Samenvatting Protocol Excellente leerlingen Visie In de visie van onze school staat dat wij streven naar een optimale ontwikkeling van ieder kind. Het uitgangspunt Voor leerlingen die een ontwikkelingsvoorsprong hebben op één of enkele vakgebieden, is er een aanvullend aanbod, in de vorm van verrijkings- en verdiepingsstof. Deze leerlingen worden in de groep begeleid door hun vaste groepsleerkracht(en). Voor de leerlingen, die op (bijna) alle vakgebieden een ontwikkelingsvoorsprong hebben, (hoog)intelligent dan wel meer- of hoogbegaafd zijn, is er pluswerk. In de groepen 1-2 zal dit in de groep plaatsvinden onder begeleiding van de vaste groepsleerkracht(en). Voor de leerlingen van groep 3 tot en met 8 is er een plusklas ingericht. Doelstellingen Door de leerlingen extra uit te dagen met verrijkingswerk en opdrachten die tegemoet komen aan de behoefte om je op eigen niveau te kunnen ontwikkelen, trachten we aan de volgende pedagogische aandachtspunten te voldoen. Het bevorderen van sociaal functioneren binnen de groep Het zelfbeeld positief bevorderen Faalangst reduceren Het onderpresteren aanpakken Diverse werk- en leerstrategieën aanleren Op de Pius X verstaan we onder excellente leerlingen: Leerlingen met een ontwikkelingsvoorsprong op meerdere vakgebieden (Hoog)intelligente leerlingen (Hoog)Begaafde leerlingen Voor deze leerlingen kan de plusklas geschikt zijn. Signalering, diagnostiek en uitvoering: SIDI 3 SIDI staat voor protocol voor signalering en diagnostisering van intelligente en (hoog) begaafde kinderen in het primair onderwijs. De hele procedure bestaat uit diverse deelstappen. Ook bevat het handvatten om de ontwikkelingsvoorsprong bij kleuters en de mogelijke aanwezigheid van hoogbegaafdheid in kaart te brengen. De SIDI bestaat uit 3 delen: 1. Signalering, waarbij naar alle kinderen gekeken wordt 2. Diagnose, waarbij het onderzoek voor een beperkte groep wordt voortgezet 3. Uitvoering: het schrijven van een plan van aanpak Bij signalering en diagnose wordt verder gekeken dan een hoog IQ. Er wordt inzicht gegeven in de diverse aspecten en persoonlijkheidskenmerken en intelligenties van kinderen, waarbij ook de rol van creativiteit in handelen en in de prestaties wordt meegerekend. Verder geeft het veel informatie over kenmerken van kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong en (hoog) begaafde kinderen. De SIDI wordt ingezet om een goede onderbouwing te hebben voor ons onderwijs voor excellente leerlingen. Plusleerlingen en begaafde leerlingen worden lang niet altijd herkend. Bij een oppervlakkige beoordeling wordt bijna de helft van de begaafde leerlingen onderschat (zo is uit 1
onderzoek gebleken). Kinderen die niet vroegtijdig gesignaleerd worden, lopen kans gedemotiveerd te raken, krijgen wellicht problemen met leerstrategieën of lopen risico s op onderpresteren. SIDI jaarlijkse signaleringslijst De SIDI signaleringslijst wordt jaarlijks afgenomen in de maanden april/mei voor alle* leerlingen. * Uitzondering hierop zijn nieuwe leerlingen, waarvoor in dat schooljaar al eens de SIDI is ingevuld. Verder geldt voor de groepen 1 t/m 5 dat als een leerling al eens gesignaleerd is door middel van de SIDI en daar een plan van aanpak op is geschreven, deze leerling niet meer middels de SIDI gescreend hoeft te worden. Vanaf groep 6 wordt deze leerling dan wel weer opgenomen in de screening. Wanneer er aanwijsbare redenen voor zijn, kan de SIDI uiteraard vaker afgenomen worden. Aan de hand van de uitkomsten en de observaties van de leerkracht worden groepsgesprekken op het gebied van excellentie ingepland. Deze worden gevoerd met de leerkracht en IB-er. Wenselijk is dat de plusbegeleider (voor de groepen 3-8) hierbij aansluit. Versnellingswenselijkheidslijst In sommige gevallen lijken er aanwijzingen te zijn om een leerling te laten versnellen. Wanneer we overwegen om een leerling een groep over te laten slaan is het van belang om onderstaande punten mee te nemen bij onze afweging. Cognitieve capaciteiten: het kind moet over meer dan gemiddelde intellectuele capaciteiten beschikken. Didactische voorsprong: om een goede start te maken in de volgende groep is het van belang dat het kind didactisch aansluiting vindt in de groep. Zonder een goede didactische aansluiting kan de stap te groot zijn. Het kind maakt dan een positieverandering door: van de beste leerling in de groep wordt hij in één keer een van de zwakkere leerlingen. Veel leerlingen hebben moeite met deze positieverandering. Spanningsboog: de leerling moet zijn aandacht langere tijd op zijn werk kunnen richten. Werkhouding: de leerling moet over een werkhouding beschikken die geen belemmering vormt voor het meedoen in een hogere groep. Zelfstandigheid: de leerling moet over voldoende zelfstandigheid beschikken om zich in de volgende groep te kunnen handhaven. De sociaal-emotionele ontwikkeling: een kind moet aansluiting kunnen vinden bij kinderen, die een jaar ouder zijn. Het kind moet zich ook qua zelfstandigheid met zijn groepsgenoten kunnen meten. De fysieke gesteldheid: bij kinderen, die vanwege medische klachten vaak de lessen verzuimen, moet men voorzichtig zijn met het laten overslaan van een groep. Sparringpartners: het is belangrijk dat er in de groep waar het kind naar toe gaat sparringpartners zijn met wie hij/zij met verrijkingsmateriaal kan werken. Zorgleerlingen: het aantal kinderen die extra aandacht nodig hebben moet voor de leerkracht werkbaar blijven. Thuissituatie: deze moet stabiel zijn. Compacten en verrijken Voor enkele leerlingen zal een gedeelte compacten en verrijken, als voldoende plan van aanpak beschouwd worden. Voor de basisvakken rekenen en taal wordt er dan een compact programma aangeboden. Verder wordt er verrijkingsstof aangeboden op het desbetreffende vakgebied Compacten en compenseren Wanneer er een dyssynchroniteit in ontwikkeling geconstateerd wordt, kan deze gecompenseerd worden door aanvullende stof op het vak dat achter blijft. Deze leerling krijgt hiervoor ruimte in zijn/haar programma door de vakken, waarbij deze leerling een voorsprong heeft, te compacten. 2
Een eigen ontwikkelingslijn voor kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong Bij kleuters spreken we over een ontwikkelingsvoorsprong, anders dan bij oudere leerlingen, waarbij we spreken over vermoedens van begaafdheid. Kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong hebben meestal een didactische voorsprong. Bij het werken met kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong zijn we alert op het volgende. De activiteiten moeten aansluiten bij de interesse van de leerling. De leerkracht neemt het initiatief en biedt de leerling de verrijkende materialen actief aan. Het werken met verrijkende materialen komt in de plaats van het werken met ontwikkelingsmateriaal. Er worden duidelijke eisen gesteld aan het werk. Er wordt gezocht naar sparringpartners. Samenwerken is zeer verrijkend, bovendien voorkomt het dat een kind een uitzonderingspositie gaat innemen. Naast materialen die inzoomen op het leren lezen, schrijven en rekenen kunnen ook materialen die een beroep doen op de visueel-ruimtelijke ontwikkeling ingezet worden. Plusklas Voor de leerlingen van de groepen 3 tot en met 8 is er een plusklas beschikbaar. Leerlingen worden jaarlijks hiervoor opnieuw aangemeld. Soms kan het voor een leerling niet voldoende zijn om een van de bovenstaande plannen van aanpak toe te passen. Belangrijk is dan dat de leerkracht in samenwerking met de IB-er en/of plusbegeleider zal bekijken welke zorg we als school kunnen bieden. Ouders kunnen hierbij betrokken worden. Doelstellingen Door de leerlingen extra uit te dagen met verrijkingswerk en opdrachten die tegemoet komen aan de behoefte om je op eigen niveau te kunnen ontwikkelen, trachten we aan de volgende pedagogische aandachtspunten te voldoen. Het bevorderen van sociaal functioneren binnen de groep Ontmoetingen met ontwikkelingsgelijken Het leren hulp in te roepen van anderen (elkaars talenten benutten) Het leren dat gedrag een gevoel oproept en er dan vaak naar dat gevoel wordt gehandeld. Leren dat op een positieve manier iets zeggen vaak een positieve reactie teruggeeft en op zijn minst een communicatie te weeg brengt. De reacties van anderen beter in te schatten en hierop vanuit verschillende visies zelf een betere reactie te kunnen geven tijdens de een discussie. De ratio inzetten om gevoelens te kunnen beheersen en benoemen Het zelfbeeld positief bevorderen Het vormen van een eigen mening Het heldere inzicht in sociale situaties gebruiken om eigen positie t.o.v. anderen te versterken Leren zichzelf bewust te worden van gevoelens, zowel positief als negatief. Leren dat een waardering krijgen een prettig gevoel geeft en dat zij daar ook recht op hebben, of zij nu wel of niet begaafd zijn. Leren zich bewust te zijn dat zij meer mogelijkheden hebben op cognitief gebied en daardoor zij zich misschien anders kunnen voelen, maar dat het niet verkeerd is. Faalangst reduceren Tegen grenzen aanlopen en daarmee om leren gaan Fouten durven maken en toegeven binnen een beschermde omgeving 3
Het onderpresteren aanpakken Behoefte aan autonomie wordt gerespecteerd door eigen keuze te maken m.b.t. uit te werken onderwerp eigen keuze van deelonderwerp bij de projecten (wel het geheel aanbieden, onderdeel van interesse uitwerken) Uitdaging aangaan en positieve feedback krijgen op werk. Diverse werk- en leerstrategieën aanleren Leren samenwerken Het leren leren; leren structuren en plannen: werkplanning voor langere termijn Het experimenterend leren veel handelen Het grote geheel aanbieden doelen daaraan verbinden nut van kleine saaie oefeningen wordt voor deze leerlingen acceptabel Leren discussiëren Leren hun antwoorden verbaliseren Ideeën leren toetsen aan de realiteit; uitproberen van oplossingen Kunnen werken op verschillende werkplekken Schoolcriteria voor de Plusklas 1 Leerlingen met een harmonisch profiel 1. Cito-resultaten taal, rekenen en begrijpend lezen minimaal I niveau. 2. De leerling scoort op methodegebonden toetsen structureel een 8 of hoger. 3. De leerling beschikt over een grote mate van zelfstandigheid. 4. De leerling kan geclusterd werken door middel van aparte weekprogramma s. 5. De leerling bezit een grote mate van creativiteit (= het op originele wijze oplossen of bedenken van problemen). 6. De leerling heeft uitdaging nodig. 2 Leerlingen met een disharmonisch profiel 1. Signalering op initiatief ouders (IQ test voorhanden) 2. Signalering a.d.h.v. de Sidi signaleringslijst. Voor leerlingen die op de jaarlijkse signaleringslijst op deel 1 vijf items of meer scoren en op deel 2 ook een of meer items scoren, wordt overgegaan tot de diagnosefase. Deze fase wordt altijd ingezet na overleg met de IB-er en/of plusbegeleider. Wanneer we vermoedens hebben van onderpresteren, maken we gebruik van de signaleringslijst onderpresteerders om deze kinderen alsnog te signaleren. Voor deze kinderen geldt dus afwijkende criteria aangepast aan individuele behoeften. Rol van de Plusklasbegeleider De plusklasbegeleider geeft de plusklaslessen. Verder wordt van hem/haar het volgende verwacht: Is beschikbaar voor vragen van de leerlingen buiten de plusklaslessen om Geeft voorlichting aan de leerkrachten Zorgt voor informatievoorziening naar de ouders Wordt, indien mogelijk, betrokken bij het signalerings-, diagnosticerings- en uitvoeringstraject. Wordt betrokken bij de groepsgesprekken naar aanleiding van het invullen van de SIDI-3 Houd de kennis met betrekking tot excellente leerlingen op peil Zorgt voor de invulling van het programma en de materialen voor de plusklasleerlingen Rol van de groepsleerkracht Van de groepsleerkracht worden de volgende acties verwacht, inzake plusklasleerlingen: Er wordt een compact programma aangeboden op de diverse vakgebieden. 4
Er wordt de leerlingen gelegenheid gegeven om aan hun plusklaswerk te werken, met de instelling dat het plusklaswerk behoort tot het reguliere werk van deze leerling en daardoor net zo belangrijk is. De leerling wordt geholpen bij zijn/haar ontwikkelpunten: te denken valt aan faalangst of moeite met plannen. De leerkracht gaat actief met IB en/of plusbegeleider in gesprek wanneer er vragen en/of twijfels zijn. 5