HET BLIKSEM ONDERZOEK
BLIKSEM Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend
Aan de orde komt Wat houdt BLIKSEM-aanpak in? door: Willy van Elsäcker (HCO) Wat zijn de resultaten na twee jaar onderzoek op 40 scholen? door: Mienke Droop (EN) Feestelijke afsluiting
Dank aan De leerkrachten en leerlingen die deelgenomen hebben aan het BLIKSEM-onderzoek, als controleschool of als experimentele school
Dank aan De scholen die de BLIKSEMaanvraag mede ingediend hebben: De Springbok (Pretoriusstraat) De Waalse Louise de Coligny De scholen van de schoolbestuur De Zwerm
Dank aan De stagiaires: Annemieke Roeleveld Aliza Plas Maaike Poulus Laura van Leeuwen Mariël van der Horst Nanda Patje
Problemen met methodes Saai Lage scores op begrijpend lezen Strategieën vaak doel, geen middel Teveel strategieën Geen transfer naar zaakvakken Strategie-instructie (modeling) is moeilijk voor leerkrachten
Onderzoek Strategies are important, but they are boring when used in isolation (Guthrie, 1996) De correlatie tussen strategiegebruik en leesmotivatie is hoog (van Elsäcker, 2002) Interactie en metacognitieve vaardigheden zijn belangrijk bij begrijpend lezen (Pressley, 2006)
Onderzoek Veenman/Van der Stel (2011): Metacognitieve vaardigheden kunnen verbeteren als: 1. strategieën worden aangeboden en geoefend in betekenisvolle taak 2. het nut van het gebruik van de strategieën duidelijk wordt uitgelegd 3. de metacognitieve instructie over langere tijd wordt gegeven
De BLIKSEM-aanpak voor groep 5 t/m 8
Dank aan De scholen die na het onderzoek in groep 5 en 6 door wilden gaan met BLIKSEM en mede hebben geïnvesteerd in de ontwikkeling voor groep 7 en 8
Kern van de BLIKSEM-aanpak Modelen = hardop denkend voordoen Door te modelen in betekenisvolle context (voorlezen!) zien kinderen hoe een volwassene nadenkt tijdens het lezen. Interactie is hierbij cruciaal! Daarna oefenen met eigen leesboek.
Videofragment modelen Strategie 1, 2, 3 en 4
Modelen met geeltjes of met het digitale schoolbord
Het eerste voorleesboek gr 5 Juffrouw Pots door Tosca Menten
Het eerste voorleesboek gr 6 Tom Piekepol en de schat van Kartoni door Tosca Menten
Het eerste voorleesboek gr 7 De zwarte rugzak door Abbing & Van Cleeff
Het eerste voorleesboek gr 8 Oorlogsgeheimen door Jacques Vriens
De strategieën 0. Voorspellen 1. Voorkennis activeren, relaties leggen 2. Monitoring: Begrijp ik wat ik lees? 3. Woorden leren uit het verhaal 4. Visualiseren/Schema maken 5. Vragen stellen/verwijs- en signaalwoorden 6. Hoofdgedachte bepalen in één zin 7. Samenvatting maken in drie zinnen 8. Mening geven
Organisatie BLIKSEM BLIKSEM is een geïntegreerde methode Geïntegreerd met voorlezen, zelfstandig technisch lezen en zaakvaklessen
Bliksem in gr 5 en 6 Drie keer per week: 1. Start 2. Voorlezen, 2 of 3 strategieën modelen 3. Stillezen (15 min.), strategieën toepassen, formulier invullen 4. Nabespreking 1 x per week strategieën toepassen bij zaakvakles
Bliksem in gr 7 en 8 Per week: Les 1: Voorlezen + 4 strategieën modelen Les 2: Stillezen, leerlingen passen 4 strategieën toe, vullen formulier in Les 3: Alleen voorlezen Toepassen bij Zaakvaklessen of teksten Nieuwsbegrip (2 of 3 x per week) Laatste boek in groep 8: kinderen kiezen zelf hun strategieën
Behalve de leeslessen zijn er: Oefenteksten (6 x per jaar) Toetsen begrijpend lezen (3 x per jaar) Strategietoetsen (3 x per jaar) Reflectielessen (2 x per jaar)
Rapportcijfer bepalen m.b.v. Landelijke, genormeerde toets: Cito-toets (1x p.j.) Methodegebonden toetsen: Toets-teksten Begrijpend Lezen (3x p.j.) Strategietoets (3x p.j.) Observaties door de leerkracht: Mappen met strategiebladen bekijken Observaties tijdens de leesles
Enkele reacties leerkrachten Bliksem geeft houvast en duidelijkheid hoe je begrijpend lezen aantrekkelijk en leuk kunt maken Geeft besef wat begrijpend lezen inhoudt Kinderen denken meer na over de tekst en moeilijke woorden Het is een voordeel dat kinderen oefenen met boeken op hun eigen niveau
Problemen van leerkrachten Het kost teveel tijd Ik kan niet controleren of de leerlingen het goed gedaan hebben, want ik heb niet alle boeken gelezen
Pluspunten Aantrekkelijke voorleesboeken uit de Ned. kinderliteratuur De meeste leerkrachten vinden de methode motiverender dan de reguliere methodes De aanpak is bij elke tekst te gebruiken Kostenaspect: minder duur
Het onderzoeksrapport
Het onderzoek Subsidie in kader van programma Onderwijs Bewijs (Ministerie OCW) Programma Onderwijsbewijs: experimentele opzet was eis van ministerie Tweejarig, longitudinaal onderzoek in groep 5 en 6
Onderzoeksvragen Wat is het effect van de Bliksemaanpak op het begrijpend lezen en het technisch lezen van kinderen in groep 5/6? Zijn er differentiële effecten voor kinderen die verschillen in achtergrond (SES), leeftijd, taalachtergrond, (technisch) leesvaardigheid, woordenschat?
Proefgroepen 40 scholen in Den Haag e.o. Experimentele groep: 34 groepen 5 Controle groep: 28 groepen 5 Duur onderzoek: 2 jaar; het onderzoek gaat door in groep 6
Overzicht van leerlingen
Drie meetmomenten Begin groep 5 (nulmeting) Eind groep 5 (tussenmeting) Eind groep 6 (eindmeting)
Toetsen door testassistenten Begrijpend lezen: Pirls + toets van Schellings & Aarnoutse Technisch lezen: CITO DMT Woordenschat: CITO Woordenschat Leesmotivatie: Vragenlijst Kennis van strategieën: Vragenlijst Non verbaal IQ: Raven
Observaties Tweemaal (in najaar en voorjaar): 1 ste keer - Observatie in de klas: Voeren de leerkrachten de Bliksemaanpak uit zoals bedoeld? En hoe werken de kinderen? 2 de keer - Predominant Activity Sampling (o.a. Hoeveel tijd besteed aan strategie-instructie?)
Statistische analyses Multiniveau-analyses Met als niveaus Klas en Leerling
Resultaten (1) Kennis van leesstrategieën Leerlingen in Bliksemgroep scoren begin groep 5 lager dan de leerlingen in de controle groep Eind groep 5 gaan Bliksem-leerlingen significant meer vooruit ten opzichte van voormeting en in groep 6 nog meer
Resultaten (2) Begrijpend lezen strategietoets Bliksemgroep scoort begin groep 5 lager dan controlegroep Eind groep 5 geen significant verschil in leerwinst tussen bliksemgroep en controle groep Eind groep 6 is het verschil in leerwinst t.o.v voormeting wel significant in het voordeel van de Bliksemgroep
Resultaten (3) Begrijpend lezen Pirls Bliksemgroep scoort begin groep 5 lager dan controlegroep Eind groep 5 geen significant verschil in leerwinst tussen bliksemgroep en controle groep Eind groep 6 is het verschil in leerwinst t.o.v. voormeting wel significant in het voordeel van de Bliksemgroep
Resultaten (4) Begrijpend lezen Pirls - deeltoetsen Voor verhalende tekst, zelfde resultaat als voor gemiddelde score Voor informatieve tekst: geen significante verschillen
Resultaten (5) Leesmotivatie Geen verschillen bij de voormeting Geen verschillen in leerwinst over tijd
Resultaten (6) Technisch lezen DMT Bij voormeting scoort Bliksemgroep gemiddeld lager dan controle groep Eind groep 5 geen significante verschillen in leerwinst Eind groep 6 Bliksemgroep boekt significant meer leerwinst ten opzichte van controlegroep
Resultaten (7) Woordenschat Bij voormeting scoort Bliksemgroep gemiddeld lager dan controle groep Eind groep 5 en eind groep 6 geen significante verschillen in leerwinst
Resultaten (8) Achtergrondkenmerken Meisjes behalen betere resultaten dan jongens op technisch en begrijpend lezen Opleidingsniveau ouders: leerlingen met ouders met hoger opleidingsniveau behalen betere resultaten Etniciteit: autochtone leerlingen behalen betere resultaten dan allochtone leerlingen
Resultaten (9) Achtergrondkenmerken In sommige gevallen versterkt effect van klascompositie, met name proportie leerlingen met leerlinggewicht 0.3
Resultaten (10) Achtergrondkenmerken In geen enkel geval interactie gevonden met interventie-effect, d.w.z. de gevonden effecten van de Bliksemaanpak gelden voor de groep in het algemeen en niet voor een groep in het bijzonder
Observaties/gesprekken Veel BLIKSEM-leerkrachten voeren de lessen rond het voorleesboek uit zoals bedoeld Ze vinden de aanpak in het algemeen motiverend De zaakvakles wordt vaak overgeslagen Op sommige scholen continuïteit een probleem
Eindconclusie Redelijk groot positief effect op kennis van leesstrategieën. Positieve effecten op twee toetsen begrijpend lezen en technisch lezen. Deze effecten zijn klein maar significant. Geen effect op woordenschat en leesmotivatie, gemeten met vragenlijst, ondanks overwegend positieve reacties van leerkrachten.
Stand van zaken Aanpak wordt nu uitgeprobeerd in groep 7, in jan. 2013 is ook gr 8 gereed Bliksem werkt minstens even goed als andere methodes en op een aantal punten zelfs beter. We denken dat BLIKSEM voor scholen met een bepaalde visie op lezen een goed alternatief is We zoeken naar mogelijkheden om BLIKSEM landelijk uit te geven
Meer informatie bij Over de aanpak: Willy van Elsäcker: email: w.van.elsacker@hco.nl mobiel: 06-23041356 Over het onderzoek: Mienke Droop email: m.droop@expertisecentrumnederlands.nl