Individueel pensioensparen

Individueel pensioensparen Sparen voor extra pensioen Meer weten? Hoeveel extra pensioen krijgt u? 8 Hoe werkt beleggen? 5 Uw keuzemogelijkheden 6 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 Wat is Individueel Pensioensparen Goed om te weten Zo neemt u deel 10 4 9

2 KPN pensioen

De pensioenregeling Een korte uitleg Als medewerker van kpn bouwt u pensioen op bij Pensioenfonds kpn. Daarnaast kunt u ervoor kiezen om extra pensioen op te bouwen via Individueel Pensioensparen. Hierbij wordt een deel van uw brutosalaris voor u belegd. Let wel, de risico s die u bij beleggen loopt, zijn geheel voor uw rekening. Vragen? Uw beleggingsmogelijkheden Bij de vrijwillige regeling Individueel Pensioensparen kunt u sparen voor extra ouderdomspensioen en extra partnerpensioen. U bepaalt zelf op welke manier uw geld wordt belegd. Bij Pensioenfonds kpn heeft u de keuze uit twee beleggingsmogelijkheden: de Life Cycle en Vrij Beleggen. De Life Cycle maakt voor u een leeftijdsgebonden afweging tussen een (maximaal) rendement en een beheerst risico. Bij Vrij Beleggen maakt u zelf een keuze uit zeven verschillende beleggingsmixen. Beleg zelf voor extra ouderdomspensioen Heeft u na het lezen van deze brochure nog vragen over uw beleggingsmogelijkheden of wilt u meer informatie? Kijk dan op de website of neem contact met ons op. U kunt ons van maandag tot en met vrijdag van 09.00-17.00 uur bereiken via telefoonnummer (050) 582 79 00 of stuur een e-mail naar pensioendesk@kpnpensioen.nl. Houd uw pensioennummer bij de hand als u belt of mailt, zodat wij u beter van dienst kunnen zijn. Pensioenfonds KPN Postbus 501 9700 AM Groningen pensioendesk@kpnpensioen.nl Kijk voor meer informatie over uw beleggingsmogelijkheden en de Profielwijzer op Individueel Pensioensparen 3

Individueel Pensioensparen Uw opties Bouwt u pensioen op bij Pensioenfonds kpn? Dan mag u meedoen aan Individueel Pensioensparen. Bij deze regeling kunt u een deel van uw bruto salaris in één van de twee beschikbare modules beleggen en op deze manier sparen voor extra ouderdomspensioen en/of extra partnerpensioen. Module extra ouderdomspensioen Bij de eerste module kunt u extra ouderdomspensioen opbouwen over een deel van uw variabele loon (in de kpncao leest u welke beloningen hieronder vallen). Uw pensioengegevend salaris en de variabele beloning mogen samen niet hoger zijn dan 100.000 euro. In het overzicht hieronder ziet u welk percentage van uw variabele beloning standaard als pensioenpremie in deze module wordt gestort. Vindt u dit standaardbedrag te hoog? Dan kunt u een ander maximumbedrag opgeven. Module extra partnerpensioen Bij Individueel Pensioensparen kunt u ook kiezen voor de module waarin u extra partnerpensioen opbouwt. Op het moment dat u met pensioen gaat, wordt het pensioenkapitaal omgezet in partnerpensioen. U kunt het partnerpensioen op uw pensioendatum ook laten omzetten in extra ouderdomspensioen. Bijvoorbeeld als u geen partner (meer) heeft. Tot de pensioendatum is het echter een partnerpensioen en gelden de wettelijke bepalingen voor partnerpensioen. In het overzicht hieronder ziet u welk percentage van uw pensioengrondslag u maximaal mag inleggen. Leeftijd Percentage van het variabele loon Leeftijd Percentage van de pensioengrondslag t/m 19 jaar 3,4% 20 t/m 24 jaar 3,9% 25 t/m 29 jaar 4,7% 30 t/m 34 jaar 5,8% 35 t/m 39 jaar 7,0% 40 t/m 44 jaar 8,6% 45 t/m 49 jaar 10,4% 50 t/m 54 jaar 12,8% 55 t/m 59 jaar 15,8% 60 t/m 64 jaar 19,6% 65 t/m 66 jaar 23,0% t/m 19 jaar 0,0% 20 t/m 24 jaar 0,3% 25 t/m 29 jaar 0,4% 30 t/m 34 jaar 0,4% 35 t/m 39 jaar 0,5% 40 t/m 44 jaar 0,6% 45 t/m 49 jaar 0,7% 50 t/m 54 jaar 1,0% 55 t/m 59 jaar 1,1% 60 t/m 64 jaar 1,4% 65 t/m 66 jaar 1,6% Moeilijke begrippen in deze brochure? De uitleg daarvan kunt u vinden in het Pensioen ABC op onze site. Meer informatie vindt u op Uw inleg wordt van uw bruto loon ingehouden en belegd in één van de beleggingskeuzes die Pensioenfonds kpn u biedt. Meer informatie hierover vindt u in het hoofdstuk Uw keuzemogelijkheden in deze brochure. Bouwt u pensioen op bij Pensioenfonds KPN? Dan mag u meedoen aan Individueel Pensioensparen 4 KPN pensioen

Hoe werkt beleggen? Rendementen en risico s Wilt u extra pensioen opbouwen via Individueel Pensioensparen? Dan wordt een deel van uw bruto salaris ingehouden en voor u belegd. In dat geval koopt Pensioenfonds kpn voor u een aantal aandelen en/of obligaties. Aandelen, vastrentende waarden, geldmarkt en hypotheken Een aandeel is het bewijs van een financiële deelneming in het eigen vermogen van een bedrijf. Als u een aandeel heeft, bent u aandeelhouder. Samen met de andere aandeelhouders bent u dan eigenaar van het bedrijf. Als een aandeelhouder zijn geld terug wil, dan moet hij zijn aandelen verkopen tegen de dan geldende koers. Deze koers wordt op de beurs bepaald. De koersschommelingen kunnen bij aandelen heftig zijn, zowel positief als negatief. Vastrentende waarden zijn beleggingen in obligaties. Een obligatie is een schuldbewijs voor een (langlopende) lening van een overheidsinstelling of een bedrijf. Een bedrijf kan obligaties uitschrijven om een financiering regelen. Iemand die een obligatie koopt, ontvangt van de uitgever van de obligaties een rentevergoeding. Deze rentevergoeding wordt ook wel coupon genoemd. De waarde van de obligatie schommelt gedurende de looptijd van de obligatie, afhankelijk van de rentestand op de rentemarkt. Beleggen in obligaties brengt dus ook beleggingsrisico s met zich mee. In het algemeen zijn bedrijfsobligaties risicovoller dan staatsobligaties. Maar hier staat ook een hoger verwacht rendement tegenover. Voor de obligatiebeleggingen wordt gespreid belegd in verschillende soorten obligaties. Geldmarktbeleggingen zijn beleggingen met een laag risico. Hierbij wordt belegd in geldmarktinstrumenten met een korte looptijd en een beperkt koersrisico. Daarnaast is het belangrijk dat ze goed verhandelbaar zijn. Dit type beleggingen kunnen bijvoorbeeld kortlopende deposito s en spaarfondsen zijn. Deze beleggingen beschermen niet tegen het inkooprisico omdat de waarde van de beleggingen vrijwel niet toeneemt bij een rentedaling. Voor de geldmarktbeleggingen wordt belegd in het TKPI Savings Fund. Dit is een spaarfonds waarbij het verwachte rendement op dit moment vergelijkbaar is met een particuliere spaarrekening. Het fonds belegt de geldmarktbeleggingen bij kredietwaardige banken en het risico is hierdoor zeer laag. Vuistregel bij beleggen Bij beleggen geldt als vuistregel dat aandelen de hoogste risico s hebben, gezien de soms heftige koersschommelingen. Aan de andere kant is de kans op een hoog rendement hier ook het grootst. Over de lange termijn is beleggen in obligaties minder risicovol dan beleggen in aandelen. De rendementen zijn echter ook lager. Een hypotheek is een lening om een huis te kunnen kopen. Een lening waarover rente wordt betaald en waarbij de woning als onderpand dient. Als belegger in hypotheken investeer je geld, zodat hypotheken verstrekt kunnen worden. De ontvangen hypotheekrente is het rendement. Deze rente is hoger dan de rente op bijvoorbeeld een belegging in staatsobligaties. Het voordeel van een belegging in hypotheken is de extra zekerheid door het onderpand. Gerelateerde onderwerpen Uw keuzemogelijkheden, pagina 6 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? pagina 7 Meer informatie vindt u op Individueel Pensioensparen 5

Uw keuzemogelijkheden Life Cycle of Vrij Beleggen Als u gebruikmaakt van Individueel Pensioensparen, wordt uw premie standaard belegd in de Life Cycle. Wilt u de regie voor de beleggingen overnemen? Dan kiest u voor Vrij Beleggen. Life Cycle Als u jong bent, heeft u meer tijd om eventuele neerwaartse schommelingen op de beleggingsmarkt op te vangen. Oudere deelnemers hebben deze tijd niet. Daarom is de Life Cycle zo samengesteld dat het beleggingsrisico automatisch wordt afgebouwd naarmate u ouder wordt. Op deze manier maakt de Life Cycle voor u een leeftijdsgebonden afweging tussen een (maximaal) rendement en een beheerst risico. Ook hoeft u niet zelf te kiezen voor een andere beleggingsmix met een lager risico als u ouder wordt. Dit gebeurt automatisch. (Zie tabel 1) Vrij Beleggen Bij Vrij Beleggen heeft u de keuze uit zeven verschillende beleggingsmixen. Elk met een eigen risicoprofiel. In de onderstaande tabel ziet u de samenstelling van de zeven verschillende beleggingsmixen (zie tabel 2). Gerelateerde onderwerpen Hoe werkt beleggen? pagina 5 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? pagina 7 Goed om te weten, pagina 10 Tabel 1 Life Cycle Life Cycle Leeftijd Aandelen (%) Vastrentende waarden (%) Wereld Extra in Europa Tabel 2 Verdeling belegginsmixen bij Vrij Beleggen Extra in opkomende markten Langlopende staats Bedrijfs Obligaties Opkomende markten High yield 1 <40 70,2 13,5 6,3 2,0 2,0 2,0 2,0 2,0 2 40-47 62,4 12,0 5,6 4,0 4,0 4,0 4,0 4,0 3 48-52 54,6 10,5 4,9 7,0 5,75 5,75 5,75 5,75 4 53-54 46,8 9,0 4,2 10,0 7,5 7,5 7,5 7,5 5 55-56 39,0 7,5 3,5 15,0 8,75 8,75 8,75 8,75 6 57-58 31,2 6,0 2,8 20,0 10,0 10,0 10,0 10,0 7 59-60 23,4 4,5 2,1 30,0 10,0 10,0 10,0 10,0 8 61-62 15,6 3,0 1,4 47,5 7,5 7,5 7,5 10,0 9 63-64 7,8 1,5 0,7 70,0 3,34 3,33 3,33 10,0 10 65-66 3,9 0,8 0,4 75,0 3,34 3,33 3,33 10,0 NL hypotheken Beleggingsdepot Wereld Aandelen (%) Vastrentende waarden (%) Geldmarkt (%) Extra in Europa Extra in opkomende markten Langlopende staats Bedrijfs Obligaties Opkomende markten High yield NL hypotheken A 78,0 15,0 7,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 B 58,5 11,3 5,3 12,5 3,125 3,125 3,125 3,125 0,0 C 39,0 7,5 3,5 25,0 6,25 6,25 6,25 6,25 0,0 D 19,5 3,8 1,8 37,5 9,375 9,375 9,375 9,375 0,0 E 0,0 0,0 0,0 75,0 6,25 6,25 6,25 6,25 0,0 F 50,0 0,0 0,0 25,0 6,25 6,25 6,25 6,25 0,0 G 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 100,0 6 KPN pensioen * Betreft aandelen die voldoen aan duurzaamheidscriteria.

Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? Wensen en risicobereidheid Vrij Beleggen U kunt extra pensioen opbouwen via de vrijwillige regeling Individueel Pensioensparen. U moet zich hierbij wel goed beseffen dat de hoogte van dit extra pensioen vooraf niet vast staat, aangezien de rendementen op uw beleggingen sterk kunnen variëren. Dit risico is voor uw eigen rekening. Daarom is het verstandig dat u, voordat u gaat beleggen, goed bedenkt hoeveel risico u kunt en wilt nemen. Om de juiste juiste beleggingskeuze te maken, moet u het beleggingsrisico afwegen tegen het verwachte rendement. Deze keuze hangt dus af van uw persoonlijke wensen en voorkeuren. Daarnaast heeft u inzicht nodig in uw eigen risicoprofiel en uw beleggingshorizon. Garantieregeling bij Life Cycle De beleggingsrisico s bij zowel de Life Cycle als Vrij Beleggen zijn geheel voor uw rekening. Voor iedereen die vanaf 1 januari 2009 altijd heeft belegd in de Life Cycle, geldt een garantieregeling: als u met pensioen gaat, is uw saldo minimaal gelijk aan de premies die u heeft ingelegd. Beleggingshorizon Uw beleggingshorizon is het aantal jaren dat u nog werkt totdat u met pensioen gaat. Jongere deelnemers hebben over het algemeen een langere beleggingshorizon en kunnen daardoor een hoger beleggingsrisico nemen. Deelnemers met een korte beleggingshorizon doen er verstandig aan voor een beleggingsmix te kiezen met een lager risicoprofiel. Op kunt u inloggen voor een overzicht van uw behaalde rendementen. Op de website staat ook meer informatie over de samenstelling van de Life Cycle en de beleggingsmixen van Vrij Beleggen. Profielwijzer Om ervoor te zorgen dat u kunt beleggen op een manier die past bij uw wensen en risicobereidheid, is een Profielwijzer ontwikkeld die u vindt op. Wanneer u kiest voor Vrij Beleggen dan is verplicht om de Profielwijzer in te vullen. Nadat u een aantal eenvoudige vragen over beleggingen heeft beantwoord, wordt uw risicoprofiel zichtbaar en krijgt u advies over welke beleggingsmix het best bij u past. Let wel: u blijft altijd zelf verantwoordelijk voor uw keuze voor een beleggingsmix. Gerelateerde onderwerpen Hoe werkt beleggen? pagina 5 Uw keuzemogelijkheden, pagina 6 Meer informatie vindt u op Individueel Pensioensparen 7

Hoeveel extra pensioen krijgt u? Bij Individueel Pensioensparen belegt u voor uw pensioen. Van te voren staat alleen vast hoeveel premie u inlegt, niet hoeveel extra pensioenkapitaal u opbouwt of hoeveel pensioen u extra krijgt. De nieuwe samenstelling van de beleggingen houdt rekening met het risico dat ontstaat doordat het inkooptarief gebaseerd is op de marktrente. Dit risico wordt ook wel het inkooprisico genoemd. Om ervoor te zorgen dat het in te kopen pensioen stabiel blijft, wordt in de laatste periode van de Life Cycle meer belegd in langlopende staatsobligaties. Hierdoor neemt het inkooprisico naar verwachting af en wordt de hoogte van het pensioen dat u kunt inkopen stabieler. Als de rente daalt, dan zal de waarde van deze obligaties stijgen en dit heeft een positief effect op het opgebouwde saldo. Wat is uw rendement? De hoogte van uw pensioenkapitaal uit Individueel Pensioensparen kan variëren, aangezien deze afhankelijk is van de behaalde rendementen. Hoe hoger deze rendementen, hoe hoger uw pensioen zal zijn. Het rendement op uw beleggingen kunt u bekijken door in te loggen op. Verder krijgt u ieder jaar per post een overzicht van het rendement op uw beleggingen. Gerelateerd onderwerp Individueel pensioensparen, pagina 4 Kijk voor meer informatie over de inkooptarieven op 8 KPN pensioen

Zo neemt u deel In 4 stappen Wilt u ook deelnemen aan de vrijwillige regeling Individueel Pensioensparen? Dan kunt u op Atrium via de ehrm faciliteit vrijwillige inhoudingen aangeven hoeveel u wilt inleggen om extra ouderdomspensioen en/of partnerpensioen op te bouwen. Voor extra ouderdomspensioen legt u een standaard (leeftijdsafhankelijk) percentage van uw variabele beloning in. U heeft echter ook de mogelijkheid zelf een maximaal bedrag in te vullen. Beleggingskeuze doorgeven Stap 1: Om uw beleggingskeuze door te geven, gaat u naar. Stap 2: Klik op Mijn kpn Pensioen en log in met uw DigiD. Of met uw gebruikersnaam en het wachtwoord dat u van Pensioenfonds kpn heeft ontvangen. Stap 3: Kies voor Mijn Profielwijzer. Stap 4: Wilt u overstappen van de Life Cycle naar Vrij Beleggen, dan moet u eerst een aantal vragen beantwoorden. Daarna kunt u uw beleggingsmix vastleggen. Doet u al aan Vrij Beleggen, dan kunt u meteen een andere belegginsmix kiezen. U kunt maandelijks uw beleggingskeuze wijzingen via. Als u uw keuze voor de 25 e van de maand doorgeeft, gaat de wijziging in op de eerste werkdag van de volgende maand. Deze keuze heeft betrekking op het saldo en de toekomstige premies. Gerelateerde onderwerpen Individueel pensioensparen, pagina 4 Uw keuzemogelijkheden, pagina 6 Goed om te weten, pagina 10 Kijk voor meer informatie op Individueel Pensioensparen 9

Goed om te weten Enkele aandachtspunten In deze brochure vindt u informatie over de manieren waarop u uw premie kunt beleggen via Individueel Pensioensparen. De volgende aandachtspunten mogen hierbij niet ontbreken. Beleggen kost geld Voor het beleggen zelf worden kosten berekend. Deze worden altijd direct verrekend in het rendement en zijn afhankelijk van het beleggingsdepot waarin u belegt. De rendementen en de kosten vindt u op. U betaalt geen aan- en verkoopkosten. Dit geldt ook wanneer u verandert van beleggingsmix. Fiscale grenzen Bij beleggen via Individueel Pensioensparen gelden fiscale grenzen. Het ouderdomspensioen mag namelijk maximaal 100% van het laatstverdiende salaris zijn. Is uw ouderdomspensioen hoger, bijvoorbeeld door uitzonderlijk hoge rendementen, dan krijgt u na aftrek van de wettelijke belastingen het afgekochte overschot uitbetaald. Wijziging beleggingskeuze U kunt maandelijks uw beleggingsmix wijzingen via, zie ook pagina 9, Geef uw keuze door. Als u uw keuze voor de 25 e van de maand doorgeeft, gaat de wijziging in op de eerste werkdag van de volgende maand. Deze keuze heeft gevolgen voor het saldo en de toekomstige premies. Beschikbarepremieregeling Als u ook pensioen opbouwt in de beschikbarepremieregeling, dan wordt het saldo uit beide regelingen op dezelfde manier belegd. Het is dus niet mogelijk om voor beide regelingen een aparte beleggingsmogelijkheid te kiezen. Gerelateerde onderwerpen Individueel pensioensparen, pagina 4 Uw keuzemogelijkheden, pagina 6 Zo neemt u deel, pagina 9 Kijk voor meer informatie over beleggen via de vrijwillige regeling Individueel Pensioensparen en over de beleggingskosten op 10 KPN pensioen

Zoek en vind Aandelen 5, 6 Beleggingshorizon 7 Beleggingsmix 3, 6, 7, 9, 10 Beleggingsmogelijkheid 3, 10 Beleggingsrisico 6, 7 Beschikbarepremieregeling 3, 10 Extra partnerpensioen 3, 4, 9 Extra ouderdomspensioen 3, 4, 9 Fiscale grenzen 10 Geldmarkt 5, 6 Koersschommeling 5 Kosten 10 Life Cycle 3, 6, 7, 9 Maximumbedrag 4 Middelloonregeling 3 Obligaties 5, 6 Ouderdomspensioen 10 Pensioenregeling 3 Pensioengrondslag 4 Profielwijzer 7, 9 Rendement 3, 5, 6, 7, 8, 10 Risico 3, 5, 6, 7 Risicobereidheid 7 Variabele beloning 4, 9 Variabele loon 4 Vrij Beleggen 3, 6, 7, 9 Individueel Pensioensparen 11

Meer weten? Pensioenfonds KPN Postbus 501 9700 AM Groningen Tel (050) 582 79 00 pensioendesk@kpnpensioen.nl Juni 2015 Disclaimer In deze brochure staat algemene informatie over de pensioenregeling van Pensioenfonds kpn. Deze brochure is bedoeld om werknemers bij kpn een beeld te geven van (de inhoud van) het pensioenreglement. We besteden veel aandacht aan de inhoud van deze brochure, maar het kan zijn dat informatie ondertussen is veranderd, verouderd of dat er onjuistheden in de brochure staan. Pensioenfonds kpn is niet aansprakelijk als iemand schade ondervindt doordat er onjuiste of verouderde informatie in deze brochure staat, de brochure onjuist is verspreid of onjuist is gebruikt. U kunt alleen rechten ontlenen aan het pensioenreglement dat voor u geldt. U kunt dit reglement opvragen via telefoonnummer (050) 582 79 00 of downloaden op.