Copyright SBR, Rotterdam
Colofon Auteur: prof. ir. E. Gerretsen, TNO-TPD Vormgeving: RePro Slotboom, Breda Druk: W.D. Meinema B.V., Delft Copyright SBR, Rotterdam
til stichting bouwresearch Geluidwering als kwaliteit NEN 1070 geeft een frisse kijk Rotterdam, juli 1999 Copyright SBR, Rotterdam
DOELSTELLING STICHTING BOUWRESEARCH Stichting Bouwresearch (SBR) verleent de bouwnijverheid hulp bij het voorkomen en het oplossen van knelpunten bij toepassing van nieuwe inzichten en ontwikkelingen gericht op verbetering van kwaliteit, productiviteit, arbeidsomstandigheden en zorg voor de werkgelegenheid. Belangrijke doelstellingen zijn: Het verzamelen van knelpunten en het waarnemen van relevante ontwikkelingen voor de bouwnijverheid. Het stimuleren van de coördinatie van de programmering van onderzoek. Het leidinggeven aan onderzoekprojecten. Het verspreiden en uitdragen van de resultaten naar alle geledingen van de bedrijfstak. De Stichting en degenen die aan dit product hebben meegewerkt hebben een zo groot mogelijke zorgvuldigheid betracht bij het verwerken - naar de laatste inzichten - van de opgenomen gegevens. De mogelijkheid dat zich desondanks toch onjuistheden en/ of onvolkomenheden kunnen voordoen, kan niet worden uitgesloten. De gebruiker van het product aanvaardt daarvoor het risico. De Stichting sluit, mede ten behoeve van degenen die aan dit product hebben meegewerkt, iedere aansprakelijkheid uit voor schade die mocht voortvloeien uit het gebruik van informatie uit dit product. Stichting Bouwresearch. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, getransformeerd tot software, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opname of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel16b Auteurswet 1912 in verbinding met het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180 AW Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient u zich te richten tot: Stichting Bouwresearch, Postbus 1819, 3000 BV Rotterdam. No part of this book may be reproduced in any form by print, photoprint, microfilm, stored in a database or retrieval system, or any other means without written permission from the Stichting Bouwresearch. Copyright SBR, Rotterdam
Inhoud Inleiding 5 1. NEN 1070, andere normen en het Bouwbesluit 7 1.1 Samenhang en relaties 7 1.2 Samenvatting NEN-EN-ISO 717:1997 en NPR 5079:1999 9 1.3 Samenvatting herziene norm NEN 1070:1997 11 2. Achtergronden beoordelingsmethode 13 3. Gebruik van NEN 1070:1999 17 3.1 Gebruik in de diverse bouwfasen 17 3.2 Geluidweringsklasse voor woningen 29 Literatuurlijst 35 stichting bouwresearch Copyright SBR, Rotterdam 3
4 stichting bouwresearch Copyright SBR, Rotterdam
Inleiding De nieuwste druk van NEN 1070 [1] is geheel veranderd in opzet, doel en gebruiksmogelijkheden. De norm biedt nu inzicht in de relatie tussen de akoestische kwaliteit en de prestaties van gebouwen voor alle relevante akoestische aspecten. In eerste instantie richt de norm zich op woningen en woongebouwen, maar ter informatie wordt ook aangegeven hoe dezelfde systematiek kan worden toegepast voor andere gebouwen. Uitgaande van een gewenste kwaliteit kunnen daarmee de benodigde prestaties worden aangegeven (eisen, bestek). Omgekeerd kan de aanwezige kwaliteit van de geluid wering worden aangegeven op basis van de gerealiseerde prestaties. Voor woningen kan dat zelfs voor het geheel worden uitgedrukt in één getal, de geluidweringsklasse, een 'akoestisch rapportcijfer' voor een woning. Deze brochure geeft informatie over de inhoud van de herziene norm en de daaraan gerelateerde documenten (hoofdstuk 1), licht de achtergronden toe (hoofdstuk 2) en illustreert de gebruiksmogelijkheden (hoofdstuk 3). Een belangrijk element in de oude norm [2] was het aangeven van de minimumeisen voor de diverse aspecten van geluidwering in woningen. Het stellen van minimumeisen is echter veeleer een taak van de overheid, rekening houdend met alle relevante aspecten, dus ook economische naast belevings- en beschermingscriteria. Deze taak werd daarom grotendeels opgenomen in het Besluit geluid wering gebouwen [3]. Inmiddels is een en ander geregeld in het Bouwbesluit [4], waarin voor woningen, woongebouwen, woonwagens en andere gebouwen de minimale eisen worden gesteld waaraan een gebouw moet voldoen. Men zal echter als opdrachtgever of bewoner lang niet in alle situaties tevreden zijn over de kwaliteit van de geluidwering als slechts aan deze minimumeisen is voldaan. Bovendien zijn er diverse aspecten en situaties waaraan het Bouwbesluit in het geheel geen eisen stelt. Op grond daarvan is besloten de norm NEN 1070 geheel te herzien, zodat nu in die behoefte wordt voorzien. De opzet om te komen tot kwantificering van een gewenste kwaliteit, uitgedrukt in aan de diverse prestatiegrootheden te stellen eisen, wordt in de norm NEN 1070 algemeen beschreven en voor de woningbouw nader uitgewerkt. De toepassing van dezelfde systematiek bij andere gebouwen, zoals scholen, kantoren en ziekenhuizen, wordt in een informatieve bijlage behandeld. Daarbij wordt rekening gehouden met het type gebouw, het type ruimte en de daarin te verrichten werkzaamheden en activiteiten. Voor de woningbouw kunnen goede veronderstellingen worden gedaan voor het gebruik van de diverse ruimten. Daarom kon daarvoor een systeem worden uitgewerkt om een woning als geheel een geluidweringsklasse toe te kennen. Voor andere typen gebouwen is dit door de verscheidenheid aan functies en de variaties in gebruik van de diverse ruimten, vooralsnog niet mogelijk. Voor het meten van de akoestische prestaties wordt verwezen naar de meetnorm NEN 5077:1991 [5J, die ook al door het Bouwbesluit daarvoor is aangewezen. Voor het weergeven van een akoestische prestatie in één getal (de ééngetalsaanduidingen) wordt echter een nieuwe methode gehanteerd, overeenkomstig een Europese norm in het kader van de Richtlijn Bouwprodukten [6]. stichting bouwresearch 5 Copyright SBR, Rotterdam
Deze norm is ook als Nederlandse norm overgenomen (NEN-EN-ISO 717:1997) [7]. Het hanteren van deze norm wordt uitgewerkt en toegelicht in een nieuwe praktijkrichtlijn, NPR 5079 [8J, waarin ook de toelichtende delen van de norm NEN 5079 [9] zijn opgenomen. Deze laatste norm komt hiermee te vervallen. De behoefte aan wijzigingen in de methode om ééngetalsaanduidingen te bepalen, was al eerder aanwezig, vooral om de verschillende aspecten in dit opzicht meer gelijkvormig te behandelen. Dit heeft een stimulans gekregen door de Europese ontwikkelingen. De Richtlijn Bouwprodukten maakt het noodzakelijk om op Europees niveau te komen tot gelijkvormige, en daarmee deels nieuwe, ééngetalsaanduidingen. Deze worden dan ook al gehanteerd in de nieuwe NEN 1070, en ze zullen op wat langere termijn tevens hun weg kunnen vinden naar het Bouwbesluit en andere relevante documenten. 6 Copyright SBR, Rotterdam stichting bouwresearch
1. NEN 1070, andere normen en het Bouwbesluit 1.1 Samenhang en relaties Het Bouwbesluit is een publiekrechtelijke regeling vanuit de Woningwet. Het stelt minimumeisen aan diverse aspecten van gebouwen, gebaseerd op functies waarvoor gebouwen bestemd zijn. Voor de akoestische aspecten worden eisen gesteld aan de prestaties van een gebouw ten aanzien van de luchtgeluidoverdracht tussen ruimten, de contactgeluidoverdracht tussen ruimten, de luchtgeluidoverdracht van buiten naar ruimten, het geluidniveau ten gevolge van installaties, en de hoeveelheid absorptie in verkeersruimten. Om de eisen in zo algemeen mogelijk zin betrekking te laten hebben op het gebouw, de woning, zijn ze geformuleerd voor verblijfsgebieden: het samenstel van verblijfsruimten op een bouwlaag. De eisen worden geformuleerd in prestatiegrootheden die zijn gedefinieerd in de norm NEN 5077:1991. Deze norm geeft aan hoe elke prestatie grootheid moet worden gemeten in octaafbanden en hoe daaruit de ééngetalsaanduiding waarin de eisen zijn uitgedrukt, moet worden afgeleid. Dit is in figuur 1 schematisch weergegeven. voor elk akoestisch aspect NEN 5077:1991 grootheid, bijv. DnT in octaafbanden, ---.,.. meten i I t eisen t miniumniveau geluidwering ééngetalsaanduiding, bijv. IIU;k beoordelen voldoet / voldoet niet Bouwbesluit Figuur 1. Functionele relaties tussen het Bouwbesluit en NEN 5077; publiekrechtelijke regelingen. De norm NEN 1070 is een privaatrechtelijk te hanteren document. In essentie beschrijft de norm de relatie tussen de (subjectieve) kwaliteit van de geluidwering en de (objectieve) akoestische prestaties van de woning of het gebouw. Die relatie kan twee kanten op worden gehanteerd. Vanuit een gewenste kwaliteit kunnen de daarvoor vereiste prestaties worden aangegeven. Omgekeerd kan uit de feitelijke prestaties van een woning of gebouw de gerealiseerde kwaliteit (getalsmatig) worden aangegeven. Vanwege de keuze van de beleving als uitgangspunt hebben de prestaties betrekking op ruimten. Daarin onderscheidt de norm zich dus van het Bouwbesluit, waarin de nadruk ligt op het gebouwen dus de verblijfsgebieden. stichting bouwresearch Copyright SBR, Rotterdam 7
De norm gaat uit van de akoestische ééngetalsaanduidingen voor de verschillende prestatiegrootheden. De definitie en de bepalingswijze voor deze ééngetalsaanduidingen worden toegelicht in NPR 5079:1999 en zijn voor lucht- en contactgeluidisolatie gebaseerd op de Europese norm NEN-EN-ISO 717:1997. Voor het bepalen van de akoestische prestatie wordt ook hier teruggegrepen op de meetnorm NEN 5077:1991. De nu nog daarin opgenomen bewerking tot één getal van de meetresultaten in octaafbanden is ten behoeve van het Bouwbesluit. Als ingang tot NEN 1070 moet op de meetresultaten de bepalingswijze worden toegepast, zoals in NPR 5079:1999 nader wordt toegelicht. In figuur 2 is deze samenhang schematisch weergegeven. voor elk akoestisch aspect NEN 5077:1991 (NEN-EN-ISO 140) grootheid, bijv. DnT in octaafbanden ---. meten 1 ééngetalsaanduidingen voor Bouwbesluit. bijv. Ilu;k ---------------------------------l--------- t eisen t gewenst niveau geluidwering ééngetalsaanduidingen, bijv. DnT;A beoordelen gerealiseerd niveau geluidwering NEN 5079:1999 (NEN-EN-ISO 717) NEN 1070: 1999 (geen EN-norm, alleen vergelijkbare nationale normen) Figuur 2. Functionele relaties tussen NEN 1070 en andere normen en de raakvlakken met het Bouwbesluit; privaatrechtelijke regelingen. Opmerking: In de toekomst zal ook het Bouwbesluit van die ééngetalsaanduidingen gebruik gaan maken, waarmee het schema volledig parallel verloopt aan dat voor NEN 1070, behoudens het verschil in type grootheid. 8 Copyright SBR, Rotterdam stichting bouwresearch