ontsluiting van de duitse markt

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ontsluiting van de duitse markt"

Transcriptie

1 ontsluiting van de duitse markt 2007 Richtlijnen voor de maakindustrie DNL

2

3 Colofon Titel Ontsluiting van de Duitse markt Richtlijnen voor de maakindustrie Auteurs Dr. Johannes Reef, DNL-contact Steinfurt Bertus Botter, nieuwewind Enschede Datum December 2007 Uitgever Handwerkskammer Münster STODT Almelo De studie is in het kader van het Interreg-project Zulieferkompetenz opgesteld DNL 3

4

5 Inhoud 1 INLEIDING METAALVERWERKING, MACHINEBOUW EN TOELEVERANCIERS VOOR DE AUTO-INDUSTRIE Trends Risico s ELEKTROTECHNISCHE INDUSTRIE EN KUNSTSTOFVERWERKING Trends CONCLUSIE ONTSLUITING VAN DE MARKT Ontsluiting van de markt door strategische coöperatie Ontsluiting van de markt door acquisitie HOE VIND IK MIJN DOELGROEP COMMUNICATIE OVER DE GRENS Advertentie Imagobrochure Website Direct mail Audiovisuele productie Beurspresentatie CULTUURVERSCHILLEN TUSSEN NEDERLAND EN DUITSLAND...29 DNL 5

6 1 Inleiding De toeleverindustrie is in Nederland, net als in Duitsland van nature zeer veelzijdig en breed. De trends en ontwikkelingen in de diverse branches zijn navenant verschillend. Onderstaand wordt met name aandacht gegeven aan de branches metaal, elektra en kunststof evenals de toeleveranciers voor de automobielindustrie. Eerst wordt de conjunctuur van de branches en de actuele prognoses geschetst. Daarna worden methoden en wegen behandeld om actief te worden op de Nederlandse markt en hoe hierover informatie kan worden verkregen. 2 Metaalverwerking, machinebouw en toeleveranciers voor de auto-industrie Metaalverwerking In de metaalverwerking zijn zeer veel bedrijven actief als toeleverancier van onderdelen of halffabricaten voor andere industrie bedrijven. Daarnaast bestaat een bijna apart te noemen sector van toeleveranciers voor de auto-industrie. Hieronder vallen echter niet alleen metaalverwerkende bedrijven, maar ook bedrijven uit de kunststof en elektronica. De metaalverwerkende branche is vooral gekenmerkt door MKB-ers. Bijna drie kwart van de bedrijven hebben minder dan 10 medewerkers. Deze zijn dan ook als niet-industriële bedrijven bij de Handwerkskammer geregistreerd. Hun aantal bedroeg eind 2006 niet minder dan ondernemingen. Volgens de officiële verslaggeving van de Handwerkskammer is de nominale omzet in 2006 met 6% gestegen. Gezien het feit dat de materiaalkosten ook fors gestegen zijn is de reële toename van de omzet wellicht lager. De stijging wordt vooral veroorzaakt door een grotere vraag vanuit de industrie en door vervroegde opdrachten in verband met de verhoging van de omzetbelasting in Duitsland. De industrie is de belangrijkste opdrachtgever (32%) voor de metaalverwerkende bedrijven, gevolgd door de bouw (24%). De prognoses voor 2007 zijn eveneens positief. Uit een enquête van de Bundesverband Metall van dit voorjaar, de zogenaamde Frühjahrsumfrage, bleek dat 53% van de ondernemers voor 2007 meer omzet verwachtten. Vooral van de industrie en de bouw verwacht men meer opdrachten. Deze positieve verwachting blijkt ook uit de Geschäftsklimaindex. 6 DNL

7 Machinebouw De Duitse machinebouw is een van de belangrijkste en grootste industrieën van Duitsland. De branche wordt eveneens gekenmerkt door het MKB, vaak kleine bedrijven die in staat zijn om zeer klantgericht te werken en speciale producten in kleine series produceren. De branche heeft in 2007 al voor de vierde keer achter elkaar een groei te zien gegeven Auf und Ab im Maschinbau Reale Veränd. der Produktion gg. Vj. in % Bron: Deutsche Bank Research: Deutscher Maschinenbau, Mai De belangrijkste succesfactoren van de Duitse machinebouw zijn de volgende: - een wereldwijde trend naar specialistische machines, - vraag naar dienstverlening en systeemoplossingen en - leading technologie in vele sectoren. - een breed aanbod van producten met hoge kwaliteitsstandaards. Deze factoren worden gezien de toenemende concurrentie uit Oost-Europa en China steeds belangrijker. Dat betekent dat de ondernemingen ook in de toekomst moeten investeren in innovatie, research en ontwikkeling om de concurrentie uit lage loon landen voor te blijven. Daarnaast zijn factoren zoals kwaliteit, technologie, competenties om problemen op te lossen, betrouwbaarheid en aftersales-service van groot belang. Met de prijs valt niet te concurreren tegen de lage-loon-landen. Aan de andere kant zijn Rusland, Oost-Europa, India en China ook belangrijke exportmarkten geworden. Deze landen zijn bezig met een stevige inhaalslag. In de toekomst zijn er veel kansen voor bijna alle branches van de Duitse machinebouw in de nieuwe globale groeicentra. Vooral de vooruitzichten in Rusland, India en China zijn zeer goed. De levering van machines naar deze landen kan met 7 tot 12 % per jaar toenemen. Kansen zijn er ook in Oost-Europa en Zuid-Amerika, deze zijn echter kleiner van omvang (groeipercentages van 4 resp. 2% per jaar).ondanks deze goede vooruitzichten en het grote potentieel zal de Duitse machinebouw ook in de toekomst branche met cyclische schommelingen blijven. Ook het vierde groeijaar op rij met een verwachte productiestijging met 8% in 2007 verandert daar niets aan. De cyclische beweging zouden echter minder sterk kunnen uitvallen wanneer de opkomende markten een eigen dynamiek gaan vertonen. Conjuncturele zwakke fasen in de traditionele doelmarkten USA en Westeuropa zouden dan gedeeltelijk gecompenseerd worden door de duurzamere groei in de groeicentra. DNL 7

8 Toeleveranciers voor de auto-industrie In de eerste helft van 2007 heeft de Duitse auto-industrie zijn sinds enkele jaren aanhoudende groei nog eens sterk versneld. Zowel bij de geproduceerde aantallen personenwagens (eerste helft van 2007: +7% ten opzichte van het voorgaande jaar) als ook bij de export van auto s die in Duitsland geproduceerd worden (+12% tov. het voorgaande jaar) zijn voor het gehele jaar 2007 weer nieuwe records te verwachten. Gemeten aan de productie-index van de Statistische Bundesamt, die ook de kwalitatieve groei van de branche meerekent, lag de groei in de eerste vier maanden op 7% tov. het voorgaande jaar. Door de dynamische afzet in het buitenland slaagt de Duitse automobielindustrie er (weer eens) in de actuele zwakke fase in het binnenland meer dan te compenseren. In de eerste zes maanden van het jaar 2007 gingen bijna 75% van de in Duitsland gebouwde auto s in de export. Deutsche Autoindustrie setzt Boom beschleunigt fort % gg. Vj Pkw-Exporte (Stück) Pkw-Produktion (Stück) De toeleveranciers voor de auto-industrie profiteren natuurlijk van deze groei van de Duitse autoproducenten. En toch staan vooral de kleinere ondernemingen met minder dan 40 miljoen euro omzet onder druk. In 2005 en 2006 moesten deze bedrijven een daling van hun bruto-opbrengst van 5% verwerken. De reden daarvoor waren stijgende kosten voor grondstoffen en hoge loonkosten. Toch is de algemene stemming goed in de branche. Uit een onderzoek van PricewaterhouseCoopers bleek dat de Duitse toeleveranciers de wereldwijde uitzichten positief beschouwen. De aanhoudend hoge kostendruk en hoge loonkosten zorgen blijkbaar voor moeilijkheden, maar deze kunnen worden opgelost door innovatiekracht. In de branche is bovendien op lange termijn een trend te zien dat de autoproducenten naast productiewerkzaamheden ook steeds meer ontwikkelingswerkzaamheden uitbesteden. Hierin ligt tevens een grote kans. De noodzaak om steeds naar oplossingen te zoeken, versterkt de concurrentiekracht van de Duitse toeleveranciers. Door innovaties kunnen de toeleveranciers hun concurrentievermogen handhaven. Dit is ook een resultaat van b.g. onderzoek. Met behulp van innovatieve oplossingen wil men tenminste gedeeltelijk buiten schot blijven bij de druk die fabrikanten uitoefenen om de prijs verder te verlagen. De autoproducenten verwachten van hun partners steeds meer flexibiliteit en innovatievermogen. Afzonderlijke leveranciers worden samenwerkingspartners. De automobielindustrie vraagt naar systemen die uitgaan boven de grenzen tussen bestaande technologieën en branches. De algemene trend in de automobielindustrie zet zich voort: de automobielfabrikanten besteden steeds meer ontwikkelings- en productietaken uit aan toeleverende bedrijven. Hun aanbod bestaat steeds minder uit louter producten, maar verrichten steeds meer, samen met de OEM en andere toeleveranciers, ontwikkelingstaken. Uit vraag- en aanbod relaties zijn systematische partnerschappen ontstaan. Dergelijke partnerschappen beginnen al bij het opzetten van een nieuw model en eindigen pas lang na de afloop van de serieproductie. Succesvolle partnerschappen met de globaal gericht OEM eisen van de toeleveranciers flexibiliteit, innovatiekracht en hoogste productiekwaliteit wereldwijd en op uniform hoog niveau. Helmut Kostal, Voorzitter van de directie van KOSTAL GmbH & Co. KG, Lüdenscheid bron: IKB- Report. Märkte im Fokus. Die deutsche Elektroindustrie Innovation als Schlüssel zum weltweiten Erfolg. p DNL

9 2.1 Trends In de branche zijn de volgende trends te zien: - De vraag en de verwachtingen van de vraagzijde naar ontwikkelingscapaciteit bij de toeleveranciers stijgt duidelijk. Dit leidt er ook toe dat de bedrijven uit de toeleverbranche steeds meer moeten participeren in de risico s van de projecten van de klant. - De internationalisering en het werken in samenwerkingsverbanden nemen duidelijk toe. - Kleinere series en korte doorlooptijden maken flexibelere productiemethoden en investeringen in productiemiddelen en processen noodzakelijk. - Het steeds complexer worden van de producten en de combinatie van verschillende materialen (metaal, kunststof, glas, technisch textiel e.d.) dwingen de bedrijven om multidisciplinair samen te werken. Daarnaast leidt op zijn beurt het gunnen van productieprocessen door de originele toeleveranciers aan sub-toeleveranciers, dat de toeleveranciers een deel van de regie in de productieketen overnemen. Dit geldt met name voor toeleveranciers in de automobielindustrie. - De mogelijkheden tot versterking van de eigen marktpositie door specialisatie op niches in termen van kennis en techniek, worden door veel bedrijven benut. In dit verband zal ook de benutting van innovatief potentieel door samenwerking met hogescholen en wetenschappelijke instituten steeds belangrijker worden. Op deze wijze kunnen de toeleveranciers ook de concurrentie uit lageloonlanden (Oost-Europa en het verre oosten) voorblijven. Met de prijs kan deze concurrentie niet gewonnen worden. - De relatief geringe grootte van veel toeleveranciers kan door coöperaties worden opgevangen. Hier liggen ook kansen en voor grensoverschrijdende samenwerking. 2.2 Risico s Concurrentie uit lage-loonlanden Ondanks de positieve ontwikkeling en verwachtingen is de concurrentie vooral vanuit Oost-Europa zeer sterk. Om deze voor te kunnen blijven, moeten de bedrijven hun voordelen en hun mogelijkheden bij de realisatie van veeleisend werk en garantie van hoge kwaliteit sterker benadrukken. Zij moeten zich bij de kwaliteit sterker profileren. Het gaat daarbij niet alleen om de kwaliteit van de producten, maar ook steeds meer de ontwikkeling van dienstverleningskwaliteiten. Een hoogstaande opleiding van jonge krachten en een permanente bijscholing van directie en medewerkers zijn belangrijke voorwaarden voor het kunnen vasthouden van deze hoge kwaliteitsmaatstaven. Daarnaast kunnen de metaalbedrijven hun concurrentiepositie door specialisatie en samenwerking verbeteren. In de samenwerking met andere MKB-bedrijven ontstaan vaak kansen om opdrachten binnen te halen die zij alleen vanwege de omvang niet hadden aangekund. Hier zijn natuurlijk ook kansen voor grensoverschrijdende samenwerking. Tekort aan vakmensen De troef van de Duitse toeleveranciers ten opzichte van de lage loon landen is innovatie en deelname aan R&D activiteiten. Daarvoor zijn dienovereenkomstige human ressources nodig. Dit is ook het kernprobleem van de toekomst. Het tekort aan personeel zou wel eens de beperkende factor voor groei kunnen worden. Structuur: - De Duitse maakindustrie en toeleverbranche wordt gekenmerkt door MKB bedrijven. Conjunctuur: - Toeleveranciers profiteren van stijgende omzet in de auto-industrie, in de machinebouw, de grote industrie en de bouw. Ook de prognoses voor het jaar 2008 zijn weer zeer goed. De machinebouw en de auto-industrie profiteren met name van de sterke exportcijfers. Trends: - Er wordt steeds meer R&D-capaciteit van toeleveranciers gevraagd. - Risico wordt door OEM steeds meer ook overgedragen op de toeleverancier. - Combinatie van verschillende materialen maakt multidisciplinaire samenwerking noodzakelijk. - Concurrentie uit lage loon landen kan alleen door innovatie en high tech het hoofd geboden worden. Risico s: - Tekort aan specialistisch personeel. - De branche klaagt over hoge loonkosten (alhoewel het loonniveau niet hoger is dan in Nederland). - De prijzen voor grondstoffen zijn flink gestegen. DNL 9

10 3 Elektrotechnische Industrie en kunststofverwerking Elektrotechnische industrie De elektrotechnische industrie wordt eveneens gekenmerkt door MKB-bedrijven. De ca bedrijven uit de branche hebben in 2006 opgrond van de goede conjunctuur 3,2% meer omzet behaald. Volgens de statistiek van het Statistische Bundesamt (het Duitse CBS) hebben de sectoren elektrotechniek en elektro-machinebouw 3,2% meer omzet behaald t.o.v. het voorgaande jaar en de ICT-bedrijven zelfs 3,4%. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de stemming in de branche zeer goed is. Uit de voorjaarsenquête van de Zentralverband der Deutschen Elektro- und Informationstechnik (ZVEH) bleek dat 35% van de bedrijven goede zaken hebben gedaan en de helft is tevreden over de situatie. Dit zijn zeer positieve resultaten. Slechts 13% van de bedrijven berichten van een slechte situatie. Dit percentage lag in 2005 nog op 29%. Vooral de opdrachten vanuit de industrie zijn in het eerste kwartaal van 2007 aanzienlijk toegenomen. Ook de elektrotechnische branche wordt geconfronteerd met een toenemende globalisering en concurrentie uit de Emerging Markets van Azië. De uitdaging is dus om door middel van technologische topprestaties de voorsprong te behouden. Dit kan alleen gerealiseerd worden door continu te investeren in R&D. Kunststofindustrie In de kunststofindustrie is na een stagnatie in de jaren nu ook weer sprake van stijgende omzetten. Sterke prijsver hogingen van grondstoffen en energie hebben in deze moeilijke jaren zelfs een daling van de gemiddelde bruto-opbrengst van bijna 2% in de branche veroorzaakt. Sinds 2005 is echter weer een duidelijke omzetgroei te zien. Ook de prognoses voor 2007 zijn optimistisch. 73% van de ondernemingen uit de kunststofbranche verwachten voor 2007 een groei van de omzet. Dit percentage bedroeg in 2005 slechts 60%. Omzet en arbeidsplaatsen in de kunststofbranche: Bron: Gesamtverband Kunststoffverarbeitende Industrie, 10 DNL

11 3.1 Trends In der Branche zijn volgende trends te zien: - De internationalisering zet zich voort. Buitenlandse markten spelen als koop- en afzetmarkten een steeds grotere rol. - Veel bedrijven participeren in netwerken met wetenschappelijke instellingen en afnemers. Daardoor kan al in de planfase worden nagedacht over nieuwe producten. - De grenzen tussen de elektrotechnische en metaal- en kunststofindustrie worden steeds vager. Daarnaast is er steeds meer overlap met de ITC branche. - Net als in de metaalverwerkende industrie zijn ook hier de grondstofprijzen, b.v. voor koper gestegen. Structuur: - De elektrotechnische industrie wordt gekenmerkt door MKB bedrijven. Conjunctuur: - De branche profiteert van de economische groei. - In 2007 duidelijke groei geboekt. Trends: - Internationalisering gaat door. - De grenzen tussen de elektrotechnische en metaal- en kunststofindustrie worden steeds vager. - Steeds meer overlap met de ITC-branche. - Opdrachtgevers uit de industrie vragen steeds meer competenties op het gebied van innovatie, research en ontwikkeling. 4 Conclusie Voor Nederlandse toeleveranciers is de situatie om op de Duitse markt actief te worden op dit moment vrij gunstig. De branche bevindt zich ten eerste in een conjuncturele opleving. De bedrijven zijn optimistisch wat de toekomst betreft. De branche wordt ten tweede gedwongen door innovatie en kwalitatief hoogwaardige producten de lage loon landen voor te blijven. De toeleverbranche is dus gedwongen om te investeren in ontwikkeling en know-how. Alleen zo kunnen de bedrijven de concurrentie uit het verre oosten en Oost-Europa aan. De trend is duidelijk te zien dat de industrie de massaproducten daar laat produceren, terwijl alleen de technisch hoogwaardige producten in WestEuropa in opdracht worden gegeven. Hier speelt minder de prijs, maar meer betrouwbaarheid, garanties, technische vaardigheden en innovatie een rol. Innovaties ontstaan door samenwerking met onderzoeksinstituten, maar ook met andere bedrijven, die over aanvullende know-how beschikken. Hier liggen ook grote kansen voor grensoverschrijdende samenwerking. De conjunctuur van de Duitse Industrie, de belangrijkste opdrachtgever voor de maakindustrie, is momenteel zeer goed. De prognoses voor het komende jaar 2008 zijn eveneens goed. Op grond hiervan kunnen veel opdrachten aan de toeleveranciers worden verwacht. Daarnaast is een trend in de industrie in het bijzonder in de automobielindustrie te zien, dat naast productie ook ontwikkeling uitbesteed wordt. Beide bovenstaande ontwikkelingen bieden ook Nederlandse bedrijven grote kansen opdrachten binnen te halen. Voor de ontsluiting van deze markt zijn verschillende strategieën denkbaar. Ten eerste de directe werving van klanten. In dit geval treedt het Nederlandse bedrijf in concurrentie met Duitse bedrijven. Een andere strategie zou kunnen zijn strategische samenwerking met Duitse toeleveranciers te zoeken. Dit kunnen bedrijven met een aanvullend portfolio zijn, die de eigen range aan producten en diensten willen aanvullen of bedrijven waarmee op R&D-gebied actief samen gewerkt zou kunnen worden. Juist op dit terrein liggen op lange termijn grote kansen de marktpositie in eigen land en in de Duitse markt te verstevigen en uit te bouwen. DNL 11

12 Bronnen: Commerzbank: Deutschland - Konjunkturprognose 2007/2008: Mai 2007 Commerzbank: Deutschland - Branchen-Report Industrieprognose: Juni 2007 Deutsche Bank: Deutsche Autoindustrie setzt Boom beschleunigt fort: Juli 2007 Deutsche Bank: Deutscher Maschinenbau: Mai 2007: Frankfurt am Main IKB (Deutsche Industriebank): Branchenbericht - Automobilzulieferer: Dezember 2006: Düsseldorf IKB (Deutsche Industriebank): Kunststoffverarbeitung: Dezember 2005 IKB (Deutsche Industriebank): Stahl- und Metallverarbeitung: April 2006 IKB (Deutsche Industriebank): Werkzeugmaschinenbau: Juni 2006 IKB (Deutsche Industriebank): (Märkte im Focus) Die deutsche Elektroindustrie Innovation als Schlüssel zum weltweiten Erfolg: Juni 2005 PriceWaterhouseCoopers: Gute Aussichten für die deutsche Zulieferer mit effektivem Innovationsmanagement: Volksbanken Raiffeisenbanken: (Branchen special) Maschinenbau: März 2007 Volksbanken Raiffeisenbanken: (Branchen special) Metallbearbeitungsmaschinen: März 2007 Volksbanken Raiffeisenbanken: (Branchen special) Metallbauer ZVEH (Zentralverband der Deutschen Elektro- und Informationstechnischen Handwerke): Anzahl der Betriebe in den elektro- und informationstechnischen Handwerken - mit Veränderungsraten in %- : April 2007 ZVEH (Zentralverband der Deutschen Elektro- und Informationstechnischen Handwerke): Elektrohandwerke Bilanz 2006/Aussicht 2007: Mai 2007: 5 Ontsluiting van de markt 5.1 Ontsluiting van de markt door strategische coöperatie Het doel van deze strategie is, een geschikt Nederlands bedrijf als samenwerkingspartner te vinden, om op deze manier de markt te ontsluiten. Het voornaamste punt is een win-win situatie te scheppen, waarvan beide ondernemingen profiteren: Het Duitse bedrijf in Nederland en het Nederlandse bedrijf in Duitsland. De zoektocht naar de juiste strategische partnerbedrijven begint in het eigen bedrijf. Het is zaak een strategische bedrijfsplanning te realiseren, die de langetermijn oriëntatie van het bedrijf beschrijft en daarbij rekening houdt met de relaties met de belangrijkste partners (klanten, leveranciers enz.), de prestaties (rendabiliteit, winst enz.) evenals ideeën, visies en waarden. Op deze wijze kan een doel worden uitgewerkt en er kunnen afzonderlijke werkgebieden worden vastgelegd, waarop het bedrijf in staat is duurzaam concurrentievoordeel te behalen en langdurige bedrijfssuccessen kan behalen. Deze werkgebieden moeten worden geactiveerd en versterkt. Dit kan door het uitbreiden van de eigen markt, maar ook door het veroveren van een nieuwe markt bijvoorbeeld de Duitse. Het gaat er in de kern om dit werkgebied, waarin het duurzame succes kan worden gerealiseerd, zo nauwkeurig mogelijk aan te geven. Alleen dan kan men doelgericht op zoek gaan naar de partner die op dit terrein een rol kan spelen. 12 DNL

13 De concrete grensoverschrijdende samenwerking zou er als volgt uit kunnen zien: - Wederzijds gebruik van afzet- en verkoopkanalen - Wanneer het partnerbedrijf in dezelfde branche actief is en dezelfde klantenkring heeft, maar een product verkoopt dat niet in concurrentie staat, maar meer als aanvulling gezien kan worden kunnen de bedrijven voor elkaar de weg openen. Bij de zoektocht naar een partner gaat het erom een bedrijf te vinden dat geen concurrerend product verkoopt, maar wel aan dezelfde klant levert. - Gezamenlijke vertegenwoordiger / verkooppunten - In het bovengenoemde geval, dezelfde klantenkring aanvullende producten, zouden vertegenwoordigers of verkooppunten aan beide zijden van de grens gezamenlijk kunnen worden benut. - Gezamenlijke klantenservice - Gezamenlijk marktonderzoek - De eigen markt kent men het beste. Wanneer deze kennis samengevoegd wordt, profiteren beide zijden. - Uitwisseling van ervaringen en meningen - Kan inspireren en innovatief werken, omdat het perspectief duidelijk breder wordt. - Aanvullende bedrijven kunnen wellicht alomvattende oplossingen aanbieden en zo grote opdrachten aannemen, die zij alleen niet aan zouden kunnen. MKB-bedrijven kunnen door samenwerking nadelen (smalle range producten, toegang tot know-how, kostenstructuur) ten opzichte van de grote bedrijven teniet doen zonder te hoeven inboeten bij hun specifieke voordelen (flexibiliteit en klantgerichtheid). Een dergelijke samenwerking kan echter alleen goed functioneren onder een aantal voorwaarden: - De partners moeten ongeveer gelijk groot zijn. - De wederzijdse voordelen moeten ongeveer even groot zijn om afhankelijkheden te vermijden. - De partners moeten een gezamenlijk belang bij samenwerking hebben. - Ieder partner moet nog over sterke punten buiten het samenwerkingsgebied beschikken, om de zelfstandigheid niet te verliezen. - Er mag geen directe concurrentie tussen de partners bestaan in het samenwerkingsgebied. - Wederzijds vertrouwen en eerlijke bereidheid te coöpereren zijn absoluut noodzakelijk. De samenwerking moet daarnaast van tijd tot tijd geëvalueerd worden: - Worden doelen bereikt? - Zijn er afhankelijkheden? - Hoe ontwikkelt zich de vertrouwensbasis? - Hoe is de marktpositie van de partner? Om deze weg van samenwerking met succes op te gaan moeten twee vragen goed worden onderzocht: in welk segment wil ik mij op de Nederlandse markt profileren en welk profiel moet het bedrijf hebben waarmee ik samenwerken kan? Wat verwacht ik en wat heb ik te bieden? Wanneer deze twee vragen beantwoord zijn, kan ik mij precies positioneren en mijn communicatie / reclame daarop afstemmen en doelgericht(!) naar partners zoeken. 5.2 Ontsluiting van de markt door acquisitie Een mogelijke strategie om in Duitsland voet aan de aarde te krijgen is het directe contact met de klant. Ook hier is het weer belangrijk om de doelgroep zo nauwkeurig mogelijk te bepalen, zodat potentiële klanten gericht gezocht kunnen worden. Hoe ziet het profiel van de potentiële klant eruit? Door op deze manier te werk te gaan, wordt veel overbodig werk voorkomen. Het doel is de energie te richten op weinige, maar wel kansrijke klanten. Dit werkt vaak beter dan een schot hagel. Het rondstrooien van mails en brieven in de hele branche, is alleen dan aan te bevelen wanneer het eigen portfolio zo breed is dat de doelgroep niet nauwer gespecificeerd kan worden. 5.3 De Duitse markt op met vertegenwoordigers, dealers of toekennen van licenties Een andere mogelijkheid de Duitse markt op te gaan is een vertegenwoordiger. Omdat dit meestal op basis van provisie gaat zijn de kosten aanvankelijk gering, maar stijgen snel wanneer de omzet interessant begint te worden. Synergie-effecten en goede contacten kunnen ontstaan wanneer men beslag weet te leggen op een ervaren vertegenwoordiger in de branche. Het is vanwege taal- en cultuuraspecten te overwegen hiervoor een Duitse persoon te nemen. Vaak wordt echter onderschat dat de identificatie van de vertegenwoordiger met het moederbedrijf (te) klein wordt. Daarnaast verdient aanbeveling het contract met de vertegenwoordiger juridisch te laten controleren. Voor het zoeken van vertegenwoordigers kan gebruik worden gemaakt van de site DNL 13

14 Een alternatief is samenwerking met een dealer. De dealer koopt de producten en verkoopt deze dan zelf op eigen risico verder. Voordeel zijn lage kosten, wel heeft men vrij weinig invloed op de omzet. Voorts kan de dealer ook producten van de concurrentie verkopen. Ook via licenties kan de markt worden betreden. Dit houdt in dat een andere onderneming de producten produceert en verkoopt, eventueel onder de naam van de licentiegever. Deze constructie vergt wel veel vertrouwen ten opzichte van de licentienemer, omdat bij gebreken de naam en het imago zware schade kan oplopen. 5.4 Vergunningen en juridische aspecten Door de Europese binnenmarkt worden de drempels voor vergunningen voor werkzaamheden in andere landen van de EU vrijwel weggenomen. Dit geldt ook voor de maakindustrie. Welke formele eisen worden gesteld aan (tijdelijke) werkzaamheden in Duitsland, b.v. elektra en gas, kunt u gedetailleerd vinden in de brochures van de Kreishandwerkerschaft Borken. Deze vindt u onder info. De brochures geven bovendien informatie over vragen over belastingen en sociale verzekeringen. Bij de producten moet worden gecontroleerd of deze conform de Europese richtlijnen werden geproduceerd en indien noodzakelijk over een CE-keurmerk beschiken. Meer details over normen en CE-keurmerken vindt u op c.q. Het Deutsche Institut für Normierung e.v. (DIN) heeft een bestand van ca normbladen samengesteld (www.din.de ). 6 Hoe vind ik mijn doelgroep Voor de zoektocht naar een geschikt bedrijf in Duitsland, om het even of het gaat om samenwerkingsprojecten of als potentiële klant, kan men op verschillende manieren (die zich soms aanvullen) te werk gaan. Ten eerste zijn (vak-)beurzen in het buurland zeer geschikt om bedrijven te vinden. Ten tweede kan via internet worden gezocht. Een derde manier, die veel bedrijven kiezen, is partners via netwerken te vinden. In dit verband kunnen ook businessclubs en/of brancheverenigingen een rol spelen. Hoewel businessclubs met name in Nederland populair zijn, komen deze ook in Duitsland voor. Een belangrijk aspect zijn de competenties van de bedrijven. Dit kan via internet maar moeilijk worden beoordeeld. Achter een indrukwekkend design gaat soms een klein bedrijf schuil. Op beurzen is dat al wat beter te beoordelen, beter nog is een bezoek ter plaatse. Naast de competenties van de partner is het natuurlijk ook van belang dat de eigen competenties duidelijk zichtbaar zijn. Duitse klanten hebben vaak al een bepaald beeld van Nederlandse bedrijven. Daar waar dit beeld bij voorbaat al vaak positief is b.v. inzake service en communicatie - moet dit nog eens worden benadrukt. Het soms voorkomende cliché van de lagere kwaliteitseisen in Nederland moet met kracht worden bestreden door te hameren op eigen kwaliteit. Veel bedrijven beperken hun presentaties op internet of in folders op producten die zij leveren of produceren. De competenties en het know-how (te denken is b.v. aan productontwikkeling, R&D, contacten met wetenschap en hogescholen etc.) blijven vaak ten onrechte onderbelicht (zie onder). Hieronder worden interessante websites en vakbeurzen genoemd, die voor de recherche naar doelgroepen van belang zijn: BDI, Bundesverband der Deutschen Industrie e.v. M.b.v. een uitgebreide zoekactie kunnen potentiële klanten worden gevonden. Een zeer goed overzicht van de structuur van de Duitse industrie staat op de pagina van de Bundesverband der Deutschen Industrie e.v. Hier staat informatie over alle 53 lidorganisaties met de desbetreffende links. Op een groot aantal van deze sites kan men de lidbedrijven gericht zoeken. Daarnaast kan op de site van deze organisatie actuele informatie over de conjunctuur van de branches worden gevonden. WVM, WirtschaftsVereinigung Metalle De WirtschaftsVereinigung Metalle vertegenwoordigt de economische belangen van de nonferro metaalindustrie. Deze organisatie heeft 632 leden met in totaal bijna werknemers. In 2006 had de branche een jaaromzet van ca. 43,8 miljard. De Duitse nonferro metaalindustrie is daarmee na USA en Japan de op twee na grootste van het Westen. Op pagina is veel informatie te vinden over de metaalbranche. Lidbedrijven kunnen helaas niet worden gezocht. 14 DNL

15 VDMA, Verband Deutscher Maschinen- und Anlagenbau e.v. De website van de Verband Deutscher Maschinen- und Anlagenbau e.v. (www.vdma.org ) heeft uitgebreide mogelijkheden bedrijven te zoeken. De productdatabase is niet alleen zeer omvangrijk, maar ook goed te selecteren. Hier kunt u gericht specifieke producten en bedrijven zoeken. Daarnaast biedt de pagina veel actuele informatie over de machinebouw in Duitsland en andere landen. ZVEI - Zentralverband Elektrotechnik- und Elektronikindustrie e.v. De site van het ZVEI (www.zvei.org ) biedt eveneens actuele informatie over de branche en statistieken en geeft een goed overzicht van de structuur van de branche. Er zijn 26 suborganisaties (van automatisering en elektrische verwarmingstechniek tot defensie). Iedere onderorganisatie heeft eigen informatie op de website. GKV e.v., Gesamtverband Kunststoffverarbeitende Industrie Via de module GKV-Herstellernachweis op de pagina van de GKV (www.gkv.de) kan men goed kunststofverwerkende bedrijven zoeken. Via verschillende zoekcriteria, (b.v. bedrijfsgegevens, verwerkte materialen, verwerkingsmethoden, certificeringen, productgroepen etc.) kan gezocht worden. Het zoekresultaat bevat niet alleen alle adresgegevens maar ook contactpersonen. Deze site is ideaal voor systematisch zoeken naar samenwerkingspartners en/of klanten in de kunststof. Brancheportalen: BDI inkoopleidraad (Sachon) Een uitstekende zoekmachine voor industriebedrijven in Duitsland is de BDI Einkaufsführer op Hier kunt u zeer goed in de verschillende branches en subbranches van de Duitse industrie naar producten en ondernemingen zoeken. De onderverdeling is zeer gedetailleerd en de zoekresultaten zijn uitgebreid met alle adresgegevens van de betreffende bedrijven incl. link. Europages Voor specifiek zoeken naar potentiële klanten bij B-to-B zijn de Europages erg geschikt: In deze bedrijvendatabase kan men in heel Europa goed en gedetailleerd zoeken. De onderverdeling is vrij gedetailleerd (het onderdeel metaalindustrie en metaalverwerking is b.v. onderverdeeld in 59 onderbranches). Daarnaast kan het aantal medewerkers als zoekcriterium worden genomen, zodat alleen naar grote bedrijven kan worden gezocht. De recherche is kosteloos, in de resultatenlijst verschijnt ook het adres en vaak een link naar het bedrijf. Daarnaast kan via Europages gezocht worden naar (openbare) aanbestedingen. Aan deze service zijn kosten verbonden (vanaf 68,- excl. BTW voor 3 maanden). Werliefertwas Een andere zoekmachine voor Duitse branches is de Duitse tegenhanger van wielevert. Gelbe Seiten (gouden gids) Voor een eerste oriëntatie kan ook gebruik worden gemaakt van de Duitse gouden gids (www.gelbeseiten.de). De onderverdeling is vaak niet erg gedetailleerd. Sommige bedrijven staan ook niet in de Gelbe Seiten. Nuttige links voor het zoeken naar klanten in Duitsland: Brancheverenigingen: BDI, Bundesverband der Deutschen Industrie e.v. WVM, WirtschaftsVereinigung Metalle VDMA, Verband Deutscher Maschinen- und Anlagenbau e.v. ZVEI - Zentralverband Elektrotechnik- und Elektronikindustrie e.v. GKV e.v., Gesamtverband Kunststoffverarbeitende Industrie Brancheportalen, aanbestedingen: DNL 15

16 Vakbeurzen voor de maakindustrie in Duitsland Z- Die Zulieferermesse (de toeleverancierbeurs), Leipzig EMO- Die Welt der Metallverarbeitung (de wereld van metaalverwerking), Hannover METEC - Internationale Metallurgie Fachmesse (internationale metallurgie vakbeurs), Düsseldorf AMB Metallbearbeitung (metaalbewerking), Stuttgart IAA - Internationale Automobilausstellung (Internationaal autotentoonstelling personenautos), er is een IAA voor personenauto s en voor bedrijfswagens) Frankfurt/Main AUTOMECHANICA - internationale Messe Automobilwirtschaft (internationaal vakbeurs autoeconomie), Frankfurt am Main K - Internationale Messe Kunststoff Kautschuk (internationale beurs kunststof caoutchouk), Düsseldorf KMO - Kunststoffverarbeitungsmesse (Vakbeurs voor kunststofverwerking), Bad Salzuflen FAKUMA - Die internationale Fachmesse für Kunststoffverarbeitung (de internationale vakbeurs voor kunststofverwerking), Friedrichshafen EFA - Fachmesse für Gebäude- und Elektrotechnik, Klima und Automation (vakbeurs voor gebouw- en elektrotechniek, klimaat en automatisatie), Leipzig NORTEC - Fachmesse für Gebäude- und Elektrotechnik, Klima- und Automation (vakbeurs voor gebouw- en elektrotechniek, klimaat en automatisatie), Hamburg HANNOVER MESSE (Hannover beurs), Hannover BAU - Internationale Fachmesse für Baustoffe/Bausysteme (internationale vakbeurs voor bouwstoffen/bouwsystemen), München 16 DNL

17 7 Communicatie over de grens Communicatie is het begin van alles. Het is het begin van het kweken van een vertrouwensband en het is ook het begin van zakendoen. Een goede communicatie is dus voor bedrijven (kleine en grote) van essentieel belang om een goede positie in de markt te veroveren. Met duidelijke, goed uit te voeren richtlijnen kunnen bedrijven zich optimaal profileren. In deze beknopte handleiding wordt aangegeven wat ondernemers zelf kunnen (laten) doen op het gebied van communicatie. Eerst wordt het begrip effectieve communicatie uitgelegd, daarna volgt een hoofdstuk over communicatie op maat en afsluitend wordt aandacht besteed aan cultuurverschillen tussen Nederland en Duitsland. Effectieve communicatie Effectief communiceren begint bij het maken van een planmatige aanpak. Daarvoor is het nodig dat bedrijven in de huid van hun klant of relatie kruipen. Alleen dan hebben alle inspanningen optimaal effect. Het is van belang dat ondernemingen zich realiseren met wie ze werken en wat ze willen bereiken bij hun klanten en potentiële klanten. Dat is het uitgangspunt. Pas daarna moeten ondernemingen bepalen welke communicatiemiddelen ze willen gebruiken en hoe ze de communicatie willen opbouwen. Globaal moeten aan het begin van het communicatietraject de volgende zes stappen worden genomen: 1) Bepaal de belangrijkste doelgroepen. Maak de lijst niet meteen te uitvoerig, maar kies voor bijvoorbeeld maximaal drie doelgroepen. 2) Inventariseer de aard/functie van de contactpersonen. Leg hun namen vast. 3) Onderzoek hoe bedrijven komen tot de aanschaf van nieuwe producten en hoe ze nieuwe samenwerkingsverbanden aangaan (stel vast wie onderdeel zijn van de DMU, de Decision Making Unit). 4) Inventariseer met welke communicatiemiddelen de contactpersonen (de doelgroepen) het best bereikt kunnen worden. 5) Bekijk hoeveel u wilt investeren in het bereiken van de (potentiële) klant (in geld en menskracht). 6) Ontwikkel communicatiemiddelen op maat. Communicatie op maat Het is natuurlijk vanzelfsprekend dat alleen communicatiemiddelen moeten worden ingezet die de doelgroep bereiken. Want alleen die middelen brengen de boodschap over. Communicatie op maat is effectief en efficiënt. Hieronder worden een paar belangrijke communicatiemiddelen voor de maakindustrie nader uitgelegd. In willekeurige volgorde zijn dat: advertentie, imagobrochure, website, direct mail, audiovisuele productie en beurspresentatie. 7.1 Advertentie Met een advertentie kan gericht de doelgroep worden bereikt. Ook hier is het heel belangrijk om te inventariseren wie tot de doelgroep behoort en waar de leden van de DMU bereikt kunnen worden. Een advertentie beoogt een grote groep te bereiken. Een massamedium is dus een logische keuze, maar welk medium kiest u? Uw doelgroep leest, ongetwijfeld net als u, de vakbladen. Adverteren in die vakbladen is dus de manier om uw doelgroep eenvoudig en gericht te bereiken. DNL 17

18 Hieronder treft u een advertentie van Ten Cate aan. Door de foto en het kleurgebruik gebruik krijgt de advertentie een huiselijke atmosfeer. Je zou er bijna willen wonen. Ook onderstaande advertentie valt door het gebruik van frisse, krachtige kleuren extra op. Letterlijk een krachtig beeld. 7.2 Imagobrochure Een brochure wordt gericht gegeven aan (potentiële klanten). Een brochure telt vaak ten minste acht pagina s. In een brochure kunt u dus veel meer informatie geven dan in een advertentie. De afwisseling van beeld en tekst is heel belangrijk. Vooral omdat er zoveel informatie in staat, moet een brochure aantrekkelijk zijn. Mensen moeten een brochure echt willen bekijken. Realiseer u wel dat een brochure niet één, twee, drie klaar is. Bedenk voordat u een brochure laat maken wat u ermee wilt bereiken: - Wat is het doel van de brochure (imagoversterking, verkoopbevordering, informeren, uitnodigen, oproepen, etc.)? - Wat moet de brochure communiceren? - Is er sprake van een afgebakende doelstelling, of is er een combinatie van meer doelstellingen? - Is de brochure het enige medium waarmee u uw boodschap communiceert, of maakt de brochure deel uit van een grotere actie (campagne, beurs, tentoonstelling)? - Hoe is de samenhang met andere communicatiemiddelen die u gebruikt? Heeft de brochure een evenwichtige plaats binnen het geheel en zijn de feiten in de brochure dezelfde als in de andere media? - Wilt u respons van uw doelgroep? Bepaal hierna uw doelgroep. Stel uzelf de volgende vragen: - Voor welke groep mensen is de brochure bedoeld? Er zijn veel groepen die relevant kunnen zijn: (potentiële) afnemers, geïnteresseerden/informatievragers, deskundigen op het eigen vakgebied, deskundigen op andere vakgebieden, journalisten, bezoekers, scholen/opleidingen. - Wat is het (gemiddelde) opleidingsniveau van de doelgroep? - Om welke leeftijdscategorie gaat het? 18 DNL

19 - Zijn er andere specifieke kenmerken (bedoeld voor bijvoorbeeld alleen allochtonen, mannen of vrouwen)? - In welke regio vind ik mijn doelgroep? - Op welke locaties in die of een andere regio kan ik mijn doelgroep vinden? - Wanneer is mijn doelgroep te bereiken (dagelijks, wekelijks, maandelijks, jaarlijks)? Kijk vervolgens wat de toon van de brochure moet zijn. Er zijn vier toonsoorten : - Referentieel: moet de informatie in de tekst verwijzen naar bekende of bepaalde feiten, gebeurtenissen of verschijnselen? - Expressief: moet de tekst een beeld geven van gevoelens, normen, waarden en opvattingen bij de doelgroep of juist bij de zender? - Relationeel: moet de tekst inspelen op een bepaalde bestaande of gewilde verhouding (bevestigen, verstevigen, veranderen) tussen zender en doelgroep? - Appellerend: moet de tekst oproepen of aanzetten tot een actie of tot bepaald gedrag? Als u een keus hebt gemaakt, is het makkelijker schrijven voor uw communicatiebureau. In brochures komen bijna altijd alle vier tonen in meer of mindere mate voor. Bepaal hierna de vormgeving. Zoals eerder vermeld is de afwisseling van beeld en tekst heel belangrijk. Een aantrekkelijke brochure wordt natuurlijk beter bekeken/gelezen dan een saaie brochure. Er is ongetwijfeld veel beeldmateriaal over de maakindustrie voorhanden, denk daar dus goed over na: - Komen er illustraties in de brochure? - Welke illustraties? Bestaand materiaal, nieuwe foto s of nieuwe tekeningen? - Welke producten, projecten en mensen moeten worden afgebeeld? - Komen er bijschriften bij de illustraties? Vermeld in een brochure altijd de algemene gegevens over uw bedrijf: - Naam - Adres en hoofdvestiging - Contactgegevens (telefoon, fax, , website) - Overige vestigingen - Eventueel namen van contactpersonen En dan moet de brochure worden gedrukt. Is een kleine brochure mooi, of is een groter formaat beter? Er zijn bijna oneindig veel mogelijkheden. U moet ook een beslissing nemen over de kwaliteit van het papier. Dik of dun (uitgedrukt in gr/m2), glanzend of mat. De distributie is de laatste schakel in uw communicatieproces. Vier vragen zijn belangrijk: - Op welke manier wordt de brochure verspreid? Er zijn veel mogelijkheden: baliedisplay, per TNT Post, per stadspost, via direct mail, als bijsluiter bij andere post, als insert bij een tijdschrift, als hand-out (bij een beurs of ander evenement). - Wanneer is de distributie (op welk tijdstip)? - Is de distributie regionaal? - Wie distribueert de hand-outs op beurzen? Medewerkers van uw organisatie of studenten? DNL 19

20 Imagobrochure van Verosol Juist bij het samenstellen van een folder spelen cultuurverschillen een belangrijke rol. Het is vaak niet voldoende de Nederlandse folder gewoon te vertalen. Reclame in Duitsland werkt anders. In het volgende schema zijn de wezenlijke (cultuur)verschillen op een rij gezet. Duitse reclame Duitsers hebben vaak een grote behoefte aan kaders, d.w.z. een duidelijke structuur en een logische argumentatie. Productgerichte aspecten staan op de voorgrond: - Zakelijkheid - Kwaliteit - Competenties Nederlandse reclame De klant wordt vaak via emoties aangesproken. Kernbegrippen als gezelligheid en voordelig werden veelvuldig gebruikt. Een strategie alleen op basis van professionaliteit, techniek en kwaliteit zonder een emotionele noot kan het doel voorbij schieten Voordelen voor de klant en vooral ook prijsvoordelen worden zeer direct gecommuniceerd. In reclame wordt vaak gerelateerd aan een bekende (Nederlandse) context. Dit is vaak niet erg toegankelijk voor buitenlanders / buitenstaanders. Meer informatie over het thema cultuurverschillen in het zakelijke leven is te vinden in hoofdstuk DNL

Communicatiemiddelen. Voor bedrijven en organisaties. www.komon.nl www.twitter.com/_komon

Communicatiemiddelen. Voor bedrijven en organisaties. www.komon.nl www.twitter.com/_komon Communicatiemiddelen Voor bedrijven en organisaties www.komon.nl www.twitter.com/_komon Communicatiemiddelen Ieder communicatiemiddel heeft een eigen effect. Het is belangrijk te bepalen welke communicatiemiddelen

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Meubelindustrie De meubelindustrie in Nederland telt ruim 6.600 bedrijven. De helft hiervan is actief in de interieurbouw. Daarnaast wordt er onderscheid gemaakt tussen woonmeubelfabrikanten, de bedrijfsmeubelindustrie,

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Succesvol dankzij internet

Succesvol dankzij internet Succesvol dankzij internet Gratis workshop voor Ondernemend Roombeek Enschede 24-4-2012 Jorik Heins Deze presentatie komt online beschikbaar op www.marketingman.nl/presentatie Vanavond Wat is een goede

Nadere informatie

Effectieve reclametips. Voor meer klanten in uw winkel

Effectieve reclametips. Voor meer klanten in uw winkel Effectieve reclametips Voor meer klanten in uw winkel Inhoud. Direct mail. Huis-aan-huisverspreiding. Facebook advertentie. E-DM 6. Welke uiting kiest u? 7 6. Effectieve tips voor in de reclamemix 8 Inleiding

Nadere informatie

Conjunctuur enquête. Technologische Industrie Nederland

Conjunctuur enquête. Technologische Industrie Nederland Conjunctuur enquête Technologische Industrie Nederland Gunstig beeld met internationale onzekerheden Het CBS kopt donderdag 16 februari dat het ondernemersvertrouwen in Nederland nog nooit op zo n hoog

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Zakendoen in Duitsland. Informatie over de voedingsmiddelensector

Zakendoen in Duitsland. Informatie over de voedingsmiddelensector Zakendoen in Duitsland Informatie over de voedingsmiddelensector Waarom zakendoen in Duitsland? Op agrogebied is en blijft Duitsland de belangrijkste handelspartner van Nederland: meer dan een kwart (ruim

Nadere informatie

1 Visie op de webpresentatie

1 Visie op de webpresentatie 1 Visie op de webpresentatie De gemeente Eindhoven gaat haar presentatie op het web verbeteren We spreken met opzet over presentatie omdat de vorm wat ons betreft nog open is. Concreet betekent dit dat

Nadere informatie

Artikel. Artikelen Schrijven voor Leadgeneratie Hoe u boodschappen afstemt op uw doelgroep Bob Oord

Artikel. Artikelen Schrijven voor Leadgeneratie Hoe u boodschappen afstemt op uw doelgroep Bob Oord Artikel Artikelen Schrijven voor Leadgeneratie Hoe u boodschappen afstemt op uw doelgroep Bob Oord 1 Introductie Bij het samenstellen van content voor een leadgeneratie campagne is de doelstelling altijd

Nadere informatie

WERVINGSCIRKEL. De juiste persoon op de juiste plaats

WERVINGSCIRKEL. De juiste persoon op de juiste plaats WERVINGSCIRKEL De juiste persoon op de juiste plaats Werving gaat om het aantrekken van vrijwilligers die passen bij de organisatie en bij de taken die ze gaan uitvoeren. Kort samengevat: de juiste persoon

Nadere informatie

Junior Company op vmbo basis, kader en gemengd (profiel dienstverlening en producten)

Junior Company op vmbo basis, kader en gemengd (profiel dienstverlening en producten) Junior Company op vmbo basis, kader en gemengd (profiel dienstverlening en producten) Tijdens Junior Company richten de leerlingen hun eigen company op en deze runnen ze één schooljaar. Ze verdelen functies,

Nadere informatie

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf Colofon De tekst van deze brochure is tot stand gekomen met medewerking van NEMACC, het mkb-kenniscentrum waarin de NBA

Nadere informatie

NIMA B EXAMEN BUSINESS MARKETING ONDERDEEL B JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE)

NIMA B EXAMEN BUSINESS MARKETING ONDERDEEL B JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE) VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE) 26 JANUARI 2016 1 Vragen bij de case WINTECH..GESTRAND IN HET ZICHT VAN DE HAVEN? (totaal 90 punten) Vraag 1 (20 punten) a. Bereken

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

Het Online Marketingplan. Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan

Het Online Marketingplan. Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan Het Online Marketingplan Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan 1 Wil je een online marketingplan voor jouw organisatie beschrijven? In dit document vind je de opzet voor zo n plan.

Nadere informatie

Effectief campagne voeren. Actiegroependag Bescherm de kust, Rotterdam, 9 april 2016 Maaike Wermer

Effectief campagne voeren. Actiegroependag Bescherm de kust, Rotterdam, 9 april 2016 Maaike Wermer Effectief campagne voeren Actiegroependag Bescherm de kust, Rotterdam, 9 april 2016 Maaike Wermer Wat ga ik vandaag vertellen Voorstel ronde Naam Actiegroep Ervaring met campagne voeren/omgaan met de media

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie

Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie 1. Michael Porter onderscheidt 3 basisstrategieën, waar volgens hem iedere organisatie een keuze uit dient te maken, om op een gezonde wijze een

Nadere informatie

Klantprofiel/ beoordeling. Referentiegesprek. Gebruik van klantlogo. Klant awards. Klantcase (slide) Klantcase (PDF)

Klantprofiel/ beoordeling. Referentiegesprek. Gebruik van klantlogo. Klant awards. Klantcase (slide) Klantcase (PDF) Referentieprogramma Bij KANA, A Verint Company, geloven we dat elke ervaring er toe doet. Daarom willen we u onze klant belonen door uw klantenservice-ervaringen met andere organisaties te delen, u te

Nadere informatie

Op deze pagina vind je meer informatie over de FME International Business Award.

Op deze pagina vind je meer informatie over de FME International Business Award. Introductie Tijdens de Hannover Messe 2017 wordt de FME International Business Award uitgereikt aan een ondernemer uit de technologische industrie, die internationaal succesvol zakendoet. Stertil heeft

Nadere informatie

Creat4u. www.icreat4u.nl COMPLETE WEBSITE. voor ondernemers. 47,50,- per maand zonder opstartkosten. ONZE VOORDELEN! EEN ALL-IN WEBSITE

Creat4u. www.icreat4u.nl COMPLETE WEBSITE. voor ondernemers. 47,50,- per maand zonder opstartkosten. ONZE VOORDELEN! EEN ALL-IN WEBSITE COMPLETE WEBSITE voor ondernemers 47,50,- per maand zonder opstartkosten. Een complete website voor uw onderneming en die ook nog goed vindbaar is, dat is wat we willen! Maar hoe? EEN ALL-IN WEBSITE ONZE

Nadere informatie

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

Meer omzet uit uw beurs- en eventdeelnames!

Meer omzet uit uw beurs- en eventdeelnames! Meer omzet uit uw beurs- en eventdeelnames! Wie wij zijn... ExpoSynergy is een onderdeel van de Online Leads Group (OLG). OLG is opgericht door Mike Stern, bekend door zijn boeken: In drie stappen naar

Nadere informatie

PERSCONFERENTIE. Technologische industrie blijft groeien

PERSCONFERENTIE. Technologische industrie blijft groeien PERSCONFERENTIE Technologische industrie blijft groeien Groei activiteit en werkgelegenheid versterkt nog in 2016......maar verslechterende wereldconjunctuur...en we mogen aandacht voor herstel concurrentievermogen

Nadere informatie

ONDERWERP STRATEGIEOPDRACHT. TIPS voor iedereen die de strategieopdracht nog moet inleveren!

ONDERWERP STRATEGIEOPDRACHT. TIPS voor iedereen die de strategieopdracht nog moet inleveren! ONDERWERP STRATEGIEOPDRACHT TIPS voor iedereen die de strategieopdracht nog moet inleveren! ONDERWERP EXTERNE ANALYSE LET OP: analyseren = onderzoeken = objectief beschrijven = zonder oordeel, zonder advies,

Nadere informatie

Inleiding Veterinair communicatiemanagement. 20 maart 2010, Amersfoort

Inleiding Veterinair communicatiemanagement. 20 maart 2010, Amersfoort Inleiding Veterinair communicatiemanagement 20 maart 2010, Amersfoort Inleiding Veterinair communicatiemanagement Ochtendprogramma Wat verstaan we onder communicatie? Hoe belangrijk is communicatie voor

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

Beurstips. Naar de beurs?

Beurstips. Naar de beurs? Beurstips 1 Naar de beurs? 2 NL EXPO, laat zien wie U bent! Hollandse nuchterheid & creativiteit in combinatie met jarenlange ervaring in presentatieoplossingen. Met een frisse blik helpen wij u uw bedrijf

Nadere informatie

Streetvertising Chalkvertising Sand- & Snowmarking Green Advertising CleanLab

Streetvertising Chalkvertising Sand- & Snowmarking Green Advertising CleanLab Innovatieve media Streetvertising Chalkvertising Sand- & Snowmarking Green Advertising CleanLab Prijs vanaf 500 500 1000 325 0 Weken zichtbaar* 16 1 0,1 0,5-4 1-52 Levertijd in dagen 6 6 21 14 verschillend

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Succesvol dankzij internet

Succesvol dankzij internet Succesvol dankzij internet Praktische tips voor ondernemers Enschede 7-11-2012 Jorik Heins Deze presentatie komt online beschikbaar op www.marketingman.nl/presentatie Vanavond Wat is een goede website?

Nadere informatie

Chemische industrie in Duitsland

Chemische industrie in Duitsland Chemische industrie in Duitsland 1. Actuele situatie van de chemische industrie in Duitsland In vergelijking met het vorige kwartaal steeg de productie in het derde kwartaal van 2012 met 1,5 procent, terwijl

Nadere informatie

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel M201107 Mix and Match Het gebruik van digitale media in het MKB drs. R van der Poel Zoetermeer, maart 2011 Mix and Match Ondernemers moeten goed voor ogen houden welke doelstellingen zij met digitale media

Nadere informatie

Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie

Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie Workshop Internationaal Ondernemen Micha van Lin, Hoofd Internationaal Ondernemen Patrick Walison, Adviseur Internationaal Ondernemen 6-12-2011 1 FME-CWM Werkgeversorganisatie

Nadere informatie

Deze cirkel bestaat uit vijf stappen die u kunt doorlopen om uw wervingscampagne systematisch op te zetten. Waar wil je vrijwilligers voor werven?

Deze cirkel bestaat uit vijf stappen die u kunt doorlopen om uw wervingscampagne systematisch op te zetten. Waar wil je vrijwilligers voor werven? Werving U wilt nieuwe vrijwilligers werven. Mensen die één keer aan een actie meedoen, mensen waar u af en toe een beroep op kunt doen, of mensen die voor langere tijd willen meewerken. U wilt hen in elk

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer samenvatting onderzoek Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer Kwalitatief internationaal onderzoek onder ondernemers in buurlanden over zakendoen met Nederlandse bedrijven Hoe is het gesteld

Nadere informatie

7 ontwikkelingen waar de horecaondernemer van kan profiteren

7 ontwikkelingen waar de horecaondernemer van kan profiteren 7 ontwikkelingen waar de horecaondernemer van kan profiteren European Merchant Services 2015 1. Zorg ervoor dat u met de smartphone gevonden wordt Ondanks dat de groei van de smartphone inmiddels stabiliseert

Nadere informatie

Wellicht heb je mijn gratis ebooks 40 manieren om nieuwe klanten te werven en 3 geheimen om binnen te komen bij bedrijven al in bezit.

Wellicht heb je mijn gratis ebooks 40 manieren om nieuwe klanten te werven en 3 geheimen om binnen te komen bij bedrijven al in bezit. Hierbij ontvang je het stappenplan voor het snel en gemakkelijk schrijven van een inhoudelijk goede blogtekst. Het schrijven van een blog hoeft niet lang te duren, als je hier een goede methodiek voor

Nadere informatie

Public Relations Plan 2012 Harmonie De Drie Horens Horn

Public Relations Plan 2012 Harmonie De Drie Horens Horn Public Relations Plan 2012 Harmonie De Drie Horens Horn Opdrachtgever: Uitvoerder: Bestuur Harmonie De Drie Horens Paul van Kempen (bestuurslid PR) Datum: 01 Oktober 2011 Versie: H3H.PR.2012.01 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Vanwege het belang van een goede positionering in de zoekmachines maakt dit standaard onderdeel uit van alle door Webstijl ontwikkelde websites.

Vanwege het belang van een goede positionering in de zoekmachines maakt dit standaard onderdeel uit van alle door Webstijl ontwikkelde websites. In webstijl layout / briefpapier Shortlist vooraf, pagina 1 (webstijl opmaak) Link naar website en nieuwsbrief voor meer tips. 3 product actions op pag 1. met de zaak logo bij webactief. 10 internet marketing

Nadere informatie

Doelstelling. Het aanwerven van een Duitse account manager, die werk gaat maken van de gekozen marketing- en distributiestrategie in Duitsland.

Doelstelling. Het aanwerven van een Duitse account manager, die werk gaat maken van de gekozen marketing- en distributiestrategie in Duitsland. Business Case Doelstelling Het aanwerven van een Duitse account manager, die werk gaat maken van de gekozen marketing- en distributiestrategie in Duitsland. 2 Business case Duitsland is de belangrijkste

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

FINANCIEEL PLAN. M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1

FINANCIEEL PLAN. M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1 FINANCIEEL PLAN M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1 MANAGEMENT SUMMARY Moleskine heeft als voornaamste doel simpele maar moderne mannenmode

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

Gratis e-book Checklist Webteksten Door René Greve, Webteksten en SEO, (www.renegreve.nl)

Gratis e-book Checklist Webteksten Door René Greve, Webteksten en SEO, (www.renegreve.nl) Dit is versie 2.1 (april 2009) Kijk voor de nieuwste versie op: www.renegreve.nl/e-books/ Copyright: Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van René Greve verveelvoudigd

Nadere informatie

Relatiegeschenken: meer geven dan aandacht alleen

Relatiegeschenken: meer geven dan aandacht alleen Relatiegeschenken: meer geven dan aandacht alleen 02 U wilt de goede relatie met uw afnemers bezegelen, het imago van uw bedrijf op alle manieren versterken en daarbij ook de naamsbekendheid verder uitbouwen.

Nadere informatie

Klanten vinden, binden, boeien en behouden Realiseer, optimaliseer en registreer uw Social Media succes!

Klanten vinden, binden, boeien en behouden Realiseer, optimaliseer en registreer uw Social Media succes! Klanten vinden, binden, boeien en behouden Realiseer, optimaliseer en registreer uw Social Media succes! Social Media Ontzorging voor bedrijven en ondernemers MKB-ers met ambitie zien hun kans: social

Nadere informatie

Waarom dit e-book. De vele mogelijkheden van LinkedIn zal in dit e-book uitgebreid uitgelegd worden. Ik wens je veel leesplezier!

Waarom dit e-book. De vele mogelijkheden van LinkedIn zal in dit e-book uitgebreid uitgelegd worden. Ik wens je veel leesplezier! Waarom dit e-book Breng jezelf en je bedrijf onder de aandacht bij LinkedIn. LinkedIn is voor iedereen die zichzelf, product of dienst en bedrijf onder de aandacht wilt brengen. Met dit e-book laat ik

Nadere informatie

Productinformatie LOKO Mailservice E-marketing met digitale nieuwsbrieven

Productinformatie LOKO Mailservice E-marketing met digitale nieuwsbrieven Productinformatie LOKO Mailservice E-marketing met digitale nieuwsbrieven LOKO Mailservice is een full service dienst van www.nieuwsbriefspecialist.nl (Leaflet productinformatie LMS juni 2015) Een professionele

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN CO₂REDUCTIE Haarsma Groep

COMMUNICATIEPLAN CO₂REDUCTIE Haarsma Groep COMMUNICATIEPLAN CO₂REDUCTIE Haarsma Groep Infra & milieu Beton & Industrie bouw Infra Beheer Transport Kraanverhuur 1. Inleiding Dit communicatieplan is opgesteld in het kader van de CO₂ prestatieladder

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Noort Organisatie Ontwikkeling

Noort Organisatie Ontwikkeling Ontwikkelt Groei & Efficiency Wie wij zijn: is een adviesdienst die actief is in de bloemenen plantensector. De sector is dynamisch en de ontwikkelingen gaan steeds sneller, mede door de opkomst van internet

Nadere informatie

Nulgroei in 2014: opluchting, maar geen opleving

Nulgroei in 2014: opluchting, maar geen opleving Persconferentie 12/02/2014 Nulgroei in 2014: opluchting, maar geen opleving Internationale conjunctuur en economische toestand 2 Verbetering ondernemersvertrouwen in 2013, maar terugval in 2014 30,00 NBB-barometer

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN CO₂ REDUCTIE TIMMERHUIS GROEP

COMMUNICATIEPLAN CO₂ REDUCTIE TIMMERHUIS GROEP COMMUNICATIEPLAN CO₂ REDUCTIE TIMMERHUIS GROEP 1. INLEIDING Dit communicatieplan is opgesteld in het kader van de CO₂ prestatieladder en het bewustwordingsproces van de CO₂ uitstoot van de Timmerhuis Groep.

Nadere informatie

Trek meer bezoekers naar je shop

Trek meer bezoekers naar je shop Trek meer bezoekers naar je shop Je weet nu hoeveel bestellingen je maandelijks nodig hebt om genoeg te verdienen om je ideale leven te leiden (zie dag 1 van deze challenge). Als je de opdracht van gisteren

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Evaluatie van de Digitale Werkplaats

Evaluatie van de Digitale Werkplaats Evaluatie van de Digitale Werkplaats 2016 Dialogic innovatie interactie 1 Datum Utrecht, 16 juni 2017 Auteurs Robbin te Velde Tessa Groot Beumer 2 Dialogic innovatie interactie Dialogic innovatie interactie

Nadere informatie

Brochure adverteren op bierviltjes landelijk 2009

Brochure adverteren op bierviltjes landelijk 2009 Brochure adverteren op bierviltjes landelijk 2009 Lubben Design Burchtstraat 6a 9711 LT Groningen Tel: 050 7506341 www.lubbendesign.nl Innovatief adverteren op effectieve wijze Studenten of dertigers?

Nadere informatie

Samenwerken voor een rendabele keten. Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd. HISWA Vereniging Hilversum, 17 februari 2011.

Samenwerken voor een rendabele keten. Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd. HISWA Vereniging Hilversum, 17 februari 2011. Samenwerken voor een rendabele keten Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd Even voorstellen Curriculum Vitae strategie en structuur PricewaterhouseCoopers PWC Consulting IBM Business Consulting

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

26 november 2015 Rapportage & achtergronden

26 november 2015 Rapportage & achtergronden 26 november 2015 Rapportage & achtergronden Inhoud 1. Inleiding 1. Onderzoeksopdracht 2. Onderzoeksmethode 3. Respons en betrouwbaarheid 2. Steekproefsamenstelling 3. Resultaten 1. Eerder onderzoek 2.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions Onderzoeksopzet Danique Beeks Studentnummer: 2054232 Advanced Business Creation Stagebedrijf: JH Busines Promotions Bedrijfsbegeleider: John van den Heuvel Datum: 12 September 2013 Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

DE AUTOKOPER 2008-2013 Studie naar trends onder autokopers. AutoTrack.nl - Afdeling marketing E: marketing@autotrack.

DE AUTOKOPER 2008-2013 Studie naar trends onder autokopers. AutoTrack.nl - Afdeling marketing E: marketing@autotrack. DE AUTOKOPER 2008-2013 Studie naar trends onder autokopers AutoTrack.nl - Afdeling marketing E: marketing@autotrack.nl T: 020-5175175 Inhoud De achtergrond Resultaten autokoper Conclusies onderzoek Discussie

Nadere informatie

Whitepaper. Verkopen is als bergbeklimmen

Whitepaper. Verkopen is als bergbeklimmen Whitepaper Verkopen is als bergbeklimmen Whitepaper Verkopen is als bergbeklimmen 2 Introductie Verkoopkansen in de bouw liggen over het algemeen niet voor het oprapen. Het is dus zaak om de kansen die

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

De 10 meest gemaakte fouten in een reclame-uiting

De 10 meest gemaakte fouten in een reclame-uiting De 10 meest gemaakte fouten in een reclame-uiting Inleiding U wilt een reclameactie doen. Dat kan op verschillende manieren. Van huis-aan-huisfolder tot Facebook-advertenties. En van brievenbusreclame

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

10 X meer opvallen met uw reclameactie

10 X meer opvallen met uw reclameactie 10 X meer opvallen met uw reclameactie Inhoud Tip 1. Wees er op tijd bij. (Of wees eigenlijk een beetje te vroeg ) 3 Tip 2. Zorg voor stopping power 3 Tip 3. Houd het simpel en rustig 4 Tip 4. Personaliseer

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Inleiding: De vragenlijst wordt afgesloten met de vraag om uw kennisvraag 2 ledig in maximaal 100 woorden te formuleren.

Inleiding: De vragenlijst wordt afgesloten met de vraag om uw kennisvraag 2 ledig in maximaal 100 woorden te formuleren. Inleiding: Deze vragenlijst bestaat uit 45 vragen en dient ertoe om het innovatietraject strategischeen zoekmachine marketing zo Efficiënt, Effectief en Educatief mogelijk te laten verlopen. Deze kunt

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

Learn with passion KWALITEIT KENNIS SUCCES

Learn with passion KWALITEIT KENNIS SUCCES KWALITEIT KENNIS SUCCES CONCEPT EN KWALIFICATIE DE DUIDELIJKE VOORDELEN VOOR U Innovatiekracht en hoogwaardige kwaliteit zijn de steunpilaren van het unieke concept van de Swiss Bedding Academy inclusief

Nadere informatie

Whitepaper Postmailings. Haal meer uit je adressenbestand

Whitepaper Postmailings. Haal meer uit je adressenbestand Whitepaper Postmailings Haal meer uit je adressenbestand Wil je jouw doelgroepen benaderen met een postmailing? Dan kunnen de volgende 10 stappen je hierbij een handige leidraad bieden. 1. Doelstelling

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Wij bieden de top in laboratorium personeel. Boundless in laboratory staffing

Wij bieden de top in laboratorium personeel. Boundless in laboratory staffing Wij bieden de top in laboratorium personeel Boundless in laboratory staffing Ons profiel International specialist in laboratory staffing ScientiQ Staffing is een dynamisch en innoverend bedrijf, gespecialiseerd

Nadere informatie

Hoe bouw ik een goede website?

Hoe bouw ik een goede website? Hoe bouw ik een goede website? Inleiding Stel, u heeft een eigen bedrijf en u wilt een website. U hebt gezien dat u zelf een site kunt bouwen met behulp van gratis tools die sommige providers aanbieden.

Nadere informatie

Klantgericht (online) communiceren. in 5 stappen. Whitepaper

Klantgericht (online) communiceren. in 5 stappen. Whitepaper Klantgericht (online) communiceren in 5 stappen Whitepaper Index Klantgericht communiceren in 5 stappen 3 Klantgericht communiceren, waarom zou ik? 4 Aan de slag! 5 5-stappenplan klantgericht communiceren

Nadere informatie

VRAGENLIJST JOnG. Mail het formulier met jouw antwoorden naar Dionne Neven (Regioadviseur MKB Limburg): Neven@mkblimburg.nl

VRAGENLIJST JOnG. Mail het formulier met jouw antwoorden naar Dionne Neven (Regioadviseur MKB Limburg): Neven@mkblimburg.nl VRAGENLIJST JOnG JOnG is een initiatief van en voor jonge ondernemers. Tot de doelgroep behoren Ondernemers in de eerste 5 jaar van hun ondernemerschap. JOnG stelt zich tot doel de individuele ondernemers

Nadere informatie

Florius Verzilver Hypotheek Tips voor het intermediar

Florius Verzilver Hypotheek Tips voor het intermediar Florius Verzilver Hypotheek Tips voor het intermediar Zestien 60+ Tips voor intermediairs 1 Geef ze de tijd! Oudere consumenten hebben meer tijd voor een adviesgesprek en verlangen die vaak ook. Geef ze

Nadere informatie

Workshop House of Tomorrow Today

Workshop House of Tomorrow Today Workshop House of Tomorrow Today Ontsnap eens uit het peloton! 1. Teken uw keten(s) eens uit, vanaf grondstoffen (aanbod) t/m eindgebruiker (vraag). 2. Genereer probleem-klant combinaties. 3. Selecteer

Nadere informatie

Inhoud. De achtergrond Resultaten autokoper Conclusies onderzoek Bijlage

Inhoud. De achtergrond Resultaten autokoper Conclusies onderzoek Bijlage Inhoud De achtergrond Resultaten autokoper Conclusies onderzoek Bijlage 2 Autokoper 2008 Onderzoek AutoTrack.nl & Newcom onder n = 1.000 Consumenten hebben vertrouwen in de markt Internet en merkdealers

Nadere informatie

Tarieven online Dé website voor succesvol handelen en toeleveren

Tarieven online Dé website voor succesvol handelen en toeleveren Tarieven online Dé website voor succesvol handelen en toeleveren Adverteren op maat! Elke onderneming uit de industriemarkt kan adverteren op vraagenaanbod.nl. U hoeft geen groot bedrijf, geen marketingkennis

Nadere informatie

Communicatie in de praktijk Examennummer: 27855 Datum: 5 februari 2011 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Communicatie in de praktijk Examennummer: 27855 Datum: 5 februari 2011 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Communicatie in de praktijk Examennummer: 27855 Datum: 5 februari 2011 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 7 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 10 meerkeuzevragen (maximaal

Nadere informatie

*Thema s 2010. Vraagt u ons naar de specifieke promotionele mogelijkheden in onze nieuwsbrieven, specials of themanummers. www.hifi.

*Thema s 2010. Vraagt u ons naar de specifieke promotionele mogelijkheden in onze nieuwsbrieven, specials of themanummers. www.hifi. Internetconcepten HiFi.nl b2b.hifi.nl Muziek.nl High Fidelity Discs AV & Domotica SAVA-Award Nieuwsbrieven HiFi-zine HiFi.nl B2B AV & Domotica e-zine Muziek.nl e-zine High Fidelity Discs e-zine Partner-

Nadere informatie

Van lead naar klant. Alles wat u moet weten over leads

Van lead naar klant. Alles wat u moet weten over leads Van lead naar klant Alles wat u moet weten over leads Leads Voor de meeste websites is hét doel: leads. Ofwel, mensen of bedrijven die interesse hebben in uw product of dienst., potentiële klanten dus.

Nadere informatie

Personeel rekruteren in KMO s

Personeel rekruteren in KMO s Verkoop uw bedrijf bij de sollicitant www.stepstone.be Inleiding In een klein bedrijf is er vaak geen specifieke personeelsmanager en heeft de ondernemer niet altijd de kennis, de mogelijkheden, de ervaring

Nadere informatie

In 9 stappen ondernemer. Tips & tricks bij het starten van je eigen onderneming

In 9 stappen ondernemer. Tips & tricks bij het starten van je eigen onderneming In 9 stappen ondernemer Tips & tricks bij het starten van je eigen onderneming Inhoudsopgave Stap 1: ben ik wel ondernemer? Stap 2: wat wordt mijn product of dienst? Stap 3: wie zijn mijn klanten en waar

Nadere informatie

INLEIDING. Deelrapport Samenwerken voor Innovatie Innovatiemonitor Noord-Nederland Pagina 2 van 10

INLEIDING. Deelrapport Samenwerken voor Innovatie Innovatiemonitor Noord-Nederland Pagina 2 van 10 1 INLEIDING SAMENWERKINGSPROJECT NOORD-NEDERLANDSE INNOVATIEMONITOR Dit rapport is opgesteld in het kader van de Noord-Nederlandse Innovatiemonitor. De monitor is het resultaat van een strategische samenwerking

Nadere informatie

Bent u klaar voor veel meer klanten?

Bent u klaar voor veel meer klanten? Bent u klaar voor veel meer klanten? Dit is uw kans Op de markt van werk en opleiding is een nieuwe speler aan zet. Dat bent u, in samenwerking met Call Creatieve Communicatie. Dankzij onze diensten weten

Nadere informatie

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen E-resultaat aanpak Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen 2010 ContentForces Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

BOPLA enclosures. content matters

BOPLA enclosures. content matters BEHUIZINGEN DIE ELEKTRONICA EEN THUIS BIEDEN. Behuizingen van onderscheiden zich door een hoogwaardige kwaliteit in uitvoering en design. In combinatie met de elektronica van onze klanten ontstaat daaruit

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1 van 11

Inhoudsopgave. 1 van 11 Inhoudsopgave Leerlingen werven was nog nooit zo makkelijk... 2 Hoe komen we aan meer leerlingen? 2 Door wie wordt de schoolkeuze beïnvloed?. 2 Door wat wordt de schoolkeuze beïnvloed?...2 Hoe komen ouders

Nadere informatie

BLOGGIN. De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer

BLOGGIN. De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer BLOGGIN De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer IN VIER STAPPEN NAAR SUCCES De komst van social media en de daarbijhorende blogs heeft het marketingcommunicatielandschap

Nadere informatie

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007 De groei voorbij Jaap van Duijn september 2007 1 Een welvaartsexplosie Na WO II is de welvaart meer gestegen dan in de 300 jaar daarvoor Oorzaken: inhaalslag, technologische verandering en bevolkingsgroei

Nadere informatie