Alcoholproblemen op het werk. Adviezen voor leidinggevenden. 3e druk 2000 Alcon, Utrecht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Alcoholproblemen op het werk. Adviezen voor leidinggevenden. 3e druk 2000 Alcon, Utrecht"

Transcriptie

1 Alcoholproblemen op het werk Adviezen voor leidinggevenden 3e druk 2000 Alcon, Utrecht (c) 2000 Alcohol Consultancy Nederland (ALCON) Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van ALCON. ISBN Alcohol hoort bij ontspanning en gezelligheid. Sociale contacten lopen soepeler. Soms draagt het bij aan een goede sfeer. So far, so good. Maar teveel of te vaak drinken kan tot problemen leiden! Thuis, in het verkeer en ook op het werk. Probleemdrinkers op het werk hebben een hoger verzuim en lopen meer risico bij een bedrijfsongeval betrokken te raken. De kwaliteit van het werk en de productiviteit lopen terug. De werksfeer verslechtert. 3 tot 6% van alle werknemers in Nederland heeft problemen door alcoholgebruik. De kans dat u als leidinggevende hiermee te maken krijgt is daarom tamelijk groot. Een bedrijfsalcoholbeleid biedt u houvast om een medewerker op zijn functioneren aan te spreken. Maar ook als zo'n beleid er niet is, is dit uw taak en verantwoordelijkheid. Veel leidinggevenden vinden het echter moeilijk om met medewerkers te praten over hun alcoholgebruik. Deze brochure helpt u hierbij. Wilt u meer achtergrondinformatie, neem dan contact op met ALCON. Uw rol als leidinggevende

2 Alcoholgebruik kan ertoe leiden dat een medewerker minder goed functioneert. Hierover zal op een gegeven moment met de betrokkene gesproken moeten worden. Dat is uw taak. U doet dat bij voorkeur wanneer de "maat nog niet écht vol is". Uw houding als leidinggevende is zeer belangrijk. Een aktieve houding betekent ingrijpen op het moment dat de problemen nog goed zijn te bespreken en op te lossen. Dat is niet altijd eenvoudig. Misschien bent u niet zeker over de relatie tussen het alcoholgebruik en de verminderde werkprestatie of brengen uitvluchten en vage beloften van de medewerker u in de verleiding zo'n gesprek uit te stellen of achterwege te laten. Maar: mensen met een alcoholprobleem zijn er bij gebaat dat zij eerlijk en tijdig op hun gedrag worden aangesproken. Het op z'n beloop laten van de zaak leidt tot een steeds geïsoleerder positie van de drinker. En daarmee verergeren de problemen alleen maar: voor de medewerker, de collega's, de organisatie als geheel en ook voor u. En: het heeft zin. Hoe eerder u het probleem aankaart, des te beter. Soms is een aantal gesprekken voldoende om erger te voorkomen. In andere gevallen kan het gesprek iemand stimuleren hulp te zoeken. Het behoud van een baan is voor de betrokken medewerker een belangrijke motivatie om het gedrag te veranderen. "Alcoholgebruik is privé, daar hebben jullie niets mee te maken!" Natuurlijk heeft de medewerker recht op privacy. U heeft zich niet te bemoeien met wat hij of zij in eigen tijd doet. Overmatig alcoholgebruik buiten werktijd kan echter wél invloed hebben op het werk en op het functioneren van de medewerker. Vanuit dat laatste gezichtspunt is het óók een zaak van de organisatie en mag de leidinggevende wel degelijk het alcoholgebruik ter sprake brengen. Functioneren centraal Alcoholgebruik is voor een bedrijf pas een probleem wanneer de uitvoering van het werk eronder te lijden heeft. Het functioneren van de medewerker is dan ook het aangrijpingspunt voor actie. Een voorbeeld: de medewerker ruikt naar drank. U vindt dit in zijn functie niet acceptabel. Een alcohollucht kan het gevolg zijn van incidenteel gebruik of een signaal van een onderliggend alcoholprobleem. In beide gevallen is er aanleiding om met de medewerker te gaan praten. Hoe kunt u zo'n gesprek aanpakken? U vertelt de medewerker wat u is opgevallen in zijn gedrag. U geeft aan dat dit functioneren binnen een bepaalde periode moet verbeteren. Anders volgen er sancties. U zegt dat u vermoedt dat alcoholgebruik een rol speelt en u biedt hulp aan van bijvoorbeeld de bedrijfsarts of bedrijfsmaatschappelijk werker. We noemen deze methode "constructieve confrontatie". U volgt in feite twee sporen: aan de ene kant de medewerker confronteren met feiten over het disfunctioneren en aangeven dat dit binnen een bepaalde termijn moet verbeteren, aan de andere kant ondersteuning aanbieden om het onderliggende probleem te helpen oplossen.

3 "Ik drink al jaren en er is nooit iets gebeurd!" Blijf rustig, vasthoudend en duidelijk. Geef aan dat het functioneren moet verbeteren. U heeft feiten verzameld en concrete voorbeelden van gebeurtenissen die niet acceptabel zijn. Gelukkig is er tot nu toe niets ernstigs gebeurd. Ook in de toekomst moet dit zo blijven. Daarom voert u dit gesprek. Hoe herkent u een alcoholprobleem? Alcoholproblemen zijn lastig te herkennen. Toch biedt een aantal signalen en symptomen houvast. Maar het is absoluut geen optelsom met een vaste uitkomst: het gaat om aanwijzingen. U zult een zekere antenne voor het signaleren van alcoholproblemen moeten ontwikkelen. De duidelijkste signalen zijn: * de medewerker verschijnt onder invloed op het werk, * hij/zij ruikt naar drank, * er vinden 'ongelukjes' plaats zonder duidelijke verklaring, * collega's maken melding van alcoholproblemen, * iemand is recent bekeurd wegens rijden onder invloed, * de medewerker verzuimt zonder duidelijke reden, * de relatie met collega's verslechtert Een uitgebreide lijst met signalen vindt u achter in deze brochure. "Het is alleen maar roddel. Ze willen me pakken! En zo slecht functioneer ik toch niet?" Soms zijn de aanwijzingen niet sterk. Als leidinggevende moet je dan oppassen. Het aangrijpingspunt voor actie is en blijft het functioneren. Wel kunt u, vanuit een goede persoonlijke verstandhouding, de zorg om de ander uitspreken. Maak de medewerker attent op het alcoholbeleid van de organisatie en waar hij of zij terecht kan voor verdere informatie. Kom goed beslagen ten ijs Zorg dat u goed op de hoogte bent van de regels en de procedures die het bedrijf hanteert bij problematisch alcoholgebruik van medewerkers. Noteer voor uzelf welke punten zijn opgevallen in iemands functioneren (een overzicht van feiten en incidenten die zich hebben voorgedaan, met vermelding van datum, plaats en wijze van constatering). Stel concrete en haalbare doelen voor het eerste gesprek, zoals: - Zorg uitspreken en trachten boven water te krijgen wat er aan schort. Het functioneren bespreken. - Duidelijk maken dat het gedrag van de werknemer niet geaccepteerd wordt en hoe het bedrijf verwacht dat hij of zij zich wél gedraagt; - Hulp aanbieden en aangeven wat de (uiteindelijke) gevolgen zijn als het gedrag van de medewerker niet verandert. Reserveer voldoende tijd en ruimte. Zorg ervoor dat u ongestoord en onder vier ogen kunt praten.

4 Bij twijfel vraagt u advies aan de personeelsfunctionaris, bedrijfsarts of bedrijfsmaatschappelijk werker. "Je wilt me zeker kwijt!" Uw houding is belangrijk. Toon uw betrokkenheid met de medewerker. Neem hem of haar serieus. Maak duidelijk dat het niet de bedoeling is van de medewerker af te komen. Benadruk zijn of haar waarde voor het bedrijf in het verleden en in het heden. U bent echter geen therapeut! U heeft een leidinggevende taak en moet het probleem niet 'overnemen' van de medewerker. Beperk uw bijdrage tot het opsommen van de mogelijkheden voor hulp en laat de verantwoordelijkheid voor het aanvaarden daarvan bij de medewerker zelf. Een eerste gesprek 1. Formuleer het doel van het gesprek. Geef aan wat de aanleiding is en wat u verwacht van de medewerker. 2. Benoem wat u is opgevallen en vraag of de medewerker dit (h)erkent. Overtuig de medewerker ervan dat het functioneren moet verbeteren. 3. Vraag naar zijn of haar ideeën over achtergronden en oorzaken van de functioneringsproblemen. Zeg dat u vermoedt dat overmatig alcoholgebruik daarin een rol speelt. Toon begrip voor de vaak nare omstandigheden, die geleid kunnen hebben tot overmatig alcoholgebruik. Leef mee, maar bedenk dat medelijden niets oplost. 4. Breng de ander zonodig op de hoogte van het bedrijfsalcoholbeleid. Bied hulp aan en verzeker hem of haar dat de informatie over de achterliggende problematiek vertrouwelijk blijft. Maak duidelijk dat betrokkene uiteindelijk zélf verantwoordelijk is en blijft. 5. Het kan zijn dat de medewerker blijft ontkennen dat zijn alcoholgebruik onderdeel van het probleem vormt. U respecteert dit. U herhaalt echter uw opmerkingen over het functioneren en de noodzaak om dit te verbeteren. 6. Rond het gesprek af met duidelijke afspraken over: - wát er precies moet verbeteren; - de termijn waarop verbetering bereikt moet zijn; - een eventuele verwijzing naar personeelszaken, het bedrijfsmaatschappelijk werk of de bedrijfsgezondheidsdienst (wie neemt contact op en wanneer); - afspraken voor het vervolg. 7. Leg de gemaakte afspraken en data vast in een gespreksverslag. Vertel dat dit verslag belangrijk is om de verbeteringen wel of niet vast te kunnen stellen. 8. Geef zonodig aan dat u overleg wilt voeren met de personeelsfunctionaris of andere leden van het sociaal- medisch kader. 9. Beëindig het gesprek positief. Benadruk dat het absoluut niet de bedoeling is de medewerker kwijt te raken. Geef aan dat u wilt dat de medewerker weer optimaal gaat functioneren.

5 "Ik drink helemaal niet veel!" Laat u niet verleiden tot een discussie over het alcoholgebruik. Of de medewerker nu veel of weinig drinkt: u signaleert dat hij of zij niet goed functioneert. Het gaat niet om het aantal consumpties; het gaat om de veiligheid, de gezondheid, de produktiviteit en kwaliteit van het werk en de werksfeer. Het alleen al naar drank ruiken kan een aspect zijn dat niet acceptabel is, bijvoorbeeld in contacten met klanten. Wees eerlijk en open. Kom met concrete feiten. Moraliseer niet, kom niet met het opgeheven vingertje, maar vertel welke risico's u ziet voor de werksituatie. Spreek zoveel mogelijk in de ik-vorm. En dan verder? 1. Start ieder volgend gesprek met het herhalen van de gemaakte afspraken en geef aan wat daarvan de resultaten zijn. 2. Naar aanleiding van de ervaringen in de afgelopen periode maakt u nieuwe afspraken. U vervolgt zonodig de weg van de "constructieve confrontatie": u geeft aan dat (nieuwe) sancties volgen als het functioneren binnen een bepaalde termijn niet verbetert. 3. Blijf de hulpverleningsmogelijkheden noemen. Benadruk het belang hiervan maar laat de uiteindelijke keuze bij de medewerker. Het functioneren staat voor u centraal. 4. Leg de afspraken in een verslag vast. Een idee is de ervaringen zo te beschrijven dat ze goed te gebruiken zijn voor een mogelijke volgende confrontatie met een alcoholprobleem. Mogelijk leiden uw gesprekken ertoe dat de medewerker weer naar behoren gaat functioneren. Het is echter denkbaar dat hij of zij in- of extern voor een alcoholprobleem behandeld gaat worden. Soms blijkt een opname in een kliniek noodzakelijk, vaak is een aantal gesprekken bij bijvoorbeeld een Consultatiebureau voor Alcohol en Drugs (CAD) voldoende. Uw taak bestaat in dat geval uit: Het informeren van de collega's, om geroddel te voorkomen. Alcoholproblemen dienen als vergelijkbare gezondheidsproblemen besproken en behandeld te worden. De vorderingen volgen, door regelmatig overleg met de bedrijfsarts of personeelsfunctionaris. Realiseer u dat alcoholproblemen vaak het resultaat zijn van langdurig overmatig gebruik. Het is dan ook niet te verwachten dat deze problemen in korte tijd opgelost zullen zijn. Uw afdeling voorbereiden op de terugkeer van de medewerker na een mogelijke behandeling. Duidelijke afspraken maken met de medewerker en het sociaal-medisch kader over de consequenties van terugval in het oude gedrag. "Spion!" U moet natuurlijk niet de medewerker van minuut tot minuut in de gaten gaan houden. U mág ook niet zomaar in bureauladen kijken of er eventueel flessen

6 drank aanwezig zijn. Onderzoek is slechts toegestaan als er een "redelijk vermoeden van schuld" is. Heeft u echter (nieuwe) signalen van problematisch alcoholgebruik dan is dat wel een reden voor een rustig en openhartig gesprek en het terughalen van eerder gemaakte afspraken. Steun, advies en hulp Voor steun bij de gesprekken en voor informatie over de regels en afspraken van uw eigen bedrijf kunt u het beste terecht bij de personeelsfunctionaris, de bedrijfsarts of de bedrijfsmaatschappelijk werker. Voor informatie over hulpverlening is het aan te raden het Consultatiebureau voor Alcohol en Drugs (CAD)in uw regio te benaderen. De CAD's hebben vestigingen in iedere (middel)grote plaats. Adressen en telefoonnummers staan in het telefoonboek. Bij veel CAD's kunt u tegenwoordig ook terecht voor advies en informatie over het ontwikkelen van een alcoholbeleid. Hulp bij alcoholproblemen is ook te krijgen bij de AA, de Anonieme Alcoholisten. Dit zijn gespreksgroepen van alcoholisten die elkaar ondersteunen in het niet meer drinken. In de meeste grotere plaatsen zijn dergelijke groepen. Verdere informatie over het thema alcohol en werk is te verkrijgen bij de Alcohol Consultancy Nederland (ALCON), Nieuwe postbusnummer en postcode Telefoon:Nieuwe telefoonnummer Checklist signalen bij alcoholproblemen: 1) Verzuim, waartoe behoren: - hoger ziekteverzuim, vooral kortdurend - vaak te laat komen - vaak afwezig zonder toestemming - vreemde en ongeloofwaardige excuses voor afwezigheid 2) Afwezigheid tijdens het werk: - extra lange pauzes - veelvuldig wc-bezoek - fysiek aanwezig, maar tot weinig daden in staat 3) Verlies aan concentratievermogen: - werken kost meer tijd en moeite dan voorheen - problemen met onthouden van instructies - problemen met complexe handelingen 4) Ongevallen: - vaker dan anderen betrokken bij (bijna) ongevallen 5) Wisselend werkpatroon: - perioden van hoge en lage produktiviteit - toenemende onbetrouwbaarheid - onvoorspelbare reacties 6) Uiterlijke kenmerken: - zichtbaar onder invloed - ruikt naar alcohol - trillende handen, rood, opgezet gezicht - steeds minder verzorgd uiterlijk - zoeken naar aanleidingen om te drinken 7) Verminderde efficiëntie:

7 - niet tijdig kunnen afronden van opdrachten - vergissingen - materiaal verspillen - klachten van klanten - slechte beslissingen nemen 8) Verstoorde relaties met collega's: - heftige reacties op klachten of opmerkingen - slecht humeur en achterdochtig - geld proberen te lenen - ontlopen van chef of controle Per persoon en werkplek zullen de diverse signalen naar aard en intensiteit verschillen. Het is meestal een combinatie van signalen die op problematisch alcoholgebruik duidt.

Toolbox NL_19b_ Alcohol op het werk rev.1. VCA invorm.eu. VCA invorm

Toolbox NL_19b_ Alcohol op het werk rev.1. VCA invorm.eu. VCA invorm Alcohol op het werk Toolbox 1 De Wet Het gebruik van alcohol op het werk is niet bij de wet verboden. Wel is bij de wet geregeld dat de werkgever een werknemer mag ontslaan, wanneer deze zich ondanks waarschuwing

Nadere informatie

Handreiking inzet van e-learning in de SW

Handreiking inzet van e-learning in de SW De begeleiding van medewerkers met verslavingsproblemen en ongewenst gedrag Handreiking inzet van e-learning in de SW 7 Praktische bouwstenen Strategische bouwstenen Strategische bouwstenen Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Tactus Verslavingszorg Preventie & Consultancy Brink 40 7411 BT Deventer 088 3822

Nadere informatie

Regeling alcohol-, drugs- en medicijngebruik

Regeling alcohol-, drugs- en medicijngebruik Regeling alcohol-, drugs- en medicijngebruik Nummer: 09.0001681 Versie: 1.0 Vastgesteld door het DB d.d. 13 oktober 2011 Instemming COR 15 september 2011 Deze regeling treedt in werking op 13 oktober 2011

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven.

Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven. Voorbeeld alcoholbeleid Sociale Werk voorziening 1. Inleiding Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven. Binnen

Nadere informatie

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Regeling Alcohol - en drugsbel eid

Regeling Alcohol - en drugsbel eid Regeling Alcohol - en drugsbel eid to M e n s e n w e r k, v a k w e r k. Versie : 110221 definitief Datum : 21 februari 2011 Regeling alcohol en drugsbeleid Hierbij verklaart de directie van Top-Craft

Nadere informatie

Omgaan met alcoholproblemen

Omgaan met alcoholproblemen Omgaan met alcoholproblemen Informatie en adviezen voor leidinggevenden en commandanten Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Inhoud Omgaan met medewerkers die een alcoholprobleem hebben Hoe ontwikkelt

Nadere informatie

De werknemer met een verslavingsprobleem

De werknemer met een verslavingsprobleem 20 De werknemer met een verslavingsprobleem De werksituatie als systeem Elly Helsloot 1 is maatschappelijk werker, met voortgezette opleiding relatie- en gezinstherapie. Ze werkte vijftien jaar bij een

Nadere informatie

Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk. Augustus 2008. Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA

Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk. Augustus 2008. Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk Augustus 2008 Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA Reglement Alcohol, Drugs en Medicijnen Een preventief beleid voor leden van de VIA-EU

Nadere informatie

Alcohol- en drugsbeleid Inleiding:

Alcohol- en drugsbeleid Inleiding: Alcohol- en drugsbeleid Inleiding: Het drinken van alcohol is als het ware verankerd in onze cultuur en overstijgt de verschillende klassen van de bevolking. Iedereen drinkt alcohol of excuseert zich omdat

Nadere informatie

Alcohol-, drugs, en middelengebruik. 1. Inleiding. 2. Doel. 3. Regelgeving

Alcohol-, drugs, en middelengebruik. 1. Inleiding. 2. Doel. 3. Regelgeving 1. Inleiding Onder overmatig alcohol- en/of drugsgebruik wordt verstaan: een medewerker die onder invloed van alcohol en/of drugs op het werk verschijnt. Het is algemeen bekend dat het onder invloed zijn

Nadere informatie

Verslavingszorg en meer...

Verslavingszorg en meer... Verslavingszorg en meer... Wanneer spreek je van VERSLAAFD? Het 12 Steps Minnesota Model gaat uit van 4 criteria, tezamen vormen zij de MACHTELOOSHEID 1. Controleverlies over de inname 1 is teveel 100

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

lyondellbasell.com Versla de Verslaving

lyondellbasell.com Versla de Verslaving Versla de Verslaving Versla de Verslaving Verslaving, in welke vorm dan ook, is een wereldwijd begrip. De consequenties ervan kunnen variëren van chronische ziekten tot ontslag en van financiële ondergang

Nadere informatie

Handreiking werknemer Aan het werk blijven met een chronische aandoening

Handreiking werknemer Aan het werk blijven met een chronische aandoening Handreiking werknemer Aan het werk blijven met een chronische aandoening Eén op de drie mensen krijgt te maken met een chronische aandoening. Werken met een chronische aandoening is goed mogelijk. Vaak

Nadere informatie

De praktijk vandaag: Alcohol- en drugsbeleid KBC

De praktijk vandaag: Alcohol- en drugsbeleid KBC De praktijk vandaag: Alcohol- en drugsbeleid KBC Luc Bracke Preventieadviseur Psychosociaal Welzijn Uitgangspunten Beleid KBC werken en alcohol/drugs gaan absoluut niet samen; regelmatig alcoholgebruik

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 1 Acuut optredende verwardheid (delier) Intensive Care, route 3.3 Telefoon (050) 524 6540 Inleiding Uw familielid

Nadere informatie

RSI. Informatie voor werknemers en werkgevers

RSI. Informatie voor werknemers en werkgevers RSI Informatie voor werknemers en werkgevers RSI RSI (Repetitive Strain Injury) is de veelgebruikte verzamelnaam voor klachten aan nek, bovenrug, schouders, armen, polsen en handen. Deze klachten komen

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie

Een probleemgebruiker is meester

Een probleemgebruiker is meester Moeten werknemers op het werk getest worden op alcoholgebruik? In Nederland zijn bedrijven, vakbonden, artsen, juristen en politici nog steeds over dit vraagstuk in gesprek. Er zijn goede argumenten voor

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

Present. Gezond en vitaal aan het werk

Present. Gezond en vitaal aan het werk Present Gezond en vitaal aan het werk Uw werkgever heeft naast de collectieve zorgverzekering ook Present afgesloten bij Zilveren Kruis Achmea. Present biedt een compleet pakket aan diensten en maatregelen

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

Alcohol- en drugpreventie op de werkvloer

Alcohol- en drugpreventie op de werkvloer Alcohol- en drugpreventie op de werkvloer M A A I K E D E C O N I N C K C G G VA G G A B O O M G A A R D S T R A A T 7 2018 A N T W E R P E N 0 3. 2 5 6. 9 1. 4 1 W W W. V A G G A. B E Eigen normen en

Nadere informatie

7. Bijlagen 7.1 Contract ivm Alcohol en/of Drugsverslaving 9 7.2 Lijst van symptomen alcohol of drugsgebruik 10 7.3 Werkinstructie Leidinggevenden 12

7. Bijlagen 7.1 Contract ivm Alcohol en/of Drugsverslaving 9 7.2 Lijst van symptomen alcohol of drugsgebruik 10 7.3 Werkinstructie Leidinggevenden 12 Alcohol en Drugsprotocol Versie 1 Juli 2007 SoZa/Nota 2007.07.17.01 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Doel 3 3. Regels: de CAO en het Protocol 4 Representatief gebruik van alcohol 4 4. Hulpverlening bij

Nadere informatie

19 december 2006. Alcohol- & Drugsbeleid Yara Sluiskil B.V.

19 december 2006. Alcohol- & Drugsbeleid Yara Sluiskil B.V. 19 december 2006 Alcohol- & Drugsbeleid Yara Sluiskil B.V. Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 1.1 Achtergrond 3 1.2 Doelstellingen 3 2. Alcohol en drugsbeleid 4 2.1. Algemeen geldende bepalingen voor Yara Sluiskil

Nadere informatie

PSYCHOSOCIAAL WELZIJN MODULE 2

PSYCHOSOCIAAL WELZIJN MODULE 2 PSYCHOSOCIAAL WELZIJN MODULE 2 HOE EFFICIËNT OMGAAN ALS WERKGEVER/LEIDINGGEVENDE MET EEN ALCOHOL EN/OF DRUGPROBLEEM OP DE WERKVLOER Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten, Idewe Prenne

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Weerbare kinderen. Bouwsteen 1. Overzicht bijeenkomst. Belang van emotionele weerbaarheid. Een weerbaar kind... Bouwstenen

Weerbare kinderen. Bouwsteen 1. Overzicht bijeenkomst. Belang van emotionele weerbaarheid. Een weerbaar kind... Bouwstenen Weerbare kinderen Triple P lezingen serie Bijeenkomst 3 Overzicht bijeenkomst Een weerbaar kind: hoe ziet dat er uit? Belang van weerbaarheid 6 bouwstenen voor weerbaarheid Wat kunnen ouders doen Om te

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1

Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1 Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1 blijven? In de linkerkolom vindt u de verschillende onderwerpen die in deze folder behandeld worden. Door te klikken op deze items gaat u direct naar

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen Voor vragen over alcohol, illegale drugs, gokken en medicijnen: De DrugLijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09

Nadere informatie

Adviezen bij KANS/rsi

Adviezen bij KANS/rsi Adviezen bij KANS/rsi U bent momenteel in behandeling wegens klachten aan arm, nek en schouders. Dit wordt ook wel KANS/rsi genoemd. Het begrip RSI (Repetitive Strain Injury) heeft in de praktijk een groot

Nadere informatie

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor opvang bij ernstige incidenten Sint Clemensschool School Sint Clemensschool Bevoegd gezag Stichting Catent Bestuursnummer

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Belang van het implementeren van een alcohol- en drugsbeleid. Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten

Belang van het implementeren van een alcohol- en drugsbeleid. Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten Belang van het implementeren van een alcohol- en drugsbeleid Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten Wist u dat? Het aantal probleemdrinkers bij de beroepsbevolking wordt geschat op 5 tot

Nadere informatie

ALCOHOL EN WERK FACTSHEET. In deze factsheet worden de belangrijkste gegevens over. overmatig alcoholgebruik op het werk op een rij gezet: cijfers,

ALCOHOL EN WERK FACTSHEET. In deze factsheet worden de belangrijkste gegevens over. overmatig alcoholgebruik op het werk op een rij gezet: cijfers, In deze factsheet worden de belangrijkste gegevens over overmatig alcoholgebruik op het werk op een rij gezet: cijfers, FACTSHEET alcohol en werk januari 2006 trends, adviezen en gevolgen. De informatie

Nadere informatie

Handreiking opstellen Alcoholbeleid (drugs & medicijnen)

Handreiking opstellen Alcoholbeleid (drugs & medicijnen) Handreiking opstellen Alcoholbeleid (drugs & medicijnen) Gezond Transport januari 2013 De inhoud van dit document is gebaseerd op documentatie van de volgende bronnen: NIGZ, Alcon Advies, CAO Beroepsgoederenvervoer,

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Delier of plotse verwardheid GezondheidsZorg met een Ziel DELIER OF PLOTSE VERWARDHEID Uw partner, familielid of iemand anders uit uw naaste omgeving is vanwege een ziekte, ongeval

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 3 Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen

Nadere informatie

Pestprotocol de Esdoorn

Pestprotocol de Esdoorn Pestprotocol de Esdoorn Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen November 2009 Door regels en

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Het pestprotocol vormt de verklaring van de vertegenwoordiging van de school en de ouders waarin is vastgelegd dat we pestgedrag op school

Nadere informatie

Mét familie gaat het beter

Mét familie gaat het beter Mét familie gaat het beter GGZ ingeest staat voor een gelijkwaardige samenwerking tussen patiënt, hulpverlener en u. In deze brochure leest u hoe we u als familielid, vriend of andere naaste van de patiënt

Nadere informatie

Ik word ziek, en dan..

Ik word ziek, en dan.. Ik word ziek, en dan.. Verzuimregels in vogelvlucht Geestelijk gezond in Zeeland Wat zijn je rechten en plichten bij ziekte? Burgerlijk Wetboek & Wet Verbetering Poortwachter (WVP) Uitgangspunt is: loon

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

EEN VERLIES VERWERKEN KAN NIEMAND ALLEEN, OOK NIET OP HET WERK!

EEN VERLIES VERWERKEN KAN NIEMAND ALLEEN, OOK NIET OP HET WERK! EEN VERLIES VERWERKEN KAN NIEMAND ALLEEN, OOK NIET OP HET WERK! Wat doet u als werknemer als u na het overlijden van een geliefd persoon niet in staat bent om te werken? Als u innerlijk volledig in beslag

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Anti-pestbeleid OBS De Schakel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Anti-pestbeleid OBS De Schakel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Anti-pestbeleid OBS De Schakel Dit ANTI-PESTBELEID heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken

Nadere informatie

Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen

Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen Uit onderzoek (CBS) is gebleken dat in het jaar 2000 een kleine 150.000 personen ten minste één arbeidsongeval met letsel is overkomen. Een deel van deze groep overkomt

Nadere informatie

Denkt u. vast te lopen. in uw werk?

Denkt u. vast te lopen. in uw werk? Denkt u vast te lopen in uw werk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al lange tijd

Nadere informatie

Werk en Verslaving. Ard van Oosten psychiater, bedrijfskundige

Werk en Verslaving. Ard van Oosten psychiater, bedrijfskundige Werk en Verslaving Ard van Oosten psychiater, bedrijfskundige Inhoud Inleiding Verslaving als ziekte Werk en verslaving Medisch - Juridisch kader Beleid Inleiding Gewoonteverslaving Gokverslaving, chatverslaving,

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Agenda. De onzichtbare medewerker. Een resultaatsgerichte aanpak van verzuim. Inzicht krijgen in ziekteverzuim. Verzuimbeleid

Agenda. De onzichtbare medewerker. Een resultaatsgerichte aanpak van verzuim. Inzicht krijgen in ziekteverzuim. Verzuimbeleid De onzichtbare medewerker Een resultaatsgerichte aanpak van verzuim Agenda Inzicht krijgen in ziekteverzuim Soorten ziekteverzuim Cijfergegevens Verzuimbeleid Preventieve aanpak (macro) Verzuimbeleid (micro)

Nadere informatie

Regels bij verzuim Tenzij anders afgesproken met de schoolleiding, neemt u de eerste 8 weken wekelijks contact op om te informeren over het verloop

Regels bij verzuim Tenzij anders afgesproken met de schoolleiding, neemt u de eerste 8 weken wekelijks contact op om te informeren over het verloop Verzuimprotocol Verzuim voorkomen Voorkomen is beter dan genezen. Het is inmiddels bekend dat onderwijzend personeel over het algemeen een grote psychische werkdruk ervaart in het werk. Ook de andere medewerkers

Nadere informatie

Werk en kanker: je hoeft er niet alleen voor te staan.

Werk en kanker: je hoeft er niet alleen voor te staan. Kanker, waarbij het verleden, het heden en de toekomst niet langer met elkaar verbonden lijken. Kanker... je hebt het niet alleen en je hoeft er niet alleen voor te staan Werk en kanker: je hoeft er niet

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl PESTPROTOCOL DE BOOG Pestprotocol De Boog Dit pestprotocol heeft als doel voor De Boog: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

H.40001.0915. Zorg voor kwetsbare ouderen

H.40001.0915. Zorg voor kwetsbare ouderen H.40001.0915 Zorg voor kwetsbare ouderen 2 Inleiding Uw naaste is opgenomen in het ziekenhuis. Een oudere patiënt is kwetsbaar als er sprake is van een wankel evenwicht in de gezondheid en het dagelijks

Nadere informatie

Signaleren Niet Pluis door vrijwilligers

Signaleren Niet Pluis door vrijwilligers Signaleren Niet Pluis door vrijwilligers Marga komt al 3 jaar bij mevrouw De Boer. Sinds enkele weken maakt ze zich zorgen. Vooral dat mevrouw iedere keer in dezelfde jurk loopt, valt haar op. Ze lijkt

Nadere informatie

Toelichting. Thema 1: Oorzaken van werkstress. Hoofdvragen Wanneer is er voor jou sprake van werkstress? Heb je hier wel eens mee te maken?

Toelichting. Thema 1: Oorzaken van werkstress. Hoofdvragen Wanneer is er voor jou sprake van werkstress? Heb je hier wel eens mee te maken? Thema 1: Oorzaken van werkstress Hoofdvragen Wanneer is er voor jou sprake van werkstress? Heb je hier wel eens mee te maken? Welke situaties op het werk veroorzaken bij jou stress? Welke dingen in het

Nadere informatie

De werksituatie als systeem

De werksituatie als systeem i De werksituatie als systeem Marlies Moser: Is Sociaalpsycholoog en bedrijfsmaatschappelijk werker, met voortgezette opleidingen in cognitieve therapie, RET, NET, Birkmann methode en klinische psychologie.

Nadere informatie

Hogeschool van Amsterdam. Beeldschermwerk? Voorkom RSI!

Hogeschool van Amsterdam. Beeldschermwerk? Voorkom RSI! Hogeschool van Amsterdam Beeldschermwerk? Voorkom RSI! RSI, dat krijg ik toch niet, dat krijgen anderen... Iedereen die dagelijks langer dan 2 uur ononderbroken op de computer werkt loopt het risico om

Nadere informatie

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR?

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? Gezond genieten Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? 1. Op oudere leeftijd kun je lichamelijk beter tegen alcohol. 2. Vanaf het vijfenveertigste jaar heeft alcohol een gunstig effect op

Nadere informatie

Vul hieronder als eerste jouw naam in en de datum waarop je deze scan hebt ingevuld!!

Vul hieronder als eerste jouw naam in en de datum waarop je deze scan hebt ingevuld!! 4.1 Personeelsbeleid: 1.4 funtioneringsprocedure. 9c Competentiescan blz. 1 van 6 Vragen competentiescan POP Overige Functies Bij de beoordeling geldt: maak een keuze uit: 1 = o / 2 = m / 3 = v / 4 = rv

Nadere informatie

fit for work MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING HANDREIKING LEIDINGGEVENDE

fit for work MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING HANDREIKING LEIDINGGEVENDE HANDREIKING LEIDINGGEVENDE MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING fit for work Eén op de drie mensen krijgt te maken met een chronische aandoening. Werken met een chronische aandoening is goed mogelijk.

Nadere informatie

Intern alcohol- en drugbeleid CGG Ahasverus Eerste versie (najaar 2011)

Intern alcohol- en drugbeleid CGG Ahasverus Eerste versie (najaar 2011) Intern alcohol- en drugbeleid CGG Ahasverus Eerste versie (najaar 2011) 1 Visietekst April 2010 Beleidsverklaring preventief alcohol- en drugbeleid CGG Ahasverus vindt het welzijn en de gezondheid van

Nadere informatie

Acht leesadviezen voor thuis

Acht leesadviezen voor thuis Acht leesadviezen voor thuis Advies1 Advies 2 Advies 3 Advies 4 Advies 5 Advies 6 Advies 7 Advies 8 Overleg met uw kind over de tijdstippen waarop er het best kan worden ge. Als uw kind daarin inbreng

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

7 Epilepsie. 1 Inleiding. In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie. 4 Epilepsie-aanvallen. SAW DC 7 Epilepsie

7 Epilepsie. 1 Inleiding. In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie. 4 Epilepsie-aanvallen. SAW DC 7 Epilepsie DC 7 Epilepsie 1 Inleiding In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie 4 Epilepsie-aanvallen 1 1 2 Wat is epilepsie? Een epileptische aanval is een plotselinge kortsluiting

Nadere informatie

Noodzakelijke elementen mbt de aanpak

Noodzakelijke elementen mbt de aanpak DraagZorgvoorUwZorg Zorg voor Uw Talent Het juiste gesprek Bert Laurier, Peter Beeusaert & Hilde Billen Consultants SD Worx Leadership & Strategy Noodzakelijke elementen mbt de aanpak Verzuimbeleid X Leiderschap

Nadere informatie

Verzuimgesprekken. Doel. Wanneer verzuimgesprekken?

Verzuimgesprekken. Doel. Wanneer verzuimgesprekken? Verzuimgesprekken Frequent of langdurig ziekteverzuim is problematisch voor de bezetting in de apotheek en is erg kostbaar. Het is daarom zaak werk te maken van een goed verzuimbeleid. Actieve verzuimbegeleiding,

Nadere informatie

Toelichting werkklimaatonderzoek

Toelichting werkklimaatonderzoek Living Group Work Climate Inventory Toelichting werkklimaatonderzoek In het kader het leef- en werkklimaatonderzoek in uw instelling wordt u gevraagd om een vragenlijst in te vullen. De resultaten kunnen

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

PESTPROTOCOL (versie april 2014)

PESTPROTOCOL (versie april 2014) PESTPROTOCOL (versie april 2014) Op de Lispeltuut willen wij de kinderen een veilige leeromgeving bieden. Kinderen moeten zich op een prettige en positieve manier kunnen ontwikkelen. Een gevoel van veiligheid

Nadere informatie

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Praat erover: 1. Je hoeft niet alles te weten of te begrijpen over euthanasie bij

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Personeelsgesprekken Het personeelsgesprek (ook wel functioneringsgesprek) is een belangrijk instrument dat ingezet kan worden voor een heldere arbeidsverhouding

Nadere informatie

BRAVO Company Check. 1. Algemeen gezondheidsmanagement

BRAVO Company Check. 1. Algemeen gezondheidsmanagement BRAVO Company Check Ter informatie Met deze vragenlijst kunt u nagaan aan welke leefstijl factoren aandacht besteedt kan worden voor uw bedrijf. Gezonde en vitale werknemers verzuimen minder en zijn productiever.

Nadere informatie

Werken bij de. Wil je werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie? Lees dan deze folder!

Werken bij de. Wil je werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie? Lees dan deze folder! Werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie Wil je werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie? Lees dan deze folder! 2 Werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie Inhoud 1. De Rijksoverheid gaat zelf schoonmaken.

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten.

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten. Protocol pesten 1 Voorwoord Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien

Nadere informatie

Verzuimprotocol. Aandacht. SHDH Verzuimbeleid in goede banen. voor verantwoordelijkheden

Verzuimprotocol. Aandacht. SHDH Verzuimbeleid in goede banen. voor verantwoordelijkheden Verzuimprotocol SHDH Verzuimbeleid in goede banen Aandacht voor verantwoordelijkheden Inhoudsopgave 3 Aandacht voor verzuim Iedere medewerker doet er toe 4 Aandacht voor verantwoordelijkheden Medewerker

Nadere informatie

Handleiding voor leidinggevenden

Handleiding voor leidinggevenden Handleiding voor leidinggevenden Inleiding Waarom R&O-gesprekken Het startgesprek Het R&O-gesprek Voorbereiding algemeen Het voeren van het gesprek Verslaglegging met behulp van het formulier Het voortgangsgesprek

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

AMC leidraad: wat te doen bij ziekte. Uitgangspunten

AMC leidraad: wat te doen bij ziekte. Uitgangspunten AMC leidraad: wat te doen bij ziekte Wanneer u door ziekte niet kunt werken dan krijgt u te maken met het verzuimbeleid van het AMC. In de meeste gevallen kunt u prima afspraken maken met uw leidinggevende

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN

WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN Ieder jaar krijgen in Nederland 30.000 werknemers dat is 1 op de 250 - te horen dat zij kanker hebben. Een nog groter aantal, 1 op de 79 mannelijke

Nadere informatie

Pesten binnen een Vreedzame school

Pesten binnen een Vreedzame school Pesten binnen een Vreedzame school Inleiding ICBS Statenkwartier wil de leerlingen een veilig pedagogisch klimaat bieden, waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Pestprotocol Floris Radewijnszschool. Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege. inspirerend - betrokken - ondernemend

Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege. inspirerend - betrokken - ondernemend Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege inspirerend - betrokken - ondernemend 2009 1 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Wat is wat 4 Handelingskaart wapenbezit 5 Handelingskaart opname maken zonder toestemming

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Privacy. Organisatie voor Vitaliteit, Activering en Loopbaan Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde

Privacy. Organisatie voor Vitaliteit, Activering en Loopbaan Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde Privacy www.oval.nl www.nvab-online.nl Organisatie voor Vitaliteit, Activering en Loopbaan Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde Privacy Informatie voor werknemers Het gebeurt iedereen

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie