Opzet Participatiepool Aanleiding In het sociaal akkoord zijn overheid en sociale partners overeengekomen om de komende jaren 100.00 mensen met een beperking in bedrijven en 25.000 mensen met een beperking bij de (semi)overheid te plaatsen. Uitgangspunt is duurzame plaatsing en geen verdringing. Het moet gaan om echt werk, geen gesubsidieerde arbeid. Het eerste vraagstuk is hoe die afspraken het beste te realiseren zijn. Werkgevers geven aan wel te willen investeren in deze groep, maar twijfelen of zij hen een vast contract willen en/of kunnen aanbieden. De trend op de arbeidsmarkt is immers flexibilisering van de arbeidsrelaties. Juist voor mensen met een beperking, met een meer dan precaire positie op de arbeidsmarkt, is zekerheid van groot belang. Zij kunnen immers niet snel schakelen van werk naar werk, beschikken over minder goede startkwalificaties etc. De uitdaging is hoe (werk)zekerheid te combineren met de vraag naar flexibele inzetbaarheid. Een tweede vraagstuk is dat bedrijven het lastig vinden in hun eentje participatiebanen te creëren, van grotere tot kleinere bedrijven. Zij zijn vaak van goede wil, maar weten niet goed hoe het juiste aanbod aan te boren, welk werk voor participatiebanen geschikt is of het proces van aannemen en begeleiden te sturen. Een derde vraagstuk betreft het draagvlak voor participatiebanen op de werkvloer en bij het management. Een van de lessen uit onder meer een verkenning naar de mogelijkheden om mensen met een beperking duurzaam aan de slag te helpen bij Universitaire Medische Centra, een initiatief van Abvakabo FNV en de werkgevers, is dat draagvlak essentieel is om duurzame werkgelegenheid voor mensen met een beperking te organiseren. In de kern betreft het een spanningsveld tussen krappe budgeten en investeren in extra werkgelegenheid voor mensen met een beperking. Het is ook een kwestie van lange adem om de juiste combinaties te vinden, waarbij de vraag naar werk van de organisaties gekoppeld kan worden met de mogelijkheden van mensen met een beperking. Wil duurzame werkgelegenheid ontstaan moet het gecreëerde werk toegevoegde waarde hebben. Gesubsidieerde banen blijken vaak zolang te bestaan als de duur van de subsidie en lijken vaak niet te resulteren in duurzame werkgelegenheid. En dat is, zoals opgemerkt, juist wat mensen met een beperking nodig hebben. Veel van hun mogelijkheden betreffen werkzaamheden in de ondersteunende en faciliterende diensten, zoals catering, schoonmaak, groen, repro en gebouwen onderhoud etc. In principe zijn er veel mogelijkheden, ook voor functiecreatie. Veel van deze werkzaamheden zijn in deeltijd en veel is momenteel uitbesteed aan derde organisaties. 1
Participatiepool De hiervoor beschreven vraagstukken zijn op te lossen middels een specifieke arbeidspool, de participatiepool, gericht op het uitvoeren van elementaire taken en werkzaamheden in een beperkt gebied, zoals een bedrijven- of universiteitsterrein. Een gebiedsgerichte arbeidspool, met als doel het faciliteren van participatie van mensen met een beperking. Met een participatiepool wordt een verbinding gelegd tussen de vraag van verschillende werkgevers naar flexibele inzet van medewerkers, ook in de facilitaire diensten, en de behoefte aan duurzame werkgelegenheid van mensen met een beperking. De participatiepools stellen zich ten doel om hun eigen werknemers tegen kostendekkende vergoeding ter beschikking te stellen aan derden. De vorm en het eigenaarschap kan/moet variëren met het doel van de pool. Naast coöperaties zijn er inmiddels stichtingen en Social Enterprises in alle soorten en maten. Uit onderzoek naar de juridische vormen van pools van de Janze Hogeschool blijkt de coöperatie veruit favoriet maar de juridische vorm, aldus de onderzoekers, is een afgeleide van de doelen van de pool (Petra Oden e.a. Arbeidspools door ondernemers: juridische vormgeving en ervaringen in de praktijk, Groningen 2015). De deelnemende organisaties in het gebied kunnen een deel van hun elementaire taken onderbrengen in de participatiepool, schoonmaak en andere facilitaire bedrijven, reintegratiebedrijven en uitzendbureaus kunnen deelnemen en ook sociale partners en/of gemeenten. De werknemers worden op basis van een (vast) arbeidscontract in de participatiepool opgenomen en afgevaardigd op basis van een uitzendovereenkomst met de inlener. Voordelen De voordelen van de participatie pools zijn dat: medewerkers flexibel inzetbaar zijn; werkzaamheden uitvoeren worden tegen een passend salaris; medewerkers (werk)zekerheid hebben en houden, biedt zekerheid aan mensen in een kwetsbare positie. Ze blijven in dienst bij de pool en zijn minder kwetsbaar voor de schommelingen van de markt. Medewerkers kunnen voor verschillende werkgevers werken, gelijk of volgtijdelijk; bedrijven tonen maatschappelijke betrokkenheid, op een manier die ook zakelijk verantwoord is; 2
structureel, periodiek en projectmatig werk binnen een klein gebied zoals een brainport of universiteitsterrein efficiënt aangestuurd en uitgevoerd kan worden; combinatiefuncties/duobanen arbeidsrechtelijk en organisatorisch makkelijker zijn te organiseren via een pool; werknemers goed voorbereid kunnen worden op het uit te voeren werk, volgen een training en opleiding en worden begeleid; er is voor leidinggevenden en HR-functionarissen deskundigheid van de doelgroep binnen handbereik. Poolconstructies Dergelijke poolconstructies, veelal rechtspersonen zonder winstoogmerk, zijn niet nieuw. Er zijn hierop al joint-ventures ontstaan, onder meer in de schoonmaak en de groenvoorziening. Jointventures tussen het reguliere bedrijfsleven en Sw-bedrijven, met als doel om de Sw-ers in een zo regulier mogelijke omgeving te laten werken. Voor de Sw betekent het een waarborg voor continuïteit en bedrijfsmatiger opereren. Voor het bedrijfsleven gaat het om een verbreding van de markt en het arbeidspotentieel. Wij stellen voor om via de vorming van een gebiedsgerichte participatiepool tussen verschillende bedrijven en bijvoorbeeld Sw-bedrijf/gemeente, mensen uit de particpatiedoelgroep op te leiden voor banen bij de deelnemende bedrijven. Door deelname aan een pool voldoen de deelnemende bedrijven aan de eisen van de participatiewet. Utrecht Science Park Een gebied waar een dergelijke pool met succes gestart zou kunnen worden is op het Utrechtse Scjence Park (USP) waar dag dagelijks ruim 25.000 mensen werkzaam zijn. Van hooggespecialiseerd werk, (top)onderzoek tot elementaire werkzaamheden in de groenvoorziening, catering. Het USP kent ook een campus waardoor er naast zorg, onderwijs ook sport, ontspanning en winkels zijn. Kortom een gebied met een zeer diverse werkgelegenheid, geconcentreerd in een duidelijk afgebakende regio. Voor Utrecht het hart van de kenniseconomie die ook veel mogelijkheden biedt voor duurzame werkgelegenheid voor mensen met een beperking. Essentieel voor het succes is dat de vanuit de vraag van werkgevers gewerkt moet worden. De pool moet een antwoord bieden op een echte vraag en dus ook zwarte cijfers kunnen schrijven. Hoofdrolspelers van het USP zijn de Universiteit Utrecht (UU), Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU) en de Hogeschool Utrecht (HU). Alle drie de partijen hebben afspraken gemaakt of zijn via de cao gebonden aan het werk bieden aan mensen met een arbeidsbeperking. In de cao s van de 3
Universiteiten en de Hogescholen zijn afspraken gemaakt over het duurzaam aan de slag helpen van mensen met een beperking. Gezien hun omvang zullen zij jaarlijks circa 12 respectievelijk 7 banen moeten invullen. Het UMCU heeft aangegeven jaarlijks ongeveer 23 banen te realiseren (afspraken in VSO verband). In totaal moeten/willen deze partijen ieder jaar minimaal 41 banen realiseren. De pool zou daar een goede bijdrage aan kunnen leveren door een deel van het werk dat nu wordt uitbesteed onder te brengen in een gezamenlijke pool en gemeenschappelijke werkzaamheden door deze pool te laten uitvoeren. Te denken valt aan bijvoorbeeld de openbare groenvoorziening, ondersteuning catering en andere facilitaire werkzaamheden, maar ook specifieke werkzaamheden zoals het college klaar maken van hoorcollegezalen (naar analogie van de Universiteit van Amsterdam waar Pantar dit met medewerkers van de universiteit dit al met succes doet). Welke werkzaamheden en de precieze vorm moeten nader uitgezocht worden maar dat er kansen liggen om een succesvolle sociale onderneming te bouwen is evident. Stappen Welke stappen moeten gezet worden om een dergelijke pool te bouwen? Een eerste stap is het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek om daarmee draagvlak te organiseren bij de drie belangrijkste werkgevers in het gebied: het UMCU, de UU en de HU. Zij moeten bereid zijn mee te bouwen en werkzaamheden onder te brengen in de pool. Onderdeel van dit haalbaarheidsonderzoek is onder meer het inventariseren van de werkzaamheden (wat voor werkzaamheden, hoeveel, specifieke werkzaamheden voor een van de partijen et.) en hoeveel werk in een dergelijke pool kan worden ondergebracht. Is er voldoende werk in het Science Park om een participatiepool van enige omvang op te zetten? Verder moet de vorm nader onderzocht worden. Welke partijen zijn bij een pool betrokken, wie zijn eigenaren, moeten en zo ja hoe ook bijvoorbeeld schoonmaakbedrijven cateraars etc. bij deze pool betrokken zijn etc. Onderdeel van het organiseren van draagvlak is een verkenning naar de mogelijkheden en naar het volume van werkzaamheden dat door een dergelijk pool gedaan kan/moet worden. De deelnemende bedrijven en instellingen brengen het werk in de participatiepool in. Het kan daarbij gaan om werk dat voor alle deelnemende bedrijven en instellingen in het gebied relevant is, zoals het gemeenschappelijk onderhouden van het buitengebied (groenvoorziening, schoonmaak), identieke werkzaamheden (catering, schoonmaak, facilitaire diensten etc.). Maar ook specifieke werkzaamheden. Het haalbaarheidsonderzoek moet resulteren in een goede business case die partijen instaat stelt een duidelijk keuze te maken en commitment af te geven. Met welke businesscase (inkomsten en uitgaven) wordt de participatiepool haalbaar? Naar welke (juridische en organisatorische) vorm van de participatiepool gaat de voorkeur uit? Welk commitment moeten welke partijen afgeven voor de participatiepool? Welke financiële en 4
andere voor- en nadelen, en risico's zijn er voor de in de participatiepool deelnemende bedrijven/instellingen? Welke maatregelen zijn er te nemen om de geconstateerde risico's te beheersen? Met welk groeimodel (soort en hoeveelheid werk) is de participatiepool haalbaar? Daarbij wordt ook gekeken naar de instrumenten die ingezet kunnen worden vanuit Swbedrijf/gemeente, zoals loonkostensubsidie Als de drie partijen zich willen verbinden aan een dergelijke pool kan gestart worden met kwartiermaken en verder. Zie het onderstaande stappenschema Haalbaarheidsstudie Kwartiermaken Inrichting CV Participatiepool Werkcreatie Matching Begeleiding 5