Technische Aspecten BMD Werner Van Giel reumaverpleegkundige ZNA Jan Palfijn Merksem Waarom een BMC Diagnose osteoporose Fractuurrisico inschatten Opvolging van patiënten onder therapie Indeukingsfracturen opsporen 1
VALKUIL: BMC - BOTSCAN Patiënten en vaak ook gezondheidswerkers kennen het verschil onvoldoende. Het loopt al fout bij de afspraak : Een botscan is een contrastonderzoek waar bot met verhoogde botturnover in beeld gebracht wordt. Nuttig voor o.a. opsporen (bot)meta s, artrose. BMC = BMD = DEXA = botdichtheidsmeting = botdensitometrie (Relatieve) Contraindicaties Zwangerschap Recent gastro-intestinaal contrast Recente nucleaire scan (botscan ) (Obesitas (opwaardeert het resultaat)) Pijn: zeer recente heup/wervelfractuur 2
Recrutering patiënten voor BMC Doorverwijzing Huisarts (soms na ultrason meting hielbeen) Specialist Orthopedist na low impact fractuur (klinisch pad heupfractuur) Gynaecoloog : menopauzale vrouwen Gastro-enteroloog: absorptiestoornissen en cortisonegebruik Longarts: cortisonegebruik Reumatoloog Endocrinoloog (Diabeten) Osteoporoseverpleegkundige Op initiatief van de patiënt: belang van de media Stelling De radioloog heeft op RX LWZ osteoporose vastgesteld. 3
BMC onderzoek: situering Binnen de afdeling radiografie nadeel: enkel beoordeling door radioloog; geen advies Consultatie reumatologie voordeel: therapeutisch advies door reumatoloog/verpleegkundige Valkuil terugbetaald door ziekteverzekering onder voorwaarden 5-jaarlijks Kostprijs voor de patiënt rond 50 euro 4
BMC: het onderzoek Radiografie-gebaseerd onderzoek Principe: 2 soorten X-stralen : Lage en hoge energie Verschillende graad van demping : maakt het mogelijk de weke weefsels weg te filteren Principe DXA Zacht weefsel botweefsel 5
Stralingsdosis? Doelstelling: zo laag als mogelijk is DXA : 1-75 microsv (afhankelijk van soort toestel, patiënt (gewicht, lichaamsdeel) = klein t.o.v. andere RX onderzoeken Stralingsdoses ter vergelijking RX wervelzuil AP: 480-900 microsv Natuurlijke achtergrondstraling: 5-8 microsv per dag Transatlantische (h/t) vlucht: 60 microsv 6
DXA:Stralingsdosis operator? 1m afstand, 5 spine & femur scans/ uur = 0.05-5 microsv/ uur +/- 10.000 scans toegestaan Dosimeter Geen voorzorgen (loodglas..) WEL in Nl en Fr Bij units met veel onderzoeken en bij sommige apparatuur (fan beam) cumulatieve doses niet te verwaarlozen DXA: het onderzoek Voor de start: Patiënt identificatie Geboortedatum Geslacht en ras Gewicht Deze gegevens hebben invloed op de vergelijking met de referentiepopulatie. De patiënt doet de schoenen uit en metaal dient uit de region of interest verwijderd Duur van het onderzoek: 10-15 minuten 7
Positionering: spine BMC rug Gecentreerd/rechte rug/cresta iliaca zichtbaar/ L5 en T12 zichtbaar Geen artefacten in region of interest dus opgepast met knopen de patiënt mag zoveel mogelijk kleding aanhouden 8
Rug: L1-L4 uitprint Effect indeukingsfracturen op BMD: valse verhoging dichtheid 9
Small Meting heup Schacht recht/been geroteerd/ ischium en grote trochanter inbegrepen Positionering hip 10
Heup Li + Re Wanneer? Meting voorarm Rugproblemen: erge scoliose/ artefacten/wervelfracturen/ werveldegeneratie Heupproblemen: bilaterale heupprothese Iets minder betrouwbaar dan DXA heup en rug 11
Waarom heup én rug meten Verschil in resultaten : vind het laagste resultaat Voorspelling fracturen: rug-bmd voor wervelfracturen heup-bmd voor heupfracturen Flexibiliteit in monitoring Oorzaken verschil rug-heup DXA Piek botmassa en graad van botverlies is niet hetzelfde over het skelet Bij vrouwen tijdens de menopauze is het botverlies in trabeculair bot groter dan in corticaal bot (snellere botturnover) Trabeculair bot reageert sneller op behandeling ( bifosfonaten ) Sommige aandoeningen hebben grotere invloed op corticaal bot Artefacten ( degeneratief, fracturen) Fouten in accuraatheid van de meting 12
Diagnostisch gebruik BMC WHO definitie : T-score Normaal > -1 Osteopenie < -1 en > -2.5 Osteoporose < -2.5 Zware osteoporose < -2.5 met fractuur T-Score: T- en Z-Scores Aantal standaarddeviaties dat het BMD van de patiënt boven of onder de gemiddelde BMD van de jong-volwassen referentiepopulatie zit. Z-score: Aantal standaarddeviaties dat de BMD van de patiënt onder of boven de referentie BMD van de eigen leeftijdsreferentiepopulatie zit. 13
Relatief fractuurrisico Factor waarmee de kans op een fractuur stijgt ten gevolge van een specifieke risicofactor. o o bv: Een daling van de T-score met 1 SD verdubbelt het fractuurrisico (relatief risico van 2) van wervels en verdrievoudigd het fractuurrisico van de heup bv: Een behandeling met bisfosfonaten halveert het risico op een wervelfractuur. Lateral spine Morfometrie Dichtheidsmeting Indeukingsfracturen in beeld brengen en dichtheid van deze wervels meten 14
Vetmeting : doel Vet op bepaalde plaatsen in het lichaam geeft een hoger risico op hart- en vaatziekten. 15
FRAX Tool om 10-jaars fractuurrisico van de patiënt te berekenen aan de hand van een aantal klinische factoren, samen met de botmineraaldensiteit van de heupnek. Vragen? 16