Hoofdstuk 4 attitudes

Transcriptie

1 Hoofdstuk 4 attitudes Attitude De (coverte) evaluatieve houding tegenover een attitudeobject. Beïnvloed door interne eigenschappen (en minder) door situationele. Veronderstelling Attitude als reden voor een gedrag. Bovendien: eens gevormd, verandert een attitude niet (snel) Krachtig instrument om gedrag te begrijpen, verklaren en voorspellen. De (voorspellende waarde van) metingen van attitudes De meting van attitudes door zelfbeschrijvingen Veronderstelling Garantie anonimiteit = betrouwbare beschrijving van iemands attitude. Toch geen valide meetinstrument: - Soms weet je niet wat je attitude is (toch drang om te antwoorden). - Soms wil je je attitude niet delen (sociale wenselijkheid t.o.v. onderzoeker & zichzelf). - Attitude is niet de enige determinant van zelfbeschrijving (persoonlijke en situationele factoren) Veronderstelling niet altijd geldig, maar wel interessante bron van info (zie H1). Attitudes en gedrag Problemen Zelfbeschrijving voorspelt evaluatief niet-verbaal gedrag t.o.v. attitudeobject vaak niet: <r(xy) Bovendien verbaal en niet-verbaal gedrag t.o.v. hetzelfde attitudeobject hebben soms verschillende versterkingscontingenties. Naast attitude ook andere gedragsdeterminanten: subjectieve norm en subjectieve macht. Indirecte metingen van attitudes Oplossing voor vertekend beeld van zelfbeschrijving door sociale wenselijkheid(=subjectieve norm) - Leugenschaal/sociale wenselijkheidsschaal invoeren. - Bogus pipeline: pp wordt wijsgemaakt dat onderzoeker middel heeft om eerlijkheid na te gaan. - Indirecte metingen: niet gebaseerd op zelfbeschrijving ofwel zelfbeschrijving waarbij pp niet weet dat het om attitudemeting gaat. vb. APT affective priming test : mensen verwerken nieuwe info beter als ze op voorhand met gerelateerde info bezig waren. Wie? Wat? Fazio, Jackson, Dunton & Williams Pseudo-onderzoek over het automatisch herkennen van woorden met 4 taken. - Taak 1: basismeting: hoe snel categoriseert de dn positieve en negatieve woorden. - Taak 2 en 3: dekmantel: dn moet gezichten (met > huidskleuren) onthouden en bij 3 aangeven of de aangeboden gezichten voorkwamen in 2. -Taak 4 is cruciaal: dn ziet gezicht (blank of zwart) gevolgd door een positief of negatief woord. Dn moet gezicht onthouden en woord categoriseren.

2 Resultaat? - RT positieve woorden = langer in combinatie met zwart gezicht dan blank gezicht. - RT negatieve woorden = langer in combinatie met blank gezicht dan zwart gezicht. Verklaring? APT: RT moet verkorten als nieuwe info (=neg/pos woord) voorafgaat aan info met = waarde (= gezicht met bep. huidskleur). RT bij negatief woord wordt korter als het woord voorafgaat door gezicht met huidskleur X. Pp staat negatief tegenover mensen met huidskleur X qua attitude. Attitudes en gedrag revisited APT V/S zelfbeschrijving APT > zeflbeschrijving: niet-verbaal, overt gedrag voorspellen. Zelfbeschrijving > APT: gedrag op zeflbeschrijvingen voorspellen. Goede meting van gedrag = combo van directe en indirecte metingen. Vorming van attitudes Veronderstelling Attitudes zijn aangeleerd, niet genetisch bepaald. Evaluatief leren Signaalleren neutrale prikkel komt vaak voor met betekenisvolle gebeurtenis: neutrale prikkel voorspelt de gebeurtenis. Leren gaat sneller bij > contingentie en contiguïteit. Beperking: blokkering: individu kan hoogstens 1 signaal aan 1 gebeurtenis koppelen. Evaluatief leren UCS UCR UCS + CS UCR CS CR Leren gaat sneller bij > contiguïteit Evaluatief leren als determinant voor attitudes Wie? Bayens et al. (1990) Wat? Pseudo-onderzoek: verband tussen elektrodermale activiteit en beoordeling visuele prikkels. Feitelijk over ontwikkeling van attitudes t.o.v. mensen. Fase 1: dn beoordeelt gezichten op aantrekkelijkheid. Fase 2: 3 meest en minst aantrekkelijke gezichten + 12 neutrale worden aangeboden in paren. (N A) (N O) (N N) Fase 3: dn beoordeelt gezichten uit fase 2 apart. Manipulatie? Dns kregen nep-elektrodes opgeplakt Resultaat? (N A) : neutrale gezicht werd aantrekkelijker beoordeeld in 3 dan in 1. (N O) : neutrale gezicht werd onaantrekkelijker beoordeeld in 3 dan in 1. (N N):? ik vermoed een soort controle conditie Verklaring? Neutraal gezicht als neutrale prikkel, het (on)aantrekkelijke gezicht als UCS. Evaluatief leren als verandering van bestaande attitudes Wie? Olson en Fazio (2006) Wat? Pseudo-onderzoek over aandachtsprocessen. Fase 1: foto s blanke mensen gevolgd door negatief betekenisvol beeld. Foto s van zwarte mensen gevolgd door positief betekenisvol beeld. Afleidingsbeelden tussendoor om verband te verdoezelen.

3 Manipulatie? Resultaat? Verklaring? Fase 2: APT. Woorden categoriseren (positief/negatief) terwijl een blanke of zwarte aan het woord voorafgaat. Experimentele V/S controleconditie (dns krijgen foto s los van elkaar te zien). Fase 1: dns in experimentele conditie hadden niet door dat de afbeeldingen in paren kwamen. (Bewijs dat contingentie niet nodig is bij evaluatief leren!) Fase 2: dns in experimentele conditie: RT positieve woorden voorafgegaan door donker gezicht waren veel korter dan in de controle conditie. De RT bij negatieve woorden verschilde niet tussen de twee condities. Fase 1: conditioneringsfase, fase 2: leerfase. Controleconditie: APT meet klassiek racisme. Experimentele conditie: APT meet attitudeverandering t.o.v. donkere mensen o.w.v. evaluatief leren. Contactconditionering(= mere exposure) Robert Zajonc Wie? Robert Zajonc (1968) Wat? (1) Dn moet betekenis raden van zinledig woord. 10 woorden met verschillende woord-frequenties aangeboden. Daarna beoordeling/woord op gunstigheid van 0-6. (2) Dn moet betekenis raden van Chinese karakters. Idem aan (1). (3) Dn moet mensen op foto s beoordelen op leuk-heid van 0-6. Manipulatie? (1) woord-frequentie gecontrabalanceerd over dns (binnen-pp-manipulatie). (2) idem (1) Resultaat? (1) Hoe frequenter het woord voorkwam, hoe gunstiger de beoordeling ervan. (2) idem (1) (3) Hoe frequenter de foto, hoe aardiger de persoon erop bevonden werd. Verklaring? Mere exposure door frequentie-effect. Mere exposure is geen artefact(= door de mens gemaakt) - Treedt niet enkel op bij mensen, ook bij dieren. - Treedt niet enkel op als dns zich bewust zijn v.d. verschillende frequenties (vb. 4 jonge vrouwen die colleges 1, 5, 10, 15 keer bijwoonden en lln. beoordelen achteraf die van 15 als het aantrekkelijkst, terwijl ze aangeven geen enkel van de vrouwen te kennen en < 15% had ze al eens gezien i.d. aula.) - Treedt niet enkel op als dns hun gedrag willekeurig kunnen aanpassen (beweging lachspieren en zuur-kijk-spieren gemeten; zelfs als je je best doet om neutraal te kijken, meet die nog beweging.) Mere exposure buiten het labo: van kunst tot in het stemhokje Mere exposure gevonden in veldwerk: - Cutting en de appreciatie van kunstwerken (hoe > gezien, hoe mooier bevonden). - Schaffner, Wandersman en Stang en de fictieve verkiezing voor een hoofdredacteur van Argus (hoe > posters/kandidaat, hoe geschikter de (verzonnen!) kandidaat bevonden). Kenmerken van mere exposure - Toepasbaar op andere modaliteiten dan wn. - Bewuste herkenning of subjectieve vertrouwheid = geen voldoende voorwaarde. - Prikkeldiscriminatie (experiment Mita, Dermer en Knight over spiegelbeeld V/S rechtstreeks beeld). - Subtiele contextverandering kan mere exposure elimineren (experiment dezilva, Mitchell en Newell: eerder getoond gezicht met oorspronkelijke naam wordt aantrekkelijker bevonden dan eerder getoond gezicht met nieuwe naam).

4 Naar een verklaring van mere exposure - Mere exposure vindt altijd plaats in aangename omstandigheden dus wordt het attitudeobject ook als aangenaam ervaren. Falsificatie door Saegert, Swap en Zajonc (p.252). - Responscompetitiehypothese. Bepaalde aspecten eigenaardig en gefalsificieerd door Harmon-Jones en Allen (p. 253). - Processing fleuncy- interpretatie: meest actueel aangenomen: veronderstelt dat herhaald contact met prikkels de verwerking van gerelateerde info vergemakkelijkt en dat vlotte informatieverwerking positief affect uitlokt. Waarheidseffect: een speciaal geval van contactconditionering - Veronderstelling: stellingen die je vaker hoort, neem je aan als meer waar. - Onderzoek Begg en Armour: tonen zelfs aan dat als je een stelling hoort waarvan gesuggereerd wordt dat die onwaar is, je door het frequentie-effect de stelling toch als meer waar aanneemt. Bv. Weinig mensen geloven dat Jan de moord gepleegd heeft. Je gaat geloven dat Jan het gedaan heeft bij > frequentie v.d. bewering. - Verklaring: cognitive fluency (// processing fluency) + mensen onthouden wat ze gehoord hebben beter dan van wie. Herhaling wekt de indruk dat ze het van > mensen hoorden: > betrouwbaarheid. Attitudeverandering via gedragsverandering Cognitieve-consistentietheorieën stellen dat attitudes tot gedrag leiden, maar gedragingen beïnvloeden ook attitudes. Mensen ervaren niet graag tegenstrijdigheid tussen attitude en gedrag: oplossing: een van de twee aanpassen. De cognitieve-dissonantietheorie Uitgangspunt Kennis is een systeem van cognities (= kleinste eenheid van kennis die op zichzelf kan staan). De relatie tussen 2 cognities is irrelevant, consonant (A logisch uit B) of dissonant (opposite A l. uit B). (Opm.: logisch is wat voor het individu logisch is: subjectieve logica) Cognitieve dissonantie is aversief - Mensen trachten het ontstaan ervan te vermijden of te reduceren. - Mogelijke opl.: cognitie veranderen, maar dit is moeilijk want cognitie in directe relatie met de werkelijkheid. Cognities over buitenwereld moeilijker te veranderen dan over eigen (covert) gedrag. Dus aanpassen attitude is makkelijker dan aanpassen overt gedrag. Andere hypothesen (i.v.m. cognitieve dissonantie) - Mensen passen attitude aan aan het gedrag dat ze graag willen vertonen. - Mensen doen dit meer als ze weinig beloond zullen worden voor het gedrag. - Mensen zullen na belangrijke keuze het gekozen object opwaarderen & niet-gekozen devalueren. - Mensen doen dit meer naarmate de keuze moeilijker was. - Mensen doen een gedrag niet omdat er > strafdreiging is. Als strafdreiging weg is houden ze dat zo. Onderzoek geïnspireerd door de cognitieve -dissonantietheorie Leidt tegenattitudinaal gedrag tot attitudeverandering? JA Wie? Festinger en Carlsmith (1959) Wat? Fase 1: dns moeten een extreem saaie taak uitvoeren gedurende 60 min. Fase 2: onderzoek zogezegd gedaan, maar proefleider vraagt dn om (vergoed) in te

5 Manipulatie? vallen voor de assistente: dn moet de volgende dn vertellen hoe leuk de taak wel niet is! Fase 3: dn wordt gevraagd de taak uit de eerst fase te beoordelen (-5 tot 5). Controleconditie (fase 2 niet aanwezig) V/S experimentele conditie (vergoeding bedraagt 1 dollar of 20 dollar). Resultaat? Controleconditie: taak wordt saai beoordeeld (-.45). Experimentele conditie 20 dollar: taak wordt minder saai beoordeeld (-.15). Experimentele conditie 1 dollar: zelfs positieve attitude gesuggereerd (+1.35). Verklaring? Fase 1: onderzoeker kweekt negatieve attitude t.o.v. de taak (bewezen in controleconditie). Fase 2: onderzoeker lokt tegenattitudinaal gedrag uit tegen vergoeding. Fase 3: duidelijke attitudeverandering o.w.v. fase 2 bij de < beloonde dns. Leidt het maken van een keuze tot de re-evaluatie van de opties? JA Wie? Brehm (1956) Wat? Dns krijgen uitleg over 8 voorwerpen en beoordelen ze op aantrekkelijkheid van 0-8. Daarna krijgen ze een voorwerp mee naar huis (zie manipulatie voor bepaling). Dns moeten de 8 voorwerpen nog eens beoordelen zonder ze te zien. Manipulatie? Experimentele conditie (dn mag uit 2 aantrekkelijk beoordeelde of uit 1 aantrekkelijk en 1 onaantrekkelijk beoordeeld kiezen) V/S controleconditie (dn krijgt aantrekkelijk beoordeeld voorwerp toegewezen). Resultaat? Experimentele conditie met moeilijke keuze: het gekozen object wordt aantrekkelijker beoordeeld, het niet-gekozen veel minder. Experimentele conditie met makkelijke keuze: het gekozen object wordt veel aantrekkelijker beoordeeld, het niet-gekozen mind. Controleconditie: geen verschil in beoordeling van het gekregen voorwerp. Verklaring? Het gekozen alternatief: opgewaardeerd (sterker bij makkelijke keuze). Het niet-gekozen voorwerp: gedevalueerd (en dit sterker bij een moeilijke keuze). (Ook experiment van Gawronski, Bodenhausen en Becker met foto s van kamelen. Zelfde resultaten). Maar 1 beperking bij Brehm en Gawronski: keuze was altijd tussen aantrekkelijke objecten. Hangt de postdecisiere-evaluatie altijd af v.d. waarde v.d. keuzealternatieven? - Shultz, Léveillé en Lepper: nee, bij keuze tss 2 lelijke dingen wordt het gekozen ook opgewaardeerd. - Verschijnsel treedt zelfs op bij 4-jarigen en kapucijneraapjes (Egan, Santos en Bloom p. 267). - Verschijnsel treedt zelfs op als mensen zich niet meer bewust zijn van hun keuze (zie hieronder): Wie? Coppin, Delplanque, Cayeux, Porcherot en Sander (2010) Wat? Dns beoordelen 12 geuren deodorant op schaal van Daarna: dn krijgt 3 X 2 paren (even lekker paar, paar met groot verschil en rest) en kiest per paar de lekkerste geur. 10 min. later moeten dns de 12 geuren opnieuw beoordelen + 6 nieuwe geuren en aangeven of de geur al geweest was of niet. Zo ja, moest dn zeggen of die geur de gekozen geur van een paar was of niet. Resultaat? Dns presteerden op geheugentaak niet beter dan toevalsniveau. Bij de 2 e beoordeling gaven ze wel hogere scores aan geuren die ze eerder kozen en lagere scores aan geuren die ze eerder verworpen hadden. Verklaring? Postdecisiere-evaluatie treedt op, zelfs als dns niet meer bewust zijn van hun keuze.

6 Methodologische kritiek op post-decisiere-evaluatie-experimenten Mensen revalueren keuzeopties na een keuze helemaal niet. Verschil in beoordeling is te wijten aan: - vooraf bestaande voorkeur die bij de 1 e meting nog niet tot uiting komt (door langere bedenktijd voor de 2 e meting). - tijdsverloop tussen de 2 metingen zorgt voor attitudeverandering. Onderzoek opgezet om de kritiek te falsifiëren: Wie? Sharot, Velasquez en Dolan (2010) Wat? Dns beoordelen vakantiebestemmingen op hoe gelukkig die de dn zou maken. Dns krijgen heel kort (te kort om te lezen) de naam van 2 vakantiebestemmingen aangeboden en moeten 1 v.d. 2 kiezen. Daarna verschijnen de 2 vakantiebestemmingen lang genoeg & er werd aangeduid welke de dn had gekozen. Achteraf: dn beoordeeld al de bestemmingen opnieuw. Manipulatie? Kort aangeboden vakantiebestemmingen waren in feite betekenisloze symbolen. Welke v.d. 2 de dn had gekozen werd op toeval bepaald. Resultaat? Dns evalueerden de door hun gekozen bestemmingen veel gunstiger dan vooraf. Verklaring? Post-decisiere-evaluatie treedt op + kritiek weerlegd: er was geen sprake van persoonlijke voorkeur v.d. dns t.o.v. hun keuze, want die werd door toeval bepaald. - Vervolgexperiment waarbij dns hoorden dat de computer een keuze bepaalde. Dns beoordeelden de bestemmingen niet anders na de keuze-taak dan ervoor. Het experiment duurde even lang als het 1 e. Kritiek weerlegd: tijdsverloop is niet cruciaal voor verandering van attitudes. Zelfperceptie, zelfaffirmatie en evaluatieve gedra gsaansteking ( als alternatieven voor de cognitieve-dissonantietheorie). Zelfperceptietheorie Mensen leiden attitude af uit hun gedrag (of dat nu in tegenspraak is met bedoelde gedrag of niet). Onwaarschijnlijk als het gaat over attitudeobjecten met > voorgaande ervaring. Waarschijnlijk als het gaat over nieuwe attitudeobjecten. Zelfaffirmatietheorie Inconsistentie tussen gedrag en attitude als bedreiging voor zijn/haar persoonlijke integriteit. Sluit aan bij cognitieve-dissonantietheorie en kan het zelfs uitbreiden: verklaringen op basis van zelfwaardering (hoog: persoon vertoont vleiende contingenties t.o.v. zichzelf en kan integriteit beschermen. Laag: persoon heeft minder vleiende contingenties en moet zich meer inspannen om dissonantie op te heffen). Evaluatieve gedragsaansteking - Tegenattitudinaal gedrag veroorzaakt geen verandering in een interne dispositie (eigenlijke attitude), maar in wat mensen beweren over die attitude (attituderespons). - Rol van emotionele opwinding of verwarring: mensen hebben de neiging om hun verbaal gedrag t.o.v. een attitudeobject (hier > invloed door de opwinding of verwarring) dat ze vertonen, net voor ze gevraagd worden hun attitude t.o.v. attitudeobject te geven, voort te zetten in die attitude. - Geen waterdichte theorie (vb. verklaart postdecisiere-evaluatie-effect al niet en nog meer). Slotbeschouwing Komst van indirecte metingen heeft veel nieuwe inzichten gegeven, maar lost nog niet alle methodologische problemen op. We zullen zien wat de toekomst ons brengt