15 Financiële instrumenten 1501 a 1 191 Gekochte callopties d 250 991 Resultaat op callopties - 50 Aan 110 Bank d 300 2 191 Gekochte callopties d 280 d 530 d 250 Aan 991 Resultaat op callopties d 280 3 191 Gekochte callopties d 120 d 650 d 530 Aan 991 Resultaat op callopties d 120 4 110 Bank d 950 d 1.000 d 50 Aan 191 Gekochte callopties d 650 Aan 991 Resultaat op callopties - 300 b 1 192 Gekochte putopties d 850 992 Resultaat op putopties - 35 Aan 110 Bank d 885 2 992 Resultaat op putopties d 420 d 850 d 430 Aan 192 Gekochte putopties d 420 3 992 Resultaat op putopties d 430 d 430 d 0 Aan 192 Gekochte putopties d 430 c 1 193 Termijncontracten d 0 993 Resultaat op termijncontracten - 129 Aan 110 Bank d 129 2 193 Termijncontracten d 743 Aan 993 Resultaat op termijncontracten d 743 178 Hoofdstuk 15
3 993 Resultaat op termijncontracten d 1.241 Aan 193 Termijncontracten d 1.241 4 110 Bank d 1.000 193 Termijncontracten - 498 Aan 993 Resultaat op termijncontracten d 1.498 1502 a 1 Koerswijziging week 7 115 Valutatermijncontract d 3.000 300.000 x d 0,01 Aan 915 Resultaat valutatermijncontract d 3.000 Koerswijziging week 8 915 Resultaat valutatermijncontract d 6.000 300.000 x d 0,02 Aan 115 Valutatermijncontract d 6.000 Koerswijziging week 9 915 Resultaat valutatermijncontract d 9.000 300.000 x d 0,03 Aan 115 Valutatermijncontract d 9.000 2 115 Valutatermijncontract d 3.000 300.000 x d 0,01 Aan 915 Resultaat valutatermijncontract d 3.000 + 115 Valutatermijncontract d 9.000 Aan 110 Bank d 9.000 b Per saldo leed Librecht BV met de valutatermijntransactie een verlies van 300.000 x (d 1,45 d 1,42) = d 9.000. 1503 a Een financieel instrument is een overeenkomst die leidt tot een financieel actief bij de ene partij en een financiële verplichting of een eigen-vermogensinstrument bij de andere partij (Richtlijn 290.402). b De reële waarde berekenen we door de in de toekomst te betalen bedragen contant te maken. De hierbij te gebruiken interestvoet stijgt (hogere risico-opslag) naarmate het met de onderneming slechter gaat. En hoe hoger de interestvoet hoe lager de contante waarde van de in de toekomst te betalen bedragen, dus daalt de reële waarde van de verplichtingen. Hoofdstuk 15 179
c d Bij prijsstijging van de onroerende goederen mag deze bij waardering tegen verkrijgingsprijs niet ten gunste van de winst-en-verliesrekening worden gebracht. Bij daling van de marktrente neemt de reële waarde van de hypotheekschuld toe en deze toename moet ten laste van de winst-en-verliesrekening worden gebracht. IAS 32 regelt de Presentation ; gaat dus over de presentatie van financiële instrumenten. IFRS7 regelt de Disclosure ; gaat dus over de informatieverschaffing van financiële instrumenten. IAS 39 regelt de Recognition and Measurement ; gaat dus over de waardering en winstbepaling van financiële instrumenten. Omdat de eerste twee onderwerpen wat minder problemen opleveren dan het onderwerp waardering en winstbepaling van financiële instrumenten, zijn drie standards uitgebracht. Het derde en moeilijkste onderwerp werd het laatst geregeld. 1504 a De presentatie- en toelichtingsvereisten van IAS 32 en (ontwerp)richtlijn 290 zijn niet van toepassing op: belangen in groepsmaatschappijen en deelnemingen waarop invloed van betekenis wordt uitgeoefend; verplichtingen voortvloeiend uit pensioenaanspraken en soortgelijke regelingen; verplichtingen tot het verstrekken van opties aan werknemers en de daarmee verband houdende inkoop van eigen aandelen; verplichtingen uit hoofde van verzekeringscontracten. b Een hybride financieel instrument bevat zowel een eigen-vermogenscomponent als een schuldcomponent. IAS 32 eist een afzonderlijke classificatie van deze beide componenten in overeenstemming met de economische realiteit. Zo wordt bij uitgifte van converteerbare obligaties tegen een lagere rente dan de marktrente voor vergelijkbare niet-converteerbare obligaties geboekt: 110 Bank d... Aan 071 Converteerbare obligatielening d... (op te nemen onder het vreemd vermogen) Aan 043 Agioreserve -... (op te nemen onder het eigen vermogen) Het bedrag op rekening 071 is de contante waarde van de toekomstige rentebetalingen en aflossingsbedragen, waarbij het contantmaken gebeurt met behulp van de marktrentevoet. 180 Hoofdstuk 15
c Saldering (weergave als een nettobedrag) van een financieel actief met een financiële verplichting is volgens de Raad voor de Jaarverslaggeving verplicht, indien en voor zover: de rechtspersoon beschikt over een deugdelijk juridisch instrument om het actief en de post van het vreemd vermogen gesaldeerd en simultaan af te wikkelen, en de rechtspersoon het stellige voornemen heeft het saldo af te wikkelen. Dit is in overeenstemming met het algemene salderingsvoorschrift en geldt dus ook voor niet-financiële activa en verplichtingen (Richtlijn 115.305). 1505 a 115 Effecten d 12.000 d 242.000 d 230.000 Aan 975 Ongerealiseerde koersverschillen effecten d 12.000 192 Nog te ontvangen opbrengst effecten d 3.300 Aan 970 Opbrengst effecten d 3.300 b Gewijzigde saldibalans* Winst-en-verliesrekening Balans Nr. Rekening Debet Credit Debet Credit Debet Credit 115 Effecten d 242.000 d 242.000 116 Te betalen op aangekochte effecten d 30.000 d 30.000 117 Te vorderen op verkochte effecten 192 Nog te ontvangen opbrengst effecten - 3.300-3.300 970 Opbrengst effecten - 12.300 d 12.300 975 Ongerealiseerde koersverschillen effecten - 19.000-19.000 * Na verwerking van de voorafgaande journaalposten. c 1 3 januari 2008 116 Te betalen op aangekochte effecten d 30.000 Aan 110 Bank d 30.000 Hoofdstuk 15 181
2 4 januari 2008 115 Effecten d 2.600 d 45.000 d 42.400 Aan 975 Ongerealiseerde koersverschillen effecten d 2.600 + 117 Te vorderen op verkochte effecten d 45.000 Aan 115 Effecten d 45.000 7 januari 2008 110 Bank d 45.000 Aan 117 Te vorderen op verkochte effecten d 45.000 3 7 januari 2008 115 Effecten d 3.400 d 203.000 (d 242.000 d 42.400) Aan 975 Ongerealiseerde koersverschillen effecten d 3.400 1506 a 29 december 2007 115 Aandelen d 22.500 300 x d 75 Aan 116 Te betalen op gekochte aandelen d 22.500 31 december 2007 080 Herwaardering aandelen d 600 300 x (d 75 d 73) Aan 115 Aandelen d 600 3 januari 2008 116 Te betalen op gekochte aandelen d 22.500 Aan 110 Bank d 22.500 + 115 Aandelen d 900 300 x (d 76 d 73) Aan 080 Herwaardering aandelen d 900 182 Hoofdstuk 15
31 december 2008 115 Aandelen d 1.200 300 x (d 80 d 76) Aan 080 Herwaardering aandelen d 1.200 5 januari 2009 080 Herwaardering aandelen d 300 300 x (d 80 d 79) Aan 115 Aandelen d 300 + 117 Te ontvangen op verkochte aandelen d 23.700 300 x d 79 Aan 115 Aandelen d 23.700 + 080 Herwaardering aandelen d 1.200 (d 900 + d 1.200) (d 600 + d 300) Aan 980 Gerealiseerde waardeveranderingen aandelen d 1.200 6 januari 2009 110 Bank d 23.700 Aan 117 Te ontvangen op verkochte aandelen d 23.700 b Eindsaldo rekening 080 : d 600 (D) + d 900 (C) + d 1.200 (C) + d 300 (D) + d 1.200 (D) = d 0. 115 : d 22.500 (D) + d 600 (C) + d 900 (D) + d 1.200 (D) + d 300 (C) + d 23.700 (C) = d 0. 116 : d 22.500 (C) + d 22.500 (D) = d 0. 117 : d 23.700 (D) + d 23.700 (C) = d 0. 1507 a 1 Er is hier sprake van een fair value hedge, omdat de obligaties op de balans worden opgenomen. Door de transactie wordt dus het risico van waardeverandering van de balanspositie afgedekt. 2 Bij deze dekkingstransactie is sprake van een cash flow hedge, omdat de afgedekte positie nog niet op de balans voorkomt en het waarschijnlijk is dat de verwachte kasstroom zich zal voordoen. 3 Hier is sprake van een net investment hedge, omdat de hedge hier wordt gebruikt als dekkingsinstrument voor een deelneming die wordt beschouwd als een buitenlandse eenheid. Hoofdstuk 15 183
b 1 Balans per 1 januari 2007 Obligaties 2.600.000 x d 0,008151 = d 21.192,60 Winst-en-verliesrekening 2007 Verlies op obligaties 2.600.000 x (d 0,008151 d 0,007996) = d 403 Balans per 1 januari 2008 Obligaties 2.600.000 x d 0,007996 = d 20.789,60 Resultaat 2007 / d 403 Financiële verplichtingen - 0 Winst-en-verliesrekening 2008 Verlies op termijntransactie Winst op obligaties 2.600.000 x (d 0,008084 0,007996) = d 228,80 2.600.000 x (d 0,008084 0,007996) = d 228,80 Balans per 1 januari 2009 Obligaties 2.600.000 x d 0,008084 = d 21.018,40 Resultaat 2007 / d 403,00 Resultaat 2008-0,00 Financiële verplichtingen - 228,80 2 Balans per 1 januari 2007 Obligaties 2.600.000 x d 0,008151 = d 21.192,60 Winst-en-verliesrekening 2007 184 Hoofdstuk 15
Balans per 1 januari 2008 Obligaties 2.600.000 x d 0,007996 = d 20.789,60 Herwaardering 2.600.000 x (d 0,008151 d 0,007996) = / d 403 Resultaat 2007-0 Financiële verplichtingen - 0 Winst-en-verliesrekening 2008 Verlies op termijntransactie Winst op obligaties 2.600.000 x (d 0,008084 d 0,007996) = d 228,80 2.600.000 x (d 0,008084 d 0,007996) = d 228,80 Omdat hier sprake is van een fair value hedge worden de waardeveranderingen van de obligaties voor 2008 naar de winst-en-verliesrekening geleid. Balans per 1 januari 2009 Obligaties 2.600.000 x d 0,008084 = d 21.018,40 Ongerealiseerde waardeverandering / d 403,00 Resultaat 2007-0,00 Resultaat 2008-0,00 Financiële verplichtingen - 228,80 c Balans per 1 januari 2007 Winst-en-verliesrekening 2007 Rentebaten 208.000 x d 0,007996 = d 1.663,17 Balans per 1 januari 2008 Resultaat 2007 d 1.663,17 Financiële verplichtingen - 0,00 Hoofdstuk 15 185
Winst-en-verliesrekening 2008 Verlies op termijntransactie Rentebaten 208.000 x (d 0,008084 d 0,007996) = d 18,30 208.000 x d 0,008084 = d 1.681,47 Balans per 1 januari 2009 Resultaat 2007 d 1.663,17 Resultaat 2008-1.663,17 Financiële verplichtingen - 18,30 d Balans per 1 januari 2007 Winst-en-verliesrekening 2007 Balans per 1 januari 2008 Deelneming 2.600.000 x d 0,007996 = d 20.789,60 Koersverschillenreserve 2.600.000 x (d 0,008151 d 0,007996) = / d 403 Resultaat 2007-0 Financiële verplichtingen - 0 Winst-en-verliesrekening 2008 186 Hoofdstuk 15
Balans per 1 januari 2009 Deelneming 2.600.000 x d 0,008084 = d 20.018,40 Koersverschillenreserve d 403 + d 228,80* d 228,80** = / d 403,00 Resultaat 2007-0,00 Resultaat 2008-0,00 Financiële verplichtingen - 228,80 * Het valutaverschil op de effecten 2.600.000 x (d 0,008084 d 0,007996) = d 228,80. ** Het verlies op de termijntransactie 2.600.000 x (d 0,008084 d 0,007996) = d 228,80. e Balans per 1 januari 2007 Obligaties 2.600.000 x d 0,008151 = d 21.192,60 Winst-en-verliesrekening 2007 Verlies op obligaties 2.600.000 x (d 0,008151 d 0,007996) = d 403,00 Balans per 1 januari 2008 Obligaties 2.600.000 x d 0,007996 = d 20.789,60 Resultaat 2007 / d 403 Financiële verplichtingen - 0 Winst-en-verliesrekening 2008 Balans per 1 januari 2009 Obligaties d 20.789,60 Resultaat 2007 / d 403 Resultaat 2008-0 Financiële verplichtingen - 0 Hoofdstuk 15 187
1508 a 2007 1/1 077 -obligaties d 60.000 40.000 x d 1,50 Aan 110 Bank d 60.000 31/12 110 Bank d 2.960 5% van 40.000 x d 1,48 Aan 977 Rente-opbrengst -obligaties d 2.960 31/12 047 Herwaardering -obligaties d 800 40.000 x (d 1,50 d 1,48) Aan 077 -obligaties d 800 2008 31/12 110 Bank d 2.900 5% van 40.000 x d 1,45 Aan 977 Rente-opbrengst -obligaties d 2.900 31/12 047 Herwaardering -obligaties d 1.200 40.000 x (d 1,48 d 1,45) Aan 077 -obligaties d 1.200 b Balans per 31 december 2008 -obligaties d 58.000* Herwaardering -obligaties / d 2.000** * d 60.000 d 800 d 1.200 óf 40.000 x d 1,45. ** De waardeverminderingen van d 800 en d 1.200. c 31/12 110 Bank d 2.940 5% van 40.000 x d 1,47 Aan 977 Rente-opbrengst -obligaties d 2.940 31/12 077 -obligaties d 800 40.000 x (d 1,47 d 1,45) Aan 978 Waardeveranderingen -obligaties d 800 31/12 979 Waardeveranderingen -termijntransactie d 800 40.000 x ( d 1,47 d 1,45) Aan 149 Verplichtingen -termijntransactie d 800 188 Hoofdstuk 15
d Winst-en-verliesrekening over 2009 Waardeveranderingen -termijn- Rente-opbrengst -obligaties d 2.940 transactie d 800 Waardeveranderingen -obligaties - 800 Balans per 31 december 2009 -obligaties d 58.800* Herwaardering -obligaties d 2.000** Winst 2009-2.940** Verplichtingen -termijntransactie - 800** * 40.000 x d 1,47. ** Saldo winst-en-verliesrekening over 2009. e 1 De post Verplichtingen -termijntransactie verdwijnt door betaling via de bank van d 800. Journaalpost: 149 Verplichtingen -termijntransactie d 800 Aan 110 Bank d 800 2 Achteraf gezien had Cartrex BV de termijntransactie beter niet kunnen sluiten, omdat ze er d 800 verlies op heeft geleden. f 077 -obligaties d 400 40.000 x (d 1,48 d 1,47) Aan 978 Waardeveranderingen -obligaties d 400 110 Bank d 59.200 40.000 x d 1,48 Aan 077 -obligaties d 59.200 978 Waardeveranderingen -obligaties d 2.000 Aan 047 Herwaardering -obligaties d 2.000 g 31/12 110 Bank d 2.940 5% van 40.000 x d 1,47 Aan 977 Rente-opbrengst -obligaties d 2.940 Hoofdstuk 15 189
31/12 980 Waardeveranderingen -termijntransactie rente-opbrengst d 40 2.000 x (d 1,47 d 1,45) Aan 150 Verplichtingen -termijntransactie rente-opbrengst d 40 h Balans per 31 december 2009 Winst 2009 d 2.940 d 40 = d 2.900 Verplichtingen -termijntransactie rente-opbrengst - 40 i De post Verplichtingen -termijntransactie rente-opbrengst verdwijnt door betaling via de bank van d 40. Journaalpost: 150 Verplichtingen -termijntransactie rente-opbrengst d 40 Aan 110 Bank d 40 j Bij de vragen c en d ging het over de waardeveranderingen van de balanspost -obligaties (actief). De daarop aansluitende termijntransactie was een fair value hedge. Bij de vragen g en h hebben we geen balanspost waarop waardeveranderingen kunnen ontstaan. Het gaat in deze vragen over een toekomstige kasstroom (rente-opbrengst). De daarop aansluitende termijntransactie is een cash flow hedge. 190 Hoofdstuk 15