De kerk is beschermd als monument, KB 20 febr

Vergelijkbare documenten
Administratieve entiteit ANZEGEM Gemeente VICHTE Parochiekerk Sint-Stephanus & Theodoricus (Oudenaardestraat, z.nr.)

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Het orgel is beschermd als monument, KB 14.X Auteur instrument : Corneille Cacheux (F Arras) Bouwjaar : 1736

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Gemeente RUMBEKE Parochiekerk Sint-Godelieve

Gemeente KEIEM Parochiekerk Sint-Niklaas

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Gemeente SINT-JAN-TER-BIEZEN Parochiekerk Sint-Jan

Voorgeschiedenis Over het al dan niet aanwezig zijn van een orgel, en zijn historiek, in de oude kerk (dus vóór 1840) zijn geen gegevens voorhanden.

Gemeente BRIELEN Parochiekerk O.L.Vrouw ten Brielen

Administratieve entiteit KUURNE Gemeente KUURNE wijk Sint-Catharina Parochiekerk Sint-Catharina van Alexandrië (Sint-Katrienplein, z.nr.

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Administratieve entiteit RUISELEDE Gemeente RUISELEDE Kapel in het klooster der Zusters van O.-L.-Vrouw van VII Weeën (Bruggestraat 29)

Gemeente PASSENDALE Parochiekerk Sint-Audomarus

De kerk is beschermd als monument, MB 23.VII.1993.

Het gasthuis is beschermd als monument, MB 26.I.1987

Gemeente OOSTDUINKERKE Parochiekerk Sint-Niklaas

OOSTKAMP_DORPSGEZICHT KERK WAARDAMME BIJLAGE 8_INVENTARIS ORGEL

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Gemeente ZANDVOORDE Parochiekerk Sint-Bartholomeus

Het klooster is beschermd als monument, MB 26.I.1987

Dispositie (registerschakelaars op één horizontale rij)

Gemeente AVEKAPELLE Parochiekerk Sint-Michiel

Gemeente ADINKERKE Parochiekerk Sint-Audomarus

Gemeente BEVEREN aan de IJzer Parochiekerk Sint-Audomarus

Parochiekerk Sint-Leo & O.-L.-Vrouw Bezoeking

Administratieve entiteit ANZEGEM Gemeente ANZEGEM Parochiekerk Sint-Jan Baptist & Sint-Eligius (Dorpsplein, z.nr.)

De kerk is beschermd als monument, KB 28.V.2003

wijk TEN EDE (Ten Ede Dorp, z.nr.)

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Gemeente BOOITSHOEKE Parochiekerk Sint-Audomarus

Administratieve entiteit AVELGEM Gemeente WAARMAARDE Parochiekerk O.-L.-Vrouw Geboorte & Sint-Eligius (O.-L.-Vrouwstraat, z.nr.)

Gemeente DIKKEBUS Parochiekerk Sint-Jan Baptist

Administratieve entiteit KORTRIJK Stad KORTRIJK Parochiekerk Sint-Elooi (alias Sint-Eligius) (Overleiestraat)

ORGEL in de ned. herv. kerk te Grijpskerke

Stad POPERINGE Parochiekerk Onze Lieve Vrouw

Gemeente LANGEMARK Wijk MADONNA Parochiekerk O.L.Vrouw Onbevlekte Ontvangenis

Administratieve entiteit ANZEGEM Gemeente ANZEGEM Klooster der Zusters van de H. Vincentius (Kerkstraat 86)

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Parochiekerk Sint-Carolus

klavier

De kerk is beschermd als monument, MB 4.XII.2003

FLENTROP ORGELBOUW B.V. ZAANDAM

Gemeente ROESBRUGGE Parochiekerk Sint-Martinus

De kerk is deels beschermd als monument, KB 20.II.1939 (absissen & oude delen)

Administratieve entiteit TIELT Gemeente KANEGEM Parochiekerk Sint-Bavo (Kanegemdorp 1)

Gemeente LANGEMARK Parochiekerk Sint-Paulus

Gemeente DE PANNE Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw

Gemeente STAVELE Parochiekerk Sint-Jan's-Onthoofding

Informatie over het grote orgel en het koor positief in de Oude kerk van de Hervormde Gemeente te Barneveld.

Zaterdag 14 april 2018 Boxtel. Uitnodiging tot het maken van nieuwe composities voor. stem en orgel

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Technische fiche GC het Marca

Restauratie van. Het Proper-Orgel. van Me Hervormde kerk van Zweeloo

Parochiekerk Sint-Augustinus

Gemeente ZONNEBEKE Parochiekerk Onze Lieve Vrouw

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

HET ORGEL, EEN KENNISMAKING

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Haagse Orgel Kring Opgericht 10 November 1951

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Gemeente PERVIJZE Parochiekerk Sint-Niklaas & Sint-Catharina

Administratieve entiteit EEKLO Stad EEKLO Kloosterkerk van de voorm. paters Minderbroeders ("Paterskerk"), Markt 27

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

RAPPORT ORGEL IN DE KERK VAN DE H. NAAM JEZUS TE BROEKHUIZENVORST

Orgel Evangelisch-Lutherse Kerk Nijmegen

Organ Academy Maastricht 2014

Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland

Het orgel in de Grote of Sint Janskerk te Montfoort.

Administratieve entiteit DENTERGEM Gemeente WAKKEN Parochiekerk Sint-Petrus & Sint-Catharina (Wapenplaats)

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Gemeente WOESTEN Parochiekerk Sint-Rectrudis

DIEST Begijnhof Sint Catharinakerk

Wijk DE KLIJTTE Parochiekerk Onze Lieve Vrouw

HET HOOGHUYSORGEL te Dudzele

Gemeente SINT-JORIS Parochiekerk Sint-Joris

Stad IEPER Parochiekerk Sint-Jacob

Docenten: KEES VAN HOUTEN, orgel JOOST VERMEIREN (B), orgel en clavecimbel GERARD HABRAKEN, orgel

Het Orgel in de. St. Martinuskerk te Groningen. thans in de. St. Martinkirche te Beckum, Duitsland

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

Administratieve entiteit ROESELARE Stad ROESELARE Kerk van de Verenigde Protestantse Kerk van België (Jan Mahieustraat 21)

HERVORMDE WESTERKERK VAN EEKEN ORGELMAKER TE ERMELO TE HERWIJNEN

Van Dam Orgel te Oosterhesselen. wetenswaardigheden van een boeiend instrument

De beginselen van het registreren

Gemeente WULVERINGEM Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw

Gemeente HANDZAME Parochiekerk Sint-Adriaan

Gemeente KOEKELARE Parochiekerk Sint-Martinus

LESBRIEF MAARSCHALKERWEERDORGEL Dierendagproject 4 oktober 2012

Administratieve entiteit ZWEVEGEM Gemeente HEESTERT Parochiekerk Onze Lieve Vrouw Hemelvaart (Kerkomtrek, z.nr.)

De kerk (enkel toren en voorgevel) is beschermd als monument, KB 26.XI.1942 nota : het orgel staat niet onder de beschermde toren

Gemeente VINKEM (voormalige) Parochiekerk Sint-Audomarus

Het Orgel in de. Onze Lieve Vrouwe Geboortekerk te Bodegraafse Meije

FLENTROP ORGELBOUW B.V. ZAANDAM ORGELS TE KOOP FOR SALE / ZU VERKAUFEN. Hieronder presenteren wij enkele orgels die voor verkoop beschikbaar zijn.

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS

RESTAURATIEPLAN REMONSTRANTSE KERK

Administratieve entiteit ROESELARE Stad ROESELARE Kloosterkerk der paters Redemptoristen Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand

De kerk is beschermd als monument, KB 5.XII.1974.

Transcriptie:

VLAAMSE OVERHEID inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS Provincie West-Vlaanderen Administratieve entiteit MENEN Gemeente REKKEM Parochiekerk Sint-Niklaas Arrondissement Kortrijk (Moeskroenstraat, z.nr.) KERK In 1163 was er reeds sprake van een "ecclesia" in Rekkem. In 1658 werd de Romaanse kerk vernield door brand, aangestoken door Franse soldaten. Herstelling voltooid in 1664. In de loop van de 18 de eeuw werden een aantal kleinere volumes bijgebouwd. In de 19 de eeuw werd geconstateerd dat de kerk te klein was geworden; in 1835-37 werd het schip uitgelengd met twee traveeën en de voorgevel en het portaal gebouwd. Bij het eindoffensief van de Eerste Wereldoorlog (sept. 1918) werd de kerk sterk beschadigd; hersteld in 1919-1920. Restauratiewerken tussen 1947 en 1952. Ondanks de verscheidene verbouwingen door de eeuwen heen behield de kerk haar globale plattegrond uit de Romaanse periode. Zie ook https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/56295 De kerk is beschermd als monument, KB 20 febr. 1939. ORGEL Voorgeschiedenis Reeds in 1685 zou er een orgel aanwezig geweest zijn, doch verdere informatie hierover ontbreekt. Het werd door een totaal nieuw orgel vervangen in 1842. Huidig instrument Auteur oorspronkelijk orgel : Ch.L. van Houtte (Waregem) Bouwjaar : 1842 Wijzigingen : 1893 en 1902 wijzigingen door Th. & C. Delmotte (Doornik) 1920 herstelling (o.m. wegens oorlogsschade) door J. Anneessens (Menen) 1951 - herstelling door P. Anneessens (Menen) Restauratie : firma Loncke Orgelbouw (Zarren), 1978-1981

INSTRUMENT A. Beschrijving van de toestand vóór de restauratie Dispositie * In 1893 (vóór de wijzigingen) noteerde C. Delmotte de aangetroffen dispositie (cfr. Bibliografie, 6); het blijkt dat dit nog de originele dispositie van 1842 was. B. Restauratieverslag Een nieuw orgel werd gebouwd in 1842, door Charles-Louis van Houtte ( 1809-1865), orgelmaker te Waregem. Verbouwingen en wijzigingen werden aangebracht door de gebroeders Delmotte (Doornik), o.m. in 1893, door J. Anneessens (Menen) in 1920 en P. Anneessens in 1951. Daarna kwam het instrument totaal tot verval. Een restauratie werd uitgevoerd door de firma Loncke (Zarren) in 1978-1982. Geheel tegen de afspraken in met het bevoegde Bestuur voor Monumenten & Landschappen, werd hierbij een harde renovatie doorgevoerd die van weinig begrip getuigt voor het werk van Van Houtte. Zo werden o.m. de windlade vervangen door een grotere nieuwe, de originele zinken frontpijpen vervangen door nieuwe in tin, de originele grenen rugwand van de orgelkast vervangen door een nieuwe in eik etc. Bovendien werd hierbij een hoeveelheid authentiek materiaal (windlade, gedeelten mechaniek, pijpwerk, meubeldelen) vernietigd. Als ontwerper-deskundige bij deze werken trad op de heer Luc Lannoo (Brugge). Dispositie (volgens registeropstelling): Prestant [4'] Cornet [5 r] Bourdon [8'] Flute [4'] Doublette [2'] Nasard [3'] Quart Nasard [2'] Fourniture [3 r] Trompette bas [8'] Trompette sup [8'] Clairon [4', bas] Cromhorne sup [8'] manuaalomvang : C -c 4 (origineel!) pedaalomvang : C - c 1, aangehangen* * in origine was er waarschijnlijk geen voetklavier, of hoogstens een klein kistpedaal van 1 octaaf

deling bas/sup. : c 1 /c# 1 diapason : A = 435 Hz (bij 10 C) NOTA: de oorspronkelijke diapason lag veel lager, rond de 405 Hz (gebruikelijk bij Van Houtte); in originele open labialen zijn nu nog expressions (van Delmotte?) ongerestaureerd gelaten temperatuur : getemperde stemming Pijpwerk + front - de linkerhelft (frontaal bekeken) is de C-kant - in origine bevatten de torens zinken frontpijpen, met loden voet; deze zijn verdwenen en thans vervangen door tinnen pijpen - oud pijpwerk in de vlakke velden; hierin zijn er nietoriginele expressions (door latere toonverhoging) + houten pijpen - zijn zeer grondig gereinigd en opgeschuurd - de binnenzijde is met bolusverf ingestreken (Delmotte?) - de bovenranden zijn verstevigd met een perkamenten band (Loncke) - in origine waren de voorslagen opgespijkerd, thans geschroefd (Delmotte?) - de opsneden zijn waarschijnlijk verhoogd - de ronde (gedraaide) voeten zijn niet origineel (van Delmotte?) - op alle stoppen is een handgreep aangebracht (Loncke) - 16 pijpen van Bourdon en 4 van Flute, op banken binnenin de orgelkast tegen de zijwanden - opstelling : 01 03 05 07 09 11 13 15 17 19 1-12 = groot octaaf van Bourdon 13 = c0 van Bourdon 14 = c#0 " " 15 = d0 " " 16 = d#0 " " 17 = C van Flute 18 = C# " " 19 = D " " 20 = D# windlade 14 16 18 20 02 04 06 08 10 12

+ binnenpijpwerk - bij alle registers zijn de 5 kleinste pijpjes bijgemaakt (of gerecupereerd uit occasiemateriaal); zij waren door Delmotte weggenomen omdat rond 1900 een tessituur tot c 4 zinloos leek - het stemwerk is niet erg verzorgd - bij de restauratie had het pijpwerk in feite met een metaalvernis moeten beschermd worden - bij de tongwerken is er ter hoogte van het pijprooster reeds vorming van loodwit Cornet : gedeelde bank, origineel; de twee delen hebben gelijke afmetingen en zijn quasi tegen mekaar geplaatst; nu met een grenen stellage eronder; een aantal pijpjes is nieuw gemaakt, zij sluiten echter niet perfect aan qua mensuur - de voorzijde van elk laadje versmalt naar de discant toe : lengte van elk deel : 52,5 cm breedte L en R : c 19 cm breedte in midden : c 11,5 cm dikte pijpstok : 26 mm dikte rooster : 8 mm onderkant rooster bovenkant pijpstok : 7,3 cm de conducten naar de windlade zijn aangebracht onder het 8'-koor en staan geschrankt; het merendeel is nieuw er zijn veelvuldig verstevigings-soldeerstrepen aan de labia aangebracht het 8'-koor is gedekt, met verschuifbare hoeden de overige koren zijn open fluiten Prestant : bes bas in het front, verder 22 + 21 pijpen op de windlade; in de 9 + 9 grootste is de niet-originele expression behouden (de corpora zelf hebben dus vermoedelijk nog hun originele lengte) Bourdon : C - d# 0 zijn eiken gedekten, terzijde (cfr. supra); verder 23 + 22 metalen gedekten met verschuifbare hoed Flute : C - D# zijn eiken gedekten, terzijde (cfr. supra); verder 5 metalen gedekten met verschuifbare hoed en vervolgens 14 + 15 roergedekten in flesvorm, de roeren zijn door Loncke uitgelengd doch onregelmatig en waarschijnlijk niet lang genoeg; de 12 + 11 kleinste pijpen zijn wijde open fluiten, in de corpora is sporadisch een stem-insnijding aanwezig

Doublette : de 5 grootste staan in het front, in de uiterste zijveldjes; verder 28 + 28 pijpen op de lade, in de 9 + 10 grootste ervan is nog een niet-originele expression aanwezig Nasard : nieuw; gereconstrueerd naar de mensuur van de Flute 4'; 2 + 2 gedekten, 13 + 12 roergedekten in flesvorm, de 15 + 15 kleinste zijn wijde open fluiten Quarte de Nasard : nieuw; 13 + 13 roergedekten in flesvorm, de overige 18 + 17 zijn wijde open fluiten Fourniture : 3 koren, nieuw; samenstelling : C G c# 0 c# 1 c# 2 c# 3 * 1 1 1 /3 2 /3 1 2 /3 1 /2 1 /3 1 /2 2/3 2 2 /3 2 1 1 /3 4 2 2 /3 2 5 1 /3 4 2 2 /3 *er was in origine geen repetitie meer op c# 3, vgl. met het orgel van Houtave Trompette 8 : de grootste pijpen waren ooit zwartgeverfd (Delmotte?); bij de 6 + 5 grootste heeft de beker een nieuw bovenstuk in lood (was in origine in zink); verder originele bekers, bijna tot in de hoogste tonen van een expression voorzien (door Delmotte); in het hoogste octaaf zijn de expressions weer dichtgesoldeerd en zijn er ook 6 totaal nieuwe pijpen; de 19 + 18 kleinste pijpen hebben een beker in hoog tingehalte Clairon bas 4 : origineel, 13 + 12 pijpen; de 3 + 2 kleinste hebben een volledig tinnen beker; niet-originele expressions; de mensuur is enger dan die van de Trompet Cromhorne sup. 8 : lijkt qua constructie eerder op een trompet; tinnen bekers; de 5 kleinste zijn nieuw of uit recuperatiemateriaal gemaakt; alle oude pijpen waren ingekort en zijn bij de restauratie niet weer uitgelengd; bij de b 1 treedt metaalziekte op, de voet corrodeert compleet; bij de e 3 is er reeds ernstige aantasting Windlade - lade en pijproosters zijn volledig nieuw, Loncke; afmeting 193 cm x 76 cm (dit is meer dan de originele lade) - de originele lade had geringere afmetingen - de pijpstokken en steunbrillen van de frontpijpen zijn nieuw Tractuur - grotendeels nieuw

Windvoorziening - magazijnbalg in de voet van de orgelkast ORGELKAST Het meubel werd hard gerenoveerd (dit werk is niet door orgelbouwer Loncke uitgevoerd). Rugzijde : de deuren waren in origine in grenen, thans in eik; enkel de uitneembare middenstijl is nog oud; ook het dak was deels in grenen, thans nieuw in eik. HUIDIGE TOESTAND normaal bespeelbaar datum onderzoek : december 1997 ARCHIVALIA Bedrijfsarchief van orgelbouwer J. Anneessens ( 1876-1956), Benedictinessenstraat, Menen. (Archiefmappen ons ter inzage gegeven door dhr. P. Andriessen, huidig zaakvoerder.) In de map Reckem zijn volgende documenten aanwezig : 1) 24.02.1923 - brief van pastoor Plaetsier aan Anneessens Mijnheer Anneessens-Tanghe Vrijdag namiddag ll. ben ik naar Meenen gekomen om U te spreken over de werken en devis van den orgel maar ongelukkiglyk heb ik niemand t'huis gevonden. 1/ Mij dunkt dat het weder ongunstig is om dit werk nu te doen- Ik heb immers gehoord dat gij uw werk te Lauwe hebt moeten laten steken uit die reden. 2/ Ik zou willen een waarborg hebben voor verschillige jaren voor het gedane werk 3/ Voor het verplaatsen van den orgel de za blaasbalg, de zaak is te onderzoeken of het wel kan geschieden zonder ander nadeel wegens plaatsgebrek voor zangers of wegens zonnestralen. 4/ Besprekingen over 't werk zelve trouwens 'k zou geern den orgel geheel in order hebben van den 1 sten keer. Maandag kom ik nog eens naar Meenen, hoop ik, zou ik U kunnen vinden 't uwent omtrent 11 ½ u voormiddags. Onnoodig te schryven als er geen belet is. Beste groeten EPlaetsier pastor Reckem 2) s.d. (door Anneessens bijgeschreven "Reçu le 1-août 1923" - brief van pastoor Plaetsier aan Anneessens

Mynheer Anneessens, Waarschynlyk hebt gy vergeten dat gy my beloofd had in 't begin van April de herstelling van den kerkorgel van Reckem te ondernemen. Is het misschien dat gy te veel overlast zyt van werk? 't Was eerst vastgesteld dat gy den 5 Maart zou gekomen zyn en 't werk beginnen om te voltrekken den 17 sten Maart, maar op myne aanvraag, aangezien het slecht weder, was het voor 14 dagen uitgesteld geweest. Sedert dien heb ik niets ontvangen uwe aankomst meldende. Zyr zoo goed, Mynheer, my te zeggen of het mogelyk is, in de eerste dagen, dit werk aan te nemen want 't wordt noodig. In afwachting van een gunstig antwoord bied ik U myne beste groeten EPlaetsier pastor [in de marge bijgeschreven:] Uitvoering volgens devis vastgesteld 14 Febr. 1923. 3) 4.02.1925 - bestek/contract voor het installeren van een electro-ventilator [briefhoofd firma Anneessens] Parochiekerk van RECKEM. Electrieke Ventilateur. ooooo Tusschen Eerweerde Heer PLAETSIER, Pastor, handelende in naam der kerkfabriek, eenerzijds; en Jules Anneessens, orgelmaker te Meenen, anderzijds; is overeengekomen als volgt: Den orgelmaker verbindt zich een geruchtloozen ventilateur te leveren en te plaatsen. Hij zal in overvloed wind geven zelfs in volle spel. Hij zal komen van het Huis Meidinger, BAZEL, hij zal 1430 toeren per minuut draaien volgens courant triphasé, 220 volten, 50 perioden. Het placement zal zoo geschikt zijn dat, in geval er geen stroom is men onmiddelijk zonder eenige verandering kan blazen met het oud stelsel. Het leveren, plaatsen van ventilateur-dynamo-valve-verbinding van windbuizen enz.enz. is ten laste van den orgelmaker; het leveren en plaatsen van den electrieken draad tot aan de moteur is ten laste der kerkfabriek. Prijs voor bovenbeschreven werk TWEE DUIZEND ZES HONDERD VIJFTIG franken. Gedaan in dubbel te Meenen den 4 Februari 1925 Voor de kerkfabriek. Den orgelmaker. Edm Plaetsier pastor Jules Anneessens. Reckem 6 Febr. 1925. 4) 5.02.1925 - factuur van G. Meidinger (CH - Basel) voor levering van een ventilator met electro-motor; 1613 Bfr. 5) 16.04.1925 - prentkaart van pastoor Plaetsier aan Anneessens Mynheer,

Verschooning. Gy hebt my den voorstel gedaan van maar zes maanden na de instelling, onze zaak te regelen. Gelief bygevolg het bezoek uit te stellen tot later. 't Zal nogtans zoo lang niet duren. Beste groeten EPlaetsier past. 6) 18.04.1925 - kwijtschrift (met ontwaarde takszegels) van Anneessens voor 2.600 fr. & 1 doorslag van id. (zonder zegels) Ontvangen van de kerkfabriek van RECKEM de som van TWEE DUIZEND ZES HONDERD franken, voor het leveren en plaatsen van eenen electrieken ventilateur met alle toebehoorten. Meenen, den 18 April 1925. [bijgeschreven:] Voldaan 18.4.25 Jules Anneessens 7) 23.10.1925 - postkaart van zekere T. Landrieux (Rekkem) aan Anneessens Heer Anneessens, Ziehier het adres bekomen by mynheer Vuylsteke. Pater Cornelius. (familienaam Cyriel Gilliaert.) Klooster der Josephieten Leuven de naam der straat kent hy niet. Beste groeten T Landrieux BIBLIOGRAFIE 1) E. Vanthournout (pastoor) : Restauratie en verbouwing in Rekkem, in De Leiegouw, jg. XX/2, juni 1978, blz. 300-301 : In de Romaanse Sint-Niklaaskerk in Rekkem werd dinsdag 16 mei 1978 een aanvang gemaakt met een reeks verbouwings- en restauratiewerkzaamheden. Onder leiding van oegzldeskundige Luc Lannoo werd door een ploeg werklieden van orgelbouwer Loncke het laat-klassieke orgel ontmanteld. De zeshonderd en drie pijpen werden stuk voor stuk genummerd en opgeborgen. Het dossier van de restauratie en de rekonstruktie van het orgel is zijn administratieve rondgang nog aan het maken en het kan nog enige tijd duren vooraleer het orgel weer zijn klanken zal kunnen laten horen. De kosten werden geraamd op 2.068.000 fr. en door de Meense gemeenteraad op 28 januari 1977 gunstig geadvizeerd. Ondertussen worden het portaal en het oksaal volledig gesloopt. Er komt nu een glazen portaal. Zo wordt het interieur van de kerk onmiddellijk zichtbaar van in het portaal. Het oksaal wordt naar voren toe uitgebouwd en de orgelkast zal in de balustrade worden verwerkt. Zo krijgt het

orgel weer zijn oorspronkelijke vorm van 1842. Het orgel en de waarde ervan werden door de kommissie voor monumenten opgemerkt, toen de Rekkemse kerkfabriek een aanvraag tot restauratie had ingediend. Het orgel behoort tot een vrij zeldzame soort in de reeks van de nog bestaande bespeelbare en beschermde orgels in Vlaanderen. Gelijkaardige orgels treffen we aan in de St.- Petruskerk in Kaster, in Gijzelbrechtegem, Houtave, Booitshoeke en Schuiferskapelle. Het is een laat-klassiek orgel, een oorspronkelijke Van Houtte, naar de naam van de orgelbouwer Charles Louis Van Houtte uit Vichte (1809-1865). Het werd er in 1842 gebouwd, nadat de kerk in 1837 werd verlengd. In 1902 werd het orgel verbouwd door orgelbouwer Theophiel Delmotte uit Doornik. Toen werd niet zo nauw gelet op de oorspronkelijkheid en heel wat fouten werden vastgesteld; de orgelkast werd verplaatst naar het midden van het oksaal; vroeger was het ingebouwd in de balustrade. De speeltafel (klavier) werd vóór de orgelkast gebracht, oorspronkelijk was ze ingebouwd in de achterwand van de orgelkast. Het orgel werd tevens door Delmotte geromantizeerd. Het kleurregister werd verwijderd en opgevuld met twee grondstemmen van mindere kwaliteit. Na de oorlogsbeschadiging werd het orgel in 1920 hersteld door orgelbouwer Jules Anneessens uit Menen (1.385 fr). In 1951 werd het orgel geheel hersteld door Paul Anneessens uit Menen (61.000 fr.) en meteen voor een stuk kapot gemaakt. Enkele spelen werden aangevuld. De nieuwe blaasbalg werd aangebracht in de orgelkast zelf en de speeltafel werd vernieuwd. [afbeelding] : Oksaal en laat-klassiek orgel in de Sint- Niklaaskerk in Rekkem. Het orgel wordt ontmanteld en de (lelijke) balustrade gesloopt. Thans zal het orgel weer zijn vorm van 1842 krijgen en opnieuw ingebouwd worden in de balustrade. Heel wat technische wijzigingen dienen bij de restauratie uitgevoerd te worden : het vermeerderen van de tonen, van 56 naar 61 (klaviatuur), meer spelen dienen aangebracht, winddruk wordt verhoogd, originele stemming wordt weer bepaald, volledig nieuwe traktuur (registertraktuur en toetstraktuur). Registernamen : prestant 4 p., doublet 2 p., Nazard, Fourniture, Trompet 8 p., sup, Kromhoorn 8 p. sup, Ventiel, Cornet Bourdon 8 p., Fluit 4 p., Tierce, Trompet 8 p. bas, Klaroen 4 p. bas, Tremblant. Met deze restauratie krijgt het St.-Niklaaskerkje opnieuw een stuk van zijn historisch bezit terug. 2) E. Vanthournout (pastoor) : Het orgel van de St-Niklaaskerk te Rekkem, in Curtricke, nr. 72, jg. XVI, 1981, blz. 162-163.

3) inwijdingsprogramma d.d. 1981 (coll. Gabr. Loncke)

4) Ph. Despriet : De Zuidwestvlaamse parochiekerken, een duizendjarige geschiedenis, uitg. Archeologische Stichting voor Zuid-West-Vlaanderen; + Deel 2 (Kuurne tot Zwevegem), Kortrijk, 1983; blz. 315 : Reeds in 1685 was er een orgel; het instrument werd in 1842 vervangen door een laat-klassiek orgel, gebouwd door Charles Louis Van Houtte (1809-1865) uit Vichte; het werd in 1902 verbouwd door de Doornikse orgelbouwer Theophiel Delmotte, en als gevolg van opgelopen oorlogsschade in 1920 hersteld door Jules Anneessens uit Menen. Paul Anneessens gaf het instrument een beurt in 1951, en op 16 mei 1978 werd begonnen met een restauratie naar de oorspronkelijke vorm van 1842.(51) (51) RAK, KA Wev. 206, dekanale visitatie van 23 juli 1685; E. VANTHOURNOUT, restauratie en verbouwing in Rekkem, De Leiegouw, XXI, 300-301. + Deel 3 (Synthese), Kortrijk 1984; blz. 578-582, in 15. Orgel en Orgelbouwers

- blz. 579 [... ]; in 1969 voerde J. Loncke een orgelrestauratie uit in Emelgem en in 1978 werd hij daarmee in Rekkem belast. (E. VAN THOURNOUT, LG, XX, 1978, 300.) - blz. 580 Jules Anneessens uit Menen herstelde in 1920 het orgel van Rekkem en in 1928 plaatste hij een nieuw in Moorsele. Het Rekkemse instrument werd in 1951 hersteld door Paul Anneessens. (E. VANTHOURNHOUT, LG, XX, 1978,300.) - blz. 580 Charles Louis Van Houtte (1809-1865) was een orgelbouwer in Waregem; hij reinigde het instrument van Ooigem in 1834 en bouwde resp. in 1842, 1843 en 1844 orgels in Rekkem, Kaster en Damme; [... ] - blz. 581 Van Theofiel Delmotte is bekend dat hij resp. in 1902 en 1908 de orgels van Rekkem en Harelbeke verbouwde. 4) L. Lannoo : Het orgel van de Sint-Nicolaaskerk [te Rekkem], in De Leiegouw, jg. XXVI, 1984, blz. 372-379: Gedurende 12 jaar groeide het restauratiedossier van het orgel (Lot A) aan tot een stapel van ca. 5 cm papier, plannen niet inbegrepen. Gelukkig groeit het niet meer aan. Op 28 november 1981 om 15 uur werd het instrument na restauratie tijdens een vergadering ter pastorie weer overgenomen door de kerkfabriek, na officiële keuring door de provincie. In de ruimte voor opmerkingen bij het proces-verbaal stond precies één woord : Nihil. GESCHIEDENIS VAN EEN RESTAURATIEDOSSIER. Het eerste restauratiedossier (1-6-1969) was van de hand van orgelmaker Paul Anneessens (1917-1976) uit Menen. Terecht werd het dossier ontoereikend geacht. Uitvoering van dit dossier zou een in de loop van de geschiedenis gegroeide valse toestand bestendigd hebben. Daarom werd het dossier in de loop van het jaar 1975 grondig herzien door de bekende orgelspecialist A. Deschrevel (1913-1978). Ook dit dossier vond geen genade in de ogen van de "bevoegde" diensten in Brussel, nl. de Rijksdienst voor Monumenten en Landschappen. Op het voorstel van de bovenvermelde dienst om het dossier zelf uit te werken is de kerkfabriek niet ingegaan. Integendeel, ze vroegen de auteur van dit artikel het dossier verder aan te passen en uit te werken. Deze opdracht werd voltooid en ondertekend op 10-12- 1976. Op 14-10-1977 al liet bovenvermelde Rijksdienst weten niet akkoord te kunnen gaan met de voorgestelde restauratieplannen. Zes bladzijden opmerkingen dwongen de ontwerper nog eens twee bladzijden antwoord toe te voegen aan het dossier. Eén opmerking over de samenstelling van de fourniture, was zeker terecht. De andere opwerpingen waren o.i. minder gelukkig, zodat o.a. de rekonstruktie van het originele klavier onmogelijk werd. Recente vondsten in dit verband

kunnen dit enkel bevestigen. (1) (1) Het betreft het orgel van Slypskapelle dat dezelfde klaviatuur heeft als het orgel van Gijzelbrechtegem. Eigen opmetingen. [N.v.d.r. : Bedoelt L. Lannoo niet eerder Schuiferskapelle (Van Houtte-orgel) dan Slypskapelle (orgel Berger/Hooghuys)?] Zeven jaar na datum is dit dossier nog steeds niet goedgekeurd. Er is zelfs geen verdere korrespondentie over dit projekt bekend. Ondertussen werd het orgel gerestaureerd. De restauratieopdracht kwam van de goeverneur van de provincie West-Vlaanderen en werd uitgevoerd door de P.V.B.A Loncke uit Zarren, onder advies en begeleiding van ondergetekende. Ondertussen wordt deze restauratie in internationale kringen meer en meer geacht als een navolgenswaardig voorbeeld. Zonder al de voormelde perikelen zou dit instrument wellicht het enige origineel Van Houtte-instrument in West-Vlaanderen geworden zijn. Jammer genoeg kon dit niet 100 % gerealiseerd worden. CHARLES LOUIS VAN HOUTTE. [biografische nota] HET ORGEL VAN DE SINT-NIKLAASKERK IN REKKEM. De archivalia betreffende de verbouwingen van dit orgel uit 1842 beperken zich tot enkele droge mededelingen in het Liber memorialis van de parochie. (5) (5) Liber memorialis, E.H. D. Berat, pastoor van Rekkem, bezorgde ons deze gegevens. 1902 : Groote herstelling van den orgel. 1920 : Herstelling van orgel (beschadigd door 't geschot) aen J. Anneessens 1.385 f. 1951 : Het orgel wordt geheel hersteld door dhr. Paul Anneessens uit Menen. Enkele spelen worden aangevuld. De nieuwe blaasbalg werd aangebracht in de orgelkas zelf. Speeltafel vernieuwd : 61.000 f. Het resultaat van een eeuw onderhoud van dit instrument was in feite een bedroevende ontluistering. Het ergste gebeurde al bij de "Groote herstelling van den orgel" in 1902 : - de originele klaviatuur verdween ten gunste van een nieuwe losstaande speeltafel met balanstoetsen (i.pl.v. staarttoetsen) die, dank zij een uitbreiding van het doksaal vóór het orgel geplaatst kon worden, - de omvang van het instrument, oorspronkelijk 61 toetsen, werd gereduceerd tot 56 toetsen door het uitnemen van de hoogste pijpen van elk register, - de aliquoten, zo typisch voor de klankopbouw van elk orgel tot in de 19 de eeuw, werd vervangen door een salicional en een montre, teneinde het instrument aan te passen aan de vrij dubieuze smaak van het begin van deze eeuw, - een 20 ste -eeuwse zwembalg (6) in de orgelstoel verving de originele windvoorziening (vermoedelijk een magazijnbalg met 2 uitslaande vouwen), (6) Zwembalg : een houten balg met enkel een bewegend bovenblad dat met leer aan de balgbak bevestigd is.

- winddruk en stemming konden dan ook veranderd worden, waardoor het klankbeeld van het instrument in ongunstige richting omgebogen werd. Aangezien het bij de restauratie onmogelijk was het laatste, nog steeds niet goedgekeurde, dossier te volgen, werd besloten dit toch zo dicht mogelijk te benaderen. Wegens de financiële implikaties was dit niet altijd mogelijk. Het orgel werd opnieuw als balustrade-orgel ingebouwd in een nieuwe balustrade, wat automatisch inhield dat het doksaal totaal vernieuwd moest worden (lot B; wel goedgekeurd). Gezien het sterke vermoeden dat de frontpijpen niet meer origineel waren (zinklegering), werden ze vervangen door nieuwe pijpen in een hoge tinlegering. De oudere en wellicht originele samenstelling ervan werd wel gevolgd : x = loze pijp p = prestant d = doublette x D# C# x G d d p x x C# F D# p p p A x B c# 0 d# 0 x f 0 p p p p p x C D E [?] d d d [?] x C x D F# p p p e 0 x d 0 A# x G# E p p p p p [N.v.d.r. : In deze opsomming komt L. Lannoo aan slechts 33 frontpijpen; het zouden er moeten 34 zijn (5+5+7 + 7+5+5); is de c 0 van de prestant ergens vergeten? Volgens onze analyse zou er in het rechtse middenveld (C-kant) slechts één nietsprekende pijp zijn.] De verdeling is als volgt : 5 in het linkse zijveld, 5 in de linkse toren, 7 in het linkse middenveld, 7 in het rechtse middenveld, 5 in de rechtse toren en 5 in het rechtse zijveld. De dispositie of samenstelling van de spelen onderging eveneens een niet onbelangrijke wijziging : Toestand vóór de restauratie : Cornet V (vanaf cis') Prestant 4 Bourdon 8 Doublette 2 Flûte douce 4 Salicional 8 * Montre 8 * Trompette 8 bas en diskant ** Toestand na de restauratie : Cornet V (vanaf cis') Prestant 4 Bourdon 8 Doublette 2 Flûte 4 Nazard 2 2/3 Quart de Nazard 2 Fourniture III Trompette 8 bas en diskant

Clairon 4 bas ** Clarinette 8 diskant ** Clairon 4 bas Kromhoorn 8 diskant (tremblant) (ventil) * Pijpwerk van Delmotte (1902), gedeeltelijk geposteerd in de zijvelden. ** Deling tussen c' en cis'. In het totaal werden er 394 nieuwe pijpen gemaakt, 5 per register behalve voor Cornet (25), Prestant (23), Doublette (10), Trompette (6), Nazard (61), Quart de Nazard (61) en de Fourniture (183). Het hele orgel telt 842 pijpen, waarvan er 831 sprekend zijn. Volgens het laatste restauratiedossier moest de nieuw te bouwen fourniture een kopie worden van de Van Houttefourniture in het orgel van Houtave. Deze heeft de volgende zeer typische samenstelling : C 2/3 1/2 1/3 G 1 2/3 1/2 c 2 1 1/3 1 c' 2 2/3 2 1 1/3 c'' 4 2 2/3 2 N.v.d.r.: de hierboven opgegeven samenstelling van de Fourniture in het orgel te Houtave is niet juist: Houtave had in origine repetities op (C), G, c# 0, c# 1 en c# 2 Daar het laatste restauratiedossier niet gevolgd kon worden, werd de fourniture gereconstrueerd naar een niet-van Houttemodel, het meer klassieke schema : C 1 2/3 1/2 cis 1 1/3 1 2/3 cis' 2 1 1/3 1 cis'' 2 2/3 2 1 1/3 Ook voor de klaviatuur kon in deze omstandigheden niet gekozen worden voor de historisch juiste oplossing. Het werd voor het manuaal een rekonstruktie naar het klavier van Booitshoeke. Dit klavier is meer dan vermoedelijk geen Van Houtte-klavier. Wellicht werd het gebouwd na de Eerste Wereldoorlog. Beter ware geweest een rekonstruktie naar het voorbeeld van het manuaal van Gijzelbrechtegem. Hoewel dit instrument niet voorkomt in de door Grégoir gegeven werklijst van de orgelmaker, is het zeker dat hij er het Van Peteghem-orgel ombouwde en voorzag van een eigen klaviatuur. Het manuaal vertoont er in elk geval de typische konstruktiekenmerken van de toenmalige pianofortes. Het pedaal daarentegen is dan wel een rekonstruktie naar het pedaal dat aangetroffen werd bij het gedemonteerde orgel van Gijzelbrechtegem. Ook de windvoorziening is niet gerekonstrueerd naar een historisch voorbeeld. Er werd gekozen voor een moderne magazijnbalg met 1 uitslaande en 1 inslaande vouw en elektro-motor, maar zonder schepbalgen. Wellicht ware het beter geweest die te rekonstrueren naar het voorbeeld van de nog originele

windvoorziening in Booitshoeke (2 uitslaande vouwen). BESLUIT Al met al is deze restauratie geen onverdeeld sukses geworden. Er ontbreken o.i. nog enkele belangrijke elementen om dit instrument te kunnen bestempelen als een autentieke Charles Louis Van Houtte. Toch mogen we deze, aan de omstandigheden te wijten, gebreken niet overdrijven. Het belangrijkste is immers het klinkend resultaat en dat is dan ook buitengewoon geslaagd. We kunnen gerust stellen dat het instrument weer precies klinkt zoals zijn maker het bedoeld heeft. En wanneer men er de hand van de restaurateur toch meent in te kunnen herkennen, dan moet men aannemen dat elke ingreep in de geschiedenis van een instrument steeds zal getuigen van het vakmanschap en de kennis van de behandelende orgelmaker. 5) L. Lannoo & P. Peeters : Orgeln in der alten Grafschaft Flandern, ed. Merseburger 1211, D - Kassel, 1985 [Ars Organi, 1985, nr. 2]; zie blz. 50-52. 6) R. Servais : Les facteurs d'orgues Delmotte / Cent ans d'activités en Tournaisis rélévées par leurs archives (1821-1920), 2 vol., doctoraatsthesis, UCL (Louvain-la-Neuve), mei 1986; - in Deel I, blz. 300-301: REKKEM = Rechem Fl.Occ. (L-3) Constantin Delmotte établit un devis (le document n'est pas daté) "pour l'agrandissement réparation et relevage complet" de l'orgue de Rekkem. Rc R [de sigels zijn verwijzingen naar de resp. plaatsen in het Delmotte-archief] Le contrat de cette entreprise n'est pas conservé, mais le fait que le facteur ait payé les tuyaux commandés à cette occasion incite à penser que ce travail a bien été effectué, et permet d'avancer une date d'achèvement de la restauration: fin 1893 (c'est en effet en juin 1893 que les tuyaux furent commandés). Lt 7 Lc 7/248 Constantin Delmotte prit note de la composition de l'orgue avant ses propres travaux: Rc R Cornet Prestant Bourdon Doublette Flûte Nazard Quarte de nazard Fourniture Trompette b+d

Clairon b Cromorne d Les travaux de Constantin ont consisté en l'installation d'un nouveau soufflet "à pompes réservoir système Cummins", en la construction d'une console "placée sur le devant de l'orgue", la réparation "du sommier et des tuyaux", et des modifications à la composition de l'instrument: un nouveau jeu de montre te un nouveau salicional. L'instrument se présente donc comme suit, après le passage de Constantin: Rc R Cornet Pédale Montre 8 en tirasse Prestant 4 Bourdon 8 Salicional 8 Flûte 4 Doublette 2 Trompette 8 Clairon b 4 Cromorne d 2 Lc 7/265 R1 R Lc 10/173

ICONOGRAFIE K.I.K. (Brussel), afd. Fototheek, a) cliché B36911 (1942), zicht naar het doksaal KIK-IRPA, Brussel

b) cliché M53997 (1970), orgel KIK-IRPA, Brussel