

5 Reikwijdte Om aan te sluiten bij de integrale benadering van het onderwerp duurzaamheid en de samenhang tussen de diverse activiteiten zichtbaarder te maken, is gekozen om de benaming van regionale klimaatagenda aan te passen naar regionale duurzaamheidsagenda. Dit betekent overigens niet dat alle inspanningen die worden verricht op het gebied van duurzame ontwikkeling ook in deze agenda worden beschreven; soms wordt volstaan met het verwijzen naar de betreffende stadsregionale programma s waarbinnen deze worden uitgevoerd. De looptijd van de agenda is net als de regionale klimaatagenda vier jaar en heeft betrekking op de periode 013 tot en met 016. De agenda heeft een flexibel karakter (zie Werkwijze), daarom wordt voor ieder jaar een nieuwe uitvoeringsagenda opgesteld. De activiteiten richten zich op het neerzetten van concrete resultaten, die bij voorkeur binnen een jaar gerealiseerd worden. Als daar aanleiding voor is kunnen deze activiteiten tussentijds worden aangepast. Thema s Inhoudelijke thema s De regionale duurzaamheidsagenda bestaat uit vijf inhoudelijke thema s waarop de gemeenten willen samenwerken, te weten: 1. duurzaam gebouwde omgeving,. duurzaam energieverbruik, 3. duurzaam ondernemen, 4. duurzame mobiliteit en 5. Verduurzaming gemeentelijke organisatie. Procesmatige thema s Naast de inhoudelijke thema s is er ook meer aandacht voor procesmatige thema s. Het betreft hier onderwerpen die bijdragen aan de verhoging van efficiency. Het gaat hierbij om A. Financiering, B. Beleidsintegratie, C. Aanbesteding en D. Kennisontsluiting. Deze thema s zijn niet per definitie verbonden aan één inhoudelijk thema, maar kunnen wel bepalend zijn voor het succesvol realiseren van effecten. De inhoudelijke thema s hebben betrekking op het wat en de procesmatige thema s op het hoe van de regionale duurzaamheidsagenda. Inhoud en proces zijn nauw met elkaar verweven, dit betekent dat een procesmatig thema op meerdere inhoudelijke thema s van toepassing kan zijn en ook dat een inhoudelijk thema met meerdere procesmatige thema s van doen heeft. In hoofdstuk 3 zijn de thema s verder uitgewerkt. Kennisontsluiting 1. Duurzaam gebouwde omgeving. Duurzame energie Beleidsintegratie 5. Verduurzaming gemeentelijke organisatie Financiering 3. Duurzaam ondernemen 4. Duurzame mobiliteit Aanbesteding 5

6 Monitoring en communicatie Naast de inhoudelijke en procesmatige thema s zijn monitoring en communicatie van belang voor de duurzaamheidsagenda als geheel. Monitoring is essentieel om de voortgang of het ontbreken daarvan inzichtelijk te maken, tijdig bij te kunnen sturen en om de uiteindelijke effecten te kunnen meten. De monitoring van de agenda is primair gericht op de activiteiten zoals beschreven in de jaarlijkse uitvoeringsagenda. Bij de uitwerking van de activiteiten middels factsheets wordt een SMART geformuleerde doelstelling beschreven waarbij vooraf wordt bepaald op welke wijze (resultaten en/of effecten) er gemonitord wordt. Waar mogelijk wordt het effect van de activiteiten op de CO -reductie of energiebesparing zichtbaar gemaakt. Tevens zal op regionaal en op lokaal niveau de totale CO -uitstoot jaarlijks in beeld gebracht worden. Uit de evaluatie is naar voren gekomen dat bestuurders ook een vinger aan de pols willen houden bij de op regionaal niveau afgeronde projecten uit de klimaatagenda Communicatie is van belang om de inspanningen van regiogemeenten en andere (private) partijen zichtbaar te maken en om de samenwerking binnen de duurzaamheidsagenda te ondersteunen. Rollen De rol van de stadsregio is vooral het ondersteunen van de gemeenten en samenwerkingspartners. Binnen deze faciliterende functie zijn verschillende rollen te onderscheiden die de stadsregio kan vervullen. Hierin wordt een onderscheid gemaakt in de volgende rollen (zie ook hoofdstuk ): Procesbegeleider Verbinder van partijen Kennismakelaar Regisseur Financier Monitor Werkwijze De kern van de regionale duurzaamheidsagenda is het flexibele karakter. De activiteiten en rollen kunnen steeds aangepast worden aan de actualiteit. Daarom wordt elk jaar een nieuwe uitvoeringsagenda opgesteld waarin de activiteiten worden beschreven. Kader voor de selectie van de activiteiten voor de uitvoeringsagenda zijn de inhoudelijke en procesmatige thema s. Afhankelijk van de actualiteit, beschikbare capaciteit en animo worden jaarlijks de activiteiten geprioriteerd en vervolgens concreet uitgewerkt in factsheets. Hierbij wordt het doel beschreven, de op te leveren resultaten, de samenwerkingspartners en deelnemende gemeenten en de rol(len) van de stadsregio. Bij de keuze van de activiteiten worden onderstaande criteria in samenhang gewogen: bijdrage aan energiebesparing en/of de toename van duurzame energie en daarmee CO - reductie; meerwaarde voor het welzijn en de leefomgevingskwaliteit van bewoners; bijdrage aan de regionale en lokale economie; meerwaarde om gezamenlijk op te pakken. Voor wat betreft de samenstelling van de uitvoeringsagenda is gekozen voor een mix van vast en flexibel. Dit houdt in dat bij aanvang van het jaar voor een deel is bepaald welke activiteiten dat jaar worden uitgevoerd. Daarnaast is er ruimte voor ontwikkelingen die zich gedurende het jaar voordoen. Een deel van de agenda bestaat uit (voor)onderzoek, kennisbijeenkomsten en andere verkenningen. Deze zijn bedoeld om vervolgens een betere afweging te kunnen maken en te bepalen welke inspanningen de stadsregio op het betreffende thema zal doen. Organisatie De voortgang van de regionale duurzaamheidsagenda wordt zes keer per jaar besproken in de stuurgroep duurzaamheid (opvolger stuurgroep Klimaat). De stuurgroep bestaat uit alle 6

7 wethouders milieu van de regiogemeenten en een directielid van de DCMR. De portefeuillehouder Groen, Water en Milieu van de stadsregio zit deze stuurgroep voor. Waar het meerwaarde heeft (zoals politieke gevoeligheid, impact, publiciteit) wordt een bestuurlijk trekker benoemd voor een thema of activiteit. Thema s en of activiteiten die een sterke relatie met ruimtelijke ordening hebben, worden in het portefeuillehoudersoverleg GROM geagendeerd. De stuurgroep duurzaamheid vindt plaats aansluitend aan het portefeuillehouderoverleg. Voor het bevorderen van de samenwerking tussen de regiogemeenten en de lokale borging organiseert de stadsregio zes keer per jaar het ambtelijk platform duurzaamheid (opvolger Klimaatplatform). Naast de stuurgroep en het platform duurzaamheid, zullen vanuit de gedachte van beleidsintegratie ook met enige regelmaat de betrokken MT-leden van de regiogemeenten geïnformeerd en geconsulteerd worden. Verder organiseert de stadsregio op ad hoc-basis extra bijeenkomsten op bestuurlijk en ambtelijk niveau met andere publieke en private samenwerkingspartners. Financiën In de meerjarenbegroting van de stadregio is jaarlijks gereserveerd voor de regionale duurzaamheidsagenda. Daarnaast wordt bij de behandeling van de jaarrekening 01 gevraagd het restant van het klimaatbudget (= reserve klimaat van ca ) beschikbaar te houden voor de regionale duurzaamheidsagenda. Uit de regionale Klimaatagenda is ook nog een klein deel van de SLOK-gelden beschikbaar. Dit is geld dat de gemeenten van het rijk hebben gekregen en dat de stadsregio beheerd heeft ten behoeve van de uitvoering van de klimaatagenda. De stuurgroep duurzaamheid wordt gevraagd hoe dit restant (bijna ) in te zetten voor de regionale duurzaamheidsagenda. Daarnaast heeft de stadsregio in de meerjarenbegroting jaarlijks gereserveerd voor de ondersteuning van de regiogemeenten op het gebied van duurzame ontwikkeling. Vanwege de nieuwe reikwijdte van de duurzaamheidagenda zijn ook deze middelen beschikbaar. 7

8 . ROLLEN De stadsregio kan verschillende rollen vervullen om op de diverse thema s de partijen te ondersteunen in hun uitvoering en samenwerking. Op dit moment passen vooral faciliterende rollen die aansluiten bij de initiatieven en ideeën op het gebied van duurzaamheid die door andere partijen al in gang zijn gezet. Daarnaast heeft de stadsregio een duidelijke rol waar het gaat om het borgen van duurzaamheid in haar eigen beleid. Procesbegeleider Als procesbegeleider is de stadsregio verantwoordelijk voor het in goede banen leiden van een proces. Dit kan bijvoorbeeld door het faciliteren van bijeenkomsten met stakeholders, waarbij de procesbegeleider de voorwaarden creëert om inzichten, ideeën, plannen en acties naar voren te halen. Verbinder van partijen De stadsregio brengt rond een bepaald thema relaties, allianties en coalities tot stand tussen marktpartijen en/of lokale en regionale overheden. Deze relaties staan in het teken van het verkrijgen van informatie, steun en medewerking. De stadsregio hoeft overigens zelf geen deel uit te maken van de tot stand te brengen coalitie. Kennismakelaar De stadsregio identificeert, vergaart en selecteert (lokale, regionale, nationale en internationale) kennis rond een bepaald thema en brengt deze actief onder de aandacht van partijen die daar baat bij hebben. Indien bepaalde kennis wel gewenst maar niet beschikbaar is, kan de stadsregio optreden als opdrachtgever in een studie of onderzoek. De stadsregio is daarom op de hoogte van welke partij wat weet, welke partij wat doet en wie waarvoor aanspreekbaar is. Regisseur De stadsregio beïnvloedt rond een bepaald thema gericht het gedrag, of de relaties van verschillende partijen, in het bijzonder de gemeenten, om afstemming te verkrijgen op hun doelen en handelingen met het oog op een bepaald resultaat. Financier De stadsregio levert kapitaal om bepaalde activiteiten te kunnen bekostigen zoals een onderzoek, studie, pilot of communicatiemiddelen. Monitor De stadsregio meet tijdens de uitvoering van de activiteiten de stand van zaken en de voortgang of het ontbreken daarvan. Doel hiervan is te bepalen of de beoogde doelstellingen en effecten worden behaald of dat bijsturing nodig is. 8

9 3. THEMA S Dit hoofdstuk beschrijft de thema s waarop de regiogemeenten de komende vier jaar willen samenwerken. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen inhoudelijke en procesmatige thema s. Per thema is een korte beschrijving gegeven van de doelstelling en context. Inhoudelijke thema s 1. Duurzaam gebouwde omgeving 1.1. Verbeteren energieprestaties Het doel is verbetering van energieprestaties van woningbezit van corporaties en particulieren en van nieuwbouwprojecten. Voor de nieuwbouw hebben de regiogemeenten op 30 augustus 01 het Convenant Verbeteren Energieprestatie Nieuwbouw getekend. Het verbeteren van de energieprestaties leidt tot een reductie van CO -uitstoot, lagere energielasten voor gebruikers en minder afhankelijkheid van (de prijsontwikkeling van) fossiele brandstoffen. Duurzame gebouwen hebben een hogere economische waarde en zullen daardoor eerder verkocht of verhuurd worden. 1. Klimaatadaptatie Het doel is gemeenten meer inzicht te geven wat klimaatverandering voor hun gemeente betekent. Daarvoor wordt kennis en ervaring gedeeld over praktische toepassingen op de korte en middellange termijn wordt opgedaan. Op basis van de nationale klimaateffect-atlas is een vertaling gemaakt voor de regio. Daarnaast is voor een aantal relevante thema s (onder andere waterveiligheid, gemeentelijk water-management, stadsklimaat en verzilting) een eerste inventarisatie gemaakt van mogelijk te treffen maatregelen (zogenaamde toolbox). Zoeken naar no- en lowregretmaatregelen en leren omgaan met onzekerheden zijn belangrijke elementen van een regionale strategie. In dit thema wordt intensief gebruik gemaakt van de kennis en ervaring van de gemeente Rotterdam. 1.3 Duurzame gebiedsontwikkeling Het doel is gemeenten te ondersteunen bij het implementeren van duurzame gebiedsontwikkeling. De leefomgeving wordt bepaald door het samenspel van inrichting, bebouwing en infrastructuur. De overheden staan voor de complexe ruimtelijke opgave om de economische ontwikkeling, de leefbaarheid, de veiligheid en de ruimtelijke kwaliteit verbeteren in een tijd dat de mobiliteit en de internationale concurrentie toenemen, het klimaat verandert, de economie onder druk staat en steeds meer mensen in steden willen wonen. Door deze opgave integraal te benaderen kan de gebouwde omgeving op een goede manier ontwikkeld worden.. Duurzame energie.1 Windenergie Het doel is het vergroten van de hoeveelheid opgewekte duurzame energie in de regio door toepassing van windenergie. Windenergie is schoon en komt uit een bron die nooit opraakt. De CO -uitstoot is vijftig keer lager dan van die van 'grijze' stroom. Op 1 juni 01 hebben alle regiogemeenten, de stadsregio, de provincie Zuid-Holland, de Natuur- en Milieufederatie Zuid- Holland, het Havenbedrijf en de Nederlandse Windenergieassociatie het regionaal convenant windenergie ondertekend. Met dit convenant spannen alle partijen zich in om in MW aan windenergievermogen gerealiseerd te hebben. Hiermee vergroten de regiogemeenten het aandeel duurzame energie dat binnen de regiogemeenten wordt opgewekt door toepassing van windenergie en leveren ze een bijdrage aan de ambitie uit de nota Wervelender van de provincie Zuid-Holland (realisatie 70 MW op land in de provincie Zuid-Holland in 00). In het convenant hebben alle partijen die ondertekend hebben afgesproken dat ze draagvlak bij en betrokkenheid van burgers en bedrijven uit de regio creëren door de mogelijkheid tot participatie in termen van (al dan niet financieel) profijt hebben van bij de realisatie van de windenergieprojecten te bevorderen. De stadsregio ondersteunt de gemeenten bij de uitvoering van het convenant. 9

10 . Zonne-energie Het doel is het vergroten van de hoeveelheid opgewekte duurzame energie in de regio door toepassing van zonne-energie. Over wat de mogelijkheden met zonne-energie zijn, is inmiddels op verschillende plaatsen de nodige kennis en expertise opgebouwd. Er is echter behoefte aan meer inzicht hoe deze mogelijkheden in deze regio zo optimaal mogelijk benut kunnen worden. Het gaat hierbij enerzijds om kennisdeling en anderzijds om het zichtbaar maken en waar mogelijk wegnemen van financiële belemmeringen en knelpunten op het gebied van wet- en regelgeving..3 Biomassa Bio-based economy is een economie waarin fossiele brand- en grondstoffen zoveel mogelijk vervangen worden door gewassen en reststromen. De biomassa wordt ingezet voor nietvoedseltoepassingen zoals materialen, chemicaliën, transportbrandstoffen en energie in de vorm van elektriciteit en warmte. Deze duurzaamheidsagenda volgt hierbij het principe van cascadering. Dit houdt in dat biomassa zo hoogwaardig mogelijk wordt weggezet en dus in de laatste plaats voor energie opwekking. In eerste instantie wordt een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden om hier verder invulling aan te geven, door het verbinden van partijen, het inventariseren van kansen en knelpunten en het delen van kennis over de mogelijkheden voor cascadering van de in de regiogemeenten aanwezige biomassa. 3. Duurzaam ondernemen Het doel is bedrijven in de stadsregio te ondersteunen bij de verduurzaming van hun onderneming. Een bedrijf zal een goed bedrijfsrendement moeten combineren met de bescherming van het milieu, het benutten van de talenten van medewerkers en met een bijdrage aan de stabiliteit van de samenleving. Kortom ze moet zoeken naar evenwicht tussen financieel economische resultaten, sociale belangen en het milieu. People, planet en prosperity worden geoptimaliseerd zonder de balans te verliezen. Dit geldt voor grote bedrijven, maar ook voor het MKB. Met kleine maatregelen kunnen zij ook een bijdrage leveren aan energiebesparing en energietransitie. Daarbij is het belangrijk te onderkennen dat het MKB weinig investeringsruimte heeft en daarnaast dergelijke zaken niet als haar core business beschouwd. Dit thema is al grotendeels belegd via de Milieudoelenaanpak van de DCMR. 4. Duurzame mobiliteit De verwachting is dat de mobiliteit de komende decennia blijft groeien. Dat stelt extra eisen aan de infrastructuur. Het doel is om in combinatie met de ambitie om hoogwaardige woon- en werkmilieus te creëren een samenhangend en duurzaam mobiliteitssysteem te realiseren. Dit systeem kent twee pijlers: 1) Een robuust en veilig verkeersnetwerk met een betere benutting en ) Hoogwaardig openbaar vervoer en een verdere verstedelijking rond de knooppunten van openbaar vervoer. Deze pijlers zijn in het programma duurzame mobiliteit van de stadsregio verder uitgewerkt met bijzondere aandacht voor Schoon op Weg. Gemotoriseerd weg- en scheepvaartverkeer gebruikt hoofdzakelijk fossiele brandstoffen en draagt op die manier voor ongeveer 1% bij aan de CO -uitstoot in deze regio. Tevens levert het daardoor de grootste bijdrage aan de luchtvervuiling op leefniveau in het gebied van de stadsregio; zowel voor wat betreft de achtergrondconcentratie als voor specifieke drukke wegvakken. Het project Schoon op Weg richt zich vooral op het stimuleren van schonere brandstoffen en technieken, waaronder ook elektrische aandrijving, met als doel de luchtkwaliteit te verbeteren en de CO uitstoot te verminderen. Het programma duurzame mobiliteit inclusief Schoon op Weg kent haar eigen uitvoeringsagenda en wordt niet verder uitgewerkt in deze agenda. Dit thema wordt overigens wel regelmatig geagendeerd in relevante bestuurlijke overleggen zoals de stuurgroep duurzaamheid om zodoende de samenhang met de andere thema s te bewaken. 5. Verduurzaming gemeentelijke organisatie Het doel is om de gemeentelijke organisatie verder te verduurzamen. Verduurzaming van de eigen organisatie en gebouwen is een belangrijk thema mede omdat de gemeente gezien wordt als voorbeeld voor andere organisaties. Wanneer zij zelf niet verduurzaamt is het moeilijk om andere partijen daartoe te stimuleren. Bovendien doet de gemeente op deze manier kennis op met 10

11 verduurzaming, kan zij nieuwe ideeën en technieken als pilotproject uitproberen en draagt ze, gezien de omvang van het gemeentelijke gebouwenbezit, bij aan de beoogde CO -reductie. De energiebesparing en toepassing van duurzame energie leidt ook tot kostenbesparing. Procesmatige thema s A. Financiering Het doel is financieringsconstructies aan te reiken die helpen belemmeringen in de duurzame ontwikkeling weg te nemen waardoor de gewenste activiteiten kunnen worden uitgevoerd. Adequate financiering is essentieel voor innovatie en een randvoorwaarde voor duurzame ontwikkeling. Hoewel er voldoende risicodragend kapitaal in Nederland aanwezig is, zijn private financiers terughoudend, omdat rendementen onzeker zijn of pas op langere termijn kunnen worden gerealiseerd. Financieringsconstructies zijn niet alleen voor de markt interessant, maar ook voor gemeenten voor het doen van eigen duurzaamheidsinvesteringen. Dit thema richt zich op het verkennen van de mogelijkheden en het vervolgens verder (in pilotvorm) helpen ontwikkelen van financieringsconstructies. B. Beleidsintegratie Het doel is om de samenhang tussen de verschillende duurzaamheidsinspanningen binnen de afzonderlijke regiogemeenten alsmede die tussen de duurzaamheidsinspanningen van alle regiogemeenten te bevorderen. Willen er werkelijk goede resultaten geboekt worden, is borging in andere programma s en doelstellingen noodzakelijk. Belangrijk daarbij is dat een gemeente en ook de stadsregio als een geheel opereert en daarbij met één mond spreekt. Voorkomen moet worden dat ander beleid en de uitvoering daarvan tegenstrijdig is aan de duurzaamheidsdoelstellingen. Dit thema wordt met regelmaat in de diverse overleggen geagendeerd. C. Aanbesteding Het doel is door middel van aanbesteding de duurzame ontwikkeling te stimuleren en daarmee een gedragsverandering bij leveranciers te bewerkstellingen. Bedrijven willen investeren in duurzaamheid als het zich terugbetaalt. Dat hoeft niet direct in geld te zijn, maar kan ook door er bij een aanbesteding van een overheid gunstig uit te springen. Nu worden veel zaken gegund op basis van de economisch meest voordelige aanbieding. Duurzaam aanbesteden kijkt echter ook naar maatschappelijke en milieuaspecten en waardeert de kosten en opbrengsten op die onderdelen, ook op de langere termijn. Door slimmer aan te besteden, bijvoorbeeld meer outcomegericht, worden aanbieders uitgedaagd met passende duurzame oplossingen te komen. Dit thema richt zich op concrete handvatten om de aanbestedingen bij de regiogemeenten verder te verduurzamen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van best practices bij de regiogemeenten en voorbeelden elders in het land. D. Kennisontsluiting Het doel is om gericht de beschikbare relevante kennis die betrekking heeft op de thema s van de regionale duurzaamheidsagenda voor de regiogemeenten te ontsluiten om zodoende onderbouwde afwegingen te kunnen maken en effectieve activiteiten te ontplooien. Op het gebied van duurzaamheid is veel kennis beschikbaar, zowel in de vorm van onderzoek als in best practices. Veelal is deze kennis bij betrokkenen niet (volledig) bekend of sluit de beschikbare kennis onvoldoende aan op de behoefte van de gemeenten. Dit thema richt zich op het versterken van de kennispositie van de regiogemeenten door te ondersteunen bij kennisuitwisseling, het organiseren van kennisbijeenkomsten en het inventariseren en waar nodig naar lokaal niveau vertalen van kennis. Monitoring en communicatie Naast de inhoudelijke en procesmatige thema s is monitoring en communicatie van belang voor de duurzaamheidsagenda als geheel. Monitoring is essentieel om de voortgang of het ontbreken daarvan inzichtelijk te maken, tijdig bij te kunnen sturen en om de uiteindelijke effecten te kunnen meten. De monitoring van de agenda is primair gericht op de activiteiten zoals beschreven in de jaarlijkse uitvoeringsagenda. Bij de uitwerking van de activiteiten middels factsheets wordt een SMART geformuleerde doelstelling 11

12 beschreven waarbij vooraf wordt bepaald op welke wijze (resultaten en/of effecten) er gemonitord wordt. Waar mogelijk wordt het effect van de activiteiten op de CO -reductie of energiebesparing zichtbaar gemaakt. Tevens zal op regionaal en op lokaal niveau de totale CO -uitstoot jaarlijks in beeld gebracht worden. Uit de evaluatie is naar voren gekomen dat bestuurders ook een vinger aan de pols willen houden bij de op regionaal niveau afgeronde projecten uit de klimaatagenda Communicatie is van belang om de inspanningen van regiogemeenten en andere (private) partijen zichtbaar te maken en om de samenwerking binnen de duurzaamheidsagenda te ondersteunen. Daarnaast richten de communicatieactiviteiten zich ook op het versterken van de contacten met ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen alsmede de organisatie van verschillende kennisdelingsmomenten. 1

13 4. Uitvoeringsagenda 013 De uitvoeringsagenda zal jaarlijks worden opgebouwd uit een selectie van activiteiten die in de vorm van factsheets zullen worden uitgewerkt. In onderstaande tabel worden deze activiteiten genoemd, inclusief begroting. Aan het eind van de tabel staat een overzicht met de totaalbedragen. Voor sommige activiteiten zijn geen kosten voorzien ( 0,-), maar vragen alleen personele inzet. De activiteiten met een groene achtergrond zijn de activiteiten die doorlopen uit de regionale Klimaatagenda De activiteiten met een witte achtergrond zijn de nieuwe activiteiten. De activiteiten met een oranje achtergrond zijn mogelijke activiteiten waarvoor eerst een verkennend onderzoek wordt uitgevoerd naar kosten en haalbaarheid. De bijlage bevat een groslijst met per thema een beschrijving van activiteiten die de komende jaren kunnen worden uitgevoerd. Deze dynamische groslijst is de bron voor het samenstellen van de jaarlijkse uitvoeringsagenda. 1. Duurzame gebouwde omgeving Begroting 1.1 Verbeteren energieprestaties 1 Onderzoeken of er een sluitende businesscase mogelijk is voor de woningcorporatie Ressort in Rozenburg voor de aansluiting op het warmtenet van het warmtebedrijf Rotterdam. In het kader van het convenant verbeteren energieprestaties nieuwbouw zijn er vier doorlopende activiteiten: Het begeleiden van de energievisies (opstellen offerte en beoordeling kwaliteit eindproduct) voor drie projecten in drie gemeenten Regionale inkoop van de instrumenten GPR gebouw en GPR stedenbouw. In 013 bekijken we of opnieuw regionaal zullen inkopen, of dat de gemeenten individueel van de instrumenten gebruik zullen maken. Het organiseren van een (sub)regionale cursus EPC toetsen voor bouw en woningtoezichtambtenaren van de regiogemeenten. Het organiseren van een cursus over de Uniforme Maatlat voor toepassing van berekeningen van energieprestatie op locaties. Verder wordt een keer per jaar de voortgang geagendeerd. De stadsregio vraagt de regiogemeenten dan hoe de afspraken uit het convenant zijn toegepast in de nieuwbouwprojecten. 3 Ontwikkelen en uitvoeren van een marketingaanpak in de gemeenten Vlaardingen en Barendrecht die lokale allianties kunnen gebruiken om particuliere woningeigenaren over te halen tot energiebesparende maatregelen te treffen en het delen van de opgedane kennis en ervaring met de andere regiogemeenten. 4 Een warmtescan kan behulpzaam zijn voor het realiseren van energiebesparing in de bestaande bouw. Zo kunnen bijvoorbeeld de lokale allianties (zie activiteit 1.1.3) dit in hun marketingaanpak gebruiken. De stadsregio gaat na wat het beste schaalniveau is voor een eventuele warmtescan en brengt de kosten in beeld. De uitkomsten worden uiterlijk april aan de stuurgroep teruggekoppeld Alg. budget communicatie duurzaamheid Uitvoering warmtescan na positief resultaat activiteit (schatting) 13

14 1. Klimaatadaptatie Verdere uitwerking van een regionale adaptatiestrategie die aansluit bij de behoefte en vragen van de regiogemeenten zoals die uit de verkenning naar voren zijn gekomen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de kennis en ervaring van de gemeente Rotterdam als hotspot binnen het landelijke programma Kennis voor Klimaat. Ook worden enkele cases bij regiogemeenten uitgevoerd en de kennis die hieruit voortkomt gedeeld met de andere gemeenten. Voor de uitwerking van de regionale adaptatiestrategie wordt, behoudens vaststelling in het AB van 13 maart 013, aan de gemeente Rotterdam een eenmalige subsidie van toegekend Duurzame gebiedsontwikkeling 1 Toepassing Meerwaarde Milieu aanpak (DCMR): Het uitvoeren van drie cases (stadslandbouw Vlaardingen, Nieuw- Mathenesse Schiedam, Brede School in Vlaardingen) en delen van de kennis en ervaring met de regiogemeenten. Op basis van de ervaringen met de casus in Schiedam volgt mogelijk een uitbreiding van deze casus (schatting). Duurzame energie.1 Windenergie 1 Ondersteunen van de regiogemeenten bij de uitvoering van het convenant en bij het realiseren van windenergie locaties (o.a. door middel van het inhuren van procesondersteuning) Reservering voor nader onderzoek naar aanleiding van mogelijke knelpunten bij de uitvoering die in meerdere gemeenten spelen Zonne-energie 1 Korte inventarisatie van kansen en knelpunten voor zonne-energie bij verschillende doelgroepen (particulieren, VVE s, corporaties, MKB, grote bedrijven, publieke organisaties), met name op het gebied van financiering en wet- en regelgeving. De uitkomsten en mogelijk een voorstel voor vervolgaanpak worden uiterlijk in april aan de stuurgroep teruggekoppeld. Het laten opstellen van een zonatlas voor de regio. Inwoners van een gemeente met een zonatlas zien in één oogopslag of hun dak geschikt is voor het plaatsen van zonnepanelen en het opwekken van zonne-energie (schatting).3 Biomassa Verbinden van partijen, inventariseren van kansen en knelpunten en delen van de kennis ten aanzien van de mogelijkheden voor cascadering van in de gemeente aanwezige biomassa. De uitkomsten en mogelijk een voorstel voor vervolgaanpak worden uiterlijk in juni aan de stuurgroep teruggekoppeld

15 3. Duurzaam ondernemen Regionale inkoop van de instrumenten kansen bij verkassen en milieubarometer ten behoeve van gebruik bij de milieudoelenaanpak van de DCMR Tevens wordt de voortgang en resultaten van de milieudoelenaanpak regelmatig besproken in stadsregionaal overleg. 4. Duurzame mobiliteit De activiteiten in het kader van duurzame mobiliteit zijn belegd in het project Schoon op Weg. Budget luchtkwaliteit 5. Verduurzaming gemeentelijke organisatie De energiemonitor voor gemeentelijke gebouwen wordt verder uitgerold over meerdere gebouwen (voor eigen rekening van de gemeenten). Deze gebouwen worden toegevoegd aan de database waarin energieverbruik, mogelijke en al genomen maatregelen en de energetische en financiële effecten van die maatregelen opgenomen worden De resultaten en ervaringen met energiebesparing worden jaarlijks teruggekoppeld aan de regiogemeenten. A. Financiering Begroting 1 De stadsregio organiseert voor regiogemeenten en bedrijven een bijeenkomst rond het thema financieringsconstructies (onder andere op basis van de Toolbox financieringsconstructies van AgentschapNL). De stadsregio ondersteunt een pilot waarin één van de financieringsconstructies wordt uitgewerkt B. Beleidsintegratie De stadsregio organiseert twee bijeenkomsten met MT-leden van de regiogemeenten over inhoudelijke of procesmatige thema s. Alg. budget communicatie duurzaamheid C. Aanbesteding De stadsregio onderzoekt samen met regiogemeenten, bedrijven en kennisinstellingen hoe verschillende aanbestedingstrajecten verduurzaamd kunnen worden. Daarbij wordt ook gebruikt gemaakt van best practices in de regio en daarbuiten

16 D. Kennisontsluiting 1 Als stadsregio en regiogemeenten participeren in de Lokale Klimaat Agenda en de daarbij horende leergroepen rond de in de regionale duurzaamheidsagenda gekozen thema s. De stadsregio zal verder op basis van het verstedelijkingsscenario de regiogemeenten ondersteunen met kennisuitwisseling. Samen met Haaglanden is een onderzoek naar Woonlasten uitgevoerd in najaar 01. De uitkomsten worden in februari 013 aan de regiogemeenten gecommuniceerd. De afdeling Wonen van de stadsregio werkt in 013 aan een voorstel voor een vervolgaanpak. 3 In het voorjaar 013 worden de uitkomsten en ervaringen van de D-Scan voor de duurzame ontwikkeling van Nieuw Reijerwaard gedeeld met de regiogemeenten. Alg. budget communicatie duurzaamheid Budget Wonen Alg. budget communicatie duurzaamheid Monitoring en communicatie Communicatie 1 Actualisatie en onderhoud website duurzaamheidsagenda De stadsregio organiseert in 013 twee keer een gespreksgroep tussen CEO s van bedrijven en bestuurders en directeuren van gemeenten waarin bijvoorbeeld gesproken kan worden over financieringsmodellen, (on)nodige regelgeving en gezamenlijke lobby rond duurzaamheid. 3 De stadsregio organiseert als startbijeenkomst voor deze duurzaamheidsagenda een excursie langs een aantal duurzaamheidsthema s in de regio voor de bestuurders zodat zij een concreet beeld krijgen van wat er gebeurt en de ondernemers zich gewaardeerd voelen voor hun inspanningen. 4 Algemeen budget voor organisatie van bijeenkomsten, drukwerk, sprekers, etc Monitoring Opzetten en uitvoeren monitor regionale duurzaamheidsagenda De monitoring van de woningmarktafspreken met betrekking tot de afspraken 0 over energieprestaties. De stadsregio volgt de verduurzaming van de openbare verlichting in de regiogemeenten. 0 16

17 Totaal budget ,00 Programmaondersteuning ,00 Reeds geplande activiteiten ,00 Vrij te besteden budget 9.800,00 Voorstel nieuwe activiteiten ,00 Restant vrij te besteden budget ,00 Reservering vervolg activiteiten ,00 Restant vrij te besteden budget ,00 Toevoeging restant klimaatbudget ,00 Reservering vervolg activiteiten betreft een inschatting van de kosten voor: Warmtescan (activiteit 1.1.5) Aanvullende cases Meerwaarde Milieu (activiteit 1.3.) Zonatlas (activiteit..) 17

18 Factsheet met naam project of activiteit Thema Bestuurlijk trekker Contactpersoon SR Opdrachtnemer Naam Naam, telefoon, Naam, telefoon, Startdatum Einddatum Budget - Eventueel uitsplitsen naar verschillende producten LKA-koppeling Speerpunt: Leergroep: Doelstelling en context Activiteiten/resultaten in 013: wat is er klaar als het klaar is? Wie doen er mee? Wat doen ze? Voldoet aan uitgangspunten 0, +, ++ CO -reductie Verbetering leefomgevingskwaliteit Bijdrage economie Meerwaarde door gezamenlijke aanpak Indicator monitoring Wat is de rol van de stadsregio? Procesbegeleider: Beschrijving Verbinder van partijen: Beschrijving Kennismakelaar: Beschrijving Regisseur: Beschrijving Financier: Beschrijving Monitor: Beschrijving 18

19 Groslijst De groslijst bestaat uit activiteiten die door de regiogemeenten voortdurend kunnen worden aangedragen en heeft daarmee een dynamisch karakter. De groslijst is de bron voor het samenstellen van de jaarlijkse uitvoeringsagenda. 1. Duurzame gebouwde omgeving 1.1 Verbeteren energieprestaties 1 1. Klimaatadaptatie Duurzame gebiedsontwikkeling 1 Teelt olifantengras op braakliggende terreinen.. Duurzame energie.1 Windenergie 1. Zonne-energie 1.3 Biomassa 1 3. Duurzaam ondernemen 1 Een promotiecampagne voor duurzame bedrijven in het MKB. Een bijeenkomst voor de bedrijven die het MKB kunnen faciliteren en ontlasten in energiezaken, zoals energieleveranciers, ketelonderhoudsbedrijven etc. 3 Een onderzoek hoe bedrijven op een bedrijventerrein zelf verantwoordelijk kunnen worden voor de controle op de afspraken rond duurzaamheid, zogenaamde peerreview. Hiermee moet gedacht worden aan vervoersplannen, de groenvoorziening, de waterbesparing, energiebesparende verlichtingsplannen etc Verduurzaming gemeentelijke organisatie 1 Een jaarlijkse presentatie van de resultaten van de energiebesparing bij gemeentelijke gebouwen, met een eervolle vermelding voor die gemeente die zich het meest heeft ingespannen. Organisatie van een of meerdere themabijeenkomsten samen met kennisinstellingen waar bedrijfsleven en gemeenten elkaar kunnen treffen en gemeenten geïnformeerd worden over de vele nieuwe mogelijkheden en technieken, bijv. rond isolatie. 3 19

20 A. Financiering 1 B. Beleidsintegratie 1 C. Aanbesteding 1 D. Kennisontsluiting 1 0

REGIONALE DUURZAAMHEIDSAGENDA 2013-2016. - samen leidt tot meer -

REGIONALE DUURZAAMHEIDSAGENDA 2013-2016. - samen leidt tot meer - REGIONALE DUURZAAMHEIDSAGENDA 2013-2016 - samen leidt tot meer - Vastgesteld in het AB van de stadsregio Rotterdam op 13 maart 2013 1 REGIONALE DUURZAAMHEIDSAGENDA 2013-2016 - samen leidt tot meer - INLEIDING

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Ondersteuningsprogramma Energie uw kenmerk ons kenmerk ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 bijlage(n) 2 datum 20 maart

Nadere informatie

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Wij, vertegenwoordigers van bestuursorganen en organisaties die werken aan de realisatie van een gezond en veilig leefmilieu, economie

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam

Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam 30 Oktober 2015 Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam De Partijen: - De gemeente Rotterdam (Rotterdam) - Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M/ DGMI) Overwegende

Nadere informatie

Green Deal Elektrisch vervoer

Green Deal Elektrisch vervoer Green Deal Elektrisch vervoer Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende in haar of zijn hoedanigheid

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

Projectaanvraag regio FoodValley Energie uit zon REGIO FOODVALLEY

Projectaanvraag regio FoodValley Energie uit zon REGIO FOODVALLEY Projectaanvraag regio FoodValley Energie uit zon REGIO FOODVALLEY A. Projectgegevens A.1. Project Gegevens project Projectnaam: Speerpunt Strategische agenda : Thema (regiocontract): Energie uit zon Duurzame

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

lansingerland IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII GEMEENTE Vergunningverlening 6: Handhaving Postbus 1 2650AA Berkel en Rodenrijs

lansingerland IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII GEMEENTE Vergunningverlening 6: Handhaving Postbus 1 2650AA Berkel en Rodenrijs IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII GEMEENTE lansingerland Aan de leden van de gemeenteraad Afdeling Vergunningverlening 6: Handhaving Postbus 1 2650AA Berkel en Rodenrijs Verzenddatum

Nadere informatie

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis INHOUD 1. Inleiding 2. Pilot laadinfrastructuur Brabant 3. Overwegingen 4. Doelstellingen 5. Gefaseerde

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

Duurzaamheid en Bedrijventerreinen Gemeente Alphen aan den Rijn

Duurzaamheid en Bedrijventerreinen Gemeente Alphen aan den Rijn 1. Welkomstwoord/opening 2. DPL als beleidsinstrument voor duurzame ontwikkeling 3. Project Duurzame bedrijventerreinen 4. Ronde Tafel Gesprekken 5. Discussie en vervolgafspraken 6. Afsluiting 7. Napraten

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Hengelosestraat 51 Aan de Gemeenteraad TELEFOON 14 0 53 DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest UW BRIEF

Nadere informatie

Samen op weg naar een Smart City

Samen op weg naar een Smart City Samen op weg naar een Smart City Amsterdam Smart City (ASC) is een uniek samenwerkingsverband tussen bedrijven, overheden, kennisinstellingen én de Amsterdammer. ASC loopt voorop in de ontwikkeling van

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase)

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord Gemeente Zandvoort B&W-ADVIES Verordening Nadere regels Beleidsnota Overig Na besluit (B&W/Raad): Uitgaande brief verzenden Stukken retour Publicatie Afdeling / werkeenheid: MD/BA Auteur : P. Haker Datum

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Meteren, 15 januari 2014 Inleiding Coöperatieve vereniging 11duurzaam heeft zich de afgelopen twee jaar ingezet voor duurzaamheid

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid

Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid Vastgesteld en ondertekend in het bestuurlijk overleg d.d. 26 november 2014 1 Jaarlijks terugkerend

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

gemeente Eindhoven RaadsvoorstelDuurzaamheid

gemeente Eindhoven RaadsvoorstelDuurzaamheid gemeente Eindhoven Raadsnummer 11R4268 Inboeknummer 11bst00285 Beslisdatum B&W 15 maart 2011 Dossiernummer 11.11.753 RaadsvoorstelDuurzaamheid Inleiding In de vorige collegeperiode is Duurzaamheid en Klimaatbeleid

Nadere informatie

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag!

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Johan van Dalen, ProRail, Cindy de Groot, Provincie Zuid-Holland Esther Veendendaal, RVO 5 juni 2014 Ontstaan van Duurzaam GWW Het begon met Duurzaam Inkopen Nu verder

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken

Ministerie van Economische Zaken DOORBRAAKPROJECT ICT EN ENERGIE Routekaart doorbraakproject ICT en Energie Ministerie van Economische Zaken Rapport nr.: 14-2884 Datum: 2014-10-15 SAMENVATTING ROADMAP Het kabinet wil dat de uitstoot van

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid gemeente Eindhoven Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer Bijlage bij RIB Einddoelen programma Duurzaamheid Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid Energie

Nadere informatie

Een duurzaam en lokaal aanbod

Een duurzaam en lokaal aanbod Een duurzaam en lokaal aanbod Lelystad, 26 juni 2013 1 Met deze samenwerking beoogt AGCE, Eneco /Joulz een duurzame visie in praktijk te brengen en biedt voor de ondernemer: Een duurzaam en lokaal aanbod

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak

Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak KIvI Jaarcongres Sustainable Mobility,6 november 2013 Pieter Tanja Leefbaarheid en gezondheid in stad en regio verkeersveiligheid geluidoverlast

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1 Bestemd voor: Klant t.a.v. de heer GoedOpWeg 27 3331 LA Rommeldam Digitale offerte Nummer: Datum: Betreft: CO 2 -Footprint & CO 2 -Reductie Geldigheid: Baarn, 24-08-2014 Geachte heer Klant, Met veel plezier

Nadere informatie

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg Aanleiding en projectdoelstellingen Aanleiding In 2011 werd door de (toenmalige) portefeuillehouder Bevolkingszorg in het DB Veiligheidsberaad geconstateerd dat de nog te vrijblijvend door de gemeenten

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Factsheet d.d. 11 december 2013 Limburgs plan van aanpak DuurzaamDoor 2013-2016: sociale innovatie voor een groene economie.

Factsheet d.d. 11 december 2013 Limburgs plan van aanpak DuurzaamDoor 2013-2016: sociale innovatie voor een groene economie. Factsheet d.d. 11 december 2013 Limburgs plan van aanpak DuurzaamDoor 2013-2016: sociale innovatie voor een groene economie. Auteur: H.W. (Hein) van der Meer beleidsmedewerker Leefmilieu Werkveld Beleid

Nadere informatie

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia Persbericht Vereniging Energie-Nederland Den Haag, 3 oktober 2011 Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Bestuursconvenant samenwerking U10-gemeenten

Bestuursconvenant samenwerking U10-gemeenten Bestuursconvenant samenwerking U10-gemeenten De colleges van Burgemeester en Wethouders van de gemeenten Bunnik, De Bilt, Houten, IJsselstein, Nieuwegein, Utrecht, Stichtse Vecht, Vianen, Woerden en Zeist

Nadere informatie

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID agendapunt B.04 851617 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 28-10-2010 In te stemmen met de beleidsuitgangspunten, genoemd in hoofdstuk 5 van het Beleidskader

Nadere informatie

Convenant Versterking Samenwerking Verkeer en Vervoer

Convenant Versterking Samenwerking Verkeer en Vervoer Convenant Versterking Samenwerking Verkeer en Vervoer 1 december 2014, eindversie ten behoeve van de ondertekening door de vertegenwoordigers van het het openbaar lichaam Stadsregio Amsterdam, de gemeenten

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

TITEL Deelname regionale aanbesteding van oplaadpunten voor elektrische auto s.

TITEL Deelname regionale aanbesteding van oplaadpunten voor elektrische auto s. RAADSVOORSTEL Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4562162 Aan : Gemeenteraad Datum : 17 december 2013 Portefeuillehouder : Wethouder J.C. Buijtelaar Wethouder C. van Eijk Agendapunt : B&W-vergadering

Nadere informatie

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord.

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Deelname Gelders Energieakkoord Programma Duurzaamheid Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting Het Klimaatverbond, Alliander en Gelderse Natuur en Milieufederatie

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Position Paper. Samenwerking Noord. Samenwerken door Samen te Doen!

Position Paper. Samenwerking Noord. Samenwerken door Samen te Doen! Position Paper Samenwerking Noord Samenwerken door Samen te Doen! Mei 2015 Samenwerking Noord is een netwerkorganisatie van (semi)overheidsorganisaties gericht op een duurzame ontwikkeling van de ICT functie

Nadere informatie

Provinciale Staten VOORBLAD

Provinciale Staten VOORBLAD Provinciale Staten VOORBLAD Onderwerp SIS-nummer Agendering (advies griffie) Behandelwijze Overlegpunten/ beslispunten Context Agendaverzoek GS: Gelders Provinciaal Ambitie Statement leren voor Duurzame

Nadere informatie

Hierbij treft u ons subsidieverzoek in het kader van onze activiteiten ter beperking en voorkoming van regeldruk voor alle kappersbedrijven.

Hierbij treft u ons subsidieverzoek in het kader van onze activiteiten ter beperking en voorkoming van regeldruk voor alle kappersbedrijven. HBA T.a.v. de heer drs. J.W. Nelson Postbus 895 2700 AW ZOETERMEER Huizen, 20 oktober 2014 Afdeling : ANKO Directie Ons kenmerk : HBA-2014 subsidies/ E-mail : gdeben@anko.nl Uw kenmerk : Betreft : subsidie

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Visie en Beleid (samenvatting) MVO loont! Duurzaamheid is onontbeerlijk om onze planeet en maatschappij voor nu en op langere termijn leefbaar te houden. Maatschappelijk

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren Jaarverslag 2013 Van pionieren naar realiseren 1 1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 2 2.1 2.2 2.3 Inhoudsopgave 1. Bestuur ECD Het bestuur van de ECD, in 2013 bestaande uit dhr. D.A. van Steensel (HVC) en dhr. H.P.A.

Nadere informatie

VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN DE GEMEENTE ROERMOND

VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN DE GEMEENTE ROERMOND , 8 a ^ gemeente Roermond VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN DE GEMEENTE ROERMOND datum indiening: 19 december 2013 datum/agendapunt B&Wvergadering: 070114/201 afdeling: Kabinet en Communicatie

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Datum: Januari 2013 Bezoekadres Dorpsstraat 20 7683 BJ Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E

Nadere informatie

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem: Wereldwijd toename energie uit fossiele brandstof Gevolg: CO2 uitstoot, slinkende brandstofvoorraden en toenemende milieubelasting Waarschijnlijk

Nadere informatie

Convenant Realisatie Windenergie in de Rotterdamse haven Ondertekend op 5 september 2009 Aan boord van de Nieuwe Maze in de haven van Rotterdam

Convenant Realisatie Windenergie in de Rotterdamse haven Ondertekend op 5 september 2009 Aan boord van de Nieuwe Maze in de haven van Rotterdam Convenant Realisatie Windenergie in de Rotterdamse haven Ondertekend op 5 september 2009 Aan boord van de Nieuwe Maze in de haven van Rotterdam Voorafgaand Een belangrijke doelstelling van het energiebeleid

Nadere informatie

Regio Rivierenland Team Onderzoek & Ontwikkeling J.S. de Jongplein 2 4001 WG Tiel Telefoon 0344-638555. Businessplan: Basismobiliteit Fase 2

Regio Rivierenland Team Onderzoek & Ontwikkeling J.S. de Jongplein 2 4001 WG Tiel Telefoon 0344-638555. Businessplan: Basismobiliteit Fase 2 Regio Rivierenland Team Onderzoek & Ontwikkeling J.S. de Jongplein 2 4001 WG Tiel Telefoon 0344-638555 INHOUD 1. Basismobiliteit: wat is de huidige situatie?... 2 2. Waarom nu actie?... 2 3. De oplossing...

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

2015-2016: WE GAAN HET DOEN!

2015-2016: WE GAAN HET DOEN! 2015-2016: WE GAAN HET DOEN! De BZW is het krachtigste ondernemerscollectief in Zuid-Nederland en het regionale netwerk van VNO-NCW. De BZW is een inspirerende plek voor ontmoeting en samenwerking, succesvol

Nadere informatie

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities André de Groot gemeente Rotterdam, programma Versnelling010 27 januari 2015 Opbouw stedelijk programma Duurzaam Groene, gezonde en veerkrachtige stad

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020 Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Inleidend 1.2 Energievisie Hoeksche Waard 2. Activiteiten

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen Adviescommissie 4 april 2011 Dagelijks bestuur 13 april 2011 Algemeen bestuur 14 december 2011 Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 22 Onderwerp: Groene Energie in Spaarnwoude Het algemeen bestuur besluit: 1.

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron 23-10-2009 MiddenBeemster Aanpak tussen gemeente en huurders Duurzaam Woonbron Even voorstellen Jan Willem Croon, ambassadeur duurzaamheid Woonbron Ir. Bouwkunde TU Delft 10 jaar Stork contracting. 10

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Green Deal: Verduurzaming Schoolgebouwen

Green Deal: Verduurzaming Schoolgebouwen Green Deal: Verduurzaming Schoolgebouwen Frank de Wit, Wethouder Onderwijs, Sport en Duurzaamheid Huib Bulthuis, huisvesting SCO Leiden, schoolbestuur Eveline Botter, Projectmanager Gemeente Leiden 2 Inhoud

Nadere informatie

C-179 Energiebesparing door de Energie Prestatie Keuring (EPK): Green Deal EPK Pilot

C-179 Energiebesparing door de Energie Prestatie Keuring (EPK): Green Deal EPK Pilot C-179 Energiebesparing door de Energie Prestatie Keuring (EPK): Green Deal EPK Pilot Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J. Kamp; 2. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie