Inleiding 9 1. Ambitieus besturen in moeilijke tijden 11 1. Grijzer, groener, gekleurder 13 2. Energie en klimaatverandering 14 3. Financiële zorgen 15 4. Inhoudelijke toekomsten 18 5. Bestuurlijke vernieuwingen 18 6. Politieke versterking 22 2 Ambitieus besturen vertaald naar lokaal vrijetijdsbeleid 27 1. Inleiding 29 2. Vergrijzing 29 3. Vergroening 30 4. Verkleuring 30 5. Verdunning 31 6. Individualisering 32 7. Digitalisering 32 8. Dualisering 34 9. Duurzaamheid 35 10. Financiële zorgen 36 3 De integratie van vrijetijdsbeleid in het gemeentelijk meerjarenplan 1. Het meerjarenplan: een nieuw verplicht beleidsinstrument 39 41 1.1. Aandacht voor de gemeentelijke context 41 1.2. Het gevaar van verkokering 42 1.3. Inclusief werken 43 3
1.4. Integraal werken 43 2. De terminologie m.b.t. het meerjarenplan toegelicht 44 2.1. Strategische en operationele doelstellingen 44 2.2. Visie en missie 46 2.3. Nieuw en regulier beleid 47 2.4. De beleidscyclus 47 2.5. Bestuurlijke relaties 49 3. Onderdelen van het meerjarenplan 49 3.1. De strategische nota 50 3.2. De financiële nota 50 3.3. Beleidsdoelstellingen 50 3.4. Beleidsprioriteiten 51 4. Wettelijke deadlines 52 5. Tot slot: een aantal bezorgdheden 53 4 Van bestuursakkoord tot indicator: de strategische cyclus voor vrijetijdsdiensten in de praktijk 1. Aannames of premissen 55 57 1.1. De stad of gemeente is niet maakbaar 57 1.2. Het bestuursakkoord als alfa: het primaat van de politiek 58 2. Integraal denken 60 2.1. Aan de slag met het bestuursakkoord 60 2.2. Nummering en taakdeling 61 2.3. Thema s en doelstellingen operationaliseren 63 2.4. Regulier beleid en werking 64 3. Prioritair, strategisch, horizontaal, tactisch of facilitair: doelstellingen met (maatschappelijke) effecten als gevolg 65 3.1. Het onderscheid 65 3.2. Het maatschappelijk effect 67 4. Werken aan de doelstellingenboom 69 4.1. Nagestreefde doelstellingen in de actieplannen: hier tellen de resultaten 69 4
4.2. Operationele doelstellingen, acties, projecten, processen, optimalisaties, ondersteuning en verbeteringen: hoe we wat gaan doen 72 4.3. Bouwstenen voor een balanced scorecard 74 5. Budgetteren conform de BBC-logica 75 5.1. Acties koppelen aan budgetten 75 5.2. Lokale beleidsdomeinen koppelen aan Vlaamse beleidsvelden 77 5.3. Goedkeuring door college en gemeenteraad, feedback door adviesraad 78 6. Integraal handelen 79 6.1. Wie stuurt, wie werkt samen met wie, wie voert uit? 79 6.2. HR-beleid 81 7. Enkele praktijksuggesties ter afronding 82 7.1. Haakjes en ogen voor integratie en interactie op een tweede niveau 82 7.2. Alle goede ideeën die te laat komen: hoe bijsturen? 83 7.3. Het bestuursakkoord als omega: rapporteren en sturen aan de hand van slimme indicatoren 84 8. Bibliografie 85 5 Cultuurbeleid integreren in het lokaal strategisch meerjarenplan. Een kwestie van gedeelde visies en gedragen strategische rollen Inleiding 87 89 1. Stap 1: Wat zijn de strategische percepties en ambities van het lokale bestuur? 91 2. Stap 2: Wat zijn de alternatieve strategische rollen voor de eigen cultuurdienst of -huis? 93 3. Stap 3: Wat zijn onze eigen strategische percepties en ambities en zo de nagestreefde strategische rollen? 97 4. Stap 4: Wat impliceren deze strategische rollen voor concrete doelen en acties? 103 5. Conclusie 104 6. Bibliografie 105 5
6 Bouwstenen en modellen voor het toekomstige sportbeleid 1. Inleiding 107 109 2. Vijf essentiële sportieve bouwstenen 109 2.1. Sportinfrastructuur 110 2.2. Sportparticipatie 111 2.3. Sportclubs 111 2.4. Gezondheid en sport als middel 112 2.5. Doelgericht en deskundig 113 3. Modellen voor lokaal sportbeleid 114 3.1. Vier actuele modellen uit Nederland (VSG) 114 3.2. Kijk 2: enkele Vlaamse modellen 119 4. Lessen voor de praktijk in mijn gemeente 120 7 Introductie tot de gemeentefinanciën en de beheers-en beleidscyclus voor niet-specialisten 1. Vooraf 123 125 2. Strategische meerjarenplanning 125 2.1. Totstandkoming van het meerjarenplan 127 2.2. Structuur van het meerjarenplan 127 2.2.1. De strategische nota 128 2.2.2. De financiële nota 128 2.2.3. Toelichting bij het meerjarenplan 129 2.3. Looptijd van het meerjarenplan 130 2.4. Aanpassing aan het meerjarenplan 131 2.5. Toezicht 132 3. Budget 132 3.1. Kenmerken 132 3.2. Budgethouderschap 134 3.3. Budgetsprincipes 134 3.4. Totstandkoming van het budget 136 3.5. Structuur van het budget als beleidsdocument 137 3.5.1. De beleidsnota bij het budget 137 3.5.2. De financiële nota van het budget 138 3.5.3. Toelichting bij het budget 140 6
3.6. Toezicht 140 3.7. Laattijdige budgetten voorlopige twaalfden 140 3.8. Interne kredietaanpassingen en budgetwijzigingen 141 3.8.1. Budgetwijziging 141 3.8.2. Interne kredietaanpassing (IKA) 142 4. Uitvoeren en registreren 143 4.1. De boekhouding: algemeen 143 4.1.1. Budgettaire boekhouding 144 4.1.2. Algemene boekhouding 146 4.2. Uitgavencyclus 150 4.3. Ontvangstencyclus 152 5. De jaarrekening 153 5.1. Totstandkoming van de jaarrekening 154 5.2. De jaarrekening op de gemeenteraad 154 5.3. De jaarrekening als document 155 5.3.1. De beleidsnota van de jaarrekening 155 5.3.2. Financiële nota van de jaarrekening 156 5.3.3. Samenvatting van de algemene rekeningen 156 5.3.4. Toelichting bij de jaarrekening 158 5.4. Toezicht op de jaarrekening 159 5.5. Analyse op de jaarrekening 160 8 Uitgewerkte cases in integraal vrijetijdsbeleid 161 Inleiding 163 1. Case 1: Kindvriendelijke gemeente 164 2. Case 2: Duurzame gemeente 167 3. Case 3: Ondersteuning verenigingen 171 4. Case 4: Gezonde gemeente 174 5. Case 5: Levenslang en levensbreed leren 178 6. Case 6: Gelijke participatiekansen 181 7. Case 7: Vitale wijken 185 9 Meer weten? 189 Nuttige weblinks 191 7