Wmo-raden aan het werk. Onderzoek naar de effectiviteit en representativiteit van Wmo-raden. Eindrapport. Een onderzoek in opdracht van ZonMw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wmo-raden aan het werk. Onderzoek naar de effectiviteit en representativiteit van Wmo-raden. Eindrapport. Een onderzoek in opdracht van ZonMw"

Transcriptie

1 Wmo-raden aan het werk Onderzoek naar de effectiviteit en representativiteit van Wmo-raden Eindrapport Een onderzoek in opdracht van ZonMw drs. S.M. van Klaveren drs. E.P. Poortvliet Projectnummer: B3699 Zoetermeer, februari 2011

2 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Research voor Beleid. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van Research voor Beleid. Research voor Beleid aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. 2

3 Voorwoord Met een subsidie van ZonMW heeft Research voor Beleid in 2010 een onderzoek uitgevoerd naar de effectiviteit van Wmo-raden. Het onderzoek focust vooral op de mate waarin kwetsbare groepen zijn vertegenwoordigd in de Wmo-raden en in hoeverre hun stem zijn weerslag vindt in de verstrekte adviezen. In het onderzoek zijn vier Wmo-raden en een Panel WZW gevolgd. Van elk van de raden is een afzonderlijke rapportage gemaakt waarin het functioneren van de Wmoraad is beschreven. Deze deelrapportages zijn met de desbetreffende Wmo-raden besproken. Onderhavige rapportage is een synthese van de vier deelrapportages en beoogt aandachtspunten mee te geven aan Wmo-raden die hun effectiviteit willen vergroten en de stem van kwetsbare burgers meer tot hun recht willen laten komen. Het onderzoeksteam bedankt de leden van de vier Wmo-raden en het Panel WZW, de geïnterviewde wethouders, raadsleden en ambtenaren voor hun bijdrage aan het onderzoek. Ook bedanken wij de klankbordgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de Koepel van Wmo-raden, Kennisinstituut MOVISIE, de VNG, LOC Zeggenschap in de Zorg en Zorgbelang Zuid-Holland, voor hun waardevolle inbreng. Susan van Klaveren Senior Onderzoeker Zorg en Welzijn Paul Poortvliet Accountmanager Zorg en Welzijn 3

4 4

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding Aanleiding voor het onderzoek Effectiviteit en representativiteit Onderzoeksaanpak Leeswijzer 10 2 Gemeenten en Wmo-raden Relatie met de gemeente Wmo-raden te midden van andere participatie-instrumenten Gevolgen voor de verhouding gemeente en doelgroepenorganisaties 15 3 Representativiteit en wijze van betrekken Samenstelling Wmo-raden Representativiteit samenstelling Stem van de burger in adviezen 20 4 Advisering door Wmo-raden Onderwerpen Moment van adviseren Kwaliteit en invloed van de adviezen Opdracht aan Wmo-raden in relatie tot leden 29 5 Beschouwing De Wmo-raad bestaat niet Representativiteit en wijze van betrekken Mate van invloed Afsluitend 39 Bijlage 1 Beschrijving Wmo-raden Wmo-raad Barendrecht Wmo-raad Delft en Panel WZW Wmo-raad Leerdam Wmo-adviesraad Westland 47 Bijlage 2 Literatuuroverzicht 49 Bijlage 3 Overzicht van deelnemers 51 5

6 6

7 1 Inleiding 1.1 Aanleiding voor het onderzoek Wat is een Wmo-raad? Burgerparticipatie is een belangrijk onderdeel van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). Volgens artikel 11 van de Wmo moeten gemeenten burgers betrekken bij de voorbereiding van beleid 1. Burgers mogen ook zelfstandig voorstellen doen over maatschappelijke ondersteuning. De gemeente moet er op letten dat ook kwetsbare groepen bij beleidsvoorbereiding worden betrokken. Artikel 12 verplicht gemeenten om over voorgenomen beleid advies te vragen aan gezamenlijke vertegenwoordigers van representatieve organisaties aan de vraagkant van de Wmo. Dit officiële advies gaat over ontwerpplannen van Wmo-beleid. De gemeente is vrij in het invulling geven aan de twee wetsartikelen. Met deze verplichting voor ogen hebben veel gemeenten een Wmo-raad (ook wel Wmo-platform, Wmo-adviesorgaan genoemd) opgericht 2. Wmo-raden voorzien gemeenten gevraagd en ongevraagd van advies over beleid op de negen prestatievelden van de Wmo. In alle gevallen wordt de Wmo-raad samengesteld uit inwoners van de gemeente. In een kwart van de gevallen zijn de leden burgers of cliënten die op persoonlijke titel zitting hebben en (ervarings-)deskundigheid inbrengen 3. In een derde van de gemeenten bestaat de Wmo-raad uit afgevaardigden van lokale doelgroepenorganisaties. Zij vertolken doorgaans de stem van hun achterban. In de meeste gevallen bestaat de Wmo-raad zowel uit leden op persoonlijke titel als afgevaardigden van lokale doelgroepenorganisaties. In een enkele gemeente hebben naast de genoemde partijen ook aanbieders van zorg-, welzijns- sporten/of culturele voorzieningen zitting in de Wmo-raad. Doel van het onderzoek Er zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd naar het functioneren en de representativiteit van Wmo-raden. Over de effectiviteit van Wmo-raden (in relatie tot hun representativiteit) is echter minder bekend. Om die reden heeft Research voor Beleid bij ZonMW een subsidie aangevraagd voor een onderzoek naar factoren die de effectiviteit van Wmo-raden beïnvloeden. In dit onderzoek is specifiek aandacht besteed aan de mate van representativiteit van de Wmo-raad. Het onderzoek maakt deel uit van het subsidieprogramma Patiëntenparticipatie in onderzoek, kwaliteit en beleid van ZonMW. ZonMW is de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie (gefinancierd door onder meer het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport). ZonMW initieert regelmatig programma s die tot doel hebben de zorg te verbeteren. Het programma Patiëntenparticipatie in onderzoek, kwaliteit en beleid is daar een voorbeeld van. 1 Naast participeren in het beleidsproces is het doel van burgerparticipatie in de Wmo ook gericht op maatschappelijke deelname (Memorie van Toelichting, 2005). 2 SCP (2008), De invoering van de Wmo. Gemeentelijk beleid in Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. 3 SCP (2010), Op weg met de Wmo Evaluatie van de Wet maatschappelijke ondersteuning , Den Haag. 7

8 Het doel van het door Research voor Beleid geïnitieerde en uitgevoerde onderzoek is tweeledig: A. In kaart brengen van factoren die invloed hebben op de mate waarin een Wmo-raad er in slaagt om burgerparticipatie in gemeentelijke beleidsvorming te realiseren B. En het vertalen van de uitkomsten naar praktische tips voor Wmo-raden/panels. Focus op relatie tot burgers Een belangrijk deel van het onderzoek bestaat uit de beantwoording van de vraag hoe Wmo-raden de ideeën en behoeften van minder goed vertegenwoordigde groepen, zoals jongeren, GGZ-cliënten en allochtonen, in hun adviestrajecten kunnen betrekken. Omdat deze doelgroepen op verschillende wijze worden vertegenwoordigd door Wmo-raden, staan in het onderzoek vier modellen centraal die van elkaar verschillen in de wijze waarop de achterban, burgers en cliënten, worden vertegenwoordigd. De volgende vier raden en een panel zijn in het onderzoek betrokken 1 : Wmo-raad met gewone burgers zonder verdeling naar doelgroep (Leerdam) Wmo-raad met gewone burgers met verdeling naar doelgroep (Barendrecht) Wmo-raad met vertegenwoordigers van cliëntenorganisaties, kerken, maatschappelijke organisaties (Westland) Wmo-raad en thematisch gericht panel die naast elkaar functioneren (Delft). Klankbordgroep Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van januari tot december 2010 en begeleid door een klankbordgroep. Deze groep heeft het onderzoeksteam van Research voor Beleid van (inhoudelijke) aandachtspunten voorzien en is met het team in gesprek gegaan over de eerste resultaten van het onderzoek. De klankbordgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de VNG, Koepel van Wmo-raden, kennisinstituut MOVISIE, Werkplaats Maatschappelijke opvang en Zorgbelang Zuid-Holland. 1.2 Effectiviteit en representativiteit Het onderzoek beoogt de effectiviteit van cliëntenparticipatie binnen Wmo-raden te onderzoeken. Effectiviteit beschrijven we als (Edelenbos, 2000): het vroegtijdig betrekken van einddoelgroepen bij de vorming van beleid en verbetering van de kwaliteit, waarbij in de openheid en op basis van gelijkwaardigheid en onderling debat problemen in kaart worden gebracht en oplossingen worden verkend die van invloed zijn op het uiteindelijke besluit. Voorgaande definitie maakt duidelijk dat de effectiviteit van Wmo-raden niet wordt bepaald door het aantal adviezen dat door het College van Burgemeester en Wethouders of de gemeenteraad is overgenomen, maar door de voeding die de Wmo-raad heeft gegeven aan de gemeentelijke beleidsvorming en besluitvorming op het gebied van de Wmo. De definitie van Edelenbos bestaat feitelijk uit drie onderdelen die we tijdens het onderzoek nader hebben onderzocht: Representativiteit: Waarop is de samenstelling van de huidige Wmo-raad gebaseerd? In hoeverre slaagt de Wmo-raad erin om relevante einddoelgroepen bij de adviesvorming te betrekken? 1 De term onderzochte Wmo-raden verwijst in deze rapportage naar de vier Wmo-raden en het Panel WZW, tenzij het panel afzonderlijk wordt genoemd. 8

9 Wijze van betrekken: Op welke wijze worden deze groepen in het debat en de besluitvorming betrokken? In hoeverre en op welke wijze wordt de mening van al deze groepen in het uiteindelijke advies verwerkt? Mate van invloed: welke invloed heeft de Wmo-raad/het WZW-panel op het gemeentelijke beleid? Strookt dit met de verwachtingen? Geeft de Wmo-raad/het WZW-panel alleen formeel adviezen of speelt het ook een rol als belangenbehartiger? Drie vormen van invloed Gedurende de looptijd van het onderzoek heeft het landelijk kennisinstituut MOVISIE ook een onderzoek uitgevoerd naar de invloed van Wmo-raden. In dit onderzoek worden drie vormen van invloed onderscheiden. Het gaat om: Formele invloed: de rol van Wmo-raden zoals deze is vastgelegd in officiële beleidsstukken en verordeningen. Feitelijke invloed: het resultaat van de inzet van de Wmo-raden Beleefde invloed: mate waarin de Wmo-raad zich door de gemeente serieus genomen voelt. In onderhavig onderzoek is vooral aandacht besteed aan de feitelijke en beleefde invloed. Bron: Cromwijk, R. e.a., (2010), Wmo-raden in beeld Over de invloed van Wmo-raden, MOVISIE, Utrecht 1.3 Onderzoeksaanpak Het onderzoek bestond uit vier fasen. Fase 1: Inhoudelijke voorbereiding Aan de hand van literatuur over beleidsparticipatie in het algemeen en Wmo-raden in het bijzonder hebben we een analysekader opgesteld. In het analysekader zijn de factoren die (mogelijk) van invloed zijn op de effectiviteit van Wmo-raden, opgenomen. Het analysekader hebben we in concept voorgelegd aan de voorzitters van de Wmo-raden en aan onze klankbordgroep. Zij hebben aangegeven welke onderwerpen zij relevant vinden voor het onderzoek. Na verwerking van de opmerkingen is het analysekader definitief gemaakt. Fase 2: Voorbereiding per Wmo-raad Vervolgens zijn met de verschillende Wmo-raden werkafspraken gemaakt, en er is achtergrondinformatie over de betrokken Wmo-raad verzameld en bestudeerd. Ook is er een bijeenkomst met voorzitters Wmo-raden georganiseerd over eventuele aandachtspunten voor het onderzoek. Deze bijeenkomst heeft nadere invulling aan het analysekader gegeven dat de richtlijn voor het onderzoek vormt. Fase 3: Uitvoeren casestudies Tijdens de derde fase hebben we aan de hand van gesprekken met Wmo-raadsleden, portefeuillehouder, betrokken ambtenaren en lokale belangenorganisaties het functioneren van de Wmo-raden in kaart gebracht. De uitkomsten en aanbevelingen zijn per Wmo-raad in een beknopte rapportage beschreven en met de desbetreffende raad besproken. Fase 4: Analyse van de uitkomsten Op grond van de uitkomsten van de casestudies hebben we de factoren die (vooral) van invloed zijn op de effectiviteit van de Wmo-raden, onderzocht. In november 2010 hebben we de resultaten op hoofdlijnen gepresenteerd aan de klankbordgroep. Vervolgens zijn de resultaten beschreven in onderhavige rapportage. 9

10 Verspreiding resultaten onderzoek In 2011 zal de Koepel van Wmo-raden een discussiestuk verspreiden dat gebaseerd is op de resultaten van het onderzoek. Daarnaast werkt Research voor Beleid mee aan twee werkbijeenkomsten voor Wmo-raden die kennisinstituut MOVISIE begin 2011 organiseert. Als inleiding zullen de resultaten van het onderzoek dan worden gepresenteerd. 1.4 Leeswijzer Hoofdstuk twee beschrijft de relatie tussen de gemeente en de Wmo-raad en de positie van de Wmo-raad te midden van andere door de gemeente gehanteerde participatieinstrumenten. Het hoofdstuk schetst zo de achtergrond waarbinnen de Wmo-raden functioneren. Hoofdstuk drie behandelt vervolgens de representativiteit van Wmo-raden. In hoeverre weerspiegelt de samenstelling van de raden de lokale doelgroepen van de Wmo? En in hoeverre komt de stem van deze groepen terug in de adviezen? Antwoorden op deze vragen maken duidelijk of en hoe de stem van kwetsbare burgers worden verwoord door de Wmoraden. Hoofdstuk vier gaat in op de kerntaak van de Wmo-raden: de advisering over de Wmo. Het hoofdstuk behandelt verschillende aspecten van deze taak: de behandelde onderwerpen, het moment van advisering en de kwaliteit van de adviezen. Ook gaan we in de op de mate waarin de adviezen invloed hebben op de lokale beleids- en besluitvorming op het gebied van de Wmo. Het rapport sluit af met conclusies over de effectiviteit van Wmo-raden. We gaan hierbij afzonderlijk in op representativiteit van de samenstelling, het betrekken van de achterban en de mate van invloed. De conclusies gaan vergezeld van aanbevelingen. 10

11 2 Gemeenten en Wmo-raden In dit hoofdstuk gaan we in op de positie van Wmo-raden ten opzichte van de gemeenten. In de eerste paragraaf beschrijven we de relatie tussen Wmo-raden en gemeenten, waarbij we vooral ingaan op de door de gemeente geboden ondersteuning. In de tweede paragraaf behandelen we de redenen waarom de Wmo-raden zijn opgericht en, in de derde paragraaf, schetsen we de gevolgen van de komst van de Wmo-raden voor de verhouding met lokale maatschappelijke en doelgroepenorganisaties. 2.1 Relatie met de gemeente Uit onderzoek van MOVISIE blijkt dat Wmo-raden verschillende posities innemen ten opzichte van de gemeente 1. In sommige gemeenten wordt er bewust afstand bewaard tussen de Wmo-raad en de gemeente, in andere gemeenten is er juist sprake van een nauwe samenwerking tussen beide. Dit beeld wordt herkend binnen onderhavig onderzoek. In deze paragraaf gaan we in op: eventuele aanwezigheid van gemeentelijke vertegenwoordiger bij vergaderingen eventuele ambtelijke ondersteuning. Aanwezigheid gemeentelijke vertegenwoordiger In alle vier de casestudies vindt er overleg plaats tussen de Wmo-raad en gemeentelijke vertegenwoordigers. Bij drie van de vijf raden is een ambtelijk betrokkene (vrijwel) structureel bij vergaderingen van de Wmo-raad aanwezig. Met de wethouder vindt meestel periodiek overleg plaats. De volgende tabel geeft een overzicht. Tabel 2.1 Aanwezigheid gemeentelijke vertegenwoordiger Wmo-raad Barendrecht WZW-panel Delft Wmo-raad Delft Wmo-raad Leerdam Wmo-adviesraad Westland Aanwezigheid gemeentelijke vertegenwoordiger Beleidsmedewerker altijd aanwezig, periodiek overleg met wethouder Beleidsmedewerker altijd aanwezig, wethouder met grote regelmaat aanwezig bij vergaderingen Enkele keer beleidsmedewerker aanwezig, bij uitzondering gesprek met wethouder Periodiek overleg met wethouder en ambtenaar Beleidsmedewerker altijd aanwezig, periodiek overleg met wethouder Wanneer gemeentelijke vertegenwoordigers met de Wmo-raad aan tafel zitten, dan levert dit inzicht op van de Wmo-raad in de ontwikkelingen die binnen de gemeente spelen en de speerpunten die er zijn. De Wmo-raad kan deze kennis ten positieve - gebruiken in haar advisering. Dit voorkomt bijvoorbeeld dat een Wmo-raad adviseert dat de gemeente een bepaald onderwerp op moet pakken, terwijl zij hier al mee aan de slag is. Tegelijkertijd kunnen er tijdens vergaderingen tal van ervaringen boven tafel komen waarmee de gemeente haar voordeel kan doen. 1 Cromwijk, R. e.a., (2010), Wmo-raden in beeld Over de invloed van Wmo-raden, MOVISIE, Utrecht 11

12 Een nadeel van een dergelijke uitwisseling is echter dat de raadsleden, zo blijkt uit twee van de casestudies, vooral in gesprek gaan met de gemeentelijke vertegenwoordiger en minder met elkaar. Inhoudelijke verdieping en focus op de ontwikkeling van een eigen gezamenlijke visie op een bepaald onderwerp raakt daardoor volgens geïnterviewden op de achtergrond. Ook loopt de Wmo-raad het risico dat zij meegezogen wordt in de visie van de gemeente waardoor onafhankelijke advisering (mogelijk) wordt belemmerd 1. Dit laatste is echter afhankelijk van de mate waarin de leden in staat zijn zich kritisch op te stellen ten opzichte van de gemeente. In het licht van de binnen dit onderzoek gestelde effectiviteitvraag kan gesteld worden dat een intensieve interactie tussen de Wmo-raad en de beleidsmedewerker Wmo zeker bijdraagt aan de effectiviteit van de Wmo-raad vanwege wederzijdse uitwisseling van informatie. Belangrijk is wel dat de Wmo-raadsleden de ruimte nemen om met elkaar in gesprek te gaan over het onderwerp en daarbij hun kritische blik behouden. Ambtelijke ondersteuning De mate waarin de betrokken Wmo-raden worden ondersteund door een ambtenaar verschilt. In de gemeente Westland heeft de ambtelijke ondersteuner een uitgebreid takenpakket, waartoe ook het schrijven van de adviezen van de Wmo-raad behoort. Bij de Wmoraad Leerdam is er echter een ambtelijk aanspreekpunt dat vooral zorgt voor het aanleveren van documenten en contacten binnen de gemeente. De volgende tabel geeft een overzicht. Tabel 2.2 Ambtelijke ondersteuning Aanwezigheid gemeentelijke vertegenwoordiger Wmo-raad Barendrecht WZW-panel Delft Wmo-raad Delft Wmo-raad Leerdam Wmo-adviesraad Westland Alleen ambtelijk aanspreekpunt Ondersteunend ambtenaar organiseert vergaderingen, notuleert en stuurt stukken rond Alleen ad hoc ambtelijk aanspreekpunt Alleen ambtelijk aanspreekpunt Ondersteunend ambtenaar organiseert vergaderingen, notuleert, stuurt stukken rond en schrijft de adviezen. Alle Wmo-raden hechten aan een duidelijke toegang tot de gemeente, bij voorkeur in de vorm van een contactpersoon. Deze contactpersoon is van belang voor het beantwoorden van vragen en verzamelen van beleidsdocumenten in de organisatie. Daarnaast dragen actieve contactpersonen volgens de geïnterviewden bij tot meer bekendheid van de Wmoraad onder ambtenaren en het (tijdig) voorleggen van alle relevante beleidsdocumenten. De Wmo-raden verschillen echter in de mate waarin zij ondersteund willen worden. Om hun eigen onafhankelijke positie te behouden of te versterken, kiest bijvoorbeeld de Wmo-raad Leerdam voor de inhuur van een externe consulent die de raad ook van inhoudelijk advies kan voorzien. De Wmo-raad Barendrecht huurt een notulist in voor de verslaglegging van vergaderingen. In de gemeente Westland is er juist sprake van een intensieve ambtelijke ondersteuning. De Wmo-adviesraad Westland vindt dit geen bedreiging voor de eigen onafhankelijkheid. 1 Dit is in lijn met de in 2008 door ibmg uigevoerde inventarisatie patiëntenparticipatie waarbij aanpassing en compromisvorming als nadelen worden gezien van institutionalisering. 12

13 De leden zien de ambtelijke ondersteuner als een betrouwbare persoon die de meningen en visies van de verschillende Wmo-adviesraadsleden goed laat terugkomen in adviezen en notulen. Daarnaast krijgen bij voorkeur alle leden, maar minimaal de voorzitter de conceptadviezen voor verzending voorgelegd. Zo wordt voorkomen dat een advies niet in lijn is met de visie van de Wmo-adviesraad. Secretariële ondersteuning kan het werk van Wmo-raden versterken. Deze ondersteuning kan zorgen voor structuur en veel werk uit handen nemen van de toch vaak al belaste vrijwillige raadsleden. Of de ondersteuning beter door een ambtenaar of door een extern persoon kan worden verleend, blijkt niet uit dit onderzoek. Wel is duidelijk dat wanneer er sprake is van externe inhuur de Wmo-raad over voldoende middelen dient te beschikken. Overige ondersteuning door de gemeente Gemeenten bieden ook andersoortige ondersteuning, zoals vergaderruimte, financiële middelen en ruimte op de gemeentelijke website. De Wmo-raden gaan hier verschillend mee om. De Wmo-adviesraad Westland presenteert zich bijvoorbeeld op de gemeentelijke website en maakt gebruik van de gemeentelijke vergaderzalen. De Wmo-raad Delft en Barendrecht maken beide gebruik van de vergaderzalen maar hebben expliciet gekozen voor een eigen website. De Wmo-raad Leerdam maakt liever geen gebruik van dergelijke ondersteuning. Of een Wmo-raad van dergelijke ondersteuning gebruik maakt, wordt bepaald door de interpretatie van onafhankelijkheid. Een Wmo-raad als die in Leerdam wil de eigen onafhankelijkheid benadrukken door afstand te nemen van de gemeente. De andere Wmo-raden gaan daar flexibeler mee om. Zij vinden dat onafhankelijkheid vooral het gevolg is van een kritische houding, welke niet wordt verstoord door gebruik te maken van faciliteiten van de gemeente. Er zijn in het onderzoek geen aanwijzingen dat ondersteuning als vergaderruimte of ruimte op de gemeentelijke website bijdragen aan de effectiviteit van de Wmo-raad. Wel van invloed zijn de financiële middelen: middelen voor inhuur van eventuele (praktische of inhoudelijke) ondersteuning dragen bij aan het functioneren van de Wmo-raad en de kwaliteit van de adviezen. Zo heeft het Panel WZW dankzij een training meer zicht gekregen op het eigen functioneren en zijn er concrete actiepunten opgesteld om het functioneren te verbeteren. 2.2 Wmo-raden te midden van andere participatie-instrumenten Beleidsparticipatie, ook op het gebied van de Wmo, is niet nieuw voor gemeenten. Bijvoorbeeld in het kader van wijkontwikkeling hebben gemeenten ervaring opgedaan met interactieve beleidsvorming. Ook hebben gemeenten, in de geest van de Wmo, al gedurende de beleidsvoorbereidingen voor het meerjarige Wmo-beleidsplan inbreng gevraagd van burgers en/of maatschappelijke organisaties. In deze paragraaf beschrijven we waarom gemeenten een Wmo-raad hebben opgericht. Omdat de positie van doelgroeporganisaties door de komst van Wmo-raden is veranderd, besteden we ook aandacht aan de gevolgen ervan voor de relatie tussen gemeenten en doelgroepenorganisaties. 13

14 2.2.1 Waarom een Wmo-raad? Gemeenten organiseren onder meer burgerbijeenkomsten, nemen klanttevredenheidenquêtes af, voeren bilateraal overleg met cliëntenorganisaties en hebben nog andere adviesorganen, zoals wijk- of sportraden. Naast de genoemde instrumenten hebben de in de het onderzoek betrokken gemeenten, net als in 86% van de Nederlandse gemeenten, gekozen voor de oprichting van een Wmo-raad 1. De redenen om voor een Wmo-raad te kiezen, lopen uiteen. De volgende tabel toont de redenen waarom de onderzochte Wmo-raden zijn opgericht. Tabel 2.3 Redenen om een Wmo-raad op te richten Wmo-raad Barendrecht Wmo-raad Delft Wmo-raad Leerdam Gemeente Westland Bestaande raden waren gericht op een deel van de Wmo, niet op de gehele breedte. Niet alleen gebruikers van voorzieningen maar alle burgers moeten worden vertegenwoordigd. Afzonderlijk vormgeven aan burgerparticipatie op het gebied van de Wmo en cliëntenparticipatie op dit vlak Behoefte aan integrale advisering over de Wmo Advisering over lange termijn van het (gevoerde) beleid Verbinding leggen tussen relevante maatschappelijke organisaties Enige adviseur op gebied van de visievorming Wmo: andere instrumenten zijn op het niveau van raadpleging en gericht op de praktische uitvoering van de Wmo Uit ons onderzoek komt naar voren dat de Wmo-raad zijn opgericht, omdat: er geen adviesorgaan was dat formeel adviseert over de gehele breedte van de Wmo er geen orgaan is waarbinnen de belangen van de verschillende doelgroepen binnen de Wmo samenkomen. De onderzochte Wmo-raden onderscheiden zich op drie manieren van andere lokale adviesraden. Wmo-raden (in Delft alleen het Panel WZW) mogen als enig orgaan formeel adviseren over conceptbeleidsstukken aangaande de volle breedte van de Wmo. De gemeente betrekt doelgroepenorganisaties vaak in het voortraject van de beleidsontwikkeling. De doelgroepenorganisaties worden geraadpleegd over knelpunten in de praktijk, potentiële oplossingen en keuzemogelijkheden daarbij. Deze organisaties hebben geen formele adviesmogelijkheid zoals de Wmo-raad. Een ander verschil is dat de Wmo-raden geen belangenbehartiger zijn. Tot de doelgroep van de Wmo-raad behoren alle burgers, niet alleen de achterbannen van doelgroepen- of andere maatschappelijke organisaties. Wmo-raden dienen de verschillende belangen te overstijgen en tot een advies uit algemeen belang te komen. Tot slot dienen Wmo-raden op grond van signalen eventuele hiaten in het beleid aan te dragen, en zich niet bezig te houden met incidenten. Daarbij dient de Wmo-raad dus altijd een vertaalslag te maken van ervaringen/signalen naar beleid. 1 Oudenampsen, Nederland, e.a., (2006) Adviseren over maatschappelijke ondersteuning Cliëntenparticipatie bij gemeenten, Utrecht: Verwey-Jonker Instituut 14

15 De Wmo-adviesraad Westland, het Panel WZW en de Wmo-raad Leerdam i.o. hebben in meerdere of mindere mate advies gegeven over de vormgeving van de beleidsparticipatie Wmo in hun gemeente. Dit gebeurde ten tijde van het opstellen van de meerjaren plannen Wmo, in 2006 / Naderhand hebben de Wmo-raden geen advies meer gegeven over de vormgeving van de beleidsparticipatie en de mate waarin kwetsbare groepen daarin een stem hebben. 2.3 Gevolgen voor de verhouding gemeente en doelgroepenorganisaties Uit ons onderzoek blijkt dat helderheid en overeenstemming over de positie van de Wmoraad zeer wenselijk is voor het functioneren van de raad. Het gaat hierbij voornamelijk om de positie van de Wmo-raad ten opzichte van de doelgroepenorganisaties. Deze organisaties hebben al van oudsher overleg met de gemeente. Gehandicaptenplatforms of panels hadden zelfs een formele adviesfunctie op grond van de voormalige Wet voorzieningen Gehandicapten (WVG). De Wmo-raad heeft deze formele adviesfunctie overgenomen en zo de verhoudingen binnen de gemeente gewijzigd. De gemeenten Barendrecht, Delft en Leerdam willen dat de Wmo-raad de belangen van de verschillende doelgroepen in haar advisering bundelt en overstijgt. Dit betekent dat de Wmo-raad een overkoepelende functie krijgt ten opzichte van de doelgroepenorganisaties. Vooral de Wmo-raad Barendrecht ageert tegen deze positie, omdat zij het als de taak van de gemeente ziet om over specifieke aandachtsvelden te overleggen met de doelgroepenorganisaties. De Wmo-raad Barendrecht, maar ook Wmo-raad Leerdam, merken ook op hiertoe onvoldoende capaciteit te hebben. Daarnaast verwacht de Wmo-raad Barendrecht dat het moeilijker werkbaar is als de leden wél de agenda van de achterban meer in zouden brengen, omdat hiervoor soms geen tijd is. Wmo-raad als eindstation De wethouder van de gemeente Leerdam ziet als ideaalbeeld dat de Wmo-raad Leerdam functioneert als een overkoepelend orgaan van de overige raden en burgerinitiatieven. De Wmo-raad zou de adviezen van de deelraden mee kunnen wegen in haar eindadvies. De Wmo-raad is idealiter een eindstation voor de formele advisering waar de visies van de verschillende doelgroepenorganisaties geïntegreerd worden in een totaalbeeld. Bron: Casestudie Wmo-raad Leerdam In drie van de vier casestudies zien we dat enkele doelgroepenorganisaties de komst van de Wmo-raad als een bedreiging ervaren 1. Deze organisaties verwachten minder contact te krijgen met de gemeente en hun belangen via de Wmo-raad te moeten gaan behartigen. Dit ervaren zij als een verslechtering van hun positie omdat zij geen of minder direct contact verwachten te hebben met de gemeente en de Wmo-raad niet uitgaat van de belangen van hun doelgroep maar van het algemeen belang (zie kader). Volgens organisaties die voorheen geen formele relatie hadden met de gemeente, maar nu in de Wmo-raad worden vertegenwoordigd, is hun positie versterkt: We kunnen nu meer formeel advies geven en vragen stellen. Vroeger was het informeler en daardoor ook on- 1 Dit is niet het geval bij de Wmo-adviesraad Westland waar vertegenwoordigers van de doelgroepenorganisaties zitting hebben in de raad. 15

16 grijpbaarder en minder helder. De positie van deze organisaties is verbeterd, nu zij via hun contacten met de Wmo-raad indirect mogelijkheden hebben gekregen tot formele inspraak. Spanningen door komst Wmo-raad In de Wmo-raad Barendrecht hebben enkele leden zitting die lid zijn van een doelgroepenorganisatie. Deze zogenoemde linking pins zitten in de Wmo-raad ter bevordering van de informatieuitwisseling en korte lijnen tussen de Wmo-raad en de netwerkorganisaties. Zij zitten zonder last of ruggespraak in de Wmo-raad; het is niet de bedoeling dat de linking pins bij de besluitvorming de belangen van hun achterban behartigen. In de praktijk moeten sommige organisaties die voorheen directe contacten met de gemeente hadden, nu volgens eigen zeggen hun belangen voornamelijk via de Wmo-raad behartigen. Dit stemt niet alle organisaties tevreden. In de praktijk blijkt echter dat de gemeente contact blijft houden met de doelgroepenorganisaties, waardoor de onderlinge relaties tussen de doelgroepenorganisaties, de Wmo-raad en de gemeente verbeteren. Bron: Casestudie Wmo-raad Barendrecht Enkele geïnterviewden merken op dat de verhoudingen tussen de Wmo-raad en cliëntenorganisaties wel kan veranderen wanneer de Wmo-raad bijvoorbeeld over de bezuinigingen gaat adviseren. De standpunten van de Wmo-raad die vanuit het algemeen belang worden gesteld, kunnen immers afwijken van die van de cliëntenorganisaties. Een voorbeeld In gemeente X is er een soos voor ouderen. De ouderenbonden willen deze soos graag behouden. Vanuit het belang van ouderen willen zij geen wijzigingen in de huidige opzet, zoals een eigen bijdrage. De Wmo-raad beziet de ouderensoos echter te midden van andere maatregelen en voorzieningen en vraagt zich af of een deel van de ouderen wél een eigen bijdrage zou kunnen betalen. De vrijkomende middelen kunnen dan aan andere eveneens belangrijke voorzieningen worden besteed. Afgezien van een goede onderlinge verstandhouding met doelgroepen- en andere maatschappelijke organisaties, is het belangrijk dat Wmo-raden zich bewust zijn van eventuele uitwisseling tussen gemeente en genoemde organisaties. Dit punt komt expliciet aan de orde in de gemeente Westland. Hier hebben de doelgroepenorganisaties zowel zitting in de Wmo-raad als dat zij op bilateraal niveau contact onderhouden met de gemeente. In de lokale meerjaren beleidsnota Wmo is vastgelegd dat op bilateraal niveau uitvoeringszaken worden besproken en dat de Wmo-adviesraad zich dient te richten op advisering vanuit het algemene belang en over de verschillende prestatievelden heen. In de praktijk betekent dit dat betrokken organisaties zich bewust moeten zijn van het verschil in inbreng per participatie-instrument (bilateraal overleg versus Wmo-raad) en dienen zij hierop ook in te spelen. 16

Wmo-raden aan het werk. Onderzoek naar de effectiviteit en representativiteit van Wmo-raden. Eindrapport. Een onderzoek in opdracht van ZonMw

Wmo-raden aan het werk. Onderzoek naar de effectiviteit en representativiteit van Wmo-raden. Eindrapport. Een onderzoek in opdracht van ZonMw Wmo-raden aan het werk Onderzoek naar de effectiviteit en representativiteit van Wmo-raden Eindrapport Een onderzoek in opdracht van ZonMw drs. S.M. van Klaveren drs. E.P. Poortvliet Projectnummer: B3699

Nadere informatie

VERORDENING WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM

VERORDENING WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM VERORDENING WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM Vastgesteld: 19 juli 2007 VR2007/075 Inwerking: 01 augustus 2007 Artikel 1 Begripsomschrijvingen a. de gemeente: Schiedam b. de raad: de gemeenteraad van de gemeente

Nadere informatie

Adviesraad Sociaal Domein ADVIESRAAD GILZE EN RIJEN

Adviesraad Sociaal Domein ADVIESRAAD GILZE EN RIJEN Adviesraad Sociaal Domein ADVIESRAAD GILZE EN RIJEN Inleiding De Adviesraad Sociaal Domein is in de huidige opzet gestart sinds eind 2013. De wijze waarop voorheen de WMO raad was ingericht voldeed voor

Nadere informatie

Nr.: 6 Onderwerp: Vaststellen Verordening Wmo-raad Lopik. gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d.

Nr.: 6 Onderwerp: Vaststellen Verordening Wmo-raad Lopik. gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. Nr.: 6 Onderwerp: Vaststellen Verordening Wmo-raad Lopik De raad van de gemeente Lopik; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 17 november 2009; gehoord hebbende de inspraakreactie in

Nadere informatie

Wet Maatschappelijke Ondersteuning ( Wmo) Wmo-raad Westland

Wet Maatschappelijke Ondersteuning ( Wmo) Wmo-raad Westland Wet Maatschappelijke Ondersteuning ( Wmo) Wmo-raad Westland Wmo Wie of wat is de Wmo? Wet maatschappelijke ondersteuning. Deze wet is op 1 januari 2007 ingevoerd. - Zorgt ervoor dat iedereen zo lang mogelijk

Nadere informatie

Inventarisatie van Wmo-raden 2012 - de uitgewerkte antwoorden -

Inventarisatie van Wmo-raden 2012 - de uitgewerkte antwoorden - Inventarisatie van Wmo-raden 2012 - de uitgewerkte antwoorden - 27-9-2012 Vooraf De jaarlijkse inventarisatie van de Koepel van Wmo-raden onder Wmo-raden heeft ook in 2012 een goede respons gekregen. Uitgezet

Nadere informatie

Natuurlijk... NUTH. NUTH... Natuurlijk DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO)

Natuurlijk... NUTH. NUTH... Natuurlijk DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) Natuurlijk... NUTH NUTH... Natuurlijk Gemeente Nuth - Deweverplein 1 - Postbus 22000-6360 AA Nuth - 045-5659100 - www.nuth.nl VOORWOORD wethouder J.J.C van den

Nadere informatie

9 WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning

9 WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning Over de auteur: Wicher Pattje Wicher Pattje is oud-wethouder van de gemeente Groningen en beleidsadviseur in de sociale sector, gericht op overheden en non-profit instellingen. Voor meer informatie: www.conjunct.nl.

Nadere informatie

postbusŵgemëeñfeňoořdëľnveldľnl- uèťheenïe NOORDENVELD

postbusŵgemëeñfeňoořdëľnveldľnl- uèťheenïe NOORDENVELD G E M E E N T E R15.00047 III N O O R D E N V E L D B E Z O E K A D R E S t Raadhuisstraat 1 9301 AA Roden P O S T A D R E S Ť Postbus 109 9300 AC Roden î W E B S I T E / E - M A I L t www.gemeentenoordenveld.nl

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Doetinchem 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

Informatienota voor de gemeenteraad

Informatienota voor de gemeenteraad Informatienota voor de gemeenteraad Datum 2 februari 2016 Behandelend ambtenaar P. Wieggers Team Sociaal Beleid Portefeuillehouder J.H.A.P. Sluiter/H.W.M. Witjes Registratienummer 16RDS00046 *16RDS00046*

Nadere informatie

Verordening Adviesraad Sociaal Domein gemeente Zwartewaterland 2015

Verordening Adviesraad Sociaal Domein gemeente Zwartewaterland 2015 Verordening Adviesraad Sociaal Domein gemeente Zwartewaterland 2015 Artikel 1 Begrippen 1. 3D s: de drie decentralisaties binnen het sociaal domein die leiden tot extra taken voor de gemeente per 1 januari

Nadere informatie

Verordening op de Wmo-raad Oude IJsselstreek

Verordening op de Wmo-raad Oude IJsselstreek De raad van de gemeente Oude IJsselstreek, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 17 oktober 2006, gelet op de artikelen 84 en 149 van de Gemeentewet en gelet op de Wet

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Lochem 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

Van Wmo-adviesraad naar een Adviesraad Sociaal Domein Katwijk

Van Wmo-adviesraad naar een Adviesraad Sociaal Domein Katwijk Van Wmo-adviesraad naar een Adviesraad Sociaal Domein Katwijk met lokale en regionale cliëntenraden, patiëntenverenigingen en belangengroepen De burger als adviseur van gemeenten 7 oktober 2015 Den Haag

Nadere informatie

B&W-Aanbiedingsformulier

B&W-Aanbiedingsformulier B&W.nr. 06.1256 d.d. 7 november 2006 B&W-Aanbiedingsformulier Onderwerp Uitgangspunten voor een Adviesraad WMO Leiden BESLUITEN Behoudens advies van de commissie OWZ 1.a. voor inspraak vast te stellen

Nadere informatie

Gelezen het voorstel van het college d.d. 7 januari 2014, nummer ;

Gelezen het voorstel van het college d.d. 7 januari 2014, nummer ; GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Leusden. Nr. 124595 12 september 2016 Verordening Wmo Adviesraad 2014 De raad van de gemeente Leusden, Gelezen het voorstel van het college d.d. 7 januari 2014,

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Wijchen 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

Adviesraad Wet Maatschappelijke Ondersteuning en Wet Inburgering

Adviesraad Wet Maatschappelijke Ondersteuning en Wet Inburgering Wmo - WI Adviesraad Adviesraad Wet Maatschappelijke Ondersteuning en Wet Inburgering Gemeente Wageningen Jaarverslag 2014 Maart 2015 Inleiding De Wmo/WI-adviesraad van Wageningen werd augustus 2007 opgericht.

Nadere informatie

Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief. De stand van zaken medio 2015

Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief. De stand van zaken medio 2015 Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief De stand van zaken medio 2015 AVI-toolkit 22 April 2015 Inhoudsopgave Onafhankelijke cliëntondersteuning... 3 1. Het belang van onafhankelijke

Nadere informatie

AVI-activiteiten 2014-2015. Aanbod van programma Aandacht voor iedereen

AVI-activiteiten 2014-2015. Aanbod van programma Aandacht voor iedereen AVI-activiteiten 2014-2015 Aanbod van programma Aandacht voor iedereen Januari 2014 Inhoudsopgave AVI-activiteiten 2014-2015... 3 Aandachtspunten... 4 Aandacht voor iedereen Het programma Aandacht voor

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Ede 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

Verordening Wmo-adviesraad gemeente Molenwaard

Verordening Wmo-adviesraad gemeente Molenwaard Verordening Wmo-adviesraad gemeente Molenwaard Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Vastgesteld door Onderwerp Gemeente Molenwaard Verordening Wmo-adviesraad

Nadere informatie

Wmo-burgerparticipatie

Wmo-burgerparticipatie Wmo-burgerparticipatie in de gemeente Werkendam Buro Altena WIZ, augustus 2007 nota Wmo-burgerparticipatie Wmo in de gemeente Werkendam, augustus 2007 1 Inhoudsopgave Samenvatting blz. 3 1. Inleiding blz.

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Lingewaal 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

( ) Roland Meijden van der b rbs Verordening Wmo-platform Giessenlanden.doc Page 1

( ) Roland Meijden van der b rbs Verordening Wmo-platform Giessenlanden.doc Page 1 (3-9-2008) Roland Meijden van der - 2008-63 b rbs Verordening Wmo-platform Giessenlanden.doc Page 1 Onderwerp: Verordening Wmo-platform Giessenlanden De raad van de gemeente Giessenlanden, overwegende

Nadere informatie

Verordening cliëntenparticipatie adviesraad sociaal domein Ede 2015.

Verordening cliëntenparticipatie adviesraad sociaal domein Ede 2015. De raad van de gemeente Ede; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 11 november 2014; gelet op artikel 47 van de Participatiewet artikel 2.1.3, derde lid, van de Wet maatschappelijke ondersteuning

Nadere informatie

Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht)

Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht) Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht) De vier cursisten, die aanwezig waren, begonnen zich aan elkaar voor te stellen onder leiding van de cursusleidster. Van de vier cursisten waren

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Elburg 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Geldermalsen 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

De weg van Wmo naar sociaal domein. Minisymposium Borger 27 oktober 2015

De weg van Wmo naar sociaal domein. Minisymposium Borger 27 oktober 2015 De weg van Wmo naar sociaal domein Minisymposium Borger 27 oktober 2015 Burger- en clientenparticipatie Inspraak en invloed Participatie = deelnemen meedenken over beleid, recht op inspraak en invloed

Nadere informatie

Wmo beleidsplan 2013 INLEIDING

Wmo beleidsplan 2013 INLEIDING December 2012 INLEIDING Het beleidsplan Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) 2008-2011 heeft een wettelijk bepaalde werkingsduur van vier jaren. In 2012 is besloten dit beleidsplan met één jaar te

Nadere informatie

Cliëntenparticipatie WWB, IOAW, IOAZ en WSW 2012

Cliëntenparticipatie WWB, IOAW, IOAZ en WSW 2012 Cliëntenparticipatie WWB, IOAW, IOAZ en WSW 2012 Verordening m.i.v. 1 januari 2012 Vastgesteld d.d. 21 december 2011 De raad van de gemeente Bodegraven-Reeuwijk; gelezen het voorstel van het College van

Nadere informatie

VERORDENING MAATSCHAPPELIJKE ADVIES RAAD BRUMMEN

VERORDENING MAATSCHAPPELIJKE ADVIES RAAD BRUMMEN Verordening Maatschappelijke Advies Raad 2015 Brummen VERORDENING MAATSCHAPPELIJKE ADVIES RAAD 2015 BRUMMEN Verordening Maatschappelijke Advies Raad 2015 Brummen Inhoudsopgave Artikel 1 Begripsomschrijving...

Nadere informatie

Doel WMO Werkwijze Wmo-adviesraad Visie Wmo-adviesraad Plannen. WMO adviesraad gemeente Landerd

Doel WMO Werkwijze Wmo-adviesraad Visie Wmo-adviesraad Plannen. WMO adviesraad gemeente Landerd Gemeente Landerd Doel WMO Werkwijze Wmo-adviesraad Visie Wmo-adviesraad Plannen Wettelijke verplichting Wmo Adviesraad Convenant Plichten Bevoegdheden Verantwoordelijkheden 1. De leefbaarheid van de gemeente

Nadere informatie

Verordening Wmo-raad gemeente Achtkarspelen

Verordening Wmo-raad gemeente Achtkarspelen Verordening Wmo-raad gemeente Achtkarspelen Artikel 1 Algemene bepalingen 1. In deze verordening wordt verstaan onder: a. Wmo: de Wet maatschappelijke ondersteuning; b. Inwoner: de persoon woonachtig in

Nadere informatie

Evaluatie Stimuleringsprogramma Lokaal Centraal juli oktober 2006

Evaluatie Stimuleringsprogramma Lokaal Centraal juli oktober 2006 Evaluatie Stimuleringsprogramma Lokaal Centraal juli oktober 2006 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Geplande activiteiten en gebruikte middelen... 4 Het bereik van Lokaal Centraal in 2006... 4 Samenwerking...

Nadere informatie

JAARVERSLAG WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM 2010-2011

JAARVERSLAG WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM 2010-2011 JAARVERSLAG WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM 2010-2011 Inleiding Sinds 1 januari 2007 is de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) van kracht. Het doel van de wet is dat iedereen kan meedoen in de maatschappij,

Nadere informatie

Flexibele adviseringsstructuur sociaal domein 1

Flexibele adviseringsstructuur sociaal domein 1 Flexibele adviseringsstructuur sociaal domein 1 Inleiding Met de decentralisaties in het sociaal domein heeft de gemeente de verantwoordelijkheid gekregen voor de zorg en ondersteuning van een grotere

Nadere informatie

Verordening Cliëntenparticipatie Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw)

Verordening Cliëntenparticipatie Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw) Verordening Cliëntenparticipatie Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw) Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Besloten door Deze versie

Nadere informatie

Platform Maatschappelijke Ondersteuning Kennismaken met de gemeenteraad Zutphen 9 september 2013 Ontstaan van PMO Sociale Samenhang Conferenties

Platform Maatschappelijke Ondersteuning Kennismaken met de gemeenteraad Zutphen 9 september 2013 Ontstaan van PMO Sociale Samenhang Conferenties Platform Maatschappelijke Ondersteuning Kennismaken met de gemeenteraad Zutphen 9 september 2013 Even voorstellen wie wij zijn: Connie van der Tuin -de voorzitter Erik Rossel -de secretaris Dinie Roeterdink

Nadere informatie

Jaarverslag 2011. Mantelzorg Adviesraad Zwolle

Jaarverslag 2011. Mantelzorg Adviesraad Zwolle Jaarverslag 2011 Mantelzorg Adviesraad Zwolle Inhoud 1. Voorwoord 2 2. De Mantelzorg Adviesraad 2 3. PR en communicatie 3 4. Activiteiten 3 5. Advisering 3 6. Deskundigheidsbevordering 3 7. Vertegenwoordiging

Nadere informatie

Evaluatie één jaar Wmo-raad Eindhoven.

Evaluatie één jaar Wmo-raad Eindhoven. Evaluatie één jaar Wmo-raad Eindhoven. De Wmo raad is benoemd door de gemeenteraad tijdens zijn vergadering van 11 juni 2009. ij de instelling van deze adviesraad is besloten na twee jaar te evalueren

Nadere informatie

Uitwerking scenario Belangenbehartiging

Uitwerking scenario Belangenbehartiging Uitwerking scenario Belangenbehartiging Korte omschrijving Belangenbehartiging voor mensen met een verstandelijke / cognitieve beperking gebeurt op 3 niveaus. 1. Individueel doorgaans wordt dit gedaan

Nadere informatie

Wmo-adviesraad West Maas en Waal. 24 november 2014

Wmo-adviesraad West Maas en Waal. 24 november 2014 Wmo-adviesraad West Maas en Waal 24 november 2014 1. Welkom, 2. Agenda 3. Wmo adviesraad, wat doen wij. 4. Hoe ziet de toekomst er uit? 5. Doel van vanavond. Agenda: Opening Onno Siegers Introductie avondprogramma

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Buren 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

Platform Maatschappelijke Ondersteuning Jaarverslag 2012

Platform Maatschappelijke Ondersteuning Jaarverslag 2012 Platform Maatschappelijke Ondersteuning Jaarverslag 2012 Jaar van 'oprichting' Wij behartigen uw belangen zodat ook u mee kunt doen! Platform Maatschappelijke Ondersteuning Opgericht: 20 juni 2012 Adres:

Nadere informatie

* Wmo-raad Culemborg * J A A R V E R S L A G 2 0 1 3. Voorwoord Voor u ligt het verslag betreffende de activiteiten van de Wmo-raad in het jaar 2013

* Wmo-raad Culemborg * J A A R V E R S L A G 2 0 1 3. Voorwoord Voor u ligt het verslag betreffende de activiteiten van de Wmo-raad in het jaar 2013 * Wmo-raad Culemborg * J A A R V E R S L A G 2 0 1 3 Voorwoord Voor u ligt het verslag betreffende de activiteiten van de Wmo-raad in het jaar 2013 Het jaar 2013 heeft vooral in het teken gestaan van de

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Oldebroek 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

Doe een beroep op de adviseurs van AVI bij uw voorbereiding op de komende decentralisaties

Doe een beroep op de adviseurs van AVI bij uw voorbereiding op de komende decentralisaties AVI-nieuwsbrief 7 (24 juli 2012) Adviseurs Versterking Wmo ondersteunen bij beleidsbeïnvloeding Doe een beroep op de adviseurs van AVI bij uw voorbereiding op de komende decentralisaties Geachte Het uitstel

Nadere informatie

Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis

Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis Het instrument Een Maatschappelijke Verkenning is een instrument voor de gemeenteraad

Nadere informatie

Bijlage 1: wetteksten met toelichting cliënten- en burgerparticipatie

Bijlage 1: wetteksten met toelichting cliënten- en burgerparticipatie In deze informatie-set vindt u voorbeelden van documenten en profielen die door Wmo Adviesraden zijn gebruikt in het Plan van aanpak bij de omvorming naar een brede Adviesraad Sociaal Domein of Participatieraad.

Nadere informatie

Prestatieveld informatie, advies en cliëntondersteuning in de Wmo

Prestatieveld informatie, advies en cliëntondersteuning in de Wmo Prestatieveld informatie, advies en cliëntondersteuning in de Wmo Beknopte versie Handreiking voor lokale belangenbehartigers Bijgestelde versie maart 2008 Oorspronkelijke versie - juni 2006 Programma

Nadere informatie

h. Adviesraad: de in artikel 3 lid 5 genoemde en door het college in te stellen adviesraad

h. Adviesraad: de in artikel 3 lid 5 genoemde en door het college in te stellen adviesraad Gemeente Epe Raadsbesluit 2016 registratienummer: 2016-10950 DE RAAD DER G E M E E N T E E P E gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders, nr. 2016-10950 d.d. gelet op artikel 149 Gemeentewet

Nadere informatie

Besluit: Vast te stellen de hierna volgende Reglement Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam

Besluit: Vast te stellen de hierna volgende Reglement Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam Reglement Wmo-Adviesraad Amsterdam (versie 22-04-2015) Reglement Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, gelet op artikel 84, eerste lid,

Nadere informatie

Projectvoorstel Borging Programma Lokale Versterking GGz Project B: Regionale borgingsactiviteiten

Projectvoorstel Borging Programma Lokale Versterking GGz Project B: Regionale borgingsactiviteiten Projectvoorstel Borging Programma Lokale Versterking GGz Project B: Regionale borgingsactiviteiten 20 april 2009 Landelijk Platform GGz Postbus 13223 3507 LE Utrecht 1 Inleiding Op 1 januari 2007 trad

Nadere informatie

Participatieadviesraad Sociaal Domein Waddinxveen

Participatieadviesraad Sociaal Domein Waddinxveen Participatieadviesraad Sociaal Domein Waddinxveen Inleiding Zoals bekend hebben per januari 2015 ingrijpende veranderingen plaatsgevonden in wet- en regelgeving in het sociale domein; afslanking AWBZ door

Nadere informatie

b. De benoemingprocedure en zittingsduur van de leden, de plaatsvervangende leden en de voorzitter;

b. De benoemingprocedure en zittingsduur van de leden, de plaatsvervangende leden en de voorzitter; De raad van de gemeente Woudrichem, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 13 augustus 2007, gelet op de artikelen 9, 11 en 12 van de Wet maatschappelijke ondersteuning,

Nadere informatie

AVI-activiteiten 2015. Transformatieagenda

AVI-activiteiten 2015. Transformatieagenda AVI-activiteiten 2015 Transformatieagenda Januari 2015 Inhoudsopgave Transformatieagenda... 3 Agendapunten transformatie 2015... 5 Aandacht voor iedereen Het programma Aandacht voor iedereen heeft als

Nadere informatie

Sterk door samenwerking. J A A R V E R S L A G. Putten, mei

Sterk door samenwerking. J A A R V E R S L A G. Putten, mei Sterk door samenwerking. J A A R V E R S L A G 2 0 1 2 Putten, mei 2013 1 VOORWOORD Hierbij treft u het jaarverslag aan van de Wmo-raad Putten over het jaar 2012. Het verslagjaar wordt ter kennisneming

Nadere informatie

De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning

De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning Kennisdossier: De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning Deel 2 - Praktijkvoorbeelden en literatuur 1 Inhoudsopgave Uit de praktijk... 3 Interessante publicaties op een rij... 4 Online meer

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders;

gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders; De raad van de gemeente Menterwolde; gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders; gelet op artikel 2.1.3 van de Wmo 2015; gelet op artikel 47 van de Participatiewet; BESLUIT: Vast

Nadere informatie

Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 29 november 2016

Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 29 november 2016 Verordening Adviesraad Sociaal Domein 2017 De raad van de gemeente Helmond Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 29 november 2016 Gelet op artikel 147 Gemeentewet, artikel 47 Participatiewet,

Nadere informatie

Wmo-raden in beeld. Over de invloed van Wmo-raden. Auteur(s) Datum MOVISIE

Wmo-raden in beeld. Over de invloed van Wmo-raden. Auteur(s) Datum MOVISIE Wmo-raden in beeld Over de invloed van Wmo-raden Auteur(s) Datum MOVISIE Rianne Cromwijk Anne Lucassen Aletta Winsemius Marleen Alblas Karin Sok Utrecht, 1 februari 2010 MOVISIE Kennis en advies voor maatschappelijke

Nadere informatie

Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 27 november 2012;

Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 27 november 2012; Verordening Wmo-raad gemeente Leudal 2013 De raad van de gemeente Leudal; Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 27 november 2012; Overwegende dat op 1 januari 2007 de

Nadere informatie

Jaarverslag 2011 WMO-raad Bloemendaal

Jaarverslag 2011 WMO-raad Bloemendaal Bloemendaal 1. Inleiding De gemeente heeft vormgegeven aan participatie van inwoners door het instellen van een Wmo-raad. De Wmo-Raad Bloemendaal adviseert het college van B&W geheel onafhankelijk over

Nadere informatie

Jaarverslag Mantelzorg Adviesraad Zwolle

Jaarverslag Mantelzorg Adviesraad Zwolle Jaarverslag 2014 Mantelzorg Adviesraad Zwolle Inhoud 1. Voorwoord... 3 2. De Mantelzorg Adviesraad... 4 3. PR en communicatie... 4 4. Activiteiten... 4 5. Advisering... 5 6. Deskundigheidsbevordering...

Nadere informatie

Verordening cliëntenparticipatie Participatiewet gemeente Nederweert 2015

Verordening cliëntenparticipatie Participatiewet gemeente Nederweert 2015 Verordening cliëntenparticipatie Participatiewet gemeente Nederweert 2015 De raad van de gemeente Nederweert, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 12 mei 2015; gelet op artikel 47 van

Nadere informatie

Programma Lokale Versterking GGz

Programma Lokale Versterking GGz Programma Lokale Versterking GGz Presentatie resultaten 20 mei 2009 Missie programma GGz Mensen met een psychische beperking of een verslavingsprobleem, vrouwen uit de vrouwenopvang, dak- en thuislozen

Nadere informatie

Doel cliëntenparticipatie (Bergeijk, Bladel, Eersel en Oirschot)

Doel cliëntenparticipatie (Bergeijk, Bladel, Eersel en Oirschot) Verordening cliëntenparticipatie ISD de Kempen 2015 Artikel 1 Begripsbepalingen 1. Alle begrippen die in deze verordening worden gebruikt en die niet nader worden omschreven hebben dezelfde betekenis als

Nadere informatie

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Klanttevredenheidsonderzoek Het KTO is een wettelijke verplichting wat betreft de verantwoording naar de Gemeenteraad

Nadere informatie

Model Samenwerkingsovereenkomst organisatie en de vrijwilligersraad!

Model Samenwerkingsovereenkomst organisatie en de vrijwilligersraad! organisatie en de vrijwilligersraad Artikel 1. Begripsbepaling 1.1 De organisatie (Naam van de organisatie of instelling waarbinnen de vrijwilligersraad functioneert als zelfstandig orgaan). 1.2 De directie

Nadere informatie

Rapportage doelstellingen 2009 Kadernota Wmo.

Rapportage doelstellingen 2009 Kadernota Wmo. Rapportage doelstellingen 2009 Kadernota Wmo. Overzicht volgens beleidsdoelen uit kadernota Wmo 2008-2012 Mee(r)doen in Dalfsen* 2009 Thema Wmo-loket Informatie geven over wonen, welzijn en zorg Wmo-loket

Nadere informatie

Startnotitie beleidsplan Wet maatschappelijke ondersteuning 2012-2015

Startnotitie beleidsplan Wet maatschappelijke ondersteuning 2012-2015 Startnotitie beleidsplan Wet maatschappelijke ondersteuning 2012-2015 juli 2011: sector Inwonerszaken, team Openbare Orde, Welzijn en Onderwijs 1 Inleiding Voor u ligt de startnotitie beleidsplan Wet Maatschappelijke

Nadere informatie

Verordening Wmo Adviesraad Woensdrecht 2015

Verordening Wmo Adviesraad Woensdrecht 2015 Verordening Wmo Adviesraad Woensdrecht 2015 Vrijgegeven voor inspraak: 25 maart 2015 De raad van de gemeente Woensdrecht; gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. 26 mei

Nadere informatie

AVI-nieuwsbrief 30. Inhoud. Opinie. Opinie. AVI-producten. Activiteiten. Informatief. Signalering. Nieuws. Zit er ook zelfhulp in uw Wmo?

AVI-nieuwsbrief 30. Inhoud. Opinie. Opinie. AVI-producten. Activiteiten. Informatief. Signalering. Nieuws. Zit er ook zelfhulp in uw Wmo? AVI-nieuwsbrief 30 27 mei 2014 Inhoud Opinie Zit er ook zelfhulp in uw Wmo? Reacties op blog We kunnen het zelf toch veel beter? Zelfredzaamheid kan niet worden opgelegd AVI-producten Nieuw! Handreiking

Nadere informatie

Medezeggenschap van kinderen en jongeren en de nieuwe Jeugdwet

Medezeggenschap van kinderen en jongeren en de nieuwe Jeugdwet Medezeggenschap van kinderen en jongeren en de nieuwe Jeugdwet Artikel 12 VN Kinderrechtenverdrag De Staten die partij zijn, verzekeren het kind dat in staat is zijn of haar eigen mening te vormen, het

Nadere informatie

BELEIDSNOTITIE PARTICIPATIERAAD GEMEENTE VENRAY

BELEIDSNOTITIE PARTICIPATIERAAD GEMEENTE VENRAY BELEIDSNOTITIE PARTICIPATIERAAD GEMEENTE VENRAY INLEIDING Met ingang van 1 januari 2015 krijgen gemeenten een groot aantal taken overgeheveld, de zogeheten decentralisaties AWBZ-Wmo, de Jeugdwet en de

Nadere informatie

Verordening cliëntenparticipatie Wet sociale werkvoorziening

Verordening cliëntenparticipatie Wet sociale werkvoorziening Verordening cliëntenparticipatie Wet sociale werkvoorziening Het algemeen bestuur van de Meergroep; gelezen het voorstel van de algemeen directeur d.d. 17 juni 2008; gelet op artikel 2, derde lid, en artikel

Nadere informatie

Advies participatie in de Wmo in Rotterdam - Hoe komt de bal in het doel?

Advies participatie in de Wmo in Rotterdam - Hoe komt de bal in het doel? Advies participatie in de Wmo in Rotterdam - Hoe komt de bal in het doel? Inleiding De gemeente Rotterdam is, net als veel andere gemeenten in Nederland, bezig met de invulling van burgerparticipatie in

Nadere informatie

Iedereen moet kunnen meedoen

Iedereen moet kunnen meedoen Nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning in uw gemeente Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inhoud 2 Voorwoord 5 Wat is de Wmo? 5 Waarom is de Wmo belangrijk? 9 Negen taken voor uw

Nadere informatie

GEMEENTEBLAD. Nr Verordening Adviesraad Sociaal Domein

GEMEENTEBLAD. Nr Verordening Adviesraad Sociaal Domein GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Rijswijk. Nr. 91877 7 juli 2016 Verordening Adviesraad Sociaal Domein De gemeenteraad van Rijswijk, Bijeen in openbare vergadering op 5 juli 2016 Gelezen het

Nadere informatie

E E R H U C3 O W A A R D

E E R H U C3 O W A A R D Raadsvergadsrlng: 2 1 APR 2QQI j R c-?!uit: e 5v>\ oy>\c-.^ c '~^, x yu Vc\ a -/ -J A< ~L\ (Vc.-:sto!n!j'nn-Fr:_, E E R H U C3 O W A A R D J ~"0' ^ *"* KJ Agendanr. Voorstelnr. Onderwerp 5 2008-038 Verordening

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Nijmegen 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier

DOC UMENT] gemeentelijk participatiedossier stimuleringsprogramma BORGINGS lokaal centraal 2006-2008 gemeentelijk participatiedossier Neder-Betuwe 1 Conclusies De Zorgbelangorganisaties Bron Kenniscentrum Sociaal Beleid Demografische gegevens (prognose)

Nadere informatie

Jaarplan 2016. Adviesraad Sociaal Domein 1 Maart 2016. Jaarplan 2016

Jaarplan 2016. Adviesraad Sociaal Domein 1 Maart 2016. Jaarplan 2016 Adviesraad Sociaal Domein 1 Maart 2016 Inhoudsopgave Inleiding 1. Adviesraad Sociaal Domein 1.1 Doelstelling 1.2 Leden 1.3 Organisatie 1.4 Aandachtsgebieden 2. 2.1 Interne organisatie 2.2 Externe contacten

Nadere informatie

Verordening cliëntenparticipatie gemeentelijk integraal gehandicaptenbeleid Maasbree 2007

Verordening cliëntenparticipatie gemeentelijk integraal gehandicaptenbeleid Maasbree 2007 Verordening cliëntenparticipatie gemeentelijk integraal Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Besloten door Deze versie is geldig tot

Nadere informatie

besluit: vast te stellen de Verordening Cliëntenparticipatie gemeente Heerde 2009

besluit: vast te stellen de Verordening Cliëntenparticipatie gemeente Heerde 2009 Raadsbesluit De raad van de gemeente Heerde; gelezen het voorstel van het college d.d. 13 oktober 2009; gelet op artikel 149 van de Gemeentewet, artikel 47 van de Wet werk en bijstand, artikel 12 van de

Nadere informatie

Wet tot wijziging van de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen Reactie van LOC Zeggenschap in zorg 12 november 2016

Wet tot wijziging van de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen Reactie van LOC Zeggenschap in zorg 12 november 2016 Wet tot wijziging van de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen Reactie van LOC Zeggenschap in zorg 12 november 2016 In dit document vindt u de reactie van LOC Zeggenschap in zorg op het wetsontwerp

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 21 november 2006, nummer: 06/911;

gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 21 november 2006, nummer: 06/911; De raad van de gemeente Emmen; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 21 november 2006, nummer: 06/911; gelet op de verplichting in artikel 11 en 12 van de Wet maatschappelijke ondersteuning

Nadere informatie

Participatie van niet-westerse migranten in Wmo-adviesraden

Participatie van niet-westerse migranten in Wmo-adviesraden Participatie van niet-westerse migranten in Wmo-adviesraden september 2010 - W. van der Heide, L.M. Sluys Tympaan Instituut Inhoud Inhoud blz 1 Inleiding 1 1.1 Aanleiding 1 1.2 Vraagstelling 1 1.3 Werkwijze

Nadere informatie

Zelftest clie ntondersteuning voor gemeenten

Zelftest clie ntondersteuning voor gemeenten Zelftest clie ntondersteuning voor gemeenten Aanleiding Op 16 oktober heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen die de regering verzoekt om een zelftest aan gemeenten aan te reiken die gemeenteraden,

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

Convenant Wmo adviesraad gemeente Schagen

Convenant Wmo adviesraad gemeente Schagen Convenant Wmo adviesraad gemeente Schagen Dit document bestaat uit: - convenant deel 1- Bepalingen - convenant deel 2- Werkafspraken met het college van burgemeester en wethouders Convenant deel 1 Bepalingen

Nadere informatie

Verordening Cliëntenparticipatie Participatiewet. Gemeente Kerkrade

Verordening Cliëntenparticipatie Participatiewet. Gemeente Kerkrade Verordening Cliëntenparticipatie Participatiewet Gemeente Kerkrade 2015 Vastgesteld door de raad van de gemeente Kerkrade in zijn vergadering van 17 december 2014 (raadsbesluit 14Rb096) Verordening Cliëntenparticipatie

Nadere informatie

C L I Ë N T E N P A R T I C I P A T I E W M O

C L I Ë N T E N P A R T I C I P A T I E W M O C L I Ë N T E N P A R T I C I P A T I E W M O Gemeente Duiven WMO-platform Duiven p/a Stichting Gehandicaptenraad Duiven Rubensstraat 48 6921 LW Duiven Tel. 0316-26 26 01 e-fax 084-754 92 35 Mail info@gehandicaptenraadduiven.nl

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Missie, visie en werkwijze Participatieraad

Missie, visie en werkwijze Participatieraad Missie, visie en werkwijze Participatieraad Doel: Bepalen van missie en visie met het oog op het vaststellen van de werkwijze in een werkgroepenstructuur. Inleiding: In mei 2008 nam de Gemeenteraad van

Nadere informatie