Energiebesparing te koop

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energiebesparing te koop"

Transcriptie

1 Energiebesparing te koop Investeren in energiebesparing zonder eigen geld >> Als het gaat om energie en klimaat

2 Een nieuw of gerenoveerd kantoorgebouw gaat vele jaren mee. Wie direct de meest energiezuinige technieken toepast, zorgt dan ook voor een jarenlange verlaging van het energieverbruik. Te duur of te lastig? Geenszins! Voor de financiering en organisatie bestaan allerlei oplossingen; voor projectontwikkelaars, gebouweigenaars en huurders. Deze brochure laat u de belangrijkste zien. De noodzaak van energiebesparing is onomstreden, ook in de bouwsector. Een energie-efficiënt gebouw kent immers grote voordelen: Lagere totale kosten, indien gewenst al vanaf het eerste jaar. Een hoger comfortniveau. Daadwerkelijk beter voor het milieu. Een energie-efficiënt gebouw is een prestigieus gebouw voor gebruikers en beheerders, en beter verkoopbaar of verhuurbaar voor financiers en projectontwikkelaars. Mogelijkheden voor energiebesparing in de utiliteitsbouw zijn er vele. Denk aan energiezuinige verlichting, een energiezuinige klimaatinstallatie of warmte/koudesystemen met energieopslag in de bodem. Toch komen deze maatregelen vaak niet van de grond, om financiële of organisatorische redenen. Zo kan een investerende partij onvoldoende financiële armslag hebben om een extra investering te plegen. Soms lijken er geen manieren te zijn om de hogere investeringskosten terug te verdienen via een hogere huur- of verkoopprijs. Bij meer innovatieve systemen kan de projectontwikkelaar of toekomstige beheerder opzien tegen de technische risico s. Voor de knelpunten op het gebied van financiering en organisatie bestaan evenwel goede oplossingen: 1 Een energiebesparend systeem aanschaffen met leverancierskrediet. 2 Een energiebesparend systeem leasen. 3 Uw hele energievoorziening uitbesteden aan een energiedienst. 4 Samenwerken aan energiebesparing op een bedrijventerrein of kantorenpark. Deze brochure geeft uitleg van de verschillende opties. Bovendien komen mensen aan het woord die de oplossingen in de markt aanbieden of in hun specifieke situatie hebben toegepast. Er blijkt vaak veel meer mogelijk dan gedacht. De Energie Investerings Aftrek (EIA) Investeringen in energiebesparende bedrijfsmiddelen en duurzame energie komen in aanmerking voor de Energie Investerings Aftrek (EIA). Met de EIA mogen ondernemers, naast de gebruikelijke afschrijving, 44 procent van de investeringskosten aftrekken van de fiscale winst. Dat scheelt inkomsten- of vennootschapsbelasting. Bij de huidige vennootschapsbelasting van 31,5 procent (2005), komt de reële kostenbesparing op een investering hiermee uit op 14 procent. Bij verkoop aan belegger vooraf bedenken wie eigenaar en exploitant van energie-opslagsysteem worden Vaak zet u als projectontwikkelaar een gebouw neer om dat later door te verkopen aan een belegger. Energiebesparende systemen kunnen een dergelijk gebouw een enorme meerwaarde geven, maar dan moet de Energie Investerings Aftrek bij het doorverkopen natuurlijk niet verloren gaan. Daarvoor bestaan drie oplossingen, vertelt Arjan Endhoven van BDO Accountants en Adviseurs: De eerste is om het systeem van het gebouw af te zonderen en in bezit te houden van de projectontwikkelaar. De tweede oplossing is om het systeem van het gebouw af te zonderen en apart door te verkopen. Deze oplossingen hebben allebei meestal niet de voorkeur van de betrokken partijen en ook niet van mij. Daarom is de derde oplossing de beste: aan het begin van de bouw een aparte rechtspersoon in het leven roepen die als eigenaar en exploitant van de energiebesparende voorzieningen gaat fungeren. Dan blijft de volledige Energie Investerings Aftrek behouden en ben je uit juridisch oogpunt ook nog volledig flexibel om het pand desgewenst aan meerdere beleggers te verkopen. 2 Energiebesparing te koop

3 Praktijkvoorbeeld A Relighting met leverancierskrediet Het Belgische Fines voert bij bedrijven en overheidsorganisatie relighting-projecten uit tegen bijzonder gunstige voorwaarden. In een notendop komt het hier op neer: de klant laat zijn pand energiezuinig herverlichten door Fines NV, dat ook het investeringsbedrag voorschiet. De klant betaalt de investeringen vervolgens in termijnen terug. Op die manier merkt een klant niet eens dat hij extra geld kwijt is aan het verlichtingssysteem, omdat de extra kosten hiervan worden gecompenseerd door de besparing op de energierekening. Kathleen Markey van Fines: We doen bij elk project steeds eerst een audit ter plekke. We bekijken dan hoe hoog het besparingspotentieel is en maken vervolgens een kostenbatenanalyse die we aan de klant voorleggen. Die moet dan zijn keuze maken. Wij van onze kant staan garant voor de besparing die we hebben voorgerekend. Wordt die niet gerealiseerd, dan leggen we het verschil bij. Maar dat is nog nooit gebeurd. Ook op het niet-materiële vlak is er voordeel voor de klant. Markey: Kostenbesparing is het hoofddoel van je ingreep, maar het gaat niet om de kosten-verlaging alleen; ook de kwaliteit van de verlichting gaat omhoog. De werkplekken krijgen lichtsterkte op maat. De arbeidsomstandigheden verbeteren dus. Markey: Als terugverdientijd wordt vaak uitgegaan van vijf jaar, maar dat mag best langer. Als je zeker weet dat een bepaalde installatie langere tijd wordt gebruikt, wat bij verlichting vaak het geval is, heb je ook de zekerheid dat de periode waarover de investering rendeert langer is. De verwachting is dat de aanpak van Fines in bredere kring zal doordringen. In beperkte mate kan het bedrijf ook Nederlandse partijen bedienen, maar we zijn op zoek naar een Hollandse partner, aldus Markey. Meer informatie op of bij Fines, Kathleen Markey, T , E 1 Een energiebesparend systeem aanschaffen met leverancierskrediet Een mogelijke financieringsconstructie is het leverancierskrediet. Dit houdt in dat de leverancier de investering voor zijn rekening neemt en de afnemer deze in termijnen afbetaalt. Het systeem wordt wel direct eigendom van de afnemer. Feitelijk is dus sprake van een langlopende onderhandse lening. Voor leverancierskrediet is een leverancier nodig met voldoende eigen vermogen om een energiebesparende voorziening bij een klant te kunnen neerzetten. Bovendien vergt deze optie een groot vertrouwen van de leveran-cier/investeerder in de afnemer. Kan een afnemer op enig moment niet meer aan zijn afbetalingsverplichtingen voldoen, dan is de leverancier zijn investering immers al gauw geheel of gedeeltelijk kwijt. Gezien de geschetste beperkingen is deze oplossing vooral interessant voor partijen die al lang zaken met elkaar doen en voor afnemers met een langjarige goede reputatie, zoals overheden. Het zoeken naar een geschikte leverancier start in dit geval niet bij het technische deel van het project, maar bij de mogelijkheden om leverancierskrediet te verkrijgen. De leverancier zal bij deze optie altijd zelf beheer en onderhoud van de voorziening voor zijn rekening willen nemen. Praktijkvoorbeeld a geeft het voorbeeld van een Belgisch bedrijf dat in Nederland hoogwaardige en energiezuinige kantoorverlichting aanbiedt volgens de constructie van leverancierskrediet. Soms zijn leveranciers op ad-hoc-basis bereid om een dergelijk krediet mogelijk te maken. 2 Een energiebesparend systeem leasen Leasen maakt het mogelijk om bedrijfsmiddelen aan te schaffen zonder zelf investeringen te plegen. Het aantrekkelijke van het leasen van energiebesparende voorzieningen is dat dit niets extra hoeft te kosten ten opzichte van een conventionele situatie. De besparing op energiekosten compenseert immers ruimschoots de extra kosten die u maakt. Voor overheden en non profitinstellingen is leasen helemaal een slimme constructie, omdat het leasebedrijf Energie Investerings Aftrek kan krijgen en dit voordeel kan doorschuiven naar de opdrachtgever. Er zijn twee manieren van leasen: Bij financial lease wordt u zelf economisch eigenaar van het systeem. Het komt op uw balans te staan en u draagt zelf het economisch risico. Het juridisch eigendom ligt bij de leasemaatschappij in verband met het onderpand. Investeringspremies komen volledig bij u terecht. Bij operational lease is de lease maatschappij zowel economisch als juridisch eigenaar van het systeem. De leasemaatschappij koopt het systeem en int dus ook de investeringspremies. De leasemaatschappij 3 Energiebesparing te koop

4 verrekent doorgaans een deel van deze premies in de verhuurprijs, die daardoor lager wordt. Het object staat op de balans van de leasemaatschappij en verschijnt dus niet op de balans van uw bedrijf. Er bestaat in Nederland een kant-en-klare leaseconstructie voor HR-ketels (zie Praktijkvoorbeeld b). Voor andere energiebesparende voorzieningen zijn kant-en-klare constructies in opkomst. U kunt ze ook zelf overeenkomen met leveranciers, installateurs en/of leasemaatschappijen (zie Praktijkvoorbeeld c en d). Bij leaseconstructies moeten energiebesparende systemen altijd expliciet van het onroerend goed worden gescheiden om juridisch eigendom van de leasemaatschappij mogelijk te maken. Beheer en onderhoud door de leverancier of de installateur worden doorgaans in het lease contract overeengekomen omdat het leasebedrijf daarover zekerheden wil hebben. 3 Uw hele energievoorziening uitbesteden aan een energiedienst Verschillende energiediensten, vaak gelieerd aan energiebedrijven, zijn bereid de gehele zorg voor verwarming en koeling van een gebouw of gebouwencomplex op zich te nemen (outsourcing; zie Praktijkvoorbeeld e). Dat kan bij nieuwbouw, maar ook bij renovaties. In dat laatste geval bieden energiediensten hun service vaak aan tegen lagere maandelijkse lasten dan men tot dan toe kwijt was aan gas- en elektriciteitsverbruik, afschrijvingen, beheer en onderhoud. Energiediensten kunnen afnemers voordelige aanbiedingen doen door gebruik te maken van energiezuinige technieken. Zij maken hun winst op het veel lagere energie-gebruik dat hiervan het gevolg is. Inschakeling van een energiedienst gebeurt doorgaans voor langere perioden. Dit schept veel zekerheid voor beide partijen. Het is zaak om in de overeenkomst wel flexibiliteit in te bouwen en garanties voor tussentijdse kostenoptimalisaties. Leg in ieder geval duidelijk vast volgens welke systematiek beheer, onderhoud en energielevering in rekening worden gebracht. Energiediensten zijn overigens ook vaak bereid om leaseconstructies aan te gaan. Het is dan aan de afnemer om een keuze te maken tussen totale ontzorging of een leaseconstructie. Praktijkvoorbeeld B Ketellease maakt directe kostenbesparing met HR-ketels haalbaar voor bedrijven en overheden Ketelfabrikant Remeha en BNP Paribas Lease Group BV (BPLG) bieden de markt de mogelijkheid om HR-ketels aan te schaffen volgens het principe van financial of operational lease. Ze noemen dit product kortweg ketellease. Arthur van Schayk van Remeha: Het voordeel van lease ten opzichte van koop is dat een klant niet wordt geconfronteerd met een hoge investeringsdrempel, terwijl hij wel de vruchten plukt van een energiezuinige en dus kostenbesparende verwarmings installatie vanaf het moment dat de ketel is geïnstalleerd. Volgens Van Schayk is de leaseconstructie bedacht voor o.a. overheidsorganisaties, omdat zij in verband met hun financieringssituatie vaak zijn gebonden aan jaarlijkse budgetten. Maar in die twee jaar dat dit product nu op de markt is, slaat het toch vooral aan bij BV s en NV s. Zij kunnen kiezen tussen beide soorten leaseconstructies. Bij operational lease wordt BPLG eigenaar van de installatie en verhuurt deze aan de gebruiker, altijd met een koopoptie voor de gebruiker. In het geval van financial lease wordt de klant economisch eigenaar en komt de ketel op zijn balans te staan. De eventuele ElA-premie gaat dan rechtstreeks naar de gebruiker; bij operational lease gaat die premie naar BPLG die deze verrekent in de huurtermijnen. Een ander financieel verschil is dat bij operational lease de BTW over de maandtermijnen wordt geheven, terwijl het bij financial lease vooraf wordt afgedragen. De klant mag kiezen wat hij wil, aldus Van Schayk. Het hangt er maar van af wat boekhoudkundig en belastingtechnisch het meest gewenst is. Het product ketellease wordt afnemers aangeboden via installatiebedrijven. Installateurs kunnen zich wenden tot Remeha, mw. I. van der Lugt, T (055) , E ilona.van. Zie verder ook 4 Energiebesparing te koop

5 Praktijkvoorbeeld C Leasen van licht is eigenlijk net zo gewoon als het leasen van heftrucks De papierfabriek StoraEnso Berghuizer in Wapenveld is het eerste bedrijf in Nederland dat is overgegaan tot het leasen van verlichting in bedrijfshallen. In december 2003 zette de fabriek de handtekening onder het leasecontract, dat overigens wel een lange ontstaansgeschiedenis had. Projectleider Bruno Mulder, senior-engineer bij StoraEnso: In 2000 hebben we een onderzoek laten verrichten naar onze verlichting. Dat leverde interessante resultaten op. Een combinatie van hoogfrequentielampen, minder lampen, minder branden en lampen anders ophangen zou 50 procent energie kunnen besparen. StoraEnso is vervolgens lang bezig geweest met het vinden van een geschikte financieringswijze. De gevonden oplossing is dat installateur Moekotte uit Enschede een operational lease-constructie heeft afgesloten met StoraEnso. Mulder: Alles ligt nu in een hand: het contract, de financiering, de installatie en het onderhoud. In het contract is geregeld dat bij kapotgaan van een lamp binnen vier uur iemand aanwezig is om de boel te herstellen. Mulder vervolgt: Het contract zelf is geen maatwerk. Het is niet eens een heel bijzonder leasecontract geworden. Leasen van verlichting is eigenlijk net zo gewoon als het leasen van heftrucks. Als je een partner als Moekotte hebt gevonden, is het verder een fluitje van een cent. Meer informatie bij Moekotte Enschede BV, T (053) , E 4 Samenwerken aan energiebesparing op een bedrijventerrein of kantorenpark Er zijn verschillende redenen om op een bedrijventerrein samen te werken op energiegebied: Het gebruik van een grootschalig energiesysteem, zoals een asfaltcollector of een collectief energieopslagsysteem in de bodem (zie Praktijkvoorbeeld f ). De mogelijkheid om grote besparingen te realiseren en tegelijkertijd deelnemers tegen een zeer concurrerend tarief volledig te ontzorgen voor wat betreft hun energievoorziening: warmte, koude, elektriciteit, verlichting en/of energie-inkoop (zie Praktijkvoorbeeld g). De aanleg van een eigen energie-infrastructuur. Dankzij de nieuwe gas- en elektriciteitswet kan dat veel voordeliger uitpakken dan aanleg (en bij elektriciteit desgewenst ook exploitatie) door netbeheerders (zie Praktijkvoorbeeld g). Betrokken partijen kunnen gezamenlijk een energiedienst oprichten of een bestaande energiedienst inschakelen (outsourcing). Het oprichten van een eigen energiedienst is complex en vergt assistentie van een adviseur met kennis van zaken op het gebied van energietechniek, financiering en bedrijfsrecht. Veel risico s laten zich afdekken, met uitzondering van het risico van onvoldoende energieafname als gevolg van leegstand. Bovendien mogen partijen op een bedrijventerrein wettelijk niet worden verplicht om energie van de energiedienst af te nemen. Tegenover de grotere risico s staan ook grotere kostenbesparingen. 5 Energiebesparing te koop

6 Praktijkvoorbeeld E Outsourcing van installaties aan energiedienst schept financiële ruimte voor kwaliteitsverbetering op andere aspecten Praktijkvoorbeeld D Een leaseconstructie voor een energie opslagsysteem is goed mogelijk Het Haagse Hoge Huis is het hoofdkantoor van T-Mobile in Den Haag. Hier is een energiezuinig systeem voor verwarming en koeling neergezet met een ondergronds energieopslagsysteem. Bijzonder is dat deze installatie juridisch en economisch buiten de ontwikkeling van het project is gehouden en niet alleen is aangelegd door energiedienst ETP (Energie Totaal Projecten), maar nu ook bij dat bedrijf in eigendom is. Deze constructie is tot stand gekomen onder begeleiding van adviseur Riny van den Hengel van het bureau Grontmij Technical Management. Wie de uiteindelijke eigenaar wordt van zo n installatie, is uitkomst van overleg, onderhandeling en projecteigen factoren, maar je moet je daar niet op blindstaren. Waar het om gaat is dat voordelen en risico s goed verdeeld worden onder alle participanten. Heel aantrekkelijk is bijvoorbeeld dat ETP de installatie zelf heeft aangelegd en daarmee bij uitstek geschikt is om de zaak verder goed te laten functioneren. Daarvoor zijn de partijen een beheercontract voor tien jaar aangegaan. Om ervoor te zorgen dat ETP juridisch eigenaar van de complete energie-installatie van het gebouw kan zijn, heeft ETP een opstalrecht op het perceel verkregen, met als recht het hebben en houden van een energie-opslag installatie. Een hoge eerste huurtermijn, betaald door de project ontwikkelaar, maakte het risico voor ETP t.a.v. de restbetalingen aanvaardbaar. Meer informatie bij Grontmij Technical Management, de heer Riny van den Hengel, T (033) In het hart van de Amsterdamse Zuidas verrijst momenteel Mahler IV, een gebouwencomplex bestaande uit acht kantoorpanden en een woongebouw met een totaal bruto vloeroppervlak van vierkante meter. Voor het totale project legt GTI Energy Solutions een energieopslagsysteem met warmtepompen aan, alsmede alle overige installaties die nodig zijn voor de levering van warmte, koude, elektriciteit en warmtapwater. Hiervan wordt de energiedienst zowel eigenaar als beheerder. Adviseur Leo Kooiman van Techniplan Adviseurs: De projectontwikkelaar heeft voordeel van outsourcing van de installaties. Hij hoeft daarin minder geld te investeren, wat financiële ruimte oplevert voor extra kwaliteit in het project. Bovendien geeft het systeem met koude- en warmte-opslag in de bodem een dusdanige verlaging van de epc dat er in het ontwerp wat meer speelruimte ontstaat en je bijvoorbeeld niet vastzit aan bepaalde glassoorten om een bepaalde prestatienorm te halen. Vanuit het oogpunt van de gebruiker lijkt de toekomstige energielevering nog het meeste op de levering van stadsverwarming: het kost geen enkele moeite. Maar GTI is naast een installateur ook een door de wol geverfde ondernemer. Dat merk je in de praktijk. Over risico s, zoals coördinatie-problemen en planwijzigingen in de bouw, waarvan zij mogelijk schade kunnen ondervinden, maken ze van tevoren goede afspraken. Bovendien heeft GTI veel technische knowhow: Het gebruik van grondwater vereist een operator die weet wat hij doet. Je kunt bij voorbeeld niet zomaar minder warmte aan de aquifer onttrekken, dan heb je in de periode daarna problemen om je koelvermogen op peil te houden. GTI kent dit soort randvoorwaarden door en door. Meer informatie bij Techniplan Adviseurs, de heer Leo Kooiman, T (010) , E 6 Energiebesparing te koop

7 Praktijkvoorbeeld G Voordelen van gemeenschappelijke energiediensten op een bedrijventerrein zijn evident Praktijkvoorbeeld F Aanleg van een asfaltcollector op een bedrijventerrein vergt volledige steun van de gemeente Ooms Avenhorn Holding uit Scharwoude is de ontwikkelaar van het Road Energy Sytem, een vloeistofnetwerk in asfalt dat warmte uitwisselt met de atmosfeer. Dit netwerk wordt ondergronds gekoppeld aan watervoerende lagen (aquifers), waar de gewonnen warmte en koude in worden opgeslagen. Met een transportnet en warmtepompen kan de warmte en koude worden ingezet voor verwarming en koeling van gebouwen en woningen. Een uitgelezen kans om de techniek in de praktijk te brengen, leek zich voor te doen bij het 20 hectare grote industrieterrein Westfrisia III, dat wordt ontwikkeld nabij Hoorn. Ooms bracht daar een collector volledig in eigen beheer en eigendom aan; de gebruikers van het terrein zouden zelf mogen kiezen of ze ervan gebruik wilden maken of niet. Maar met de terugval van de economie verschenen er donkere wolken boven het plan, blikt commercieel coördinator Lex van Zaane terug: Het eerste bedrijf dat zich op het terrein vestigde was een Duits distributiecentrum, dat veel ruimte gebruikt, maar relatief weinig warmte en koude. Bovendien kopen ze als grote Europese organisatie hun energie centraal in. Inmiddels is de situatie op het terrein zodanig dat één bedrijf zich officieel aangemeld heeft als gebruiker en er nog een tweetal bedrijven het aanbod in overweging heeft. Te weinig voor een rendabel gebruik van de installatie, oordeelt Van Zaane. We zijn daardoor genoodzaakt om voorlopig met het project te stoppen. Toch is van Zaane allerminst pessimistisch over de toekomst: We hebben hier onze les geleerd. Als we weer zoiets aanpakken, doen we dat alleen met volledige steun van de gemeente. Dat betekent dat toekomstige gebruikers van grond op een bedrijventerrein voor een paar extra euro per vierkante meter verplicht mede-eigenaar worden van de infrastructuur. Financieel worden ze daar niet slechter van en de gemeente laat dan zien dat ze vertrouwen in de ontwikkeling heeft. Meer informatie op of bij Ooms Avenhorn, de heer Lex van Zaane, T (0229) , E Op het nieuw aan te leggen bedrijventerrein Zuiderzeehaven bij Kampen worden momenteel de mogelijkheden onderzocht om collectief een aantal energiezaken aan te pakken. Peter Renaud, directeur van PME Advies-bureau: Het idee is dat de parkbeheerder die op het terrein komt, samen met Imtech Nettenbouw, een eigen netwerk op het terrein aanlegt en vervolgens elektriciteit, warmte en koude gaat aanbieden. Daarvoor denken we onder meer aan centrale opwekking van elektriciteit, warmte en wellicht ook stoom met warmtekracht (wkk). Bovendien wordt de aanleg van zeven grote windturbines (15 MWe) bestudeerd. De verschillende bedrijven kunnen op het private net worden aangesloten, zowel in de rol van energiegebruikers als in de rol van energieleveranciers, als er sprake is van bijvoorbeeld een overschot van warmte. Desgewenst kunnen elektriciteitsoverschotten via het landelijke net aan derden worden verkocht. De voordelen van de gemeenschappelijke energiediensten zijn wat Renaud betreft evident: Je kunt het netwerk met al zijn leidingen en verbindingen afstemmen op de gebruikers, waarmee je de gebruikelijke overdimensio-nering voorkomt. Vervolgens hoef je geen transportkosten te betalen aan de regionale netbeheerder over de elektriciteit die op het terrein zelf wordt opgewekt. Tot slot kan de parkbeheerder maatwerkcontracten afsluiten met afzonderlijke gebruikers. Dit houdt in dat verbruiks- pieken enigszins te managen zijn, er gekozen kan worden tussen gas of elektriciteit als energiebron, noem maar op. Het verbruikspatroon van het hele terrein vlakt er mee af; de energie-efficiency van het totaal neemt toe. Zodra er meer duidelijkheid komt over welke bedrijven zich op het terrein gaan vestigen en of die geïnteresseerd zijn in deelname aan het project, worden de plannen verder uitgewerkt. Renaud: Dan zullen we ons ook verder buigen over de verdeling van eigendom en zeggenschap. Meer informatie bij PME Adviesbureau, de heer Peter Renaud, T (030) , E 7 Energiebesparing te koop

8 Divisie NL Energie en Klimaat voert in opdracht van het ministerie van VROM het programma Energie & Gebouwde Omgeving uit. Wij bieden professionele marktpartijen en overheden ondersteuning bij energiebesparing, duurzame energie en CO2-reductie van de gebouwde omgeving. Dit is een publicatie van: Agentschap NL NL Energie en Klimaat Croeselaan 15 Postbus RE Utrecht T +31 (0) E Agentschap NL oktober 2010 Publicatie-nr. 2EGOU1019 Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld kan Agentschap NL geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten. Agentschap NL is een agentschap van het ministerie van Economische Zaken. Agentschap NL voert beleid uit voor diverse ministeries als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal. Agentschap NL is hét aanspreekpunt voor bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Voor informatie en advies, financiering, netwerken en wet- en regelgeving. De divisie NL Energie en Klimaat versterkt de samenleving door te werken aan de energie- en klimaatoplossingen van de toekomst.

Energiebesparing te koop Investeren in energiebesparing zonder eigen geld

Energiebesparing te koop Investeren in energiebesparing zonder eigen geld Kompas energiebewust wonen en werken Deze brochure is een uitgave in het kader van Kompas energiebewust wonen en werken, een opdracht van het ministerie van VROM aan SenterNovem. Dit programma heeft als

Nadere informatie

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden 26 Hans november Scherpenzeel 2009 Hans Scherpenzeel Introductie Adviseur in Utiliteitsbouw-team SenterNovem Innovatie, Agentschap energie, van het klimaat,

Nadere informatie

Dure plannen, goedkope oplossingen

Dure plannen, goedkope oplossingen Kompas energiebewust wonen en werken kompas Dure plannen, goedkope oplossingen Adviseren over organisatie en financiering van energiebesparing in de utiliteitsbouw Dure plannen, goedkope oplossingen Adviseren

Nadere informatie

Dure plannen, goedkope oplossingen

Dure plannen, goedkope oplossingen Dure plannen, goedkope oplossingen Adviseren over organisatie en financiering van energiebesparing in de utiliteitsbouw >> Als het gaat om energie en klimaat Inhoud Inleiding 3 Deel 1: Mogelijke financiële

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij kleine koffiebrandmachines

Nadere informatie

Energie besparingsmonitor 2010-2011

Energie besparingsmonitor 2010-2011 Energie besparingsmonitor 2010-2011 Inleiding In het kader van het monitoren van het Meer Met Minder convenant is er informatie verzameld onder de leveranciers van isolatiemateriaal in Nederland, Vereniging

Nadere informatie

Duurzame verlichting voor woningcorporaties

Duurzame verlichting voor woningcorporaties Duurzame verlichting voor woningcorporaties >> Als het gaat om energie en klimaat Bij de keuze van verlichting rondom woningen, in gemeenschappelijke ruimten en op paden en terreinen spelen veel factoren

Nadere informatie

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Leo Brouwer Programma adviseur Duurzame Energie en Energietransitie 16 oktober 2007 donderdag 18 oktober 2007 1 Daan van Vliet Directeur Unica Bestuurslid

Nadere informatie

lease lease FINANCE VOLVO CAR FINANCE nee ja nee Particulier: Huurkoop met slottermijn Zakelijk: Financial Lease/VIP Full Operational

lease lease FINANCE VOLVO CAR FINANCE nee ja nee Particulier: Huurkoop met slottermijn Zakelijk: Financial Lease/VIP Full Operational VOLVO car FINANCe financieren of leasen? Koopt u uw nieuwe Volvo privé? Bij een privé-aankoop ligt een financieringsconstructie voor de hand, bij een zakelijke aankoop is dit vaak een leaseconstructie.

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Uw klimaatinstallatie slim gefinancierd. financieer het met:

Uw klimaatinstallatie slim gefinancierd. financieer het met: Uw klimaatinstallatie slim gefinancierd Voor bedrijfsleven, instellingen en (semi)overheden financieer het met: De leasevormen Lease uw Mitsubishi Electric klimaatinstallatie, airconditioning, warmtepomp

Nadere informatie

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012 1e REACTIE OP VO INLEIDING Voor u ligt een eerste verkenning van mogelijkheden tbv de vernieuwbouw van de St. Peeterschool te Amsterdam waarbij door het bestuur

Nadere informatie

Volvo Car finance www.volvocarfinance.nl

Volvo Car finance www.volvocarfinance.nl Volvo Car finance www.volvocarfinance.nl Financieren of leasen? VOLVO CAR LEASE Wilt u straks (of tussentijds) eigenaar worden van de auto? Als u de auto niet in eigendom wilt, kunt u kiezen voor Full

Nadere informatie

Financieren of leasen?

Financieren of leasen? Volvo Car Finance Financieren of leasen? Koopt u uw nieuwe Volvo privé? Bij een privéaankoop ligt een financierings constructie voor de hand, bij een zakelijke aankoop is dit vaak een lease constructie.

Nadere informatie

Suzuki Financial Services. Financiële flexibiliteit, full service Operational Lease of goed en betrouwbaar verzekerd

Suzuki Financial Services. Financiële flexibiliteit, full service Operational Lease of goed en betrouwbaar verzekerd Suzuki Financial Services Financiële flexibiliteit, full service Operational Lease of goed en betrouwbaar verzekerd Heeft u voor uw nieuwe Suzuki motor financiële flexibiliteit nodig? Kies dan voor Suzuki

Nadere informatie

Gebruik en Beheer van WKO Systemen

Gebruik en Beheer van WKO Systemen installatiegroep Gebruik en Beheer van WKO Systemen Enkele aandachtspunten in de exploitatiefase Bedrijventerreinen Peter Slot 1 Agenda Even voorstellen De noodzaak van goed beheer WKO op bedrijventerreinen

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij koffiebrandmachines onderzocht.

Nadere informatie

Suzuki Financial Services. Financiële flexibiliteit, full service Operational Lease of goed en betrouwbaar verzekerd

Suzuki Financial Services. Financiële flexibiliteit, full service Operational Lease of goed en betrouwbaar verzekerd Suzuki Financial Services Financiële flexibiliteit, full service Operational of goed en betrouwbaar verzekerd Welke financiering past bij u? Betreft de aankoop van uw Suzuki motor een zakelijke aankoop?

Nadere informatie

Zodat u efficiënt kunt ondernemen. Financial Lease dat is onze specialiteit

Zodat u efficiënt kunt ondernemen. Financial Lease dat is onze specialiteit Zodat u efficiënt kunt ondernemen Financial Lease dat is onze specialiteit Inhoud Alpha Credit Nederland. Dé autofinancierder van Nederland. Wilt u meer weten over de mogelijkheden van Financial Lease

Nadere informatie

Eindexamen vwo m&o 2012 - I

Eindexamen vwo m&o 2012 - I Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Projectontwikkelaar Bouwfonds ontwikkelt, bouwt en verkoopt het appartementencomplex

Nadere informatie

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder?

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? In deze folder staat omschreven welke stappen u moet nemen nadat u SDE-subsidie voor uw zonnestroominstallatie heeft ontvangen. De informatie in

Nadere informatie

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014. Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014. Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014 Frans van Wieren duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s Financiering Esco s Terugverdientijd Vormen van financiering Esco

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. De Tempel gebouwd voor de toekomst

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. De Tempel gebouwd voor de toekomst De NESK kantoren duurzaam opgeleverd De Tempel gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Aurelius Monumenten BV (eigenaar/

Nadere informatie

Waarom kiest u voor Olasol?

Waarom kiest u voor Olasol? Waarom kiest u voor Olasol? Olasol is een jonge onderneming in een dynamische markt. Sinds 2010 zijn we actief en onderscheiden we ons door betrouwbaar advies, een transparante werkwijze en kwalitatief

Nadere informatie

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013 Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013 Inleiding In het kader van de monitoring van energiebesparing in de gebouwde omgeving door Agentschap NL is door Buildsight verkoopinformatie

Nadere informatie

www.mitsubishi-mobielplus.nl - 2014 MOBIEL+ AUTOFINANCIERINGEN

www.mitsubishi-mobielplus.nl - 2014 MOBIEL+ AUTOFINANCIERINGEN www.mitsubishi-mobielplus.nl - 2014 MOBIEL+ AUTOFINANCIERINGEN MOBIEL+ AUTOFINANCIERINGEN FINANCIEREN? EEN PRIMA OPTIE! Mobiel+ Autofinancieringen biedt verschillende financieringsvormen die helemaal kunnen

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

SLIMME. LED-verlichting op sportvelden

SLIMME. LED-verlichting op sportvelden -150 SLIMME PARKEN LED-verlichting op sportvelden Wat? Veel sportverenigingen staan voor de keuze om te investeren in verlichting. Dit document is een tool waarmee clubs de kosten en maatschappelijke aspecten

Nadere informatie

Markt voor energiediensten in Vlaanderen/België

Markt voor energiediensten in Vlaanderen/België Markt voor energiediensten in Vlaanderen/België Charles-Henri Bourgois, Adviseur, Fedesco KnowledgeCenter, Factor4 Inleiding Sterke groei in de Belgische energie diensten sector Veel verschillende spelers

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Energie-investeringsaftrek: Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016

Energie-investeringsaftrek: Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Investeren in zonne-energie is voor veel ondernemers een slimme keuze. U bespaart niet alleen jaarlijks op uw energiekosten, u profiteert als ondernemer

Nadere informatie

PEUGEOT FINANCIAL LEASE ZELF BEHEREN IS GOEDKOPER LEASEN

PEUGEOT FINANCIAL LEASE ZELF BEHEREN IS GOEDKOPER LEASEN PEUGEOT FINANCIAL LEASE ZELF BEHEREN IS GOEDKOPER LEASEN PEUGEOT LEASE MAAKT VOOR U DE BESTE DEAL ALS ZELFSTANDIG ONDERNEMER OF FREELANCER BENT U GEWEND DE ZAKEN ZELF IN DE HAND TE HEBBEN. OOK ALS HET

Nadere informatie

CITROËN Financial Lease

CITROËN Financial Lease CITROËN Financial Lease EEN UITSTEKENDE DEAL VOOR ONDERNEMERS ZELF BEHEREN IS GOEDKOPER LEASEN Als zelfstandig ondernemer of freelancer bent u gewend de zaken zelf in de hand te hebben. Ook als het om

Nadere informatie

CITROËN FINANCIAL LEASE

CITROËN FINANCIAL LEASE CITROËN FINANCIAL LEASE ZELF BEHEREN IS GOEDKOPER LEASEN CITROËN BUSINESS FINANCE MAAKT VOOR U DE BESTE DEAL Als zelfstandig ondernemer of freelancer bent u gewend de zaken zelf in de hand te hebben. Ook

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders 28 december 2004 Notitie Anders dan niet meer dan anders Niet-meer-dan-anders (NMDA) Begin jaren tachtig is voor warmtelevering via stadsverwarming het NMDA-principe ingevoerd. Het principe is indertijd

Nadere informatie

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen.

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen De maatregelen verdienen zichzelf terug. Daar valt met de huidige lage rentestand niet tegenop te sparen. aldus Henk Brouwer (VVE Beheerder) van

Nadere informatie

PEUGEOT FINANCIAL LEASE ZELF BEHEREN IS GOEDKOPER LEASEN

PEUGEOT FINANCIAL LEASE ZELF BEHEREN IS GOEDKOPER LEASEN PEUGEOT FINANCIAL LEASE ZELF BEHEREN IS GOEDKOPER LEASEN 2 PEUGEOT LEASE MAAKT VOOR U DE BESTE DEAL ALS ZELFSTANDIG ONDERNEMER OF FREELANCER BENT U GEWEND DE ZAKEN ZELF IN DE HAND TE HEBBEN. OOK ALS HET

Nadere informatie

Handreiking aanbestedingswijzer Energie-infrastructuur

Handreiking aanbestedingswijzer Energie-infrastructuur Handreiking aanbestedingswijzer Energie-infrastructuur Datum juni 2011 Status Definitief W/E adviseurs duurzaam bouwen in opdracht van Agentschap NL Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Handreiking aanbestedingswijzer

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk. Met minder geen genoegen nemen. in opdracht van

Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk. Met minder geen genoegen nemen. in opdracht van Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk Met minder geen genoegen nemen in opdracht van 1 ROC Koning Willem I College in Den Bosch Het Koning Willem I College heeft verschillende onderwijslocaties

Nadere informatie

Wel de lusten, niet de lasten. Energiediensten voor corporaties, beleggers en gebouwbeheerders

Wel de lusten, niet de lasten. Energiediensten voor corporaties, beleggers en gebouwbeheerders Wel de lusten, niet de lasten Energiediensten voor corporaties, beleggers en gebouwbeheerders Energiediensten voor corporaties, beleggers en gebouwbeheerders Op de energiemarkt gebeurt de laatste jaren

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Regels Collectieve Zonne-Energiecentrale

Regels Collectieve Zonne-Energiecentrale Regels Collectieve Zonne-Energiecentrale 10 mei 2014 Mogelijkheden zonnepanelen Zelfopwekking op eigen dak met eigen panelen => zelf investeren => salderen + btw teruggave Zelfopwekking op eigen dak met

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

SAMENVATTING RAADSVOORSTEL 11G200479 420138 / 420138. J.W. Hofman T.H. Timmers. Lease kantoorgebouw Hazenweg (stadskantoor). 08 Inwoners en bestuur

SAMENVATTING RAADSVOORSTEL 11G200479 420138 / 420138. J.W. Hofman T.H. Timmers. Lease kantoorgebouw Hazenweg (stadskantoor). 08 Inwoners en bestuur SAMENVATTING RAADSVOORSTEL CASENUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 11G200479 420138 / 420138 J.W. Hofman T.H. Timmers PF Mu ONDERWERP AGENDANUMMER Lease kantoorgebouw Hazenweg (stadskantoor).

Nadere informatie

Duurzame accommodaties. Jaap Veld

Duurzame accommodaties. Jaap Veld Duurzame accommodaties Jaap Veld Zelziuz Zelziuz Advies Zon Thuis Zon Bedrijf Zon Agri Zon Thuis voor huurders Zonnestroom van Wp naar kwh Vermogen zonnestroominstallatie gespecificeerd in Watt peak (Wp)

Nadere informatie

PEUGEOT FINANCIAL LEASE EEN UITSTEKENDE DEAL VOOR ONDERNEMERS

PEUGEOT FINANCIAL LEASE EEN UITSTEKENDE DEAL VOOR ONDERNEMERS PEUGEOT FINANCIAL LEASE EEN UITSTEKENDE DEAL VOOR ONDERNEMERS ZELF BEHEREN IS GOEDKOPER LEASEN ALS ZELFSTANDIG ONDERNEMER OF FREELANCER BENT U GEWEND DE ZAKEN ZELF IN DE HAND TE HEBBEN. OOK ALS HET OM

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Leasen in drie simpele stappen

Leasen in drie simpele stappen Leasen in drie simpele stappen 1 Nederland kent talrijke leasemaatschappijen. U kiest voor Fiat Financial Solutions. Als financieringsmaatschappij van Fiat Group Automobiles SA zijn we als geen ander op

Nadere informatie

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Groen beleggen Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Goed voor u, Goed voor natuur en milieu Een goed rendement én een belastingvoordeel.

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt!

Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt! Duurzaam Inkopen overheidsgebouwen werkt! Overheden kunnen zonder meerkosten energiebesparing in gebouwen realiseren PIANOo lunch 12 april 2011 Irma Thijssen, Agentschap NL Joost van Linder, Rijksgebouwendienst

Nadere informatie

Een goede zaak. Stadswarmte helpt mee

Een goede zaak. Stadswarmte helpt mee Een goede zaak Stadswarmte helpt mee Stadswarmte. Een goede zaak 3 Zo makkelijk kan het ook Ondernemen is vooruitzien. Beslissingen nemen die zorgen voor winstoptimalisatie, voor continuïteit en voor

Nadere informatie

Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016

Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Investeren in zonne-energie is voor veel ondernemers een slimme keuze. U bespaart niet alleen jaarlijks op uw energiekosten, u profiteert als ondernemer

Nadere informatie

Voorverwarmen van groene koffiebonen met restwarmte

Voorverwarmen van groene koffiebonen met restwarmte Voorverwarmen van groene koffiebonen met restwarmte Energie besparen en de productiecapaciteit verhogen Aanleiding Deze factsheet behandelt een studie naar het voorverwarmen van groene koffiebonen met

Nadere informatie

Financial Lease FINANCIERINGEN BV. Postbus 178 3980 CD Bunnik. T (030) 659 66 66 F (030) 659 66 60 E info@defam.nl. www.defam.nl

Financial Lease FINANCIERINGEN BV. Postbus 178 3980 CD Bunnik. T (030) 659 66 66 F (030) 659 66 60 E info@defam.nl. www.defam.nl Financial Lease FINANCIERINGEN BV Postbus 178 3980 CD Bunnik T (030) 659 66 66 F (030) 659 66 60 E info@defam.nl www.defam.nl Financial Lease Als ondernemer weet u hoe belangrijk en noodzakelijk investeringen

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

De zon als energiebron voor bedrijven

De zon als energiebron voor bedrijven De zon als energiebron voor bedrijven Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV genoemd (Engels: Photo Voltaic). De panelen worden aangesloten op één of meerdere stroomomvormers (inverters)

Nadere informatie

The green team. Imtech ICT CS. Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids

The green team. Imtech ICT CS. Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids The green team Imtech ICT CS Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids Agenda presentatie 1. Corporate Social Responsibility drijfveer voor Smart X: Wat betekent CSR voor organisaties?

Nadere informatie

Financial Lease. DEFAM. Uw heldere keuze.

Financial Lease. DEFAM. Uw heldere keuze. Financial Lease DEFAM. Uw heldere keuze. Financial Lease Als ondernemer weet u hoe belangrijk en noodzakelijk investeringen zijn voor een efficiënte bedrijfsvoering. Maar tegelijkertijd weet u ook dat

Nadere informatie

Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw.

Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw. Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw. Westland Infra heeft al meer dan 40 jaar haar wortels in de tuinbouw. Als netbeheerder zijn we verantwoordelijk voor aanleg, onderhoud en beheer van energienetten

Nadere informatie

Investeren in Duurzame Oplossingen

Investeren in Duurzame Oplossingen Investeren in Duurzame Oplossingen Energie Investeringsaftrek Kleinschaligheidsaftrek Willekeurige Afschrijving Investeren Aan investeringen in duurzame energie zijn subsidies en financiële voordelen gekoppeld.

Nadere informatie

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies Vaillant & rendement Technisch Project Advies meer rendement van uw project? Begin bij Vaillant Technisch Project Advies tijdige inschakeling TPA Uw winst Hoe blijven we samen aan de voortdurend aangescherpte

Nadere informatie

Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I

Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I Bijlage 3 Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I In deze bijlage worden de volgende onderdelen uit de toelichting bij het raadsvoorstel toegelicht: bijdrage aan energie en

Nadere informatie

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Duurzaamheid loont Bestaande gebouwen zijn de grootste veroorzakers van CO 2 -uitstoot in Nederland Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Knelpunten in de keten

Nadere informatie

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play :

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play : Introductie Aris de Groot Energie-, Installatie- en Bouw BV Postbus 2 5400 AA Uden Ing. A.W. (Aris) de Groot. Directeur/eigenaar Bezoekadres: Loopkantstraat 7a Uden Mobiel 0651.386511 Samenvatting Een

Nadere informatie

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn.

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. DOSSIER Kleine windmolens Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. Er zijn veel typen windmolens op de markt, met mast, zonder mast, horizontaal of verticaal.

Nadere informatie

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis!

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! 200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! Oude situatie zonder ECO200 Gas Elektra Wat is ECO200? ECO200 is een nieuw concept van AgriComfort, waarbij het koelen van de melk en het

Nadere informatie

Bijdrage regeling industrieterreinen NV RENDO

Bijdrage regeling industrieterreinen NV RENDO Bijdrage regeling industrieterreinen NV RENDO Pagina 1 Inhoud Maatschappelijk verantwoord aansluiten op gas en elektriciteit... 3 De voordelen van de bijdrageregeling industrieterreinen... 3 Relevant aansluitpunt

Nadere informatie

ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen. Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax)

ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen. Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax) ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax) ESCOLimburg2020: het project Doel: versnelde realisatie energie-performante overheidsgebouwen Goede

Nadere informatie

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013 C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL 20 november 2013 Overzicht 1.Saldering 2.Zelflevering 3.Verlaagd tarief bij collectieve opwek Nb. Disclaimer: hoe

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

Rapport energiecijfers kantoren

Rapport energiecijfers kantoren Rapport energiecijfers kantoren Dit rapport is aangemaakt op 08/31/10 om 11:31. De website Energiecijfers van NL Energie en Klimaat levert u actuele gegevens over energieprijzen en alle aspecten van energiegebruik

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s. Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies

Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s. Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies 18-12-2012 1 Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies Onderwerpen Achtergrond: waarom gebeurt er zo weinig? Wat is

Nadere informatie

Monitoring en Energiebalans

Monitoring en Energiebalans Balans verschil Houtkachel draaikoeler Uw partner in duurzame energie Warmte Koude Monitoring en Energiebalans Cius Monitoring Meten = Weten Optimale regeling = Kostenbesparing Betaalsysteem Wetgeving

Nadere informatie

ESCo s en EPC, Ook voor Openbare besturen en KMO s? ECONEXT, Antwerpen, 18 April 2013 Factor4, C-H Bourgois

ESCo s en EPC, Ook voor Openbare besturen en KMO s? ECONEXT, Antwerpen, 18 April 2013 Factor4, C-H Bourgois ESCo s en EPC, Ook voor Openbare besturen en KMO s? ECONEXT, Antwerpen, 18 April 2013 Factor4, C-H Bourgois Agenda ESCO s en EPC, definitie Minimale project criteria Openbare besturen KMO s Conclusies

Nadere informatie

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Programma Gijs Schuurhuis (De Urbanisator Plaspoelpolder) Welkomstwoord Hans Korbee

Nadere informatie

Noodzaak: energielasten beheersbaar houden voor Titel lagere inkomens

Noodzaak: energielasten beheersbaar houden voor Titel lagere inkomens Noodzaak: energielasten beheersbaar houden voor Titel lagere inkomens Subtitel >> Als Cover het voetregel gaat om energie en klimaat De kosten voor gas en elektriciteit drukken steeds zwaarder op het besteedbare

Nadere informatie

Financial Lease. voor een efficiënte bedrijfsvoering

Financial Lease. voor een efficiënte bedrijfsvoering Financial Lease voor een efficiënte bedrijfsvoering Met Financial Lease kunnen ondernemers in het midden- en kleinbedrijf bedrijfsmiddelen leasen. Zoals nieuwe en gebruikte auto s, maar ook computers en

Nadere informatie

een uitstekende deal voor ondernemers

een uitstekende deal voor ondernemers Peugeot FINANCial LEASE een uitstekende deal voor ondernemers Zelf beheren is goedkoper leasen Als zelfstandig ondernemer of freelancer bent u gewend de zaken zelf in de hand te hebben. Ook als het om

Nadere informatie

Participatiemodellen duurzame energievoorziening. Josefien van de Ven 30 maart 2012

Participatiemodellen duurzame energievoorziening. Josefien van de Ven 30 maart 2012 Participatiemodellen duurzame energievoorziening Josefien van de Ven 30 maart 2012 Opbouw Uitgangspunten duurzame energievoorziening Integrale aanpak Centrale organisatie Betrokkenheid stakeholders Nieuwe

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen. Denk groot. Onderneem groen. www.rvo.nl/duurzaamondernemen. Innovatief ondernemen

Duurzaam ondernemen. Denk groot. Onderneem groen. www.rvo.nl/duurzaamondernemen. Innovatief ondernemen Duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen Duurzame ondernemers zijn visionaire ondernemers. U ziet duurzaamheid als kans om te innoveren en nieuwe markten aan te boren. Met als resultaat: economische groei,

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Verlaagd tarief bij collectieve opwek

Verlaagd tarief bij collectieve opwek Verlaagd tarief bij collectieve opwek Wido van Heemstra Netwerkbijeenkomst Servicepunt Lokale Energie Voorwaarts Ten Boer, 23 januari 2014 Verlaagd tarief bij collectieve opwek De regeling: leden van een

Nadere informatie

Je auto financieren? Dat doe je met autoweek

Je auto financieren? Dat doe je met autoweek 15 x 5 Je auto financieren? Dat doe je met autoweek Financial Lease Financial Lease Als ondernemer weet je hoe belangrijk en noodzakelijk investeringen zijn voor een efficiënte bedrijfsvoering. Maar tegelijkertijd

Nadere informatie