Risicomanagement in de energiesector



Vergelijkbare documenten
SPSS 15.0 in praktische stappen voor AGW-bachelors Uitwerkingen Stap 7: Oefenen I

Statistische Bijlagen Consumentenonderzoek.

Oplossingen hoofdstuk 8

WORKSHOP PRA. Introductie Bas Bloemers Risicomanager Ballast Nedam

ICT investeringen in het onderwijs

WELKOM! Workshop Best Value Procurement. Wiebe Witteveen

introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets

STRATEGO: Coaching session

Agenda: Rotary Industry Group

Hoofdstuk 3 : Numerieke beschrijving van data. Marnix Van Daele. Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent

Onderbenutte optimalisatiegebieden (incl. voorbeelden):

Oppepper serie 1 Wind op land contractmanagement Sessie 1: De Turbine Tender

BEST VALUE PROCUREMENT

PROJECT INITIATION DOCUMENT

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling

Over Earned Value Management en zo 2. Over. Earned Value Management. en zo... Marco Buijnsters

Life Cycle Denken & Integraal Ontwerpen. Amersfoort Roderik Schunck Eric Bom Danny Boers

IT Vernieuwing wie waarborgt resultaat?

How to build a Business Case for Capital Investments. Presentatie 8e Asset Management Control Seminar 28 en 29 oktober 2009

Over Valori. Risicoanalyse in een agile setting. 25 jaar Testen PLUS. Top-200 klanten. 125 professionals

Bijlage 3: Multiple regressie analyse

EPC ESCO VME. Sven Wuyts Factor4

Training statistiek NEN-689. Blok 2 Software voor: (1) Statistisch toetsen van werkplekmetingen (2) Boxplot voor rapport

Wie durft? Kwaliteit rapporteren voor het IT project start! Bart-Jan de Leuw TestNet 10 mei 2011

Monte Carlo-analyses waarschijnlijkheids- en nauwkeurigheidsberekeningen van

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

Testverbetering met TMM bij Philips

Brexit en Wisselkoersrisico s. Wim De Boe FX Corporate Sales

Opgave 1: (zowel 2DM40 als 2S390)

Best Value Procurement

Correlatie = statistische samenhang Meest gebruikt = Spearman s rang correlatie Ordinaal geschaalde variabelen -1 <= r s <= +1 waarbij:

Gemiddelde, mediaan, kwartielen, interkwartielafstand, minimum, maximum, variantie, standaardafwijking, boxdiagrammen

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 28 oktober 2009, uur

Infrabel. Setting up a PMO management program in a changing environment. ADM 20 February 2017 Marlene Klompenhouwer Gonda Storms

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40), op maandag 5 januari uur

Opschalen in de praktijk: Groei Max Foundation in Bangladesh. Martijn Thierry, ECSP, 22 september 2011

Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport

Internationale Ambities

Data en Applicatie Migratie naar de Cloud

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

** VOORBEELD VAN CAUSALE ANALYSE MET CONFOUNDER EN MEDIATOR **.. GET FILE='u:\)Research\ISSP-NL\ISSP \Data\issp_2013_2014_NL_def.sav'.

Waste management - Landfill Remo milieubeheer (Group Machiels)

Toetsen van Asset Management tegen ISO 55001

Best Value in Zorginkoop

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek I voor B (2S410) op , uur.

Lloyd s Register, LRQA België & Nederland Gent, 23 april 2014

Opzet en invoering van programma management Case bespreking separatie ABN/RBS. DHV Amersfoort, 23 februari 2010

Asset Management & Condition Monitoring Management.

YOUR PARTNER FOR ALL YOUR SELFDRILLING ANCHORS AND STRANDANCHORS

R-meeting, 14 april, Delft

De CAO-wet en nieuwe vormen van arbeid. Prof. Dr. Frank Hendrickx Gewoon hoogleraar, Instituut voor Arbeidsrecht, KU Leuven

Governance University -EGC: Compliance voor commissarissen

Monte Carlo-analyses waarschijnlijkheids- en nauwkeurigheidsberekeningen van

Van Commissionaire naar LRD?

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

0515 DUTCH (FOREIGN LANGUAGE)

PPS Zuidas Amsterdam Elco Brinkman

End-to-End testen: de laatste horde

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider

smartops people analytics

GOVERNMENT NOTICE. STAATSKOERANT, 18 AUGUSTUS 2017 No NATIONAL TREASURY. National Treasury/ Nasionale Tesourie NO AUGUST

Beschrijvende statistieken

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y

Werkgroep ISO TestNet thema-avond 9 oktober 2014

Ervaringen Inkoopadministratie. Vastlegging van middagbijeenkomst op Kasteel Woerden 19 september 2013

2010 Integrated reporting

PROJECT PORTFOLIO MANAGEMENT WERKEND KRIJGEN.

Risico s binnen een project

Europese Aanbesteding Schoonmaak Pius X College, Sg. Canisius en SFBVR 20 augustus 2013

Best Value nog even de filosofie. Krommenie bruggen

Tentamen T1 Chemische Analysemethoden 6 maart 2014

Aanbesteden van ICT: de business case

Agile with a smile. Dion Kotteman

Partnership en duurzame samenwerking

we#elijke(eisen(voor(ce0markering(en(strategische(routes((!!!!!!!!!

Zuivere Speeltijd 7 JUNI Achmea IT: Portfoliobeheersing door batenrealisatiemanagement 15E BPUG SEMINAR

Examen G0N34 Statistiek

BNG Bank Betrokken partner voor een duurzamer Nederland. BNG Bank en Geothermie Bob Schrama, Leo Valkenburg Rotterdam, 28 maart 2019

Drie decentralisaties voor gemeenten

Pilot vragenlijst communicatieve redzaamheid

mlw stroom 2.2 Biostatistiek en Epidemiologie College 9: Herhaalde metingen (2) Syllabus Afhankelijke Data Hoofdstuk 4, 5.1, 5.2

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek?

Residual Plot for Strength. predicted Strength

Transcriptie:

De invloed van (project)leiderschap en cultuur Amersfoort 11 januari 2010 Marco Kuijpers

Agenda 1. Introductie 2. Case 1 3. Case 2 4. Case 3 5. Conclusie 2

1. Introductie Managing partner Twynstra Gudde: manager vakgroep Contracteren energiepraktijk Voormalig Directeur sectie Handel en Verkoop EnergieNed Betrokken bij ontwikkeling en realisatie van diverse investeringen elektriciteitscentrales (gas en biomassa) windparken interconnectors Directeur Publiek Private Samenwerking op gebied van warmte 3

2. Case 1 Ontwikkeling/aanbesteding: risicoanalyse t.b.v. aanbesteding (strategie / onderhandelingen) kwantitatieve analyse voor Business case en JV Agreement geen risicomanagement voor de rest van het project internationaal gerenommeerde bedrijven: zwakke risicoregisters Realisatie: direct na award kwantitatieve risicoanalyse risk committee + goede analyse geen risicomanagement door middle management niet in voortgangsrapportage nadruk op veiligheid 4

2. Voorbeeld Risk Assessment Option 1 (Single EPC) No Risk Cause Effect Consequence Probability Risk category (high-med-low) Preparation phase P1 Unexpected increase of the price of raw materials Volatility of raw materials markets Bids too expensive Unacceptable risk for bidders Bidders price differently 2 (cost) 3 H P2 P3 Quality of technical tender documents not sufficient (e.g. functional specifications) Quality of the commercial tender documents is insufficient Not enough time items are missed Dependent on P2 Not enough time Link with quality and scope of revenu side not correct Delay Costs (additional work at a later date because BritNed does not get what it wanted) Delay Costs 3 (cost) 1 M 1 (cost) 2 L P4 Currency exposure for bidders due to choice of currency Volatility of currency markets and the length of the project Costs 2 (cost) 2 M P5 Currency exposure due to choice of currency Volatility of currency markets Costs 2 (cost) 1 L 5

3. Case 2 een aanbesteding Risicomanagement werd meegewogen in gunning Veelal goede analyse, inclusief beheersmaatregelen Geen risico top 10 6

4. Case 3 Ontwikkeling/tekenen contract: zware kwantitatieve risicoanalyse in businesscase (business/ financiële benadering) risico s meegenomen in businesscase, maar geen risicoregister Voorbereiding: sleuren om een goede analyse spreadsheet management riskappetite loopt terug gebruikt voor rapportage team moet gedwongen worden in risico s te denken Realisatie: risicomanagement impliciet, geen register 7

4. Case 3 Voorbeeld optimale variant belangrijkste variabelen: CPI, gasprijs, woningbouwplanning, aantal woningen, elektriciteitsprijs, gas-warmtefactor, warmtevraag, maximale warmtevraag, investering/onderhoud Forecast: NCW 20.000 Trials Frequency Chart 19.869 Displayed,047 941,035 705,7,024 470,5 Forecast: NCW Statistic Value Trials 20.000 Mean 697.650,43 Median 247.168,30 Mode --- Standard Deviation 82.750.554,81 Variance 6.847.654.320.653.420,00 Skewness -20 Kurtosis 4.717,41 Coeff. of Variability 118,61 Range Minimum -7.520.055.594,23 Range Maximum 5.685.062.372,93 Range Width 13.205.117.967,16 Mean Std. Error 585.134,78,012 235,2,000-100.000.000,00-50.000.000,00 0,00 50.000.000,00 100.000.000,00 0 alleen de gasprijs. standaard dev. = 10%, + wortel tijd stijgend, 80% correlatie met verleden Tornado diagram min MLV max rekenen met woningbouw planning 2 jaar 0 jaar 0 jaar 0 0 jaar aantal woningen -10% 0% 10% 0 0% verhouding gas/warmte won 31,60 X 42,28 X 0 bedr 31,60 X 36,03 X investering warmtenet 25% 0% -10% 0 0% indexering CPI 3,46% 2,5% 1,46% 0 2,5% gasprijs -40% 0% 25% 0 0% looptijd 15 jr ipv 30 jr 15 30 30 0 30 totale opbrengst -15% 0% 15% 0 0% Energiebelasting ONWAAR WAAR WAAR 0 WAAR warmtevraag woningen -20% 0% 20% 0 0% hoogte BAK -10% 0% 10% 0 0% 8

5. Conclusie Constateringen: risicoanalyse veelal in orde risicomanagement onderbelicht link met projectmanagent vaak ver te zoeken risicoanalyse afhankelijk van bedrijfsfocus (financials/project) Oorzaak: (project)management risicoanalyse/management (daardoor?) per fase anders te weinig zelf gebruiken (voor anderen).. 9

Marco Kuijpers www.twynstragudde.nl Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot deze presentatie berusten bij Twynstra Gudde. Niets uit deze presentatie mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van Twynstra Gudde. DOCSOpen nummer 534303 10