Onderzoeksvoorstel CKI-10 Hoofdaanvrager Marthélise Vervest Dorp 117 3405 BB Benschop e-mail: marthelise.vervest@phil.uu.nl telefoon: 0348-451863 Titel taalacquisitie bij dove kinderen Onderzoeksvraag van het project Hoe leren dove kinderen taal, zoals gebarentaal en gesproken taal? Horende kinderen verwerven hun taalkennis juist doordat zij andere mensen in hun omgeving horen praten horen praten. Hierop aansluitend is de vraag of als kinderen inderdaad over een Universele Grammatica beschikken, de parameters van de Nederlandse gebarentaal gelijk zijn aan die van Nederlandse gesproken taal. Duur van het project Het onderzoek waarop dit voorstel betrekking heeft zal lopen van 1 januari 2002 tot en met 21 juni 2002. De einddatum van het onderzoek is de studentenpresentatiedag, waarop de resultaten van het onderzoek gepresenteerd zullen worden aan medestudenten en genteresseerden. Classificatie Het onderzoek behoort tot de wetenschapsgebieden lingustiek en psychologie. Samenstelling van de werkgroep L. Roozen, studente Cognitieve Kunstmatige Intelligentie. Gedetailleerde beschrijving van het project Het onderzoek bestaat uit de hoofdvraag (Hoe leren dove kinderen taal, zoals gebarentaal en gesproken taal) en een daarop aansluitende deelvraag over de 1
parameters van de Nederlandse gebarentaal en gesproken taal. Het onderzoek over taalacquisitie zal vooral gaan over het feit dat niet dove kinderen hun taalkennis verwerven doordat zij andere mensen in hun omgeving horen praten. Dove kinderen horen anderen echter niet spreken, maar zijn desondanks in staat om taal te leren. Wij willen onderzoeken op welke andere wijze dove kinderen hun taalkennis verwerven. Hierop aansluitend zal het onderzoek gaan over het verband houden van taalverwerving bij dove kinderen met het mogelijk bestaan van een aangeboren Universele Grammatica. In dit verband wordt de vraag of de parameters waarmee de Universele Grammatica per taal wordt aangevuld, hetzelfde zijn voor Nederlandse gesproken taal en Nederlandse gebarentaal gesteld. Het gehele onderzoek zal uitgevoerd worden door het halen van informatie uit naslagwerken, en het combineren van deze informatie. Het plan is om deze informatie uit de bibliotheek te halen. Wij zijn van mening dat het houden van interviews met één of meerdere personen die nauw betrokken zijn bij het dovenonderwijs, nuttig kan zijn voor ons onderzoek. Ook hebben wij contact opgenomen met Joseph Quer en Frank Wijnen, beide doen onderzoek, of hebben onderzoek gedaan naar taalverwerving. Zij zijn nauw bij het onderzoek betrokken en wij zijn van menig dat zij ons zodoende informatie kunnen verschaffen. Het deel van het onderzoek over de Universele Grammatica zal berusten op informatie, gehaald uit boeken over dit onderwerp uit de bibliotheek. Voorbereidende activiteiten die wij denken te moeten verrichten, zijn het vergaren van voorkennis, bijvoorbeeld door middel van zoeken op het Internet en in de bibliotheek. Ook zullen wij contact opnemen met één of meerder dovencentra, onder meer voor het aanvragen van informatie. Tijdsplanning 21 december 2001: indienen onderzoeksvoorstel. 1 januari 2002 tot en met 18 januari 2002: verrichten van voorbereidende activiteiten, het verzamelen van informatie en het contact opnemen met personen die informatie zouden kunnen verstrekken over het onderzoeksonderwerp. 19 januari 2002 tot en met 1 februari 2002: het onderzoek uitvoeren, de informatie en eventuele resultaten verwerken. 2 februari 2002 tot en met 14 februari 2002: de resultaten omwerken tot 2
een wetenschappelijk artikel. 15 februari 2002: inleveren wetenschappelijk artikel. 16 februari 2002 tot en met 18 april 2002: voorbereiden, afnemen en uitwerken van een interview, gehouden met een persoon dat nauw betrokken is bij het onderwerp van het onderzoek. 19 april 2002: inleveren interview. 20 april 2002 tot en met 21 mei 2002: schrijven van een abstract, dat betrekking houdt op de presentatie voor de studentenpresentatiedag. 22 mei 2002: inleveren abstract. 23 mei 2002 tot en met 20 juni 2002: voorbereiden van de presentatie voor de studentenpresentatiedag. 21 juni 2002: presentatie houden op de studentenpresentatiedag, tevens de einddatum van het onderzoek. Voor het onderzoek relevante publicaties Geen van de aanvragers heeft voor het onderzoek relevante publicaties gedaan. Handtekening van de aanvrager Marthélise Vervest 3
Referenties Bellugi, U. 1988. The Acquisition of Spatial Language. In The Development of Language and Language Researchers: Essays in Honor of Roger Brown, ed. F.S. Kessel, 153-185. Hillsdale: Lawrence Erlbaum. Berkhout, P. R., Spreekonderwijs aan dove kinderen, 1968. Dupon, Greta, Het taalverwervingsproces bij het kind : beperkt onderzoek naar het passief taalbezit aan de hand, 1967. Eggermont, Jan P. M., Taalverwerving bij een groep dove kinderen : een experimenteel onderzoek naar de betekenis van een geluidsmethode voor het spraakafzien, 1964. Fanselow, Gisbert, The parametrization of universal grammar, 1993. Fromkin, V.A. 1988. Sign Languages: Evidence for Language Universals and the Linguistic Capacity of the Human Brain. Sign Language Studies 59: 115-127. Grand, Maaike le, Ongehoorde taal : boeken voor dove kinderen, 1983. Hagen, A. P. M. van, Onderwijs aan doven : spraak, lezen, gebarentaal, sociaal-emotionele begeleiding, beroepskeuze, 1989. Hulstijn, J & R. Schmidt (eds) (1994) AILA Review 11: Consciousness in Language Learning. Kegl, J. et a. 1999. Creation through Contact: Sign Language Emergence and Sign Language Change in Nicaragua. In Language Creation and Language Change: Creolization, Diachrony, and Development, ed. M. DeGraff, 179-237. Cambridge, Mass.: MIT Press. Knoors, Harry, Exploratie van de gebarenruimte : een onderzoek naar de verwerving van ruimtelijke morfosyntactis, 1992. Koenen, Liesbeth, Gebarentaal : de taal van doven in Nederland, 1998. Newport, E.L. 1999. Reduced Input in the Acquisition of Sign Languages: Contributions to the Study of Creolization. In Language Creation and Language Change: Creolization, Diachrony, and Development, ed. M. DeGraff, 161-178. Cambridge, Mass.: MIT Press. Newport, E.L. & R.P. Meier. 1985. The Acquisition of American Sign Language. In The Crosslinguistic Study of Language Acquisition, Volume 1: The Data, ed. D.I. Slobin, 881-938. Hillsdale: Lawrence Erlbaum. E. L. Newport & T. Supalla. 1999. Sign Languages. In The MIT Encyclopedia of the Cognitive Sciences, eds. R. A. Wilson & F. C. Keil, 758-760. 4
Cambridge, MA: MIT Press. Schaper, Maike Wietske, Leren lezen van dove kinderen : onderzoek naar behandelingsvormen ter bevordering van het leren l, 1991. Tervoort, Bernard Theodoor Marie, Structurele analyse van visueel taalgebruik binnen een groep dove kinderen, 1953 Uden, Antonius Maria Johannes van, Dove kinderen leren spreken, 1974. Uyechi, Linda The geometry of visual phonology, 1996. 5