Omgaan met alcoholproblemen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Omgaan met alcoholproblemen"

Transcriptie

1 Omgaan met alcoholproblemen Informatie en adviezen voor leidinggevenden en commandanten Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk

2 Inhoud Omgaan met medewerkers die een alcoholprobleem hebben Hoe ontwikkelt een alcoholprobleem zich? Op welke signalen moet u letten? Praktische tips Hoe spreekt u iemand op vermeend alcoholmisbruik aan? Hoe begeleidt u een medewerker met alcoholproblemen? Wat kan het Diensten Centrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk (DCBMW) voor u doen? Hoe kunt u Bedrijfsmaatschappelijk Werk bereiken? Omgaan met medewerkers die een alcoholprobleem hebben Problemen met alcohol ontstaan vaak omdat het gebruik ervan zo gewoon is. Maar als iemand zijn drinkgedrag niet meer in de hand heeft, komen er al snel problemen van. In dat geval is er sprake van alcoholmisbruik. Hoewel ze het vaak weten te maskeren, functioneren mensen met alcoholproblemen minder goed dan anderen. Vooral in werksituaties waarbij het gaat om de veiligheid van zichzelf en anderen kan dit grote problemen opleveren. Niet voor niets staat in de defensiebrede gedragscode van 2007 expliciet dat alcoholgebruik nooit invloed op het werk mag hebben. Het verzuim van medewerkers met een alcoholprobleem ligt twee tot zes keer hoger dan dat van hun collega s. Alcoholmisbruik en werken bij Defensie gaan niet samen. Wanneer u, als leidinggevende, een alcoholprobleem bij een medewerker vermoedt, is het belangrijk om dit aan te kaarten. Hoe langer u daarmee wacht, hoe groter de problemen meestal worden. Omdat dit geen eenvoudige, alledaagse zaak is, is deze brochure uitgegeven. Hierin vindt achtergrondinformatie en praktische handvatten hoe u het beste kunt omgaan met medewerkers die een alcoholprobleem hebben. Voor verdere hulp en informatie kunt u zich altijd wenden tot het Diensten Centrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk (DCBMW). Contactgegevens vindt u achter in de brochure. Elke dag, na werktijd, dronk ik. Ik kwam thuis en voelde me somber. Dan zat ik op de bank en het was alsof een stem in mijn hoofd me overhaalde om een glaasje in te schenken. Dat deed ik dan ook. Van het ene glas kwam het volgende. Ik dacht vaak: ik drink omdat ik problemen heb. Maar ik had niet in de gaten dat het evengoed andersom lag: ik had problemen omdat ik dronk. Waar in deze brochure de mannelijke vorm wordt gebruikt (bijvoorbeeld hij, medewerker of bedrijfsmaatschappelijk werker ), worden ook vrouwen bedoeld. Hoe ontwikkelt een alcoholprobleem zich? Alcoholmisbruik ontstaat meestal in de privésfeer. Daarmee is het voor buitenstaanders vaak niet zo snel te herkennen. Een probleemdrinker probeert zijn drinkgedrag zoveel mogelijk te verbergen. Hij drinkt meestal in het geheim en zal zich bij openbare gelegenheden juist liever niet aan alcohol te buiten gaan.

3 Problematisch drinkgedrag verloopt meestal in stadia van kwaad tot erger. Eerst is alcohol niet langer een genotsmiddel, maar een manier om zich aan de sociale omgeving aan te passen. Daarna kan drankgebruik dwangmatiger worden en ontstaat er psychische afhankelijkheid. Vervolgens kan men soms de controle over zichzelf verliezen, steeds meer excuses vinden om te drinken, en in een isolement raken. Dan ontstaat er ook lichamelijke afhankelijkheid. Tenslotte drinkt men zo veel mogelijk. In de ochtend zijn er dan ontwenningsverschijnselen die onderdrukt worden door opnieuw alcohol te drinken. Hiermee is een vicieuze cirkel ontstaan en is er sprake van structureel alcoholmisbruik met verregaande gevolgen. Juist vanwege deze oplopende trap van afhankelijkheid en problemen is het belangrijk dat dit proces in een zo vroeg mogelijk stadium wordt gekeerd. Dit gebeurt helaas meestal niet vanzelf. Als ik niet alleen thuis was, dronk ik stiekem. Ik zette de fles in het keukenkastje en liep dan zogenaamd wat in de keuken te rommelen. Zo sloeg ik af en toe een glas achterover. Ik werd heel goed in het doen alsof er niets aan de hand was. Dat dacht ik tenminste. Maar later bleek dat een aantal vrienden wel iets in de gaten had. Op een gegeven moment werd ik bang van al dat drinken. Ik dacht: straks eindig ik nog op straat, met niets anders bij me dan een zak waarin een fles alcohol zit. Op welke signalen moet u letten? Zoals gezegd, kan iemand zijn alcoholprobleem vaak lang maskeren. Maar als u vermoedt dat een medewerker een probleemdrinker is, let dan op de volgende signalen: Verzuim: vaker, vooral kortdurend ziekteverzuim. Frequent verzuim op maandagochtend. Vaak te laat komen en te vroeg weggaan. Het opgeven van vreemde, ongeloofwaardige redenen voor afwezigheid. Afwezigheid: vaak zonder opgaaf van reden niet op de werkplek aanwezig. Extra lange koffie- en theepauzes. Ook wel: wel aanwezig, maar niet in staat om iets te doen. Minder presteren: afwisselende periodes van hoge en lage productiviteit. Onvoorspelbaarheid, vergissingen maken, verkeerde inschattingen en verkeerde beslissingen. Afnemend doorzettingsvermogen, klachten van derden, ongeloofwaardige excuses. Minder concentratie: problemen met het onthouden van instructies en details. Werk vraagt meer inspanning dan voorheen. Problemen met complexe handelingen. Gedragsverandering: overdreven reactie op kritiek. Vaak slecht gehumeurd, geïrriteerd of achterdochtig. Geld lenen. Klachten van collega s. Vaker (dienst)ongevallen: op het werk of op weg van werk naar huis. Uiterlijke kenmerken: Rood, enigszins opgeblazen gezicht. Trillende handen, alcohollucht, onzekere tred. Toenemend onverzorgd uiterlijk. Het gaat hierbij natuurlijk om algemene indicaties die van persoon tot persoon kunnen verschillen. Het is beslist niet de bedoeling om een heksenjacht te ontketenen. Maar als u bij een medewerker alcoholproblemen herkent, behoort het tot uw verantwoordelijkheid om hier iets mee te doen. Het is belangrijk om de betrokkene op zijn gedrag aan te spreken. Ik dacht dat ik nog goed genoeg functioneerde. Dat geloofde ik echt. Maar ik zat s ochtends met barstende koppijn op het werk. Mijn concentratie was slecht. Vaak kon ik me niet goed meer herinneren wat er de dag ervoor allemaal was gebeurd. Ik raakte sneller geprikkeld, reageerde soms zelfs op het agressieve af. Eigenlijk wilde ik ook liever thuis zitten dan op het werk. Maar ja, daar had ik niets anders dan de fles. Praktische tips Hoe spreekt u iemand op vermeend alcoholmisbruik aan? U richt zich op het verminderde functioneren in het werk en geeft de betrokkene gelegenheid om uit te leggen hoe dit komt. Ga er niet zonder meer vanuit dat er alcohol in het spel is. Haak niet af bij een ontwijkend antwoord, maar opper zelf mogelijkheden ( kan het zijn dat het thuis niet lekker loopt? ). Ontkent de betrokken medewerker en houdt u het gevoel dat er iets niet klopt, rond het gesprek dan af en maak een afspraak voor een vervolggesprek. Doel hiervan: alsnog boven tafel krijgen wat het probleem is. Komt er ook in het vervolggesprek geen bevredigende verklaring, dan

4 Joost Versteden Leeftijd: 28 jaar Bij DCBMW sinds: 2008 Na de middelbare school ben ik gaan werken bij de landmacht. Vanwege het takenpakket van Defensie, maar natuurlijk ook vanwege het avontuur. Gaandeweg kwam ik erachter dat mijn echte interesse ligt bij het werken met mensen. Vandaar uiteindelijk de keuze voor een functie als bedrijfsmaatschappelijk werker. Ik ben een tamelijk rationeel en nuchter mens. Dat kan ik in dit werk goed gebruiken. Daarmee kun je mensen goed terzijde staan. Je komt heel verschillende soorten problematiek tegen: arbeidsconflicten, financiële problemen, psychische en relatieproblemen. Het is fijn om mensen daarin verder te kunnen helpen: medewerkers die vastzitten, of commandanten die advies nodig hebben. Graag bouw ik een band met een eenheid op. Bijvoorbeeld door een keer mee op oefening te gaan of mee te sporten ik houd ervan actief fysiek bezig te zijn. Ondertussen maak ik overal een praatje, en houd ik op een informele manier de vinger aan de pols. Dat is voor mij een goede combinatie. Maak afspraken over punten van verbetering en over de termijn waarbinnen ze gerealiseerd moeten zijn. Spreek af dat de betrokkene u direct inlicht als hij zich door ernstige problemen niet aan de afspraken kan houden. Begeleid de medewerker intensief tot hij weer op zijn oude niveau functioneert. Probeer in overleg met de medewerker en de betrokken deskundigen zicht te houden op de termijn waarop het probleem normaal gesproken onder controle moet zijn. Leg een verslag van de gesprekken kort en feitelijk vast, en stuur deze verslagen ook aan de betrokken medewerker. Mocht de betrokkene zich niet voldoende inzetten, dan kunt u alsnog de procedure voor slecht functionerende medewerkers ingaan. Kijk ook eens op de website kunt u uw vermoeden over alcoholproblemen uitspreken. Geef hierbij aan dat de medewerker op uw steun kan rekenen, mocht hij werkelijk een alcoholprobleem hebben. Blijft de betrokkene ontkennen, maak dan een vervolgafspraak voor over twee weken. Geef de boodschap mee dat u dan een bevredigende verklaring verwacht, omdat u anders de procedure voor slecht functionerende medewerkers moet starten. Raad de betrokken medewerker aan om contact op te nemen met Bedrijfsmaatschappelijk Werk of de bedrijfsarts. Erkent de betrokkene zijn alcoholprobleem, laat hem dan weten dat hij voldoende ruimte zal krijgen, maar dat hij aantoonbaar met de oplossing van het probleem aan de slag moet. Op een bepaald moment ben ik naar mijn leidinggevende gestapt en heb hem over mijn alcoholprobleem verteld. Dat was een hele stap. Hij zei dat hij er niet van opkeek, omdat ik zo slecht functioneerde. Die reactie was eigenlijk een klap in mijn gezicht. Ik had gehoopt dat hij meer begrip zou tonen. Om het te verwerken heb ik daarna nog een extra glas alcohol genomen. Ik dacht: ik laat het in het vervolg wel uit mijn hoofd om hem nog iets te vertellen. Gelukkig kreeg ik later een leidinggevende met wie het vertrouwen er wel was. Je leidinggevende is in zo n situatie heel belangrijk. Hoe begeleidt u een medewerker met alcoholproblemen? Hoe lang een medewerker nodig heeft om zijn alcoholprobleem beheersbaar te maken, hangt af van hoe groot het probleem is. De een zal voor opname naar een ontwenningskliniek moeten, terwijl de ander tijdens de ontwenningstijd gewoon kan doorwerken. Blijf u richten op het functioneren in het werk, niet op de vorderingen met het oplossen van het alcoholprobleem.

5 Ik ben enorm blij dat ik de stap heb genomen en dat ik het opengegooid heb. Het was zo n bevrijding toen ik dat had gedaan. Bij bedrijfsmaatschappelijk werk zijn ze heel goed en zorgvuldig met me omgegaan. Gelukkig ben ik een tamelijk open type en praat ik gemakkelijk. Dat werkte enorm in mijn voordeel. Wat kan Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk (DCBMW) voor u doen? Een bedrijfsmaatschappelijk werker kan in een aantal gesprekken met de betrokken medewerker het probleem inventariseren: in welk stadium is het alcoholmisbruik, wat zijn de achterliggende oorzaken en hoe groot is de bereidheid bij de betrokkene om er iets aan te doen? Samen met de bedrijfsarts speelt de bedrijfsmaatschappelijk werker een cruciale rol in het doorverwijzen naar de juiste hulpverlenende instanties. Daarom is het raadzaam om de betrokken medewerker een afspraak te laten maken voor een gesprek met de bedrijfsmaatschappelijk werker van uw onderdeel, of anders bij de bedrijfsarts. Benadruk hierbij dat zo n gesprek strikt vertrouwelijk is. Ik heb onder andere de opdracht gekregen om een dagboek van mijn drinkgedrag bij te houden. Als het me weer niet lukte om een week niet te drinken, was ik daar nogal negatief over. Maar ze leerden me het juist positief te zien: het was me wel gelukt om vier dagen niet te drinken. Afleiding zoeken als de behoefte om te drinken zich voordeed, bleek ook belangrijk. Wandelen met de hond of iets knutselen, of desnoods het huis opruimen. Door praten en leren positief te denken ben ik uiteindelijk van de drank afgeraakt. Ik drink al een tijd geen druppel meer. Ook niet op een feestje, ik ben nog wel bang dat het me dan te goed zal bevallen. Hoe kunt u Bedrijfsmaatschappelijk Werk bereiken? U kunt allereerst contact opnemen met de bedrijfsmaatschappelijk werker van uw onderdeel. Lukt dit niet, dan kunt u terecht bij de verschillende regiokantoren of de Hulpverleningslijn Defensie. Hulpverleningslijn: , in acute situaties (24 uur per dag bereikbaar) Regio Noord: Regio Noord-West: Regio West: Regio Oost: Regio Zuid: Staf: Regio Caribisch gebied: Marian Wellenberg Leeftijd: 55 jaar Bij DCBMW sinds: 1985 Hoewel ik hier al 25 jaar werk, heb ik niet het gevoel dat ik hier al erg lang zit. Daarvoor is het werk te boeiend en afwisselend. Individuele hulpverlening, advies aan commandanten, voorlichting geven. Het is geweldig om een bijdrage te kunnen leveren om mensen inzetbaar te houden. Om ze te begeleiden in de zoektocht die ze telkens weer tegenkomen. Om ze bewuster te helpen worden: waarom doe ik de dingen zoals ik ze doe? En: waarom overkomt dit mij nu altijd? Dat is vaak een kwestie van durven doorvragen. Ik zeg bewust durven omdat daar soms ook wel een beetje moed voor nodig is, zeker op momenten dat doorvragen niet gepast lijkt. Soms is een antwoord dan niet eens direct nodig en brengt het feit dat de vraag gesteld wordt al iets in beweging. Echte aandacht voor de ander, of dat nu een cliënt of een commandant is, vind ik belangrijk. Aandacht is in de loop van de jaren in feite een schaars goed geworden. Soms denk ik wel eens: ik heb alle vraagstukken die je kunt tegenkomen nu wel meegemaakt. Maar nee, telkens weer dient zich iets nieuws aan.

6 Werkwijzers voor leidinggevenden Voor leidinggevenden is een belangrijke rol weggelegd in de ontwikkeling van de defensieorganisatie. Goed leiderschap is namelijk een niet te onderschatten succesfactor op alle niveaus van de organisatie. Van u, als leidinggevende, wordt inspirerend leiderschap gevraagd, waarmee u het beste uit uw mensen weet te halen. Communiceren, luisteren, aandacht geven, eerlijk en open zijn. U wordt geacht het allemaal in tot uw beschikking te hebben. In situaties waarin het met uw medewerkers niet goed gaat, bent u als leidinggevende extra belangrijk. Niet om iemands hand vast te houden, maar vanwege steun, vertrouwen, en duidelijkheid. Dit zijn tevens situaties die veel van u vergen. Om u hierin tot steun te zijn, heeft het Diensten Centrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk vijf werkwijzers uitgebracht. Ze dienen om u achtergrondinformatie en praktische handvatten te bieden in situaties waarin medewerkers iets extra s van u nodig hebben. Andere werkwijzers in deze reeks zijn: Omgaan met schokkende ervaringen Omgaan met verzuim Omgaan met conflicten Omgaan met stress

7 Colofon Dit is een uitgave van Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Redactie: Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Tekst: Jon Marrée Tekst en Suggestie, Kockengen Fotografie: AudioVisuele Dienst Defensie Vormgeving: Grafische Dienst AudioVisuele Dienst Defensie Den Haag

Opvang na uw uitzending. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk

Opvang na uw uitzending. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Opvang na uw uitzending Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk werk helpt iedereen binnen of direct rondom Defensie met problemen die voortkomen uit het werk.

Nadere informatie

Hulp aan het thuisfront. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk

Hulp aan het thuisfront. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Hulp aan het thuisfront Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk werk helpt iedereen binnen of direct rondom Defensie met problemen die voortkomen uit het werk.

Nadere informatie

Omgaan met verzuim. Informatie en adviezen voor leidinggevenden en commandanten. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk

Omgaan met verzuim. Informatie en adviezen voor leidinggevenden en commandanten. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Omgaan met verzuim Informatie en adviezen voor leidinggevenden en commandanten Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Inhoud Omgaan met arbeidsverzuim van uw medewerkers Welke soorten arbeidsverzuim

Nadere informatie

Omgaan met conflicten

Omgaan met conflicten Omgaan met conflicten Informatie en adviezen voor leidinggevenden en commandanten Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Inhoud Als leidinggevende omgaan met conflicten Wat gebeurt er bij een conflict?

Nadere informatie

Omgaan met schokkende ervaringen

Omgaan met schokkende ervaringen Omgaan met schokkende ervaringen Informatie en adviezen voor leidinggevenden en commandanten Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Inhoud Omgaan met medewerkers die een schokkende ervaring hebben

Nadere informatie

Omgaan met stress. Informatie en adviezen voor leidinggevenden en commandanten. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk

Omgaan met stress. Informatie en adviezen voor leidinggevenden en commandanten. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Omgaan met stress Informatie en adviezen voor leidinggevenden en commandanten Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Inhoud Omgaan met medewerkers die last hebben van stress Hoe ontstaat stress?

Nadere informatie

BMW voor leidinggevenden

BMW voor leidinggevenden BMW voor leidinggevenden Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Wat kunnen wij voor u betekenen? Bedrijfsmaatschappelijk werk ondersteunt leidinggevenden bij het voorkomen en oplossen van persoonlijke

Nadere informatie

Alcoholproblemen op het werk. Adviezen voor leidinggevenden. 3e druk 2000 Alcon, Utrecht

Alcoholproblemen op het werk. Adviezen voor leidinggevenden. 3e druk 2000 Alcon, Utrecht Alcoholproblemen op het werk Adviezen voor leidinggevenden 3e druk 2000 Alcon, Utrecht (c) 2000 Alcohol Consultancy Nederland (ALCON) Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Tactus Verslavingszorg Preventie & Consultancy Brink 40 7411 BT Deventer 088 3822

Nadere informatie

Samen werken aan minder psychisch verzuim

Samen werken aan minder psychisch verzuim Samen werken aan minder psychisch verzuim Tips voor de medewerker Werkgeversvereniging voor energie, kabel&telecom, afval&milieu Inleiding Als je niet goed in je vel zit Het overkomt ons bijna allemaal

Nadere informatie

Producten & Diensten Catalogus. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk

Producten & Diensten Catalogus. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Producten & Diensten Catalogus Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Inhoud Pakket Berichtgeving Code BMW-B001 Pakket Uitzendzorg Code BMW-B002 Pakket Psychosociale hulpverlening aan medewerkers

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

DienstenCentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk. Inzet voor inzetbaarheid

DienstenCentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk. Inzet voor inzetbaarheid DienstenCentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Inzet voor inzetbaarheid Inzet voor inzetbaarheid 4 Problemen oplossen 6 Mensen helpen 8 Code BMW-H001 Hulpverlening op de werkvloer 8 Code BMW-H002 Hulpverlening

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven.

Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven. Voorbeeld alcoholbeleid Sociale Werk voorziening 1. Inleiding Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven. Binnen

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Handreiking inzet van e-learning in de SW

Handreiking inzet van e-learning in de SW De begeleiding van medewerkers met verslavingsproblemen en ongewenst gedrag Handreiking inzet van e-learning in de SW 7 Praktische bouwstenen Strategische bouwstenen Strategische bouwstenen Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Hogeschool van Amsterdam. Beeldschermwerk? Voorkom RSI!

Hogeschool van Amsterdam. Beeldschermwerk? Voorkom RSI! Hogeschool van Amsterdam Beeldschermwerk? Voorkom RSI! RSI, dat krijg ik toch niet, dat krijgen anderen... Iedereen die dagelijks langer dan 2 uur ononderbroken op de computer werkt loopt het risico om

Nadere informatie

rapport ARBEIDSVERZUIM DOOR VRUCHTBAARHEIDSBEHANDELINGEN

rapport ARBEIDSVERZUIM DOOR VRUCHTBAARHEIDSBEHANDELINGEN Presentatie Freya bij overhandiging o rapport ARBEIDSVERZUIM DOOR VRUCHTBAARHEIDSBEHANDELINGEN Den Haag, 19 maart 2009 De praktijk aan het woord Wat is de aanleiding. a anleiding. Ongeveer een jaar geleden

Nadere informatie

Jawel, je staat model!

Jawel, je staat model! Jawel, je staat model! Jawel, je staat model! Als ouder, grootouder, heb je een voorbeeldfunctie voor de jongere generaties. Zeker voor hun puberteit is het gezin voor kinderen een belangrijk referentiekader.

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Denkt u. vast te lopen. in uw werk?

Denkt u. vast te lopen. in uw werk? Denkt u vast te lopen in uw werk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al lange tijd

Nadere informatie

Is AA wat voor u? U beslist!

Is AA wat voor u? U beslist! Is AA wat voor u? U beslist! U alleen kunt beslissen of het AA-programma, de manier van leven in AA, zin voor u heeft en of het u kan helpen. Het is een beslissing die u zelf moet nemen. Wij kwamen bij

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

plastraining voor kinderen adviezen voor ouders

plastraining voor kinderen adviezen voor ouders plastraining voor kinderen adviezen voor ouders Uw kind start met een plastraining op de polikliniek Kindergeneeskunde van het OLVG. Uw kind volgt de training omdat hij problemen heeft met zijn blaas.

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN?

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? UW KIND EN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? U KUNT ER IETS AAN DOEN! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Wat te verwachten bij een instinct test.

Wat te verwachten bij een instinct test. Wat te verwachten bij een instinct test. Je kan met je hond naar JJRanch komen om je hond te laten testen op het instinct om schapen te drijven. De test duurt ongeveer 15 tot 25 minuten, afhankelijk van

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Alcohol-, drugs, en middelengebruik. 1. Inleiding. 2. Doel. 3. Regelgeving

Alcohol-, drugs, en middelengebruik. 1. Inleiding. 2. Doel. 3. Regelgeving 1. Inleiding Onder overmatig alcohol- en/of drugsgebruik wordt verstaan: een medewerker die onder invloed van alcohol en/of drugs op het werk verschijnt. Het is algemeen bekend dat het onder invloed zijn

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Succesverhaal. over pesten op het werk

Succesverhaal. over pesten op het werk Supermarktmedewerkster Fenny gaat met plezier naar haar werk. Dat is zeer opmerkelijk als je bedenkt dat ze lange tijd werd gepest. Op het dieptepunt hoopte ze zelfs dat haar onderweg naar de supermarkt

Nadere informatie

Toolbox NL_19b_ Alcohol op het werk rev.1. VCA invorm.eu. VCA invorm

Toolbox NL_19b_ Alcohol op het werk rev.1. VCA invorm.eu. VCA invorm Alcohol op het werk Toolbox 1 De Wet Het gebruik van alcohol op het werk is niet bij de wet verboden. Wel is bij de wet geregeld dat de werkgever een werknemer mag ontslaan, wanneer deze zich ondanks waarschuwing

Nadere informatie

lyondellbasell.com Versla de Verslaving

lyondellbasell.com Versla de Verslaving Versla de Verslaving Versla de Verslaving Verslaving, in welke vorm dan ook, is een wereldwijd begrip. De consequenties ervan kunnen variëren van chronische ziekten tot ontslag en van financiële ondergang

Nadere informatie

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT ROOS Roos (27) is zeer slechtziend. Ze heeft een geleidehond, Noah, een leuke, zwarte labrador. Roos legt uit hoe je het beste met geleidehond en zijn baas

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Samenwerking tussen algemeen ziekenhuis en GGZ Roxanne Izendooren Projectleider Vroegsignalering alcoholgebruik 23 april 2012 Opdracht: Vragenlijst

Nadere informatie

Hoe behoud ik mijn beste medewerkers in moeilijke tijden? www.roberthalf.nl

Hoe behoud ik mijn beste medewerkers in moeilijke tijden? www.roberthalf.nl Hoe behoud ik mijn beste medewerkers in moeilijke tijden? www.roberthalf.nl Het is onze doelstelling om te allen tijde beschikbaar te zijn voor onze klanten als het gaat om werving en selectie en personeels-

Nadere informatie

Algemeen directeur Directeur sociale zaken

Algemeen directeur Directeur sociale zaken VOORWOORD Wanneer je aan je collega s zou vragen waarom zij naar het werk gaan, dan geven zij vast verschillende antwoorden. De één wil bijvoorbeeld veel geld verdienen, terwijl de ander het juist belangrijk

Nadere informatie

Paranormaal begaafden: wat kunnen psychologen van hen leren? Dr. M.J. Reinders, klinisch psycholoog Polikliniek Psychosomatiek GGZinGeest, Amsterdam

Paranormaal begaafden: wat kunnen psychologen van hen leren? Dr. M.J. Reinders, klinisch psycholoog Polikliniek Psychosomatiek GGZinGeest, Amsterdam Paranormaal begaafden: wat kunnen psychologen van hen leren? Dr. M.J. Reinders, klinisch psycholoog Polikliniek Psychosomatiek GGZinGeest, Amsterdam Programma Eerst wat oefenen Dan wat theorie en achtergrond

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger!

Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger! Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger! Vooraf Psychisch verzuim Problemen. Op het werk of privé. Die Psychisch verzuim is ziekteverzuim vanwege hebben we allemaal wel eens. Uw psychische

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Is Nix18 echt Nix18?

Is Nix18 echt Nix18? Is Nix18 echt Nix18? Waarom bent u vanavond gekomen? Hoe gaan andere ouders hier mee om? Tips om je kind duidelijk te maken dat het niet gezond voor je is. Hoe wordt er op school mee omgegaan? Waarom laten

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Een stille date met alcohol

Een stille date met alcohol Een stille date met alcohol Verslaafd Je bent 19 jaar en je drinkt anderhalve fles wijn op een avond. Het verhaal van een meisje dat hulp zoekt. EEN NEGENTIENJARIGE ALCOHOLIST Er liggen zes opgerookte

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Arbocatalogus Grafimedia

Arbocatalogus Grafimedia Arbocatalogus Grafimedia Van werkdruk naar werkplezier Presentatie voor gebruik in eigen bedrijf Arbocatalogus Grafimedia Van Werkdruk naar Werkplezier Presentatie voor gebruik in het eigen bedrijf Deze

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Tips voor Ouders van drinkende pubers

Tips voor Ouders van drinkende pubers Tips voor Ouders van drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: - Kies als ouders samen regels voor het gezin. - Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Een werkgever is ook verplicht zich aan allerlei wetten te houden. Een van die wetten is de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbo-wet.

Een werkgever is ook verplicht zich aan allerlei wetten te houden. Een van die wetten is de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbo-wet. Arbo Inhoud Arbowet Als werknemer in een winkel heb je samen met de werkgever afspraken genaakt over het werk dat je doet. Dat zijn niet de enige regels waaraan een bedrijf zich moet houden. We gaan het

Nadere informatie

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst ggz voor doven & slechthorenden Angststoornissen Als angst en paniek invloed hebben op het dagelijks leven Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst Herkent u dit? Iedereen

Nadere informatie

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Informatie voor huisartsen PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Wanneer verwijst u naar de BasisGGZ (Novae) of de Specialistische GGZ (VNN)? WANNEER VERWIJST U NAAR DE BASISGGZ (NOVAE)

Nadere informatie

Alcohol- en drugsbeleid Inleiding:

Alcohol- en drugsbeleid Inleiding: Alcohol- en drugsbeleid Inleiding: Het drinken van alcohol is als het ware verankerd in onze cultuur en overstijgt de verschillende klassen van de bevolking. Iedereen drinkt alcohol of excuseert zich omdat

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Secundaire traumatisering

Secundaire traumatisering SECTORFONDSEN ZORG EN WELZIJN Secundaire traumatisering In de welzijnssector Informatie voor werknemers Weer een verhaal over incest: ik kan er niet meer tegen Als ik zo n lieve vader op de crèche zie,

Nadere informatie

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Kikid Het is als ouder jouw verantwoordelijkheid, dat je kind NEE kan zeggen tegen drank!

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Er zijn leuke en fijne momenten in de opvoeding, maar ook moeilijke en zware momenten. Deze moeilijke momenten hebben soms te maken met een bepaalde fase

Nadere informatie

Onderzoek werknemers met kanker

Onderzoek werknemers met kanker Onderzoek werknemers met kanker Dinsdag 15 april 2013 Over dit onderzoek Dit onderzoek is gehouden in samenwerking met de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). Aan het onderzoek

Nadere informatie

Alles Goed? Workshop. Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar?

Alles Goed? Workshop. Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar? Alles Goed? Workshop Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar? Alles Goed? Liesbeth Niessen Psycholoog Arbeid en Gezondheid N.I.P. www.competencecoaching.nl

Nadere informatie

Alcoholpoli voor jongeren

Alcoholpoli voor jongeren Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Alcoholpoli voor jongeren z 1 Het WZA heeft een speciale polikliniek voor jongeren tot achttien jaar die op de Spoedeisende Hulp

Nadere informatie

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding WERKBOEK Loopbaanbegeleiding DOELEN STRATEGIEËN JE CV STERKTES EN ZWAKTES VAARDIGHEDEN SOLLICITATIE BRIEF SOLLICITATIE GESPREK LEREN OMGAAN MET STRESS KOM OP VOOR JEZELF LEREN OMGAAN MET CONFLICTEN 1 Inleiding

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Wij zijn er voor jou. Deskundig onafhankelijk advies voor en door GGzE.

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Wij zijn er voor jou. Deskundig onafhankelijk advies voor en door GGzE. Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen Wij zijn er voor jou Deskundig onafhankelijk advies voor en door GGzE medewerkers >> 1 Tevreden, gezonde en gemotiveerde medewerkers dragen bij aan een

Nadere informatie

Beoordelingsformulieren

Beoordelingsformulieren Beoordelingsformulieren In elke prestatie zitten zoals hierboven uiteengezet (p. 81) vijf elementen verpakt. Het Takenblad is daarop gebaseerd. Om elk van die vijf elementen grondig te kunnen beoordelen

Nadere informatie

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de klas en aan docenten) ABC gesprekken Aanwezig bij verschillende ZAT

Nadere informatie

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies Achtergronden We beschouwen verslaving vandaag als een ziekte. Door veranderingen in de hersenen zijn verslaafden niet goed in staat om hun innamegedrag onder controle te houden. Een verslaafde drinker

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Communicatie op de werkvloer

Communicatie op de werkvloer Communicatie op de werkvloer Voor een goede communicatie op de werkvloer is het noodzakelijk dat we letterlijk dezelfde taal spreken. Een goede kennis van het vakjargon is dan ook erg belangrijk. Net zo

Nadere informatie

GIDS. voor een. rustige nacht

GIDS. voor een. rustige nacht GIDS voor een rustige nacht Lekker geslapen? Lekker slapen en uitgerust wakker worden. Voor veel mensen is het een verre droom. Naar schatting één op de vijf mensen in ons land kampt geregeld met slaapproblemen.

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2009 pavo 0202 Inleiding Als u last heeft van een burn-out door stress op het werk kunt u de therapiegroep werkstresshantering

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Als je verliefd op iemand bent is dat vaak een fijn gevoel. Als de ander dan ook verliefd op jou is, wordt dit gevoel alleen maar sterker. Het is echter niet altijd

Nadere informatie

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Bedrinkt u niet (5:18a) is duidelijk een opdracht waar we

Nadere informatie

De manus branding stichting

De manus branding stichting De manus branding stichting ontwikkelt programma s, die door lessen relationele en musische vorming sociale vaardigheden aanleren, waardoor jongeren beter in staat zijn op een, zowel voor hen zelf als

Nadere informatie