Effectieve stimulering van tekstbegrip

Effectieve stimulering van tekstbegrip Voorjaarsconferentie Vereniging van Taalspecialisten 10 mei 2019 Marieke Vanbuel

Aanleiding: PIRLS 2016

Meerdere verklaringen Leerlingen lezen niet graag Leerlingen lezen niet genoeg Leerkrachten zijn te onervaren Er gaat te weinig tijd naar lezen op school

Maar eigenlijk weten we het niet zo goed De klaspraktijk is een zwarte doos maar er zijn wel aanwijzingen dat ons onderwijs té weinig effectief is.

Na deze presentatie heb je inzicht in de kenmerken van effectief leesonderwijs volgens recent internationaal onderzoek ben je geprikkeld om na te denken over de implementatie ervan in ons leesonderwijs

Wat zegt onderzoek over effectief leesonderwijs?

Onderzoeksresultaten samengevat 1. Bevordering van leesplezier en -motivatie 2. Boeiende opdrachten 3. Schrijfactiviteiten 4. Gerichte en expliciete aandacht voor leesstrategieën 5. Samenwerkend leren Vanbuel, M., Boderé, A., Van den Branden, K. (2017). Helpen talenbeleid en taalscreening taalgrenzen verleggen? Een reviewstudie naar effectieve taalstimuleringsmaatregelen. Gent: Steunpunt Onderwijsonderzoek.

1 Leesplezier en -motivatie

Leesplezier: schoolbib to the rescue?

Leesplezier en -motivatie Verwachting Waarde

Leesplezier en -motivatie Verwachting Competentiegevoel versterken Leesstrategieën Individuele ontwikkeling Interesse aanwakkeren Autonomie Interactie Externe beloningen Waarde

2 Boeiende opdrachten

Wat heeft u vandaag gelezen? Waarom?, departement taalkunde

We lezen om allerlei redenen informatie te vergaren problemen op te lossen handelingen uit te voeren te kiezen te reageren

Boeiende opdrachten leefwereld functioneel doelgericht motiverend vereenvoudigd

Het internet 1) Ik heb een kettingbrief gekregen. Wat moet ik ermee doen? 2) Een klasgenoot wilt weten of Pluisje een goed wachtwoord is. 3) Je ouders beweren dat je te jong bent om op een veilige manier met internet om te gaan.

Een voorbeeld

3 Schrijfactiviteiten

In volgorde van effectiviteit Reageren op een leestekst Tekst samenvatten Notities nemen Vragen oplossen bij de tekst Spellinginstructie cognitieve belasting

Vragen bij een tekst over regenwormen Waar komen regenwormen voor? Waarom hebben regenwormen een grote invloed op de bodemstructuur?

Opdracht: de pikkel en de wop Een wop mufte zijn frinse fruin. Een pikkel beunde snerp in de fruin van de wop. 'Groes mijn bale fruin!' loeg de wop biest. 'Mijn fruin is frins.' Proest bedaan!' makkelde de pikkel. 'Mart jij benedal geen lijpjes?' 'Ik mart geen rotse pikkels,' slukte de wop biester. (uit: De Pikkel en de Wop van Annerieke Freeman-Smulders) Beantwoord de vragen: Wat mufte de wop? Wie beunde in de fruin van de wop? Hoe beunde de pikkel? Zet in de juiste volgorde wat de wop deed: loeg slukte - mufte

Vragen bij een tekst over regenwormen Waar komen regenwormen voor? Waarom hebben regenwormen een grote invloed op de bodemstructuur?

Vragen bij de tekst over regenwormen Hoe komt het dat regenwormen in twee stukken voortleven als je ze per ongeluk doormidden hakt met je schop? Hoe kan ik composteren? Welke manier is het beste in welke situatie?

4 Leesstrategieën

Wat weet je over regenwormen?

Wat doet een goede lezer? VOOR TIJDENS NA Leesdoel bepalen Tekstsoort bepalen Voorkennis activeren Tussentijds samenvatten Onderscheiden van hoofd- en bijzaken Nieuwe info linken aan voorkennis Leesdoel bereikt? Leestekst oké? Leesaanpak gewerkt? Voorspellend lezen Voorspellingscheck Verwachtingen ingelost?

Leesstrategieën Drie soorten kennis Inhoudelijk / declaratief (Wat?) Toepassen / procedureel (Hoe?) Conditioneel (Wanneer?)

Werken aan leesstrategieën, departement taalkunde

5 Samenwerkend leren

Samenwerkend leren zorgt voor motivatie ervaringen uitwisselen

Samenwerkend leren zorgt voor motivatie ervaringen uitwisselen Kleine groepen Klasdiscussies

Samenwerkend leren zorgt voor motivatie ervaringen uitwisselen Gemeenschappelijk doel Rolverdeling Kleine groepen Klasdiscussies

Voorbeeld: een nieuwe dierentuin De roofdieren zitten beter niet in de nabijheid van hun natuurlijke prooien. Er is geld beschikbaar voor de aankoop van ofwel (1) 2 wolven, ofwel (2) 4 flamingo's, ofwel (3) een koppel rendieren. Er mogen geen lege hokken zijn. Kleine kinderen zijn bang van krokodillen en vinden het dus niet leuk dat de krokodillen de eerste dieren zijn die ze te zien krijgen. Van Gorp & Bogaert, 1997 De giraf krijgt binnenkort een jong en heeft dus een rustige plaats nodig. Eén van de leeuwen is gestorven. Er is pas een jong pandabeertje aangekocht. De apen maken zoveel lawaai dat de andere dieren er zenuwachtig van worden. De kameel verspreidt een nogal onaangename geur.

Voorbeeld: Waarom mensen migreren Uit: Gelaarsd, gespoord, geletterd (CTO)

Samenwerkend leren zorgt voor motivatie ervaringen uitwisselen Gemeenschappelijk doel Rolverdeling Kleine groepen Klasdiscussies Authentieke vragen Interactieve werkvormen

Zijn zelfrijdende auto s de toekomst?

Effectief leesonderwijs in een notendop 1) Geeft leerlingen ZIN om te lezen 2) Laat leerlingen actief dingen DOEN met teksten 3) Laat leerlingen in INTERACTIE gaan met en over teksten

Doen we dat niet al? Doen we dat écht al?, departement taalkunde

Hoe ziet effectief begrijpend leesonderwijs eruit? Hoe zorgen we ervoor dat effectief begrijpend leesonderwijs tot op de klasvloer geraakt? marieke.vanbuel@kuleuven.be