Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 1"

Transcriptie

1 Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 1 Milieu en milieuzorg Milieu en vervuilende stoffen Het milieu staat de laatste jaren veel in de belangstelling. Maar wat is het milieu eigenlijk? Milieu is een ander woord voor leefomgeving. Het omvat alles. Dus niet alleen water, lucht en de bodem, maar ook planten, dieren en mensen zijn een onderdeel van het milieu. Het milieu is de omgeving waarin organismen kunnen leven. Levende wezens en micro-organismen kunnen alleen bestaan in een gunstige omgeving. Deze afhankelijkheid komt tot uiting in ketens of kringlopen, die we ook wel ecosystemen noemen. Laten we eens een ecosysteem en een voedselketen bekijken. Konijnen eten gras en mensen eten (soms) konijn. Mensen en konijnen produceren afval. Bacteriën en zwammen zetten dit afval om in grondstoffen voor planten. En zo is de keten weer gesloten. Een ander voorbeeld is het ecosysteem van het water. Regenwater komt neer op de bodem en wordt door de grond gezuiverd. Vervolgens wordt het water uit de bodem opgepompt, gezuiverd en geschikt gemaakt voor drinkwater (en gebruikswater) en komt vervolgens weer in de bodem terecht. Milieuproblemen ontstaan wanneer het evenwicht in ecosystemen verstoord raakt. We belasten het milieu op drie manieren: Grondstofwinning: we onttrekken grondstoffen als aardgas en aardolie aan de bodem voor de opwekking van energie. Lucht-, water- en bodemvervuiling: we belasten lucht, water en bodem met enorme hoeveelheden afvalstoffen die het gevolg zijn van die opwekking van energie. Afvalstoffen: deze ontstaan na het opwekken, verwerken en gebruiken van grondstoffen. Energie Alle levende wezens en organismen, ongeacht of het mensen of dieren zijn, hebben energie nodig. We verkrijgen die energie door voedsel te eten en dat in ons lichaam te verbranden. Die energie noemen we spierenergie. Vroeger was de energie die voortkwam uit de activiteit van mens en dier de enige vorm van energie die mensen konden gebruiken. Later leerde de mens hout als brandstof gebruiken voor verwarming en de wind als energiebron voor zeilschepen en windmolens. Tegenwoordig levert spierenergie in ons land naar verhouding weinig energie, omdat we bij veel activiteiten het handwerk hebben vervangen door machines. Ook in de keuken gebruiken we veel energie, vooral elektriciteit en gas. Aardgas, aardolie en steenkool zijn ontstaan uit de resten van planten, mensen en dieren: fossielen. Daarom heten ze fossiele brandstoffen. Aardgas is de belangrijkste bron van energie in Nederland, gevolgd door aardolie en steenkool. Het gebruik van vrijwel alle brandstoffen heeft nadelen voor het milieu, al is dat nadeel bij ene brandstof wat groter dan bij de ander. Bij de winning van brandstoffen plegen we een aanslag op het milieu. Afvalstoffen Er komen steeds meer mensen op aarde en die hebben allemaal voedsel nodig. Daarnaast willen al die mensen natuurlijk meedelen in de welvaart. Ze willen bijvoorbeeld kleding, koelkasten en televisies. Om aan die vraag te voldoen, nemen de agrarische en industriële activiteiten in de wereld toe. De landbouw en industrie produceren hierbij ook afvalstoffen. Omdat er meer en meer geproduceerd moet worden, wordt de hoeveelheid afvalstoffen ook groter. Een paar voorbeelden: In de land- en tuinbouw gebruiken we kunstmest en allerlei verdelgingsmiddelen die het grondwater verontreinigen. De bedrijven/industrie gebruiken veel energie en stoten grote hoeveelheden gassen uit in de lucht en lozingen op het oppervlaktewater.

2 Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 2 Het milieu wordt steeds zwaarder belast en afvalbergen en het broeikaseffect zijn daarvan het zichtbare gevolg. De belangrijkste veroorzaker van het broeikaseffect is kooldioxide. Dit gas ontstaat door verbranding van fossiele brandstoffen. De verbranding vindt overal plaats: in de industrie, elektriciteitscentrales, het verkeer, (fastservice)restaurants en in huishoudens. Omdat we steeds meer energie gebruiken, komt er ook steeds meer kooldioxide in de lucht en in de dampkring terecht. Er wordt veel onderzoek gedaan naar de mogelijke gevolgen van het broeikaseffect. Een van de gevolgen kan zijn dat de temperatuur op aarde ieder jaar iets stijgt. Een van de gevolgen van die stijging van temperatuur op langere termijn is dat het poolijs zal smelten, waardoor de zeespiegel zal stijgen. Kunststoffen Kunststof is de verzamelnaam voor chemisch gemaakte stoffen zoals plastics. Plastic is een handig materiaal. Het is licht en voor veel zaken te gebruiken. In sommige gevallen is hergebruik van plastic mogelijk. De meeste kunststoffen die we gebruiken kunnen niet door het milieu worden afgebroken. Er zijn echter ook kunststoffen die door micro-organismen tot normaal in de natuur voorkomende stoffen kunnen worden afgebroken. Er bestaan verschillende soorten plastics. In een aantal plastics zijn gevaarlijke stoffen verwerkt zoals dioxine in pvc en zware metalen als cadmium, lood, zink, kleurstoffen en plastics in onder andere gele bierkratten. Milieuzorg Milieuzorg betekent dat je rekening houdt met alle zaken die goed of juist schadelijk zijn voor het milieu. Wie op een serieuze wijze binnen een bedrijf met het milieu wil omgaan, moet milieuzorg toepassen. Deze manier van werken noemen we milieuzorg. Milieuzorg is niet een zaak van enkele mensen in een bedrijf, maar van alle werknemers. Iedereen, van laag tot hoog, heeft zijn eigen verantwoordelijkheid en moet een bijdrage leveren. Iedereen vindt milieuzorg belangrijk, maar toch komt er in de praktijk weinig van terecht. Dat komt doordat zo n aanpassing niet van vandaag op morgen gaat. Mensen moeten wennen aan een andere werkwijze. Die verandering moet georganiseerd worden en tot slot moeten de nieuwe werkwijzen een gewoonte worden. Verandering van onze houding is dus een eerste vereiste. In tweede instantie zijn er de wettelijke verplichtingen. De overheid maakt steeds strengere regels en eisen ten aanzien van het milieu. Zoals: de eisen op het gebied van de lozing van afvalwater op het riool, eisen op het gebied van luchtverversing en afzuiging of het gescheiden aanbieden van afval. De organisatie van de milieuzorg binnen een bedrijf is het onderwerp van interne milieuzorg. Daarbij gaat het om vragen als: Hoe gaan we om met ons afval? Welke afspraken maken we met de leveranciers? Wanneer maken we een vetopvangput leeg? Interne milieuzorg zal voor bedrijven waarschijnlijk net zo n belangrijk onderwerp worden als kwaliteitszorg en hygiëne. De zorg voor het milieu moet dus een vast onderdeel worden van ons werk. We zullen de interne milieuzorg systematisch moeten aanpakken en organiseren. Een plan waarin we alle maatregelen en voorzieningen omschrijven die een bedrijf kan treffen, noemen we een milieuzorgsysteem. In je werk heb je dus geregeld met het milieu te maken. Je kunt de manier waarop je werkt soms gemakkelijk milieuvriendelijker maken. Je kunt bijvoorbeeld de deur van de vriescel niet te lang open laten staan en zuinig omgaan met schoonmaakmiddelen. Je kunt het energie- en milieuprobleem niet in je eentje oplossen, maar je kunt wel je steentje bijdragen aan de oplossing. Het milieu is een onderdeel van je werk, een onderdeel waar je niet omheen kunt. Energiebesparing is goed voor het milieu en kan geld opleveren. Bedrijven gebruiken de meeste energie om machines en apparatuur te laten werken en voor koeling en verlichting. Iedere keer als de buitendeur te lang open staat, gaat er warmte verloren. Daarna moet er energie geleverd worden om die ruimte weer op de gewenste temperatuur te brengen. In het bedrijf kunnen we energie besparen op verschillende manieren:

3 Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 3 door isolatie; door een efficiëntere verwarming en/of betere koeling van ruimten; door zuinigere verlichting. Lucht- en waterverontreiniging Schone lucht en schoon water zijn belangrijk voor de mens. Bedrijven die voedsel bereiden, gebruiken afzuiginstallaties om de vervuilde lucht af te zuigen. De belangrijkste stoffen in de afgezogen lucht zijn stoom, olie- en vetdruppels en geurstoffen. De stoom, die bij de bereiding van voedsel ontstaat, wordt afgezogen omdat anders de luchtvochtigheid en de ruimten te hoog zou worden. Voedselproducerende bedrijven zoals fastservicebedrijven gebruiken veel water en lozen ook veel afvalwater. Je kunt hierbij denken aan het water dat gebruikt wordt bij het schoonmaken en wassen van grondstoffen, het garen en het afkoelen van voeding. Ook bij de afwas en de schoonmaak wordt een aanzienlijke hoeveelheid water gebruikt. Om de waterverontreiniging tot een minimum te beperken, is het belangrijk dat we letten op de hoeveelheid water die we gebruiken. Het voortdurend laten doorspoelen van water is vaak overbodig. Bij de bereiding van voedsel en bij het schoonmaken van materiaal en ruimten verdwijnen veel vetstoffen via de afvoer in de riolering. Het vet verontreinigt het afvalwater waardoor de riolering kan dichtslibben. Om dit tegen te gaan, is een vetvangput verplicht. In een vetvangput wordt het vet gescheiden van het afvalwater. De put bestaat uit drie lagen. Bovenop drijven de vetten en oliën, onderin bezinkt het slib, daartussen staat water. Een goed functionerende vetvangput moet aan een aantal eisen voldoen: De capaciteit van de put moet voldoende zijn. De temperatuur van het afvalwater mag niet hoger zijn dan 30 C. Als het water warmer is, blijft het vet opgelost in het afvalwater en dan komt het toch in de riolering. Vetvangputten moeten regelmatig geleegd en onderhouden worden. De opslagcapaciteit is beperkt. De put moet dan helemaal leeg worden gezogen. Als dat niet gebeurt, kan het slib de coating van de put aantasten, waardoor bodemverontreiniging kan ontstaan. De vervuiler betaalt is een uitspraak die je vaak tegenkomt als het gaat om milieuvervuiling. Een bedrijf is volgens de wet verantwoordelijk en aansprakelijk voor de verontreiniging die het veroorzaakt in lucht, bodem en het oppervlaktewater. Milieu en grondstoffen Voedselproducerende bedrijven kopen grondstoffen in voor de bereiding van maaltijden. Als je bij de inkoop rekening houdt met het milieu, kun je de milieubelasting al aanzienlijk verminderen. Je moet daarbij onderscheid maken tussen de grondstoffen en de verpakking van die grondstoffen. We moeten ons er altijd van bewust zijn dat we niet alleen grondstoffen, maar ook verpakkingen inkopen. Door een bewuste inkoop kun je de hoeveelheid afval die na productie moet worden afgevoerd, sterk verminderen. De inkoop van grondstoffen Bij de inkoop van grondstoffen moet je op de volgende punten letten: De productiewijze De teelt van veel producten is belastend voor het milieu. Denk daarbij aan de producten van de intensieve veehouderij, aan kasgroenten en aan bepaalde aardappelrassen. Er zijn vaak ook milieuvriendelijke alternatieven, producten van de ecologische of biologisch-dynamische teelt zoals scharreleieren en het vlees van scharrelkippen en -varkens. Wanneer zijn welke grondstoffen het beste van kwaliteit? Seizoensproducten komen steeds minder tot uitdrukking op het bord van de gast. Een voorbeeld zijn de verse aardbeien tijdens het kerstdiner in december. Maak meer gebruik van seizoensinvloeden. De producten zijn dan goedkoper, minder milieubelastend en kwalitatief vaak ook beter van smaak.

4 Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 4 Waar komt de grondstof oorspronkelijk vandaan? Het komt steeds vaker voor dat grondstoffen bijvoorbeeld per vliegtuig over steeds grotere afstanden getransporteerd worden. De milieubelasting van het transport komt niet of nauwelijks in de prijs tot uitdrukking. Een bekend voorbeeld zijn de Hollandse tomaten die door Nederlandse importeurs aangekocht worden op de versmarkt in Rungis (bij Parijs). Die tomaten kan men ook in Nederland kopen! Hoeveelheid Je moet de hoeveelheid die je inkoopt zoveel mogelijk afstemmen op het werkelijke verbruik. Laat je niet verleiden om grotere hoeveelheden te kopen van producten die in de aanbieding zijn, als je weet dat je ze niet snel kunt verwerken. Verse producten bederven snel, waardoor je soms veel moet weggooien en dus veel afval produceert. Ecologische landbouw De ecologische landbouw gaat uit van de kwaliteit en de waarde van het milieu in zijn geheel. Deze vorm van landbouw houdt rekening met de onderlinge samenhang tussen plant, dier en mens. Natuur en milieu worden bij deze productiewijze zo min mogelijk verstoord. Er bestaan veel keurmerken voor ecoproducten. Om duidelijkheid te scheppen in de warwinkel van keurmerken is er in ons land één overkoepelend keurmerk gekomen, het SKAL-keurmerk van de Stichting Keur Alternatief voorgebrachte Landbouwproducten. De SKAL controleert op alle niveaus of de teler, de verwerker, de handel en de leveranciers de richtlijnen opvolgen. De SKAL garandeert de consument een verantwoord biologisch product. Ontvangst van grondstoffen Met de grondstoffen haal je ook verpakkingen in huis. De hoeveelheid afval is de laatste jaren enorm toegenomen. Dit is een groot milieu- en financieel probleem. Voor de productie van verpakkingsmateriaal is veel energie nodig, terwijl zwerfvuil voor een groot deel uit verpakkingsmateriaal bestaat. Veel producten worden tegenwoordig in glas, papier, karton of plastic aangeleverd. We spreken ook wel van productomhulling. De eisen die aan de verpakking worden gesteld, zijn afhankelijk van het product dat erin verpakt wordt. Hergebruik Gebruikte verpakkingen kunnen nog restwaarde hebben voor hergebruik (recycling). Veilingkisten, flessen, potten, oud papier, karton, glas en textiel kunnen worden hergebruikt. Sommige verpakkingen hebben nog een andere functie in de vorm van schalen, bakken en dozen die geschikt zijn voor de opslag van producten in bijvoorbeeld de diepvries. We kunnen veel doen om de hoeveelheid verpakkingsafval te verminderen. Let bij de inkoop van producten op de volgenden zaken: Is het product ook zonder verpakking leverbaar? Geef het verpakkingsmateriaal desnoods terug aan de leverancier. Hij is verantwoordelijk voor de verpakking van zijn goederen. Is het product ook leverbaar in een statiegeldverpakking? Kies liever voor producten in glas dan in blik. Spreek de leverancier aan op de verpakkingen en vraag om navulverpakkingen. Wordt het product overdadig verpakt? Sommige producten worden twee- of driemaal verpakt, in blik, plastic en in dozen. Hoe is de samenstelling van het verpakkingsmateriaal? Koop waar mogelijk geen laminaatverpakkingen, dus verpakkingen die uit meerdere lagen bestaan, bijvoorbeeld karton, kunststof en aluminium zoals de verpakkingen van koffie, melk en vruchtensappen, die niet meer te recyclen zijn. Zeker voor eenmalig gebruik zijn verpakkingen van pvc en aluminium af te raden. Koop broden en groenten in kratten. Vervang plastic door karton. Gebruik recyclebare kunststof en vervang verpakkingen van pvc door verpakkingen van andere kunststoffen zoals polyethyleen of polystyreen. Vervang (af)wasmiddelen door compacte of geconcentreerde soorten.

5 Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 5 Opslag en voorraadbeheer Een zorgvuldige opslag is belangrijk voor het milieu en voorkomt bederf en gevaren voor de gezondheid. Je moet chemische middelen apart opslaan. Dit zijn bijvoorbeeld bestrijdingsmiddelen voor ongedierte en onkruid. Bewaar deze producten in een afgesloten kast en zorg ervoor dat er geen lekkages kunnen optreden waardoor de bodem vervuild wordt. Je kunt in een dergelijke kast een vloeistofdichte vloer of lekbak met een voldoende grote inhoud plaatsen. Een belangrijke en kostenbesparende manier om verspilling van grondstoffen tegen te gaan, is een zorgvuldig beheer van voorraden. De belangrijkste principes van zorgvuldig en milieubewust voorraadbeheer zijn: Koop zoveel mogelijk tegelijk in. Dat scheelt extra transport, maar ook tijd. Koop de juiste hoeveelheden in, maar niet zoveel dat bederf kan optreden. Let op de houdbaarheidsdatum. Werk altijd volgens het FIFO-principe (First in, First out). Zorg voor een duidelijke indeling en rangschikking. Plaats de verpakking met het etiket naar voren in de berging, zodat iedereen direct het gewenste product kan vinden. Voorbereiding en bereiding De (voor)bereiding van voeding veroorzaakt op twee manieren milieubelasting: door vervuiling; door het energiegebruik. Vervuiling De belangrijkste oorzaken van milieuvervuiling zijn de eerder besproken lucht- en watervervuiling en geurhinder. Hier zullen we een aantal aandachtspunten bespreken die bij de bereiding van voeding vanuit milieuoogpunt belangrijk zijn. Bij de bereiding en de afwas verdwijnen vetstoffen via de gootsteen in de riolering. De overblijvende hoeveelheden vet en olie moet je zoveel mogelijk apart inzamelen. Vooral de grote hoeveelheden vet en olie die overblijven na het frituren vereisen extra aandacht. Als we vet en olie op een goede manier behandelen, kunnen we de levensduur ervan verlengen. Hierdoor kunnen we de hoeveelheid vet die we nodig hebben verminderen. Je moet vet of olie daarom: regelmatig filtreren door een fijne zeef. Bij intensief gebruik van de frituur minimaal eenmaal per dag. nieuw vet of nieuwe olie eerst gebruiken voor de bereiding van aardappelen en groente zonder paneermeel, vervolgens voor snacks en daarna voor gepaneerde producten omdat paneermeel snel verbrandt, waardoor het vet snel verkleurt. met filterpoeders behandelen, zodat je de gebruiksduur van olie en vet kunt verlengen. Afgewerkte vetten en oliën moet je opslaan en afvoeren in tonnen die goed afsluitbaar zijn en niet lekken. Vraag de vetinzamelaar wat hij met het afgewerkte vet of de olie doet. Zorg ervoor dat de tonnen regelmatig gereinigd en gecontroleerd worden. Bedrijven zijn verantwoordelijk voor een zorgvuldige verwerking van hun afvalstoffen. Loos afvalvetstoffen niet door gootstenen en stortbakken. Energiegebruik Voedselproducerende bedrijven verbruiken veel energie bij de bereiding van voeding. Door te kiezen voor energiezuinige apparatuur en door op een energiebewuste manier met die apparatuur om te gaan, kun je veel energie besparen. Enkele tips: Ontdooi producten ruim van tevoren en laat warme gerechten afkoelen voordat je ze in de koeling zet. Maak de condensor en de motor van koelapparatuur regelmatig schoon. Maak koelinstallaties zo min mogelijk open om rijpvorming tegen te gaan en ontdooi ze regelmatig. Zorg dat de deuren van koel- en vrieskasten goed sluiten. Gebruik de juiste apparatuur. Maak geen tosti s op bijvoorbeeld een grill, omdat dat om extra energieverbruik vraagt.

6 Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 6 Zet kookunits en warmtekasten die niet in gebruik zijn, uit. Zet apparatuur zo laat mogelijk aan en schakel niet meer apparatuur in dan noodzakelijk. Ontkalk de apparatuur regelmatig. Warm apparatuur als friteuses stapsgewijs op. Koppel de afzuiging aan de voedselbereidingsapparatuur. Dit voorkomt dat de afzuiging onnodig lang aanstaat. Stel de afzuiging niet hoger dan noodzakelijk in en maak de filters regelmatig schoon. Gebruik zo min mogelijk water en laat vooral warm water niet onnodig doorstromen. Stem de thermostaat van de warmwatervoorziening af op het gebruik. Controleer de leertjes in kranen regelmatig op druppen. Afwas Bij de afwas van materiaal en serviesgoed gebruiken we veel water en energie. De afwas met de hand is nog steeds beter voor het milieu dan de machinale afwas. Toch is in de meeste keukens de afwasmachine niet meer weg te denken. Afwasmachines gebruiken meer energie en de kosten stijgen als de afwasmachine niet goed gevuld wordt. Kleine afwasjes met de machine zijn erg duur en milieuonvriendelijk. Enkele tips: Spoel voor de afwas het vaatwerk eerst goed af en gebruik hiervoor lauw of koud water. Laat extra vuile afwas, zoals aangekoekte pannen, voorweken. Kies het juiste afwasprogramma voor een bepaalde bevuilingsgraad. Gebruik bijvoorbeeld het voorwasprogramma waar nodig. Was alleen met een volle machine als de korven volledig zijn gevuld. Gebruik zo min mogelijk afwas- en glansmiddelen. Milieu, schoonmaak en schoonmaakmiddelen Schoonmaak en reiniging zijn een vast onderdeel van het werk in de keuken. In tegenstelling tot wat veel leveranciers van schoonmaakmiddelen ons willen doen geloven, gaat een schone keuken niet vanzelfsprekend samen met een schoon milieu. Agressieve schoonmaakmiddelen werken snel en effectief, maar door andere schoonmaakmethoden en minder schadelijke middelen te gebruiken, kunnen we het milieu minder belasten zonder de hygiëne te kort te doen. Schoonmaakmiddelenlijnen Tegenwoordig zijn er verschillende lijnen van schoonmaakmiddelen. Een schoonmaakmiddelenlijn is een serie schoonmaakmiddelen die voor verschillende dingen bedoeld zijn, maar die wel op elkaar zijn afgestemd. Denk hierbij aan het schoonmaken van ruimten, ovens en pannen. Sommige leveranciers laten je ook nog zien hoe je op de juiste manieren omgaat met de verschillende schoonmaakmiddelen. Maak in ieder geval niet meer schoon dan nodig is. Veel schoonmaakmiddelen zijn slecht voor het milieu. Geen enkel schoonmaakmiddel is echt milieuvriendelijk. Toch zijn er wel verschillen. Kijk altijd op het etiket van het product. Vraag anders aan de leverancier naar de samenstelling. Enkele tips: Gebruik het schoonmaakmiddel volgens de gebruiksaanwijzing. Gebruik niet meer schoonmaakmiddel dan op het etiket staat en gebruik doseerdoppen. Schoonmaakmiddelen die je zo min mogelijk moet gebruiken, zijn: - bleekwater en chloor; - zoutzuur en zwavelzuur. Gebruik desinfecteermiddelen die door de overheid zijn toegestaan en die een toelatingsnummer op het etiket hebben. Ontstop verstopte afvoeren niet met chemische middelen, maar met een ontstopper. Koop vaten die nagevuld kunnen worden met schoonmaakmiddelen. Gooi schoonmaakmiddelen die je niet meer gebruikt niet in het vuilnisvak, maar lever ze apart in.

7 Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 7 Schoonmaakmiddelen en wasmiddelen mag je niet bewaren bij grondstoffen en etenswaren. Bewaar ze bij elkaar in een afgesloten kast. Zorg ervoor dat geen lekkages kunnen optreden waardoor de bodem vervuild wordt. Dat kan door een vloeistofdichte vloer of het plaatsen van een lekbak van voldoende grote inhoud. Apparatuur en milieu Het is belangrijk apparaten zo te gebruiken dat het milieu zo weinig mogelijk belast wordt. Net als bij grondstoffen is een milieubewuste keuze van apparatuur en inventaris een belangrijke manier om het milieu minder te belasten. Een apparaat werkt vaak sneller dan met de hand. Toch kost het schoonmaken van apparaten ook veel tijd. Uiteindelijk is met de hand werken vaak net zo snel als met een apparaat. Hieronder staat waar je allemaal op moet letten als je een apparaat kiest. Capaciteit Kies apparatuur met de juiste capaciteit. Een voorbeeld: als je kaas raspt met de keukenmachine, kun je de machine inschakelen op een lage stand. Het duurt dan lang voordat je klaar bent. Op een te hoge stand is het snel klaar, maar het kost veel energie. Kies een middenweg. Te weinig capaciteit kost tijd en te veel capaciteit kost te veel energie. Werkelijke besparing Wat bespaar je nu echt? Vraag naar de besparingen in energie (elektriciteit en gas) en verbruik (water en zeep) die de apparatuur oplevert. Een kleine besparing op energie kan al erg belangrijk zijn, omdat machines vaak 24 uur per dag aanstaan! Kijk of er in het bedrijf apparatuur is die minder water verbruikt. Geluidsniveau van apparatuur Gebruik vooral stille apparaten. Te veel geluid is ook een vorm van milieuvervuiling! Zorg voor een trillingsvrije opstelling van apparatuur op rubberen doppen. Schadelijke stoffen Cfk s (chloorfluorkoolstofverbindingen) zijn gassen die onder andere worden gebruikt in koelen vriesapparatuur als koelvloeistof en in isolatiemateriaal. Cfk s behoren tot de veroorzakers van het broeikaseffect. Het gebruik van cfk's is vanaf 1998 verboden. In koel- en vrieskasten zitten soms nog cfk s als koelvloeistof. Dat levert geen problemen op wanneer je koelapparatuur in gebruik is. Als de apparatuur wordt afgedankt, moet je er voorzichtig mee omgaan. De apparatuur moet gescheiden van het andere afval worden aangeleverd. Ook de apparaten die in de keuken voor het koelen en verwarmen van voedsel worden gebruikt, kunnen isolatiemateriaal bevatten waarin cfk s zijn verwerkt. Bij de keuze van nieuwe apparatuur kan men dus het beste apparatuur aanschaffen waarin deze stoffen niet zijn verwerkt. Veel brandblusapparaten zijn gevuld met gassen die schadelijk zijn voor het milieu. De BCFblussers bevatten een blusmiddel dat de ozonlaag aantast. Deze blusapparaten kunnen beter vervangen worden door de minder schadelijke ABC-poederblussers. Hergebruik en reparatie Als een apparaat kapot is, kijk dan of het mogelijk is het te repareren. Als dat niet kan, kijk dan of onderdelen ervan opnieuw te gebruiken zijn. Levensduur Is het apparaat gemaakt van materialen die lang meegaan? Zijn onderdelen makkelijk te verkrijgen?

8 Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 8 Onderhoudsmiddelen voor de apparatuur Kijk of er speciale onderhoudsmiddelen nodig zijn en hoeveel werk het onderhoud kost. Alle apparatuur moet regelmatig onderhouden worden. Hierdoor blijft het apparaat goed werken. Ook is het nodig voor het milieu. Als een apparaat niet meer goed werkt, stoot het gassen uit die slecht zijn voor het milieu. Ook verbruikt het meer energie. Na een onderhoudsbeurt blijft er afval over. Dat is slecht voor het milieu. Denk aan schoonmaakmiddelen, maar ook smeeroliën en filters. Dit mag niet bij het gewone afval, maar moet apart worden afgevoerd. Schoonmaak van apparatuur Het apparaat moet makkelijk uit elkaar te halen zijn. Dan kan het goed schoongemaakt worden. Ook moet het makkelijk weer in elkaar gaan. Bij een afzuiginstallatie moet je erop letten dat je de filters snel en goed kunt schoonmaken. Afval In de fastservicesector hebben we verschillende soorten afval. Denk aan etensresten, verpakkingsmateriaal, lege flessen, batterijen, schoonmaakmiddelen, koelvloeistoffen en wegwerpartikelen zoals kartonnen of plastic bakjes en aluminiumfolie. We kunnen het afval scheiden, zodat we een deel ervan opnieuw kunnen gebruiken. Zo hoeven we minder afval te storten of te verbranden. In de keuken kan iedereen meehelpen om de afvalstroom kleiner te maken door afspraken te maken over hoe we met het afval omgaan. Verwerken en opnieuw gebruiken van afval zal de komende jaren steeds belangrijker worden. De consument zal er steeds meer op gaan letten dat er op een milieuvriendelijke manier wordt gewerkt en gekookt. Ook zullen de kosten voor het verwerken van afval steeds hoger worden. Voldoende reden dus om de hoeveelheid afval in je fastservicebedrijf terug te brengen tot aanvaardbare hoeveelheden. Gescheiden inzamelen We moeten het afval zoveel mogelijk gescheiden inzamelen. Om ervoor te zorgen dat dit in een fastservicebedrijf goed gebeurt, moeten jij en je leidinggevende de volgende zaken doen: Je leidinggevende moet duidelijk aangeven welke soorten stoffen gescheiden moeten worden. Het scheiden van afvalstoffen heeft alleen zin als het ook gescheiden ingeleverd wordt. Zorg dat iedereen weet welk afval in welke afvalbak thuishoort. Zorg voor voldoende afvalbakken. Zorg dat de verschillende afvalbakken goed herkenbaar zijn door middel van een kleur. Plaats de afvalbakken op plaatsen waar het afval vandaan komt, bijvoorbeeld in de ruimte waar de groente wordt schoongemaakt, in de ruimte waar de afwas wordt gedaan, in de ontvangstruimte en in het magazijn. Leeg de afvalbakken op een vast tijdstip. Leeg ze als je ziet dat ze vol zijn. Bedenk wel dat ieder bedrijf verantwoordelijk is voor het eigen afval, ook als het door de gemeente of particuliere bedrijven wordt opgehaald! Soorten afval We zullen de verschillende soorten afval hierna kort toelichten. Afgewerkte oliën en vetten Frituurvet moet je regelmatig verversen. Je moet het gebruikte vet dan dus afvoeren. Dit afgewerkte vet bewaar je in afgesloten containers in een koele en donkere ruimte. Er zijn gespecialiseerde bedrijven die dit afgewerkte vet ophalen en het verder verwerken tot bijvoorbeeld zeepproducten. Organisch afval Dit zijn etensresten en groente- en fruitafval. Organisch afval sla je op in afsluitbare containers in een koele ruimte. Een gespecialiseerd bedrijf voert deze afvalsoort dan apart af.

9 Fastservice Kwaliteitszorg en milieu - 9 Glaswerk Glaswerk zijn alle lege flessen en potten waarop geen statiegeld staat. Leeg glaswerk verzamelt men tegenwoordig vaak in aparte containers. Papier en karton Veel goederen worden geleverd in kartonnen dozen. Ook lege verpakkingen van sommige soorten mineraalwater en vruchtensappen mag je ook bij deze afvalsoort voegen. Klein chemisch afval (kca) Kapotte lampen, lege spuitbussen, lege verpakkingen van schoonmaakmiddelen en gebruikte batterijen vallen onder klein chemisch afval (kca). Als klein chemisch afval in een van de andere soorten afval terechtkomt, is die andere afvalsoort niet meer geschikt voor recycling. Onder klein chemisch afval uit keukens verstaan we: onderhouds- en reparatiemiddelen van apparatuur, afgewerkte olie, oplosmiddelen en ontvetters; gasontladingslampen (TL- en SL-lampen) en batterijen; bestrijdingsmiddelen en verpakkingen; schoonmaakmiddelen en verpakkingen; spuitbussen. Hergebruik en preventie Het hergebruiken (afvalrecycling) en het voorkomen van afval (afvalpreventie) zal de komende jaren een steeds grotere rol gaan spelen in de fastservicesector. Dat zal consequenties hebben voor de manier van werken. De consument zal steeds meer gaan letten op milieuvriendelijke methoden van werken en het verwerken van producten. Daarnaast zullen de kosten voor het verwerken van afval in de nabije toekomst steeds hoger worden. Voldoende reden dus om de hoeveelheid afval in je bedrijf terug te brengen tot aanvaardbare hoeveelheden.

Milieubewust handelen (1) Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Het milieu. Milieuproblemen

Milieubewust handelen (1) Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Het milieu. Milieuproblemen Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over het milieu. We vertellen eerst algemene dingen over het milieu. Ook vertellen we hoe medewerkers in horecabedrijven met het milieu om moeten gaan. Wat wordt

Nadere informatie

Reiniging en desinfectie

Reiniging en desinfectie Reiniging en desinfectie 1 Reiniging en desinfectie Als jij een frietje eet bij de snackbar, denk je waarschijnlijk niet na over de keuken. Maar stel je eens voor dat jouw friet wordt gebakken in een hele

Nadere informatie

De opslag van goederen. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Bewaren van voedsel. Wat komt er kijken bij de opslag van goederen?

De opslag van goederen. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Bewaren van voedsel. Wat komt er kijken bij de opslag van goederen? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over de opslag van producten die horecabedrijven in voorraad hebben. We vertellen waar je op moet letten bij de levering van producten en hoe je ze opslaat. Wat

Nadere informatie

vervoer, invullen milieuregistratie voor milieugegevens over papierinkoop en verzamelen gebruiksgebonden milieugegevens: energie, water, afval

vervoer, invullen milieuregistratie voor milieugegevens over papierinkoop en verzamelen gebruiksgebonden milieugegevens: energie, water, afval Overzicht milieunormen en taakverdeling Belangrijke aspecten Normering Eigenaar pand Huurder / beheerder Gebruiker Milieuzorg algemeen Zorgplicht Nadelige gevolgen voor het milieu voorkomen of beperken

Nadere informatie

Recycle je frituurvet en verdien

Recycle je frituurvet en verdien Recycle je frituurvet Hey wat doe je daar?!! Gebruikt frituurvet dumpen in het riool veroorzaakt verstoppingen en kost de gemeenschap vele miljoenen euro's!" "Door mij wordt het gebruikte frituurvet gerecycled

Nadere informatie

Zeg ook JA tegen afval scheiden.

Zeg ook JA tegen afval scheiden. Zeg ook JA tegen afval scheiden. Elkaar iets beloven. Voor een betere toekomst. Zonder het onnodig verbruiken en weggooien van grondstoffen. Om dat te kunnen realiseren moeten we met elkaar JA zeggen tegen

Nadere informatie

Thema: Algemene kennis

Thema: Algemene kennis OPDRACHTKAART AK-04-03-01 Milieu Voorkennis: geen Intro: In elk grafimedia-bedrijf ontstaat afval. We moeten weten wat we met de verschillende soorten afval moeten doen. Chemicaliën mogen niet in het riool

Nadere informatie

Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.)

Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.) Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.) Dit is een voorbeeld van een checklist van een tennisvereniging met 10 kunstgrasbanen en een kantine met kleedruimten. De checklist heeft betrekking

Nadere informatie

Inleiding. Afvalwater. Afvalwaterzuivering

Inleiding. Afvalwater. Afvalwaterzuivering Inleiding Je poetst je tanden en spoelt je mond. Hup, doorspoelen! Vieze handen? Flink wat zeep en de kraan open: hup, ook maar doorspoelen! Elke dag spoel jij vele liters schoon drinkwater door de wastafel,

Nadere informatie

1. Belang Hygiënecode

1. Belang Hygiënecode 1. Belang Hygiënecode 1. Waarom wordt er in de slagerij met een Hygiënecode gewerkt? Om op een structurele manier hygiënisch en veilig met voedsel te werken. Om mensen te leren om gezonder en gevarieerder

Nadere informatie

Wie weet wat Avri doet?

Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 Welkom Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 antwoord Welkom Wie weet wat Avri doet? In Rivierenland zamelt Avri afval in. Opdracht 2 Woordweb Als je het woord afval hoort, waar denk je dan aan?

Nadere informatie

Komst container aan huis voor plastic, pak en blik

Komst container aan huis voor plastic, pak en blik FAQ CAW-gemeenten Komst container aan huis voor plastic verpakkingen, lege pakken van sap, saus en zuivel en blik in de CAW-gemeenten Definitieve versie (4 februari 2016) -------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

De Friese Waterketen: samen besparen!

De Friese Waterketen: samen besparen! De Friese Waterketen: samen besparen! Weet u het antwoord? Drinkwater; waar halen we dit vandaan? Hoeveel water gebruikt u per dag? Auto naar de wasstraat of zelf wassen? Waterbelasting, rioolheffing,

Nadere informatie

Campagneteksten glas en papier

Campagneteksten glas en papier Campagneteksten glas en papier Voor de glas-en-papier-campagne zijn twee uitgewerkte campagneteksten geschreven in de vorm van: DE MEEST GESTELDE VRAGEN OVER GLAS DE MEEST GESTELDE VRAGEN OVER PAPIER Deze

Nadere informatie

'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil!

'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil! Kijkje in de keuken 'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil! Tussen de productie van voeding en het opeten

Nadere informatie

Monitoring verpakkingen Preventie publicaties

Monitoring verpakkingen Preventie publicaties Monitoring verpakkingen Preventie publicaties 30 juli 2012 Postbus 8724 3009 AS Rotterdam 010 4206161 www.nedvang.nl info@nedvang.nl Deze monitoring rapportage is een uitgave van Nedvang. 3 INHOUD 1 Preventie

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

Beleid gemeente De Marne bij verstoppingen van riolering - Riolering en water. vastgesteld in B&W d.d. 20 november 2007. Leens, oktober 2007

Beleid gemeente De Marne bij verstoppingen van riolering - Riolering en water. vastgesteld in B&W d.d. 20 november 2007. Leens, oktober 2007 Beleid gemeente De Marne bij verstoppingen van riolering - Riolering en water vastgesteld in B&W d.d. 20 november 2007 Leens, oktober 2007 A.S. Zwart Pol Medew. afd. Gemeentewerken Inhoudsopgave 1. Inleiding.

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Hand-out digiboard presentatie

Hand-out digiboard presentatie Hand-out digiboard presentatie Bij werkboekje Groepen 6, 7 en 8 basisonderwijs Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 In Rivierenland zamelt AVRI afval in. Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 Opdracht 2 Woordweb

Nadere informatie

Langer plezier van karton en papier

Langer plezier van karton en papier Langer plezier van karton en papier Stichting Papier Recycling Nederland PERSEN DROGEN GLADSTRIJKEN SNIJDEN BEDRUKKEN GEBRUIKEN KRANT KARTON RECLAME KRANT 1 6 5 2 VAN OUD NAAR NIEUW 3 4 PULP WEKEN ONTINKTEN

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

INVENTARISATIE MILIEU-RISICO S EN AFVAL

INVENTARISATIE MILIEU-RISICO S EN AFVAL INVENTARISATIE MILIEU-RISICO S EN AFVAL Amstelveen 1. Inventarisatie van de algemene bedrijfsonderdelen. Relevante aandachtspunten Van toepassing? Afvalstoffen? Werkomgeving - Kantoor X ja - Werkplaats

Nadere informatie

Per wanneer komen de nieuwe containers voor kunststof en kunnen ze direct gebruikt worden?

Per wanneer komen de nieuwe containers voor kunststof en kunnen ze direct gebruikt worden? Q&A kunststof Rotterdam Waarom komen er in Rotterdam nu wel ineens containers voor kunststof te staan? Rotterdam wil de best presterende grote gemeente worden op het gebied van afvalscheiding, hierin hoort

Nadere informatie

RI-26 Schoonmaak en onderhoud. woonlocaties van Cavent

RI-26 Schoonmaak en onderhoud. woonlocaties van Cavent RI-26 Schoonmaak en onderhoud woonlocaties van Cavent Datum vaststelling : 26-07-2010 Eigenaar : Beleidsmedewerker Datum aanpassingen aan : 20-01-2015 RI-26 Instructie schoonmaakcode 20-01-2015 Status

Nadere informatie

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf Kathelijne De Ridder Hoeveel kilo papier gebruikt de gemiddelde Belg per jaar? a) 265 kilo/jaar b) 354 kilo/jaar c) 358 kilo/jaar Hoeveel kilogram restafval

Nadere informatie

Waarom zijn putdeksels rond? Over krokodillen, witte schapen en wc-papier in het riool.

Waarom zijn putdeksels rond? Over krokodillen, witte schapen en wc-papier in het riool. Waarom zijn putdeksels rond? Over krokodillen, witte schapen en wc-papier in het riool. Vroeger waren alle putdeksels vierkant. Tegenwoordig zijn ze vrijwel allemaal rond. Want een vierkante deksel kan

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Branchetoetsdocument: Milieuzorg 2

Branchetoetsdocument: Milieuzorg 2 pagina van 5 Branchetoetsdocument: Milieuzorg 2 Versie 4.0 VERVALLEN per --0-20 Deelbranche(s) Autowas Algemene beschrijving & doelstelling van de branchekwalificatie De beroepsbeoefenaar kent het belang

Nadere informatie

Enkele tips om op kamp voedselnarigheden te vermijden. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Enkele tips om op kamp voedselnarigheden te vermijden. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen BEDERF JE KAMP NIET! Enkele tips om op kamp voedselnarigheden te vermijden Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen BEDERF JE KAMP NIET! HONGER... HONGER... Een vaak gehoord woord wanneer

Nadere informatie

Keukenapparatuur. Retail Trainingen. alles over friteuses, keukenmachines, koffiezetapparaten, waterkokers en magnetrons

Keukenapparatuur. Retail Trainingen. alles over friteuses, keukenmachines, koffiezetapparaten, waterkokers en magnetrons alles over friteuses, keukenmachines, koffiezetapparaten, waterkokers en magnetrons Onderdeel van de opleiding Verkopen in de Gemengde Branche Retail Trainingen 2 Dit vakinformatieboek is een uitgave van:

Nadere informatie

Productinformatie: Water. Waar gaat deze kaart over? Waar gebruik je water voor in de keuken? Wat wordt er van jou verwacht? Geen leven zonder water

Productinformatie: Water. Waar gaat deze kaart over? Waar gebruik je water voor in de keuken? Wat wordt er van jou verwacht? Geen leven zonder water Waar gaat deze kaart over? In de keuken (en de bakkerij) gebruiken we water met verschillende redenen. Deze kaart gaat over verschillende soorten water. We vertellen je ook waar je water in de keuken voor

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

voor de deur Mobiele opvangmiddelen voor afvalwater Opslag van afvalwater Clean Water Mobiele waterzuiver

voor de deur Mobiele opvangmiddelen voor afvalwater Opslag van afvalwater Clean Water Mobiele waterzuiver Mobiele waterzuivering voor de deur Mobiele opvangmiddelen voor afvalwater Opslag van afvalwater Clean Water Mobiele waterzuiver ing Afvalwater zuiveren voor de deur Afvalwater zuiveren voor de deur? Niet

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers Elobase Detailhandel Verkoper Kerntaak 1 Theorie- en infoboek

Noordhoff Uitgevers Elobase Detailhandel Verkoper Kerntaak 1 Theorie- en infoboek Theorieboek KT1 HOOFDSTUKKEN - Inleiding Goederen ontvangen en controleren Goederen verplaatsen Ompakken en prijzen Goederen opslaan Voorraadbeheer Werken met artikelpresentaties Presentatie en winkelinterieur

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Economie en milieu hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52456

Economie en milieu hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52456 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52456 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sander Niessing 11 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76953 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Bestrijding volgens het boekje. 10 Tips voor een verantwoorde aanpak van onkruid, plantenziekten en ongedierte

Bestrijding volgens het boekje. 10 Tips voor een verantwoorde aanpak van onkruid, plantenziekten en ongedierte Bestrijding volgens het boekje 10 Tips voor een verantwoorde aanpak van onkruid, plantenziekten en ongedierte Bestrijding volgens het boekje, waarom is dat zo belangrijk? Heeft u last van onkruid, ongedierte

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Inhoud. Cahier Voedselveiligheid. 1 Wetgevend kader 6. 2 Voedselveiligheid en voedselbesmetting 9

Inhoud. Cahier Voedselveiligheid. 1 Wetgevend kader 6. 2 Voedselveiligheid en voedselbesmetting 9 Inhoud Cahier Voedselveiligheid Inleiding 5 1 Wetgevend kader 6 2 Voedselveiligheid en voedselbesmetting 9 3 Aandachtspunten voor de keukens en omliggende lokalen 12 4 Algemene en persoonlijke hygiëne-eisen

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Lespakket Water. Instructieblad groep 5-8. Inhoud pakket: Lessuggesties: Achtergrondinformatie Instructieblad groep 5-8

Lespakket Water. Instructieblad groep 5-8. Inhoud pakket: Lessuggesties: Achtergrondinformatie Instructieblad groep 5-8 Lespakket Water Instructieblad groep 5-8 Inhoud pakket: Achtergrondinformatie Instructieblad groep 5-8 Materialen van het pakket: * 2 plastic potten * 1 potje melk * 1 potje met thee * 1 potje met broodkorstjes/

Nadere informatie

Gemeente Noordoostpolder

Gemeente Noordoostpolder Gemeente Noordoostpolder Meest gestelde vragen over nieuwe manier van afval inzamelen in Noordoostpolder extra container voor oud papier en karton extra container voor plastic, lege pakken en blik 1. Twee

Nadere informatie

Vragenlijst controle autobedrijven

Vragenlijst controle autobedrijven Opslag van afvalstoffen inclusief autowrakken Bewaart u gevaarlijke en niet-gevaarlijke afvalstoffen gescheiden? Ja Nee Voert u afvalstoffen gescheiden af naar een erkend inzamelaar? Ja Nee Slaat u accu

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero

Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero Wat is afval? Hoeveel is dat per dag? 538 / 365 dagen = 1,47 kilo per dag Hoeveel gooien we samen thuis elk jaar weg? 538 x 2,2 = 1183,6 per gezin

Nadere informatie

Besparen in de Keuken!

Besparen in de Keuken! Inhoud: Besparen in de Keuken Besparen in de Keuken! ------------------------------------------------------------- 1 Inhoud: Besparen in de Keuken -----------------------------------------------------

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

1 1. Bent u een man of een vrouw? 1 antwoord per respondent. Aantal respondenten: 405. Antwoord Aantal Percentage. 1. Vrouw 238 59% 2.

1 1. Bent u een man of een vrouw? 1 antwoord per respondent. Aantal respondenten: 405. Antwoord Aantal Percentage. 1. Vrouw 238 59% 2. 1 1. Bent u een man of een vrouw? Aantal respondenten: 405 Antwoord Aantal Percentage 1. Vrouw 238 59% 2. Man 167 41% 2 2. Wat is uw leeftijd? Aantal respondenten: 414 1. 20 jaar en jonger 0 0% 2. 20-29

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Wat mag in welke afvalcontainer? Deze folder helpt u bij het scheiden van uw afval en grondstoffen.

Wat mag in welke afvalcontainer? Deze folder helpt u bij het scheiden van uw afval en grondstoffen. Wat mag in welke afvalcontainer? Deze folder helpt u bij het scheiden van uw afval en grondstoffen. Verpakkingen: plastic, blik, sap- en Plastic Plastic tasjes, tassen en broodzakken Pasta- en rijstzakken

Nadere informatie

Hygiëne en productcontaminatie - risicobeoordeling Bedrijfsgegevens Naam bedrijf: Naam zaakvoerder:

Hygiëne en productcontaminatie - risicobeoordeling Bedrijfsgegevens Naam bedrijf: Naam zaakvoerder: Hygiëne en productcontaminatie - risicobeoordeling Bedrijfsgegevens Naam bedrijf: Naam zaakvoerder: CP: AF 3.2.1, FV 4.1.1, 5.1.1 & 5.5.1 Datum: De risicobeoordeling betreft de primaire productie van plantaardige

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen en S-zinnen Inhoud Pag. -zinnen... 2 Gecombineerde -zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen (aanduiding bijzondere gevaren, isk-zinnen) -nummer Gevarenaanduiding 1 2 3 4 5

Nadere informatie

Inweekmiddel codes 00701

Inweekmiddel codes 00701 Inweekmiddel codes 00701 Onderhoud Poeder product voor het verwijderen van vervuilingen in diverse keukenmachines. Tevens geschikt als vaatwasreiniger voor het verwijderen van hardnekkige eiwit- en zetmeelresten.

Nadere informatie

Langer plezier van karton en papier

Langer plezier van karton en papier Stichting Papier Recycling Nederland Langer plezier van karton en papier www.prn.nl Langer plezier van karton en papier Kranten, tijdschriften, folders, boeken, kopieer- en printpapier en catalogi, we

Nadere informatie

DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop

DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop Ook u kunt nog veel kilo s scheiden Veel Amsterdammers scheiden hun afval al. De een wat meer, de ander wat minder. Toch komt er nog steeds veel herbruikbaar

Nadere informatie

waar ik afval zoals papier, glas, groente en plastic en gevaarlijke stoffen in moet doen.

waar ik afval zoals papier, glas, groente en plastic en gevaarlijke stoffen in moet doen. CP8 Het Mileu In Nederland wordt het huisvuil gescheiden opgehaald. Ook kunt u afval gescheiden weggooien in bijvoorbeeld de glasbak, of papierbak. De Nederlandse overheid wil graag dat mensen zuinig omgaan

Nadere informatie

Checklist 7. Chemicaliën. School:... Datum:... Vestiging:... Ingevuld door sectie / docent / TOA:... Vak:... Lokaal / kabinet:... in orde d.d.

Checklist 7. Chemicaliën. School:... Datum:... Vestiging:... Ingevuld door sectie / docent / TOA:... Vak:... Lokaal / kabinet:... in orde d.d. Checklist 7 Chemicaliën School:... Datum:... Vestigg:... Ingevuld door sectie / docent / TOA:... Vak:... Lokaal / kabet:... Nr Aandachtspunt Omschrijvg Opmerkg 7.1 Veiligheid en structie 7.1.1 Bij het

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING. Model nr.: *688.150

GEBRUIKSAANWIJZING. Model nr.: *688.150 Professional Supplies GEBRUIKSAANWIJZING HeteluchtovEN met Stoomfunctie - 30 liter Model nr.: *688.150 688150 nl ma 2014 1 BELANGRIJKE VEILIGHEIDSMAATREGELEN Bij gebruik van elektrische apparaten moet

Nadere informatie

ALLES OVER PLASTIC RECYCLING

ALLES OVER PLASTIC RECYCLING ALLES OVER PLASTIC RECYCLING Naam: Plastic Hero Gemaakt van: gerecycled plastic Naam in het Nederlands: Kunststof Held Zit onder andere in: je brooddoos en je spelcomputer Opdracht 1: PLASTIC GEZOCHT!

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

speelkaart grondstoffen

speelkaart grondstoffen speelkaart grondstoffen grondstoffen 100% biokatoen uit India. Bij de teelt komen geen pesticiden en kunstmest kijken. De oogst gebeurt handmatig. De katoenboer laat zijn arbeiders in goede omstandigheden

Nadere informatie

gerecycled plastic Plastic Hero je brooddoos en je spelcomputer Kunststof Held Alles over plastic recycling Gemaakt van: Naam: Zit onder andere in:

gerecycled plastic Plastic Hero je brooddoos en je spelcomputer Kunststof Held Alles over plastic recycling Gemaakt van: Naam: Zit onder andere in: Alles over plastic recycling Naam: Plastic Hero Gemaakt van: gerecycled plastic Naam in het Nederlands: Kunststof Held Zit onder andere in: je brooddoos en je spelcomputer Opdracht 1: Plastic gezocht!

Nadere informatie

33Hygiënecodes in instellingen

33Hygiënecodes in instellingen DC 33Hygiënecodes in instellingen 1 Inleiding Als je niet hygiënisch met voedsel omgaat, kunnen jij en anderen daar ziek van worden. Daarom is elke organisatie en elke werknemer verplicht hygiënisch te

Nadere informatie

Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen

Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen Maatschappelijke functie Inboedelservice Inleveren/ophalen goederen Ruim gevulde winkel Afvalbrengpunt Kringloopbedrijf n Roondgaank

Nadere informatie

Op weg naar een circulaire economie

Op weg naar een circulaire economie Op weg naar een circulaire economie Agenda Afvalstromen Cijfers De Haarlemse aanpak Naar een circulaire economie Afval = Grondstof Afvalstromen GFT Kunststof Papier Glas Textiel Restafval GFT-stroom Inzameling

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Grondstof voor een beter milieu

Grondstof voor een beter milieu Afval is Grondstof voor een beter milieu ISO-14001 Haal meer uit afval Gescheiden inzameling De Gewestelijke Afvalstoffen Dienst (GAD) zorgt voor het inzamelen van het huishoudelijk afval in Gooi en Vechtstreek.

Nadere informatie

Ons milieu, een kostbaar goed

Ons milieu, een kostbaar goed 1 Ons milieu, een kostbaar goed Datum Blz. 1. Inleiding 4 2. Soorten vervuiling 5 2.1. Luchtverontreiniging 5 2.2. Bodemvervuiling 6 2.3. Lichtvervuiling 7 2.4. Geluidsoverlast 7 2.5. Watervervuiling 8

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Bedrijfskleding. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Bedrijfskleding. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Bedrijfskleding 1. Scope/afbakening De productgroep bedrijfskleding omvat zowel leveringen van bedrijfskleding als de diensten die met de

Nadere informatie

RH en duurzaam ondernemen

RH en duurzaam ondernemen RH en duurzaam ondernemen Milieubeleid Zoals het een Scandinavisch bedrijf betaamt, werkt RH volgens een strikt milieubeleid. Onze vooruitstrevende mening is dat bedrijven behalve winst maken nog een andere

Nadere informatie

1. RISK & SAFETY ZINNEN

1. RISK & SAFETY ZINNEN 1. RISK & SAFETY ZINNEN Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen R-zinnen geven bijzondere gevaren (Risks) aan. S-zinnen geven veiligheidsaanbevelingen (Safety) aan. De zinnen zijn

Nadere informatie

Elk moment het klimaat van een zomerochtend in huis. Consumenteninformatie

Elk moment het klimaat van een zomerochtend in huis. Consumenteninformatie Elk moment het klimaat van een zomerochtend in huis. Consumenteninformatie Een comfortabele leefomgeving is uw goed recht. Door de opwarming van de aarde is dat niet meer zo vanzelfsprekend. Om u toch

Nadere informatie

VOORWOORD. Afvalstoffenregeling Heyendael-Zuid documentnummer

VOORWOORD. Afvalstoffenregeling Heyendael-Zuid documentnummer VOORWOORD Dit is de afvalstoffenregeling ten behoeve van Heyendael-Zuid. In deze regeling wordt aangegeven op welke manier de diverse afvalstoffen die vrijkomen moeten worden ingezameld en afgevoerd. Afvalverwijdering

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - MIDDENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Hoeveel percent water zit in het bloed van de mens? Het lichaam van de mens bevat veel water. Hoeveel percent water is dat?

Hoeveel percent water zit in het bloed van de mens? Het lichaam van de mens bevat veel water. Hoeveel percent water is dat? Hoeveel percent water zit in het bloed van de mens? a) 50 % b) 70% c) 90% antwoord c is juist d) 99% Het lichaam van de mens bevat veel water. Hoeveel percent water is dat? a) 30% b) 60% antwoord b is

Nadere informatie

1. Wat verstaat men onder R.E.G.?

1. Wat verstaat men onder R.E.G.? 1. Wat verstaat men onder R.E.G.? Rationeel Energie Gebruik of kortweg REG vormt een actieprogramma van de overheid om allemaal samen minder energie te verbruiken. Dit biedt belangrijke voordelen: het

Nadere informatie

A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in zee

A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in zee ANTWOORDMODEL PROEFLES PLASTIC SOUP SURFER mei 2016 Antwoordmodel opdracht A (T1) A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

Maak eerst een aantal schetsen van het bord over welk verbod voor welk soort afval. Kies binnen de groep er één uit en werk deze in het groot uit

Maak eerst een aantal schetsen van het bord over welk verbod voor welk soort afval. Kies binnen de groep er één uit en werk deze in het groot uit 2 Maak verbods borden Maak ter grote van het karton een soort verkeersbod tegen het dumpen van afval. Aantal regels waar dit aan moet beantwoorden: Groot met signaal kleuren (Rood) Geen tekst Eenvoudige

Nadere informatie

Met je kind op vakantie: warm weer, voeding en hygiëne. Informatie voor ouders / verzorgers

Met je kind op vakantie: warm weer, voeding en hygiëne. Informatie voor ouders / verzorgers Met je kind op vakantie: warm weer, voeding en hygiëne. Informatie voor ouders / verzorgers Deze informatie is bedoeld voor ouders/verzorgers die met een baby op vakantie gaan. Er wordt ingegaan op wat

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie