De Groenbewuste Amsterdammer

Transcriptie

1 IVN voor natuureducatie & duurzaamheid. De Groenbewuste Amsterdammer Jaargang 36 - Lente 2016 IVN Amsterdam - Natuurlijk - Voor U

2 De Groenbewuste Amsterdammer is een uitgave van IVN instituut voor natuureducatie en duurzaamheid, afdeling Amsterdam. 36 e jaargang Lente 2016 Foto voorkant TulpFestival: Eye museum (foto John Lewis Marshall) Redactieadres Nico Groos Pieter Nieuwlandstraat 81 B 1093 XN Amsterdam [email protected] Redactie Maddie Bartels Ineke Deckers Laura van Furstenberg Nico Groos Ellen Huijsmans Peter Junge Just Wiarda Wat vindt u zoal in dit nummer? Een greep uit de inhoud: Onderwerp Biologisch winkelen voor de kleine portemonnee 5 Komst windmolens houdt gemoederen volop bezig 7 Amsterdammers hechten veel waarde aan groen 9 Premature lente of overtijdige herfst? 12 Onbegrensde tulpenliefde 15 Variaties op een thema 17 Andere klimaatvisie door grillen van de weergoden 19 Neem ook een kijkje op onze website - advertentie - Blz En natuurlijk weer een schat aan informatie over de vele activiteiten, cursussen, wandelingen en things-to-do Drukwerk Drukkerij Editoo Deadline en aanleveren van kopij: De volgende Groenbewuste Amsterdammer komt medio juni uit. Kopij hiervoor kunt u vòòr 1 mei digitaal aanleveren aan [email protected]. Copyright Uw inzending wordt gepubliceerd onder de 'Creative Commons' licentie. Als u een artikel uit ons blad wilt kopiëren of gebruiken voor publicatie of andere niet-commerciële openbare doeleinden, dan vinden wij dat prima. Mits u bij dat artikel de naam van de auteur en de bron (Groenbewuste Amsterdammer nr., uitgegeven door IVN Amsterdam) vermeldt. Bestuursvergaderingen Iedere maand vergadert het bestuur bij een bestuurslid thuis. De vergaderingen zijn openbaar. Wilt u ook komen of wilt u een bepaald onderwerp op de agenda hebben, neem dan van tevoren even contact op met het secretariaat ( of [email protected]). 2

3 Van de redactie Peter Junge In het leven worden zekerheden soms onzekerheden. In dit lentenummer een paar voorbeelden. We zijn opgevoed in de wetenschap dat de lente op 21 maart begint. Vanaf die tijd zag je de omgeving langzaamaan veranderen. De natuur leefde op. Maar die zekerheid wankelt. Statisch gezien blijft die datum staan, maar in de praktijk gooien de grillen van de weergoden roet in het eten. Het voorjaar loopt dit jaar al zes weken voor. Oorzaak: de opwarming van de aarde. Maar op welk tijdstip dan ook, de herrijzenis van bloeiende planten brengt ons elk jaar weer in verrukking. De redactie jubelt mee. Maar proef ook de verbazing. Het veranderde weer zet het leven van flora en fauna op zijn kop. Wetmatigheden kloppen niet meer. En te vroeg bloeien kent ook een keerzijde: straks mogelijk bevroren knoppen of geen bloei meer in het (echte) voorjaar. Zeker is dat de weersomstandigheden in Nederlanden de komende jaren drastisch zullen veranderen. Drogere zomers, mildere winters. Zwaardere piekbuien en windstoten. Met alle gevaren van dien, zoals mogelijk kans op overstromingen en grote natuurbranden. Fors meer tropendagen, aanmerkelijk minder vriesdagen, zo luidt de verwachting. Naar de precieze cijfers blijft het gissen. Onzekerheid bestaat er over de juiste aanpak van het terugdringen van de CO2-uitstoot. Minder gebruikmaken van fossiele brandstoffen staat vast. Maar is duurzame energieopwekking in staat het daardoor ontstane tekort op te vangen? Met andere woorden: zijn kolossale windmolens de oplossing? Moeten we de horizonvervuiling op de koop toenemen? Rijk, provincies en gemeenten maken elk hun eigen afweging. Natuurorganisaties steigeren, burgers zijn verdeeld. Zeker is dat in deze veranderde tijden onze plantentrots, de tulp, rechtovereind blijft. De levensloop van deze bloem kent louter hoogtepunten. Laat u meeslepen met een gang door de oudheid. De oorsprong ligt dan wel in Centraal Azië, maar de passie voor de tulp gaat in ons land over in een ware gekte. Amsterdam was in de zeventiende eeuw al tulpenhoofdstad in Holland en moet dat nu van Nederland worden. Het is het ideaal van Saskia Albrecht, oprichter van en de grote kracht achter het Tulp Festival Amsterdam. Wordt deze wensdroom werkelijkheid? Het is onvoorspelbaar. Nog zo n moeilijke afweging: hoe kun je zo goedkoop mogelijk de dingen kopen, die je als milieubewust mens verantwoord vindt. We nemen u bij de hand. Slim inkopen is een vereiste. Maar ook hier moet je afwegingen maken. Zekerheid of onzekerheid, het blijft een duivels dilemma. Hulde aan diegenen, die geen twijfels kennen, mensen, die zeker zijn van hun zaak. Stadsecoloog Remco Daalder is er zo één, getuige zijn uitspraak: Amsterdammers zijn zulke bofkonten. Zijn argumentatie: Ik heb wel eens gedacht dat als ik als natuurliefhebber zou verhuizen uit Amsterdam, ik er altijd op achteruit zou gaan. Ik heb nu én de duinen én de zee, én zoetwater (IJmeer, Vechtplassen) én weilanden (Waterland, Amstelland) en ook nog t Gooi. En dat allemaal om de hoek. Ik zal wel gek zijn als ik hier wegga. Een rondgang met hem door de stad is volop genieten. Daarover kan geen discussie ontstaan. Een echt zekerheidje. Van het bestuur Paul de Dooij Als vers gekozen voorzitter zal ik deze keer het stukje Van het Bestuur verzorgen. In de vorige GBA heb ik me uitgebreid voorgesteld en mijn groene achtergrond uit de doeken gedaan. Tijdens de ALV van 31 januari is het projectbestuur overgeheveld naar een regulier bestuur. Om onze statuten in ere te houden heb ik me kandidaat gesteld voor het voorzitterschap. Aangezien ik al de meeste externe contacten onderhield voelde dit als een logische stap. Dit zie ik ook als de hoofdtaak van een voorzitter; het warm houden en ontwikkelen van externe contacten. Voor interne aangelegenheden is de secretaris in eerste instantie het aanspreekpunt. Het bestuur v.l.n.r.: Nico Groos (secretaris), Arend Wakker (cluster publieksactiviteiten), Paul de Dooij (voorzitter en cluster communicatie) en Ben de Graaf (waarnemend penningmeester) Ook de clustercoördinatoren spelen een belangrijke rol bij interne aangelegenheden van hun werkgroepen. Hun doel is om de onderlinge samenwerking tussen de werkgroepen te bevorderen. 3

4 Om even jullie geheugen op te frissen; er zijn vier clusters: publieksactiviteiten, interne activiteiten, informatiecentrum en communicatie. Ruth Bolt en Margreet Zickhardt waren coördinatoren van respectievelijk de clusters interne activiteiten en informatiecentrum. Voor deze functies (waarbij je ook algemeen bestuurslid wordt) zijn we hard op zoek naar geschikte vervangers. Ruth en Margreet zijn overigens nog wel druk bezig met de uitvoering van beleid en plannen van deze clusters. Er is inmiddels een werkgroep geformeerd die zich bezig houdt met de zoektocht en planvorming voor een nieuwe locatie. De insteek is om samen met het NMT-Zuid een natuureducatiecentrum in het Amstelpark op te zetten. Tot nu toe lijkt het Papillon in het Amstelpark de meest haalbare optie. De werkgroep heeft al vele inspirerende ideeën op papier gezet om een bruisende, educatieve groene hotspot te ontwikkelen. Voor IVN ers zal dit bovendien hopelijk weer voelen als een eigen plekkie; een thuishonk. Tot het zover is blijft de Rietschuur ons informatie- en vergadercentrum. Ben de Graaf, onze penningmeester a.i., is hiervoor nu het aanspreekpunt. Slootjesdag Vondelpark 2015 Een aantal maanden geleden is er een interne workshop georganiseerd over de Buurt-IVN er met het idee om IVN ers die bij elkaar in de buurt wonen meer met elkaar in contact te brengen. Op deze manier kan je elkaar inspireren en helpen om groene buurtinitiatieven op te zetten. Tijdens de workshop zijn verschillende inspirerende ideeën geopperd en gaven verschillende mensen aan dat ze hier graag een actieve rol in willen spelen. Op basis van onze ledenadministratie hebben we een overzicht gemaakt van waar iedereen woont o.b.v. de postcode. Dit kan ons helpen om personen uit een zelfde wijk direct te benaderen om het idee van de Buurt-IVN er tot uitvoering te brengen. Een hoopvolle ontwikkeling hierbij is dat we in gesprek zijn om gebruik te kunnen maken van NME-centra en groene schooltuinen die over Amsterdam verspreid liggen. Het ontwikkelen van een uitgebreid groen netwerk in en rondom Amsterdam is iets waar we ons als bestuur druk mee bezig houden. Binnenkort zullen we een verkennend overleg hebben met het Bestuur van IVN Amstelveen om te kijken of we op bepaalde punten (meer) kunnen samenwerken. Een soortgelijk overleg hebben we een aantal maanden geleden gehad met het Bestuur van de KNNV. Ook zijn de banden aangehaald met het Parkenoverleg; een netwerk- en lobbyorganisatie die alle stadparken in Amsterdam vertegenwoordigd. Het Parkenoverleg heeft een Groen Manifest opgesteld om de (natuur)kwaliteit van de stadsparken te bewaken dat wij inmiddels mee hebben ondertekend. Een nieuw samenwerkingsverband dat in de maak is betreft het initiatief Gezond Natuur Wandelen (GNW). Het idee is om in Amsterdam op verschillende locaties gratis wandelingen aan te bieden op groene plekken waarbij gezondheid voorop staat. Deze wandelingen kunnen bijvoorbeeld interessant zijn voor mensen met obesitas of diabetes. GNW wordt al gedaan op ruim twintig locaties in Noord- Holland en Friesland. Het project wordt gefinancierd door Friesland Verzekering die hiermee meer wilt inzetten op preventie van ziektekosten. In Amsterdam zullen de eerste GNWwandelingen waarschijnlijk in het Flevo-park worden gehouden. IVN Amsterdam is betrokken bij de voorbereiding samen met zorg-, welzijnsen wandelorganisaties. Tenslotte wil ik jullie nog meegeven dat de lente er weer aankomt en er dus weer een hoop groene buitenactiviteiten aankomen. IVN Amsterdam zal zich op zo veel mogelijk evenementen laten zien met een infostand en/of een excursie. Houdt de activiteitenlijst op de website en nieuwsbrief dus goed in de gaten de komende tijd. Meehelpen op een groen evenement kan natuurlijk ook altijd! Zo zoeken we nog enthousiaste mensen voor de Groene Straatdag in de Jordaan op 7 mei, de Amstellanddag in het Amstelpark op 5 juni en de Slootjesdag in het Vondelpark op 11 of 12 of juni. Een groene groet en graag tot ziens op een van onze prachtige activiteiten! Deel ook vooral foto s en berichtjes van activiteiten via Twitter (@IVNAdam) of Facebook (IVN Amsterdam). 4

5 Biologisch winkelen voor de kleine portemonnee Ellen Huijsmans Steeds meer mensen eten biologisch en duurzaam, maar dat betekent helaas nog niet dat alle producten veel goedkoper worden. De prijzen zijn al betaalbaarder dan jaren geleden maar voor iemand met een kleine portemonnee valt het vaak tegen om zoveel mogelijk biologisch en duurzaam boodschappen te doen. Wat kun je daaraan doen? Hoe kun je zo goedkoop mogelijk de dingen kopen die je als milieubewust mens verantwoord vindt? Fruit van de markt Onbewerkt voedsel Veel eten bestaat uit E-nummers en allerlei vulmiddelen en water. Dat proef je meestal niet want vaak proef je vooral het vele zout en suiker dat is toegevoegd. Vroeger at ik na een drukke werkdag het liefst een magnetronmaaltijd, lekker makkelijk. Maar op de een of andere manier zijn mijn smaakpapillen gewend geraakt aan verser en minder zout eten. Die ene keer dat ik dan toch een bakje uit de magnetron haal, schuif ik het plastic meestal na een paar happen weg. Om vervolgens een boterham met pindakaas te eten, dan maar geen warm eten. Ik vind het namelijk gewoon vies. Nu schijnen er goede, biologische snelmaaltijden verkrijgbaar te zijn maar die heb ik nooit geprobeerd omdat die over het algemeen niet aardig voor de portemonnee zijn. Maar al met al gaat er niets boven vers voedsel, al dat andere is maar opsmuk terwijl je daar wel voor betaalt. De Amerikaanse journalist en filosoof Michael Pollan zegt in zijn boek Een pleidooi voor echt eten: Eet niets wat uit een fabriek komt. Zo beperk ik me inderdaad zoveel mogelijk tot onbewerkt eten, eten waar niets mee is gebeurd. Pollan geeft ook als tip: Eet niets wat je overgrootmoeder niet als voedsel zou herkennen. Dus vermijd bewerkte producten die in pakken of bakken zit terwijl de inhoud niet duidelijk is, dingen die in winkels verkocht worden als voedsel, terwijl het vooral verzinsels zijn. Dat hoeft natuurlijk niet perse ongezond of verkeerd te zijn maar aangetoond is dat veel voedsel te weinig voedingsstoffen bevat. Je eet dan bijvoorbeeld een pizza en hebt daarna even een vol gevoel om vrij snel daarna een ondefinieerbare trek te hebben. In de meeste gevallen eet je veel zout en veel vet dat op en in dergelijke producten zit. Maar wat je aan noodzakelijke voedingsstoffen tot je neemt, schijnt minimaal te zijn. Zoveel mogelijk onbewerkte producten eten is gezonder en goedkoper omdat er meer waardevolle stoffen in zitten. Biologisch eten is weliswaar nog steeds duurder dan nietbiologisch maar als je biologisch eet, krijg je meer gezonde voedingsstoffen binnen waardoor je minder eten nodig hebt. Zo redeneren verschillende eetdeskundigen en ik geloof daar in. Van die zelfgemaakte volkoren pizza met verse tomaatjes, basilicum en kaas zit je sneller vol dan van die vette, zoute. En yoghurt met veel vers fruit vult meer dan yoghurt met een bosbessensmaakstof. Bij mij in elk geval wel. Naast het vullende effect, krijg je dus meer gezonde en onontbeerlijke vitamines, vezels en mineralen binnen. Bovendien val je er ook van af. Je bent dus goedkoper uit omdat je minder en gezonder eet. Slim inkopen Maar naast verse groente en fruit heb je ook allerlei (basis)producten nodig, met een bak met kleine tomaatjes op het balkon red ik het in ieder geval niet een hele zomer. Dus de boodschappen moeten worden gedaan. Geen gat in je handen hebben is natuurlijk altijd handig en daarnaast is bij mij het slim inkopen een tweede natuur geworden. Ik kijk altijd naar de koopjes bij de biowinkels en markten, met name ingegeven door het resultaat: lekker biologisch eten op mijn bord. Fruit en noten Zo eet ik bijna het hele jaar door aanbiedingen uit de verschillende biologische supermarkten en natuurwinkels. In Amsterdam zijn er veel en ze schelen nogal in prijs. Als je prijsbewust bent, haal je de goedkoopste er zo uit. Maar ik wandel of fiets ook weleens van winkel naar winkel omdat de boontjes bij de een goedkoper 5

6 zijn en de ander de rijst met korting aanbiedt. Dat is dan ook goed voor de lichaamsbeweging. Op websites van de winkels staan wekelijks de koopjes die je thuis makkelijk kunt opzoeken. Met het oog op slim inkopen kan het voor mij geen kwaad om met een boodschappenlijstje op pad te gaan. Dan weet ik zeker dat ik niets over het hoofd zie en koop ik ook niet teveel. Want voor beschimmeld eten is er uiteindelijk maar een plaats. Ik koop meestal voor een paar dagen, dat is overzichtelijk en het verkleint de kans dat er eten overblijft. Maar als je minder tijd hebt, kan het natuurlijk ook een keer in de week. Van de lang houdbare producten sla ik altijd wel heel veel in als ze afgeprijsd zijn. Pakken koffie en thee, flessen olie, zakken rijst staan in het keukenkastje te wachten voor gebruik. Zelfgemaakte groentensoep Waarschijnlijk is het minder milieuvriendelijk om altijd een kassabon te vragen bij het afrekenen van de boodschappen, maar daardoor kun je wel de prijzen checken. Niet altijd zijn de juiste namelijk ingevoerd in de kassa. Vaak kun je de prijzen aflezen op een kassascherm en is het milieuprobleem van de bon opgelost. Wat groente en fruit betreft ben je het goedkoopst uit als je seizoensgroenten en -fruit koopt, en dat is ook goed voor het milieu. Natuurlijk is het in verhouding goedkoop om verse producten te kopen op de dichtstbijzijnde biologische markt. In de ochtend geplukte aardbeien liggen dan s avonds al in je bakje met yoghurt. Soms zijn echter de seizoensgebonden groente en fruit iets goedkoper bij de biowinkel om de hoek. Navraag bij de winkel bij mij in de buurt geeft aan dat ook deze producten van de boer uit de regio komen. Zelf eten maken Als je zelf kookt, weet je wat er in je eten zit. Dan kan het nog weleens te zout of te zoet zijn maar dat is dan je eigen verantwoording. Michael Pollan zegt in zijn boek: Eet alleen voedsel dat door mensen is gekookt. Eet dus geen producten die uit grote fabrieken komen omdat die meestal veel zout, vet of suiker bevatten. Ik kan en wil niet al mijn eten, van brood en koekjes tot pindakaas en jam, zelf maken, maar ben ervan overtuigd dat je gezonder en goedkoper eet als je zoveel mogelijk zelf je maaltijden bereidt. Ik ben geen keukenprinses maar heb smaak en weet of ik iets lekker of vies vind. Zo maak ik vaak van verse groentesoep. Als je soep eet, zit je sneller vol, dus dan eet je minder wat in je portemonnee scheelt. Je kunt heel veel verschillende variaties maken, al naar gelang het seizoen. Ik neem vaak als basis prei of uien. Dat is voedzaam, gezond en goedkoop. Lentesoep Met een stoommandje of stoompan kun je op een eenvoudige en snelle manier soep maken. In een pan met voldoende water doe je bijvoorbeeld linzen, en wat later doe je in het stoommandje groenten zoals prei en uien, waar je weer wat later tomaten en champignons aan toevoegt. Daarna kunnen de gestoomde groente bij de linzen. Voor een pittige soep voeg ik soms fijngesneden gember, geelwortel en een scheutje sojasaus toe, maar je kunt het ook bij peper, zout en andere kruiden houden. Maar pittig of niet, binnen een oogwenk heb je een pan met dampende, verse soep op tafel staan. Als ik zelf eten klaarmaak, weet ik zeker dat ik puur eet. Als ik producten koop met schreeuwende etiketten als puur, ambachtelijk, groen of echt twijfel ik hier erg aan. Deze woorden beschouw ik slechts als onderdeel van reclameslogans die marketeers hebben bedacht. Mensen die rijk willen worden door anderen trendy voedsel voor te zetten. Zo zijn er zelfs hele winkels waarbij het lijkt alsof ze omtrent dit marketingidee zijn ontstaan. Echt eten maak je echter alleen zelf, en het is nog goed voor je portemonnee ook. Bronnen: Een pleidooi voor echt eten, Michael Pollan, Arbeiderspers 6

7 Komst windmolens houdt gemoederen volop bezig Peter Junge De windmolen staat meer dan ooit centraal in de discussie over de opwarming van de aarde. Het vorig jaar gesloten energieakkoord van Parijs tussen 195 landen heeft de weg geëffend voor de toepassing van meer alternatieve energiebronnen, als wind- en zonneenergie. Duurzame energie is het sleutelwoord. Weg met de fossiele brandstoffen. Maar in Nederland is dat nog geen gelopen koers. Burgers, gemeenten en provincies liggen met elkaar in de clinch. Windmolenpark Westermeerdijk (Bron: Wikipedia) Een tochtje door de Flevopolder. Een immens wijde ruimte, doorsneden door kaarsrechte wegen. Her en der een boerderij. Een zwerm ganzen strijkt neer op een weiland, de grazende schapen slaan er geen acht op. Rust overheerst. Maar het grote genieten wordt verstoord door de aanwezigheid van kolossale windmolens. Zo ver het oog reikt staan deze tentakels in slagorde opgesteld. De roterende bladen maken een hinderlijk zoemend geluid. Bewoners in andere regio s staan daarom ook niet te springen om windmolens als naaste buren te krijgen. Maar de tegenstand houdt de aanzwellende stroom niet tegen. In 2015 is er een recordaantal van 153 stuks neergezet. Hiervan profiteren gezinnen. In totaal staan er nu in heel het land 2200 windmolens, goed voor de stroomvoorziening van 2,4 miljoen huishoudens. De toename van het aantal lijkt misschien niet zo groot, zegt Martijn van der Pas van de brancheorganisatie Nederlandse Wind Energie Associatie (NWEA). Maar dat komt vooral doordat veel van de bestaande windmolens relatief klein zijn en veel minder vermogen leveren dan die het afgelopen jaar zijn geplaatst. Waren de modellen in 1980 nog vijftig meter hoog, tegenwoordig is dat al het dubbele daarvan. En de verwachting is dat we in de nabije toekomst exemplaren met een hoogte van 150 tot 200 meter zullen hebben. Maar dit huidige aantal van 2200 is in de ogen van het kabinet toch nog volstrekt onvoldoende. In het in 2013 tussen veertig partijen afgesloten Energieakkoord is afgesproken dat er in 2020 op land zesduizend megawatt aan stroom door middel van windmolens moet worden opgewekt. Eind 2015 stond de teller pas op 3379 megawatt en dat betekent dat er de komende vier jaar nog meer dan duizend windturbines moeten worden bijgeplaatst. Uiteindelijk is het streven om vier miljoen huishoudens te bedienen. Daarnaast moet in 2023 nog eens 4450 megawatt komen van in zee gebouwde modellen. Natuurorganisatie steigeren. Kustbewoners slaan de handen ineen tegen de komst van dergelijke horizonvervuiling. Vier gemeenten, Zandvoort, Katwijk, Wassenaar en Noordwijk, subsidiëren een actiegroep (Stichting Vrije Horizon) die zich verzet tegen de komst van windmolenparken in zee. Het bedrag van euro wordt gebruikt voor publieke campagnes en lobbywerk bij de overheid. Lokaal ligt de maatregel zwaar onder vuur. Commerciële motieven zouden een belangrijke rol spelen. Het toerisme komt in gevaar en dat gaan de gemeentekassen merken. De tegenstanders krijgen een steuntje in de rug van het Centraal Planbureau (CPB). Dit adviesorgaan van de regering heeft berekend dat de bouw van een windmolenpark op zee verlies oplevert. De forse investering van rond de vijf miljard euro kan momenteel niet snel worden terugverdiend door de lage elektriciteitsprijs. En ook qua milieu leveren zulke plannen niets op; de CO2-uitstoot wordt er niet minder door. Volgens directeur Gijs van Kuik van het Windenergie Instituut van de TU Delft is de kans desondanks groot dat de doelstellingen van het kabinet met betrekking tot windenergie gehaald worden, Alleen bureaucratische problemen kunnen nog roet in het eten gooien, 7

8 zei hij tegen de NOS. Zo werd in december van het vorig jaar de Elektriciteitswet van minister Kamp, met een verschil van één stem, weggestemd door de Eerste Kamer. Daarin wordt van alles geregeld, van de bouw van windmolenparken op zee tot het experimenteren met energiebesparingsprojecten. Dus dat betekent dat er wederom vertragingen optreden. Minister Kamp zal een nieuwe wet bij de beide kamers moeten indienen. bijverdienen. Het verzet van burgers heeft zijn weerslag op de gedachtewereld en de houding van provinciebestuurders. Uit een enquête van De Volkskrant onder 179 van hen blijkt dat slechts dertig personen (zeventien procent) denken dat ze de gemaakte afspraken voor het plaatsen van geplande windmolens kunnen nakomen. De rest twijfelt. Als redenen daarvoor worden genoemd: te weinig draagvlak, noodzaak van subsidies, onvoldoende geschikte locaties en de goed georganiseerde lobby van gevestigde energiebedrijven, die fossiele brandstoffen leveren. De grote gemeentes, zoals Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht verwijten de bestuurders van hun respectievelijke provincies hun oren te veel te laten hangen naar de wensen van burgers. Ze willen nu zelf de regie in handen hebben van de vergroening van hun steden. Prinses Amalia Windmolenpark (Bron: Wikipedia) Over de weerstand onder de bevolking ligt de branchevereniging NWEA niet echt wakker. Woordvoerder Van der Pas: Er lijkt meer weerstand te zijn, maar dat komt simpelweg doordat er op meer plekken windmolens bijkomen. Er is daardoor plaatselijk meer oproer. Het totaal aantal tegenstanders van windenergie neemt echter niet toe. Hij wijst daarbij op snelle technische vooruitgang. Hierdoor worden molens efficiënter, waardoor er minder gebouwd hoeven te worden om een bepaald vermogen te halen. Oude exemplaren hebben een vermogen dat een factor honderd kleiner is dan de nieuwste modellen. En die ontwikkeling zal nog wel even doorgaan. Vooral op zee worden de modellen hoger en groter. Op land worden de torens daarentegen niet langer, maar wel de wieken. Maar het is niet allemaal droefenis. Handige bewoners spinnen ook garen bij het plaatsen van windmolens op hun erf, weet het dagblad Trouw te melden na een onderzoek onder Drentse boeren. Een windmolen kost ongeveer 4,6 miljoen euro, de boer investeert zelf negen ton. Daar staat tegenover dat hij ruim anderhalf miljoen euro subsidie ontvangt, verspreid over tien jaar. De rest van het aanschaffingsbedrag wordt gefinancierd door banken. Na vijftien jaar is de windturbine afgeschreven. Tijdens die periode is voor acht miljoen euro aan elektriciteit opgewekt en heeft de boer een nettowinst van 1,2 miljoen euro gemaakt. Maar in de praktijk gaat de molen nog jaren mee en blijft gewoon energie leveren. Op die manier kan een boer zeker nog bruto twee ton per jaar Tjasker Gaasperplas (Bron: Wikipedia) De Amsterdamse wethouder Abdeluheb Choho van Duurzaamheid loopt zich ook steeds stuk op de provinciale belemmeringen. Hij steekt zijn onvrede daarover niet onder stoelen of banken. In een brief van 27 oktober 2015 aan de provinciebestuurders schrijft hij onder meer: Vanuit Amsterdamse initiatiefnemers zijn voor een elftal locaties principeaanvragen bij u ingediend. Deze hebben de potentie om in totaal 110 megawatt schone energie op te wekken, dat is bijna een zesde van de gehele opgave voor Noord-Holland. (.) Binnen de huidige randvoorwaarden voor de realisatie van wind op land, zoals neergelegd in de Provinciale Ruimtelijke Verordening (PVR), dreigen niet meer dan twee van de elf locaties te kunnen voldoen. Hiermee zou slechts tien tot 25 megawatt in het Amsterdamse Havengebied worden gerealiseerd, minder dan een kwart van de potentie die er op dit moment is. Ambtenarentaal, maar de boodschap is duidelijk. In de tv-rubriek Een Vandaag van 6 februari 2016 klaagt de D66-wethouder dat de laatste windmolen, die in Amsterdam geplaatst is, 8

9 stamt uit En dat terwijl er voldoende plekken zijn. Het Havengebied, met de aangrenzende Noorder IJ-Plas, is bij uitstek een geschikte locatie. Plannen van de gemeente te over. Zo wil men zes nieuwe exemplaren op het voormalige NDSM-terrein laten verrijzen, maar stuit de realisatie op bureaucratische regels van de provincie. Op zich vreemd, want hier gaat het juist om een gezamenlijk initiatief van bedrijven en omwonenden. Iedereen is voor. Een ontstemde Choho: We moeten als land de moed hebben om keuzes te maken. Als stad zeggen we: wij willen die windmolens plaatsen en zonnepanelen op al die daken leggen. Maar vanuit Rijk en provincie worden we afgeremd door allerlei vieze regels, die voorkomen dat we schone energie kunnen realiseren. Het lijkt op windmolentjes pesten. Maar voor de provincie zijn regels nu eenmaal regels. En dus gelden in een open weidegebied dezelfde landschap beschermende eisen als op een industrieterrein. Zo moet de afstand tussen twee windmolens zeshonderd meter zijn. Voorts moeten twee oude molens worden afgebroken voordat er een nieuwe mag worden geplaatst. Maar er speelt meer. De postcoderoosregeling is ook een doorn in het oog van het gemeentebestuur. Hierdoor kunnen burgers alleen groene stroom afnemen als hun postcode grenst aan de bron waar deze energiebron opgewekt wordt. Choho: Hier in de haven hebben we heel veel daken die we vol kunnen leggen met zonnepanelen. Er ligt een woonwijk naast, dus het zou heel mooi gecombineerd kunnen worden zodat die woningen gebruik maken van de zonne-energie, die in de haven wordt opgewekt. Maar dat kan niet, omdat de postcoderoosregeling dat onmogelijk maakt. PvdA-gedeputeerde Tjeerd Talsma van Noord- Holland weerspreekt de harde kritiek. De door ons opgelegde regels komen voort uit inspraakavonden, regionale bijeenkomsten, en keukentafelgesprekken. Dus het zijn geen opgelegde regels, maar regels die voortkomen uit wat mensen die ervaring hebben met windmolens en de overlast die ze kunnen geven. Volgens hem vormen die regels geen enkele belemmering. Er zullen de komende jaren dertig windmolens in Amsterdam bijkomen. Dat gaat zeker lukken. We hebben tot 2020 de tijd. Wat mij betreft zo snel als het kan. We moeten 685 megawatt in Noord- Holland neerzetten, waarvan een aanzienlijk deel in Amsterdam komt. Het moet wel zorgvuldig gebeuren. Want Amsterdam is wat betreft de bouw ook aan beperkingen onderhevig. Ik doel daarbij op de luchtveiligheid. Schiphol ligt dichtbij. Er zijn dus bepaalde plekken waar het helemaal niet kan. Amsterdammers hechten veel waarde aan groen door Marisa Stoffers Interview met Remco Daalder, stadsecoloog bij de Gemeente Amsterdam en schrijver van boeken over stadsnatuur Remco Daalder met vos Marieke Ohm Sperwer, ijsvogel, ooievaar Remco Daalder neemt me mee op een wandeling door de Weesperbuurt en de Plantage. Onderweg komen we stadsbewoners van diverse pluimage tegen. Zo stelt hij me voor aan twee meerkoeten die op een floatland (een drijvend eilandje) in de Nieuwe Prinsengracht wonen: HST en zijn vrouw HSV. Deze ringnummers van Daalders huidige onderzoeksobjecten zijn met het blote oog af te lezen. We bellen aan bij meneer Sperwer die in de hulst achter de Hortus woont, maar hij is helaas niet thuis. En Daalder wijst me op kauwen die doelbewust tegen hun partner liegen in hun strijd om voedsel. Weet je wat ook geweldig is? Er zitten in deze buurt ijsvogels! Ik hoorde ze laatst vlakbij het stadhuis, hartje centrum. Het is een echte stadsvogel geworden. Wie had dat verwacht. Op het nieuwe plein bij Artis toont hij me de vaste bezoekers van de dierentuin: kokmeeuwen, reigers en aalscholvers. De kokmeeuwen vliegen elke wintermorgen van de Kinseldam bij Durgerdam naar de stad. Ze hebben allemaal hun vaste plek. Een Artismeeuw gaat in een ander jaar dus niet opeens naar het Vondelpark of andersom. Er vliegt een aalscholver over met een witte broedvlek duidelijk zichtbaar op zijn dij. Reigers, aalscholvers en ooievaars nestelen in Artis. En ook al zijn de aalscholvers en ooievaars tam, de jongen zwermen uit over de hele omgeving. De Vondelpark-ooievaar is hier geboren, de Frankendael-ooievaar ook. En ze komen wel eens terug, want ze weten dat hier eten te 9

10 vinden is. Zo is Artis voor allerlei wilde dieren een veilig toevluchtsoord. Dat is een mooie functie van een dierentuin. Op de brug bij de Nieuwe Keizersgracht zit een reiger in bruiloftstooi. In de lente krijgen ze een mooi kuifje en de sierveren worden langer zodat ze zich helemaal mooi kunnen maken. De reiger kijkt Daalder recht van voren aan. Hij kan mij nu driedimensionaal zien en de afstand schatten. Omdat zijn ogen aan de zijkant zitten, kan hij bijna helemaal om zich heen kijken, maar hij heeft maar een klein veld waar hij diepte ziet. Dat is voor een reiger uiterst belangrijk om te kunnen vissen. Best een dreigend gezicht, zo n groot beest met zo n enorme dolkvormige snavel op één meter afstand. Je ziet de geweldige schuwheid van stadsdieren, grapt Daalder. Als je natuurlijk gedrag wilt zien, zoals nestelen en paren, kan dat het beste in de stad. Stadsdieren zijn lekker tam. Als je baltsende futen ergens in een moeras tegenkomt en ze zien je, dan stoppen ze, maar hier in de stad er zijn zoveel mensen, daar letten ze niet meer op. Fuut Rembrandpark Sergei Herczog Stadsecologen en stadsbewoners Als je goed kijkt, zit de stad vol dieren. En zo willen we het ook. Daalder: Mensen willen zo veel mogelijk groen met leuke planten en beesten en daar hebben we methodes voor: floatlands neerleggen, nestkasten ophangen, andere planten aanbrengen waar beesten wat aan hebben. Haal bijvoorbeeld de prikstruiken eruit en zet er vlindervriendelijke planten voor terug. Dat is de ecologische instrumentenkist. Groenstroken in straten, boomspiegels en andere kleine postzegels natuur kunnen de stad veel groener maken. Daalder wijst naar een ruim opgezet perk rond de voet van een boom: Vroeger zouden we dat betegelen tot aan de stam, maar nu met de regen en de noodzaak tot waterberging laten we zoveel mogelijk grond rond de boom onverhard. De aarde wordt beplant met bijvoorbeeld planten die vlinders aantrekken. Zo krijg je een soort miniparkjes en als je die allemaal achterelkaar zet, vormt het geheel een aardig oppervlak aan extra groen. Dat is allemaal winst die je kunt behalen. Dat optimaliseren van het beschikbare groen is een belangrijke taak van de stadsecologen. Maar ook bewoners zijn daarbij onmisbaar. Enthousiast vertelt Daalder dat stadsbewoners steeds vaker zelf het groen in hun buurt onderhouden. Ze gaan naar het stadsdeel en zeggen weet je wat, laat ons het maar doen, kost het je niks en dan maken wij er wat moois van. Dat zijn fantastische dingen. Je ziet het in allerlei stadsdelen. Bijvoorbeeld Fred Haaien, stadsecoloog in Noord, schakelt alles en iedereen in die maar wil. Door heel Noord zie je bloemstroken die de buurtbewoners zelf onderhouden. Het ziet er prachtig uit. Wat ook een enorm succes is, is stadslandbouw: de moestuintjes overal in de stad. Buurtbewoners, hoog- en laagopgeleiden, autochtoon en allochtoon ontmoeten elkaar, iedereen werkt samen, praat met elkaar, overlegt hoe je tomaten zo goed mogelijk kweekt. Ze wisselen recepten uit, iedereen is elkaars grootste vriend. Dat werkt goed! Dat is een echte trend die sinds vijf jaar enorm toeneemt. Dus de stad en groen gaan goed samen? Uitermate goed! De laatste jaren zien we een enorme verschuiving. Vroeger zeiden de mensen we gaan naar de Veluwe om groen te zien, maar dat is afgelopen. Hoe dichterbij hoe beter. Iedereen heeft weinig tijd, dus men wil op de fiets in een kwartier in het groen zitten. De eisen die aan groen gesteld worden zijn nu hoger. Er is een totaal andere stadsbevolking dan vroeger. Toen was de stad een noodzakelijk kwaad, je wilde naar de film en je werk was in de stad, dus ging je er wonen, maar als je kinderen kreeg of je had de keus, dan verhuisde je naar een groot huis in Purmerend. Dat is nu totáál niet meer zo! Integendeel, iedereen wil in de stad wonen, zijn hele leven. Bezoekcijfers van alle parken en alle groengebieden stijgen enorm. Amsterdammers hechten veel waarde aan groen, dáárom wil men hier wonen. Dat Amsterdam economisch zo goed draait komt voor een flink deel door onze geweldige groenstructuur. De economie van een stad heeft alles te maken met de leef kwaliteit en de hoeveelheid mensen die er wil wonen. Want waar de mensen willen wonen, daar vestigen bedrijven zich. Bedrijven volgen nu meer de mensen dan andersom. Dat is de grote omslag van de laatste tien jaar. 10

11 Groen en de stad móéten dus samen gaan, anders gaat de stad er aan. Dan wil niemand hier meer wonen en dan knalt de hele economie uit elkaar. Stadsmensen of dorpsbewoners? Ik ben nieuwsgierig of Daalder een echt stadsmens is. Zou ik wel moeten zijn want ik woon al mijn hele leven in de stad. Ik ben geboren op Kattenburg, mijn familie komt daar vandaan, al drie generaties Amsterdammers. Maar wat is nou een écht stadsmens, hè? Een interessante vraag. Hij kijkt me aan, maar aan zijn ogen zie ik dat hij nadenkt. In het Parool heb je een rubriek Mijn Amsterdam, mensen vertellen daar iets over hun buurt. Weet je wat ze dan zeggen? Mijn buurt is zo leuk, het lijkt wel een dorp! Volgens mij bestaan er geen echte stadsmensen. Een stad is zo groot dat je het als mens niet kunt behappen, dus creëer je binnen die stad je eigen clubjes, bijvoorbeeld een natuurliefhebbersclub, of de club van de Belgisch-bierdrinkers, of de metal-liefhebbers. Je hakt de stad in stukjes die voor jou behapbaar zijn. Ik vraag Daalder naar zijn clubjes in de stad. Hij noemt de metal-liefhebbers, maar ook de wijk in Noord waar hij woont: net een dorp waar iedereen elkaar kent. Hij en zijn vrouw bemoeien zich met het groen in de buurt. Alle buurten moeten goed groen hebben, meteen om de hoek. Een bankje waar je kunt zitten, de buurman komt langs en je maakt een babbeltje, daar geloof ik in. Het is dus juist de buurtgerichtheid die in een stad belangrijk is, net als in een echt dorp. Groene trambaan De buurt waar we lopen is al heel groen en toch kan het nog beter. Juist op die kleine stukjes is veel winst te behalen, aldus Daalder. We staan op de Plantage Middenlaan tussen de Hortus en het Wertheimpark. Onlangs heeft daar het asfalt tussen en naast de trambaan plaatsgemaakt voor gras. Op het fietspad na is de hele straat groen. Leuk hè? En fantastisch voor de waterberging. De opvang van regenwater wordt een steeds groter probleem, omdat het steeds heftiger regent. Daar kun je de grootste rampen van krijgen, zoals in Denemarken twee jaar terug: een paar miljard schade in één uur door een enorme hoosbui. Minder verhard oppervlak en meer groen zijn de oplossing, zoals deze trambaan. Kost je bijna niets, ook nauwelijks ruimte. Dat is de stad van de toekomst. De stad van de toekomst is niet heel druk en dicht bebouwd, maar is een plek waar je dit soort kansen pakt. Hiermee maak je een stad die veel groener oogt en prettiger voelt. En dat is wat mensen willen en waardoor ze hier blijven wonen. De stad van de toekomst zal groener zijn dan nu. En dan ben ik weer een echt stadsmens. Wat zijn mooie geheime plekjes om tot rust te komen? Een van de mooiste plekjes in het Amsterdamse groen is het proeflokaal in het Flevopark, bij het oude gemaal. Ze hebben daar Tsjechisch bier van het vat. Buiten staan een paar houten banken. Als je rust wilt voelen, moet je daar gaan zitten. Met zo n Tsjechisch biertje in je hand naar ijsvogels kijken. En de Oeverlanden van de Nieuwe Meer is ook zo n mooie plek. Het is er heel stil. En Huis te Vraag, de begraafplaats bij de Kostverlorenvaart, vind ik fantastisch. De grafstenen worden overwoekerd door klimop, heel romantisch. Een prachtige geheime plek. En natuurlijk de grachtentuinen waar je met Monumentendag in kan. Daar staan kastanjes en beuken van driehonderd jaar oud, het zijn de oudste bomen van de stad. Oost west, Amsterdam best Ik zie een beeld voor me van Amsterdam als een verzameling gezellige dorpjes met daartussen parken en groenstroken die landelijk ogen. En rondom die knusse samenklontering van dorpjes liggen ook weer groengebieden waar het goed toeven is. Daalder zegt hierover: We zijn omhuld met zeer waardevolle natuur. Wij zijn zulke bofkonten. Ik heb wel eens gedacht dat als ik als natuurliefhebber zou verhuizen uit Amsterdam, ik er altijd op achteruit zou gaan. Ik heb nu én de duinen en de zee, én zoetwater (IJmeer, Vechtplassen), én weilanden (Waterland, Amstelland), en ook nog t Gooi. En dat allemaal om de hoek. Ik zal wel gek zijn als ik hier wegga. Rectificatie In het vorige nummer van de Groenbewuste Amsterdammer is jammer genoeg een heel vervelende fout geslopen: Bij het artikel over het Amsterdamse Beestenboek, op pagina 13 t/m 16, is een aantal foto s geplaatst, helaas zonder de namen van de fotografen. Zij hadden toestemming gegeven om hun foto en afbeelding te gebruiken voor promotie van het Amsterdamse Beestenboek, mits hun namen erbij vermeld zouden worden. Bij deze alsnog de credits voor deze fotografen: De foto van Geert Timmermans is gemaakt door Martijn van den Dobbelsteen. De tekening van een ringslang is gemaakt door Geert Timmermans. De foto van twee jonge marters is gemaakt door van Paul van Hoof. De foto van een visdiefje is gemaakt door Ruwan Aluvihare. 11

12 Premature lente of overtijdige herfst? Maddie Bartels Afgelopen november en december verbaasden wij ons massaal over de her en der (nog of al) bloeiende planten of struiken in de stad en daarbuiten. Crocussen die met honderden tegelijk in de Amsterdamse plantsoenen stonden te stralen. Wilde peen, koekoeksbloem en gewone berenklauw, die nog steeds in de parken en bermen bloeiden. Stadstuinen, waar kruipklokjes en sleutelbloemen naast elkaar stonden te kleuren alsof er geen seizoenen bestaan. Was er sprake van een premature lente of van een overtijdige herfst? Of van allebei? Echte sneeuw leek zo ver weg en misschien wel voorbij. Merels en zanglijsters zongen uitbundig. Een aantal vogels trekt vanwege de zachte winters niet meer naar Zuid Europa. Er blijven kieviten en zelfs tjiftjaffen hier hangen. Ooievaars wachten op hun partner op de wielnesten in de stad. Een enkele eend al aan te broeden. Lieveheersbeestjes en vlinders in de lucht, ook in de war. Vlinders moeten eigenlijk in winterrust, anders raken ze uitgeput en sterven ze. Er konden al asperges worden gestoken in Brabant. Maar: te vroeg pieken van planten betekent: straks mogelijk bevroren knoppen of geen bloei meer in het (echte) voorjaar. Amsterdamse stadstuin in december De kranten en andere media besteedden veel aandacht aan dit ongebruikelijke weersverschijnsel. De warmste decembermaand ooit. Nachtvorst was ver te zoeken. In 2015 was het zelfs alleen tussen oktober een beetje winterweer. Toen was het gemiddeld 0-3 graden. Januari en februari van het vòrige winterseizoen waren immers ook al heel zacht geweest. Op 17 december bereikte de thermometer in Zuid Limburg 16.3 en werd de eerste bosanemoon gesignaleerd. Normaal is dat pas eind februari. Op tweede kerstdag zochten mensen massaal de kust op, waar het met een lekker zonnetje goed toeven was, met lange files op de weg tot gevolg. Ik was in die periode een paar dagen op Vlieland. Wel veel wind daar, maar zacht. Nog veel groen. Mij bekroop een melancholieke fata morgana associatie bij het zien van een witte bodem in het duinbos: schijnsneeuw (rendiermos)! Vlieland schijnsneeuw Het woord extreem valt steeds vaker in verband met het weer. Met een sprong de opwarming van de aarde en de doorzettende klimaatsverandering in? Dat kunnen we nu natuurlijk nog niet zeggen. In januari 2016 heeft de winter zich in elk geval weer even laten zien met vorst, ijzel en sneeuw. Maar begin februari werd alweer geconstateerd dat de lente zes weken op het gebruikelijke schema voorligt. Je kunt je afvragen: wat is nog gebruikelijk? 12

13 Vondelpark begin februari: Sleedoorn en narcis Eindejaars Plantenjacht Floron Voor de tweede keer organiseerde de stichting Floron, die zich inzet voor onderzoek naar en bescherming van wilde planten, een Eindejaars Plantenjacht. Tussen 25 december en 3 januari en dus midden in de winter op zoek gaan naar bloeiende planten? Dat is een gek idee, maar toch makkelijker dan je denkt, zeker afgelopen december. Een zoekkaart hielp bij het herkennen van veel voorkomende winterbloeiers. Meer dan 1000 deelnemers gingen overal in het land gedurende een uur bloeiende planten zoeken en gaven het resultaat door. Per persoon vond men gemiddeld 16 soorten (vorig jaar 10). Ik zelf speurde een uurtje in het Vondelpark met gemiddeld resultaat, maar enkele fanatieke plantenjagers kwamen zelfs tot meer dan 70 gevonden soorten! Zoekkaart Floron Er bloeiden 2x zoveel verschillende plantensoorten dan gebruikelijk. Er stonden zelfs 5x zoveel vroege voorjaarsbloeiers, zoals hazelaar, sneeuwklokje en speenkruid. In totaal werden er meer dan 700 verschillende soorten bloeiende planten gevonden! Topscoorders bloeiende planten algemeen 1. Madeliefje 2. Paardenbloem 3. Straatgras 4. Klein kruiskruid 5. Paarse dovenetel 6. Herderstasje 7. Vogelmuur 8. Kropaar 9. Witte dovenetel 10. Gewone melkdistel Topscoorders voorjaarsbloeiers 1. Hazelaar 2. Vroegeling 3. Gewoon speenkruid 4. Maagdenpalm 5. Zandraket 6. Gewoon sneeuwklokje 7. Zwarte els 8. Winterakoniet 9. Gele kornoelje 10. Mahonie Winterakoniet Het madeliefje bleek de absolute topbloeister van de plantenjacht. Eigenlijk is dat niet zo bijzonder. Deze plant uit de compositenfamilie is namelijk een bikkeltje en kan veel hebben. Bellis perennis is haar (voor mij is het zonder twijfel een zij ) officiële naam. Bellis (= mooi), perennis (= overjarig, ofwel vaste plant). Het is een mooie plant van alle seizoenen. Tot in vorst van wel 17 weet ze het nog vol te houden. Eigenwijs steken de frisse bloempjes boven een sneeuwlaagje uit. Op haar lopen deert haar (tot op zekere hoogte) niet en ze is niet erg kieskeurig over de plek waar ze staat. Er wordt wel gezegd: als je 9 madeliefjes met één voet kunt bedekken is de lente begonnen. Zou een van de winterplantenjagers dit hebben geprobeerd? Het complete rapport over deze Eindejaars Plantenjacht is te lezen op 13

14 Onbegrensde tulpenliefde Just Wiarda De Amsterdammer Claes Pieterszoon was een beroemde arts in de gouden eeuw. Hij werd in 1622 schepen van Amsterdam en nam een tulp als wapen voor zijn schepenzegel. Maar daar bleef het niet bij. Hij was zo verzot op deze bloem dat hij hem aanbracht op het uithangbord aan zijn huis aan de Keizersgracht 210 en zelfs zijn naam veranderde in Nicolaes Tulp. Wij kennen hem van het schilderij van Rembrandt, de anatomische les van Dr Nicolaes Tulp, in het Mauritshuis. De tulp moet hebben bijgedragen aan de statuur van Tulp. In 1654 werd hij burgemeester van Amsterdam. Maar Tulp was niet de eerste en ook niet de laatste Amsterdammer die bevangen was van een intense fascinatie voor deze bolplant. Perzische dichters bezingen de tulp, die staat voor de volmaaktheid van de vrouw. Zo dicht Omar Khayyam ( ) in een van zijn vele kwatrijnen de volgende regels (uit: De ware zin heeft niemand nog verstaan, Kwatrijnen van Omar Khayyam en andere Perzische dichters, in het Perzisch met een Nederlandse vertaling, toelichting en een nawoord van J.T.P. de Bruijn): Een lenteregen doet de tulpenwangen blinken/sta op en neem je voor flink te gaan drinken!/weet dat het gras waarop we ons vermaken/straks uit ons groeit, als wij in de aarde zinken. Tulipa ostrowskiana-kolpakovskiana, Kazakhstan (foto Ian Green) We gaan terug naar het begin, naar de oorsprong van de tulp. Hij komt uit Centraal Azië. Op de vlaktes en berghellingen van Kazakhstan, Oezbekistan, Turkmenistan en Iran bloeiden en bloeien in het voorjaar tientallen wilde tulpensoorten uitbundig. Het Tien Shan gebergte is het epicentrum van de tulp. Zij gedijt in het harde landklimaat met zijn zeer strenge winters en verzengend droge zomers. In de lente vertoont de tulp haar een- of veelkleurige pracht. Zodra de sneeuw is verdwenen, verlaat zij haar hol en zoekt zij ze het licht op. Wilde tulpen zijn vaak klein en kort op de grond. Zij behoeven gelukkig niet uit hun kracht te groeien in een vaas en dan om te knakken. De schoonheid van de wilde tulp is niet onopgemerkt gebleven. Handelslieden brengen de tulp langs de Zijderoute westwaarts. De Perzen zijn vermoedelijk de eerste tulpenjagers geweest. Aan hen komt de eer toe wilde tulpen te hebben getemd. Zij hebben de bollen uitgegraven en geplant in hun weelderige lusttuinen. Jan Davidsz de Heem, vaas met bloemen, omstreeks 1670, Mauritshuis (Bron: Wikipedia) De Perzische tuinen hebben een grote aantrekkingskracht op de nieuwe heersers in de regio, de Turken. In 1453 veroveren zij Constantinopel en maken haar tot hoofdstad van hun immense Ottomaanse rijk. Door die verovering kan de tulp Constantinopel veroveren. Uit - naar men vermoedt de wilde Tulipa schrenkii wordt door selectie en veredeling de rode Naaldtulp als schoonheidsideaal getoverd. Paleistuinen worden een paradijs op aarde. s Avonds zingen gekooide nachtegalen hun lied, terwijl schildpadden met kaarsjes op hun rug voor een feeërieke feestverlichting zorgen. Daar kan sultan Süleyman zich met zijn gevolg verlustigen in de heilige tulp. 14

15 Europa is dan nog onwetend van deze verpletterende weelde. Maar niet lang meer. De Oostenrijkse ambassadeur bij het Sultanaat, De Busbecq, belast met de vredesonderhandelingen namens de Oostenrijks Hongaarse monarchie met het Ottomaanse rijk, bericht in 1554 over de rijkdom van de gekweekte tulpen. Hij geeft vervolgens wat tulpenzaad en -bollen aan de beroemde Vlaamse botanicus Carolus Clusius, toen nog beheerder van de Weense hoftuinen. Clusius is heel belangrijk geweest voor de verdere verspreiding van de (kennis over de) tulp. In 1593 komt hij naar Leiden en sticht de Leidse Hortus Botanicus, en zet daar meteen de voor Holland nog onbekende tulpenbollen in. De passie voor de tulp gaat uiteindelijk over in een ware tulpengekte in de Hollandse en Utrechtse steden. Amsterdam spant in deze manie de kroon. Een levendige handel in tulpenbollen komt op gang. Hollanders zijn verzot op speculatie. Iedereen rijk en arm - wil een tulpje meepikken. Prijsopdrijving (drie bollen ter waarde van een grachtenpand!), termijnhandel, windhandel zonder bollen en geld, schending van het voor de handel benodigde vertrouwen en het in elkaar ploffen van deze tulpenbel. In de lente van 1594 begint de victorie van de tulp over Holland. Botanici raken het eerst in vlam, dan slaat de fascinatie over op rijke liefhebbers en tenslotte maken handelaren zich meester van de exotische tulp. Zij wordt de populairste bloem. Iedereen wil haar zien en verzamelaars van exotica willen de tulpen ook zelf hebben. TulpFestival: Eye museum (foto John Lewis Marshall) Semper Augustus, omstreeks 1640, Museum Prinsenhof (Bron: Wikipedia) De tulp doet haar intrede in de kunstwereld. Vanaf het begin van de zeventiende eeuw wordt het bloemenstilleven een zelfstandig kunstwerk. Bloemen in de tuin en aan de muur. De tulp speelt in die uitbundige boeketten een prominente rol. Wie goed naar de tulpen op die stillevens kijkt, ziet alleen maar veelkleurige gevlamde zogenoemde gebroken tulpen. Deze naar pas veel later blijkt door een virus getroffen tulpen gingen viraal. Ook Holland heeft zijn schoonheidsideaal: de Semper Augustus, de ultieme gebrokene. Voor een beschrijving van de ontwikkeling van het bloemenstilleven in Nederland zij verwezen naar een alleraardigst boekje: In het Mauritshuis, Flowers. We slaan een paar eeuwen over. Nederland heeft inmiddels gezorgd voor de onstuitbare opmars van de tulp. Bollenvelden, Keukenhof, Aalsmeer. Voor een beeldend relaas van de stormachtige geschiedenis van de tulp van het begin tot nu toe moet je naar het Amsterdam Tulip Museum aan de Prinsengracht 116. Wat een leuk museumpje. Je komt binnen in een giftshop, waar voor ieder wel iets leuks is te vinden. Boven aan de muur is een tijdsbalk aangebracht met de kernpunten in de tulpengeschiedenis. Daarna word je in zes zalen langs die geschiedenis geleid, (1) tulpen in het wild, (2) de tuinen van de Sultan, (3) tulpen in Holland, (4) tulpengekte, (5) commerciële tulp productie, (6) tulpen vandaag. Amsterdam was tulpenhoofdstad in Holland. Amsterdam moet tulpenhoofdstad van Nederland worden. Dat is het ideaal van Saskia Albrecht, oprichter van en de grote kracht achter het Tulp Festival Amsterdam. Ik spreek met haar over haar ideaal. Ik ben tuinenontwerpster en organiseer al 12 jaar de Open Tuinen Dagen in juni in Amsterdam die dit jaar 30 jaar bestaan. Ik ben dol op bolplanten. Zo zet ik in het najaar bollen en in het voorjaar eenjarigen in de prachtige tuin achter het Museum Willet-Holthuysen. Die tuin is het gehele jaar open. Maar veel tuinen zijn pas te bezichtigen tijdens de Open Tuinen Dagen en in juni zijn de bolplanten al weer uitgebloeid. Ik dacht: wat is het toch jammer dat er in Amsterdam zo weinig tulpen in het openbaar 15

16 zijn te zien. En tulpen horen juist in Amsterdam. Toen hebben we gedurende drie jaren in april een tulpenweekend in particuliere tuinen georganiseerd, met wisselend succes. Tulpen in de grond bloeien niet op bestelling op die twee dagen in april. Je hebt een hele maand nodig. TulpFestival: Rijksmuseum (foto John Lewis Marshall) In 2013 zagen Saskia en haar man het tulpenlicht in Istanbul. Er stonden 14 miljoen tulpen over de hele stad verspreid. We keken onze ogen uit. Het was schitterend. Wat Istanbul kan, kan Amsterdam ook. Voor elke Amsterdammer één tulp. Teruggekomen ben ik meteen aan de slag gegaan. Het idee is simpel. Elke locatie organiseert en financiert haar eigen tulpen. Er zijn zo n tulpen gecultiveerde tulpen en ook verwilderingsmengels in de volle grond en in potten gegaan, op een diepte van twee maal de bol. Potten hebben voordelen. Je kunt ze overal neerzetten, en ze zijn flexibel, omdat je het groeiproces wat kunt beïnvloeden. Een van onze leveranciers kan de potwarmte reguleren. Zo kunnen de potten worden uitgeleverd en geplaatst, wanneer het juiste moment daar is. Saskia helpt bij of bepaalt de keuze van de vele tulpen. De beheerders van de locaties zorgen zelf voor de bollenplant. Een enkele keer helpen vrijwilligers mee. Bij het Vondelmonument in het Vondelpark zijn bollen in de grond gestopt. Kinderen hebben daarbij geholpen. Een kind plant als het ware zijn eigen tulp; daar gaat een grote educatieve werking vanuit. Het werk is afgemaakt door vrijwilligers van de Vrienden van het Vondelpark. Als alles in de aarde zit, kan het grote afwachten beginnen. In april 2015 is het eerste Tulp Festival Amsterdam losgebarsten. In talloze openbare ruimten, parken, tuinen van musea en hotels, verspreid over Zuid, Centrum en Noord, zijn de tulpen opgekomen. Ook op de website van het festival ( is allerlei informatie te vinden. Vanaf april kun je zien wanneer en waar welke tulpen in bloei staan. Er staan prachtige foto s op. Het Tulp Festival Amsterdam is in beweging, zoals in de natuur. Er komen plekken bij en er gaan locaties af. Ja, zo gaan die dingen. Jammer genoeg doen Artis en de Zuidas dit jaar niet mee, maar Oost is erbij gekomen. Tulpen zullen het Oosterpark, Frankendael en de tuinen rond Casa 400 en restaurant De Vergulden Eenhoorn aan de Ringdijk versieren. Bevlogenheid die schoonheid schept, inspireert. Ik ben onder de indruk van dit particuliere initiatief en het welslagen ervan. In april is het weer zo ver. Dan zal Amsterdam andermaal worden getooid met prachtige tulpentapijten. Dankzij Saskia Albrecht en haar Tulp Festival Amsterdam kunnen wij daarvan genieten. De Onbegrensde Tuinen, Diepenheim Ten slotte: Wie na de tulpenreis door Amsterdam nog niet is uitgekeken, kan zich in Nederland laten verleiden door wilde tulpen. Want niet iedereen kan of wil naar Zuid Italië, Kreta, Turkije of Centraal Azië reizen om daar met eigen ogen de wilde tulpenpracht in het echt te zien. Voor wilde tulpen dichter bij huis moet je eens een kijkje nemen in Diepenheim (Overijssel). Daar zal zich in april voor de tweede maal een wonder voltrekken. Rond de talrijke buitens die Diepenheim rijk is, bloeien wilde tulpen ook wel botanische tulpen genoemd - in De onbegrensde tuinen die kunstenares Birthe Leemeijer heeft geschapen bollen zijn uitgestrooid, uitgerold, in de grond gestopt en ook nog tot bloei gekomen. Ik las erover in een aanstekelijk essay van Tijs Goldschmidt over wilde tulpen, in de NRC van 2 april 2015, C4 en 5. Ik ben er meteen naar toegegaan. Fantastisch. Het tweede Tulp Festival Amsterdam staat op springen. Net zoals vorig jaar verschijnt er begin april een handig tweetalig (NL en EN) gidsje. Alle locaties met de daarin voorkomende tulpen zijn met naam en toenaam beschreven. De onbegrensde tuinen zullen naar verluidt dit jaar ook in de omgeving van de wijk de Gorzen in Zuid Schiedam tot bloei komen. Onbegrensde tulpenliefde maakt onze wereld rijker. En dat heeft onze soms zo boze -wereld nodig. 16

17 Variaties op een thema Maddie Bartels Wie heeft in zijn jeugd niet ook ontelbare keren Altijd is Kortjakje ziek gezongen? En hoe zit dat met Olifantje in het bos? Met mijn wijsvinger probeerde ik als kind dit liedje op de piano te vinden. Eigenlijk best makkelijk. Geen wonder dat kinderen in andere landen dit deuntje ook zingen, wel met hun eigen tekst, zoals Ah vous dirais je, maman in Frankrijk en Baa, baa, black sheep in Engeland. Zelfs als kerstliedje schalt het over de hele wereld: Twinkle, twinkle little star. Allemaal tekstvariaties op het zelfde thema (melodietje). Schoolkinderen in Bangladesh In de 18 e eeuw moet Wolfgang Amadeus Mozart het simpele deuntje als muzikale wonderkleuter vast ook hebben gezongen. Hij liet zich in elk geval door Ah vous dirais je, maman inspireren voor het componeren van variaties daarop voor piano. Heel verschillende versies van het liedje zijn het resultaat. Voor wie daar oor voor heeft blijft het liedje, het thema, op de een of andere manier door elke variatie heen schemeren. Het is een bindende factor, als het ware de kiemcel waar de hele - door een mensenhand gemaakte - compositie uit voortkomt. Variëren is eigenlijk een vorm van herhalen. Maar bestaat herhalen ook zònder variëren? Ja natuurlijk, zijn we geneigd te zeggen. Kijk maar naar mechanische, motorische en numerieke herhalingen. Of naar klonen en kopiëren. Is herhaling hier altijd identiek aan het origineel? Nieuwe printercartridges zullen een zelfde tekst duidelijker op papier afdrukken dan bijna lege. Een treinwissel kan maanden wel duizend keer per dag de zelfde wisselbeweging netjes uitvoeren, maar zal onder invloed van herfstblaadjes of vorst kunnen haperen. Er kunnen kennelijk factoren zijn, die nèt het verschil maken. Voor levende wezens geldt dit al helemaal, maar die zijn dan ook geen machines. Onze nationale plantentrots, de tulp, is al in de 16 e eeuw geïmporteerd uit het Ottomaanse rijk. Eigenlijk is hij een geliefde allochtoon, die snel inburgerde en wortelde. Er ontstond een ware tulpenmanie en de tulpenhandel floreerde ongekend. Er waren in die tijd al meer dan honderd verschillende soorten in omloop, in allerlei vormen en kleuren, zowel door kwekers geteeld, als door spontane mutatie ontstaan. Hoe zeldzamer de soort, hoe hoger de prijs. Het thema tulp is in vele variaties een belangrijk exportproduct geworden, bedoeld om het leven op te sieren, want echt nodig voor het bestaan zijn deze bloemen allerminst. Behalve dan de tulpenbollen tijdens de hongerwinter in de 2 e wereldoorlog. Wat mensen al niet te weeg kunnen brengen aan variatie. Mij fascineerde de foto van een rijtje schoolkinderen uit Bangladesh vanwege de kleding: jurkjes, shirtjes en broekjes in allerlei verschillende modellen (foto). De varianten hebben gemeen dat fel roze domineert. De teenslippers verschillen daarentegen juist van kleur, maar hebben wel hetzelfde model. Was het eigenlijk de bedoeling geweest dat alle kinderen een roze uniformpje zouden dragen? Dan was daar vast geen geld voor. De variaties op een schooluniform of variaties op roze, zijn kennelijk door gebrek aan beter ontstaan. De verzorgers deden erg hun best om een beetje eenheid in de kleding te krijgen. Dat maakt het beeld aandoenlijk. Een andere variant. Mijn zwarte poes zag ik achter elkaar zes jonkies baren, steeds een herhaling van dezelfde instinctieve handeling. Een indrukwekkende ervaring om mee te maken. Geen mensenhand kwam hieraan te pas. Bij elk jong ging het baren een klein beetje anders: de weeën duurden langer of juist korter, het aantal persweeën verschilde en de barende poes zat niet steeds in dezelfde houding. De geworpen katjes waren ongeveer even oud. Maar hun kleur varieerde van zwart, via driekleurig tot rood. Variaties, te danken aan een genetische match met de waarschijnlijk rode - vader. Eén jonkie vond heel gewiekst steeds de beste plek bij de tepels en dronk zich lekker vol. De laatstgeborene was daarentegen een onhandig miezertje, dat zich 17

18 steeds liet wegduwen. Het kwam te kort, legde bijna het loodje en bleef in ontwikkeling flink achter. Variaties onder invloed van omstandigheden. Donax variabilis (Bron: Wikipedia) Ook de 15 schelpen op het zwarte vierkant zijn variaties, en wel op een schelp uit de zaagjes familie (Donax variabilis). Ze hebben dezelfde vorm en zijn even groot. De variaties betreffen hier het streepjespatroon op de schelp. Nee, het was geen kunstenaar, die deze verschillen etste op de schelpen. Ze zijn het gevolg van genetische diversiteit: het feit dat er binnen een soort verschillen voorkomen, waardoor ieder individu uniek is. Mensen, dieren, planten kennen dan ook oneindig veel varianten. Elk individu heeft immers zijn eigen specifieke genen, zijn unieke DNA. Zelfs eeneiige tweelingen zijn niet honderd procent identiek. Charles Darwin heeft in 1859 zijn evolutietheorie beschreven in The Origin of Species. Hij beweert dat alle variaties in soorten voorkomen uit het aanpassen aan bepaalde leefomstandigheden. Natuurlijke selectie en Survival of the fittest, de eeuwige strijd om het bestaan. Dat aanpassen gaat niet van de ene dag op de andere, maar strekt zich uit over vele generaties en dus over lange tijd, vaak miljoenen jaren. De essentiële drijfveer voor ontwikkeling en variatie is hier: zorgen dat je zo goed mogelijk aan voldoende eten komt. Geen sprake van luxe en versiering, zoals bij Kortjakje of de tulp, maar van pure noodzaak! Zo kunnen vogels met een lange puntsnavel handig voedsel tussen stenen vandaan pikken en met lange poten kunnen ze goed door water lopen. Sommige vogels ontwikkelden daarom, als het nodig was om te overleven, geleidelijk deze genetische eigenschappen. Ze gaven die op hun beurt weer door aan volgende generaties. Nieuwe soorten konden zo uit de oorspronkelijke ontstaan. Een soort die zich niet aan bepaalde omstandigheden aanpaste redde het niet: hij verdween of stierf uit. Trekvogels gaan overigens niet voor hun lol duizenden kilometers op reis, maar hebben deze omslachtig aandoende aanpassing ontwikkeld om een gunstige voedselplek op te zoeken. Een variatie op het thema overleven. Er vliegen op de aarde meer dan vogelsoorten rond. Wat een verschillen in uiterlijk en gedrag! Wat een variaties in grootte, in verenkleed, in zang! Wat een diversiteit aan eieren, nestbouw en man-vrouw verhouding! Het is nauwelijks voorstelbaar dat al die vogels van één oervogel afstammen, de Archeopteryx, die 120 miljoen jaar geleden leefde. Een ontelbaar aantal variaties op het thema vogel. Ook een voedselbron kan voor variaties op een thema zorgen. Bij sommige planten zit de nectar diep in de kroonbuis van de bloem verscholen. Alleen met een heel lange snavel kan een vogel daarbij komen. Dan moet hij bovendien bij die bloem stil in de lucht kunnen blijven hangen, om zijn snavel naar binnen te brengen. Foto 1: Kolibrie (Bron: Wikipedia) In Noord en vooral Zuid Amerika leven ruim (zie foto1 Kolibrie) 300 soorten kolibries (Trochilidae). Deze kleine, lichte vogeltjes hebben een dunne lange buis als snavel en kunnen als een helikopter ook verticaal omhoog en omlaag vliegen. Ze maken daarbij tot wel 80 slagen per seconde. In Europa en Azië komen kolibries niet voor. Wel blijkt in deze contreien een insect te bestaan, dat dezelfde eigenschappen heeft als de kolibrie. Het lijkt er zelfs op en heeft dan ook de toepasselijke naam (Zie foto 2 Kolibrievlinder) kolibrievlinder (Macroglossum stellatarum) gekregen. Het is een nachtvlinder die overdag actief is. In ons land is hij tamelijk zeldzaam, maar afgelopen zomer zag ik er zowaar in mijn Amsterdamse stadstuin een van bloem tot bloem propelleren. 18

19 Het evolutieproces heeft op grond van de voedselbron in twee totaal verschillende gebieden tot dezelfde aanpassingen geleid bij dieren van twee heel verschillende families. Cross-over variaties op het thema helikoptervliegen? Foto 2: Kolibrievlinder (Bron: Wikipedia) Alles lijkt zich wel als thema voor variaties te kunnen lenen. Het is maar hoe je het beluistert, bekijkt of anderszins ervaart. Hebben de beschreven voorbeelden en invalshoeken eigenlijk wel iets met elkaar gemeen? Of is het appels met peren vergelijken als je bedenkt hoe ze tot stand komen: door toedoen van de mens, door toeval, door genetische processen, door aanpassingen aan omstandigheden, door natuurlijke selectie en ga zo maar door? Het lijkt erop dat de enige overeenkomst is gelegen in het feit dat variaties altijd uit iets (c.q. thema, kiemcel, basis) voortkomen. Eigenlijk is het onderwerp Variaties op een thema zelf een thema, met in wezen onbegrensde mogelijkheden tot variaties Fascinerend, maar om duizelig van te worden! Andere klimaatvisie door grillen van de weergoden Peter Junge De opwarming van de aarde is een heikel punt. Wat dat betreft is het bijna vijf voor twaalf. In Parijs, bij de vorig jaar gehouden klimaattop, beseften de 195 deelnemende landen dat terdege. Het gesloten akkoord vereist harde maatregelen over het terugdringen van de CO2-uitstoot. De gemiddelde temperatuurstijging op aarde mag niet hoger uitkomen dan twee graden Celsius en liefst een halve graad daaronder. Als de afspraken niet worden nagekomen duikt een doemscenario op. Amsterdam Westpoort. Het immense bedrijventerrein, dat van vitaal belang is voor het functioneren van de hoofdstad en zijn omgeving. Waar je ook kijkt is het een drukte van belang. Vrachtwagens rijden af en aan. In de verte schittert het water van het Noordzeekanaal. Een gigantisch cruiseschip vaart, begeleid door twee sleepboten, richting stad. Boven in de lucht klinkt het aanzwellende geluid van vliegtuigen, die de landing al hebben ingezet. Op wereldschaal is Westpoort de grootste benzine- en cacaohaven. Van hieruit wordt Schiphol via een pijpleiding van kerosine voorzien. Hier vind je de elektriciteitscentrale, de schakelstations en de afvalwaterzuivering. Hier huizen de risicovolle bedrijven met kans op verspreiding van gevaarlijke stoffen bij calamiteiten. En op steenworp afstand ligt station Sloterdijk met rondom veel ondernemingen met kwetsbare internetnetwerken Westpoort Westhaven (bron: Wikipedia) 19

20 En toch waren deze bedrijven zich nauwelijks bewust van de gevaren die een eventuele dijkdoorbraak door het stijgende zeewaterpeil met zich zou kunnen meebrengen. Dit gebied zou volledig onder water kunnen komen te staan met als gevolg grote economische schade en een grote maatschappelijke ontwrichting. Gelukkig is dit nu anders. Op initiatief van het waterschap hebben het stadsbestuur, provincie en bedrijven de handen ineen geslagen in de strijd tegen het water en de aanpassing aan klimaatverandering. De conclusie: IJmuiden, Lekdijk en Markermeerdijk bieden als voordeuren de meest effectieve bescherming tegen overstromingen en daar gaat alle aandacht nu naar uit. Daarnaast wordt ingezet op waterrobuuste inrichting van vitale infrastructuur en kwetsbare objecten in het havengebied zelf. Van die extreme neerslag zullen vooral de kunstprovincies, zoals onder meer Noord- Holland, te lijden hebben. Dat komt vooral door de invloed van de Noordzee. Door de hogere temperatuur verdampt daar meer vocht, die door de westelijke circulatie als neerslag naar ons land wordt gevoerd. De gemiddeld drogere zomers brengen nieuwe risico s met zich mee zoals het toenemend gevaar voor natuurbranden. Wat dat betreft zijn de duinen kwetsbaar. Hij neemt de meest recente KNMI-scenario s ter hand: Het aantal warme dagen per jaar met meer dan 25 graden overdag (in bijvoorbeeld De Bilt) neemt toe van 21 dagen rond 1990 tot tussen de 26 en 35 dagen rond 2050 en 27 tot 48 dagen rond 2085, zo is de verwachting. Daarentegen neemt het aantal ijsdagen af van zeven in 1990 naar één tot vier dagen per jaar in 2050 en nul tot drie dagen aan het eind van deze eeuw. De kans dat er ooit nog een Elfstedentocht wordt gereden is al gedaald van 27 procent in 1950 tot 10 procent in Dat betekent dat deze tocht der tochten gemiddeld nu eens in de tien jaar van start zou kunnen gaan. En de kans zal verder afnemen naar nul tot twee procent (eens in vijftig jaar) rond Voor fervente schaatsers een somber vooruitzicht. Toename neerslag (Bron: Flickr Krijn Soeteman) Het is een goed voorbeeld van het op de juiste manier bezig zijn met aanpassen aan klimaatveranderingen, zo stelt Willem Ligtvoet, medewerker bij het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), een nationaal onderzoeksinstituut dat onder andere de effecten van klimaatsverandering op natuur, milieu en de mens in kaart brengt. We zoeken hem op in het Sciencepark van Bilthoven. Zijn betoog is duidelijk. Qua klimaat en dus ook qua weer gaat Nederland andere tijden tegemoet. Er is daarom een duidelijke noodzaak om vitale infrastructuur, zoals elektriciteitscentrales, ictnetwerken en transportwegen klimaatbestendig te maken. Bij het doen van dergelijke forse investeringen is het van belang rekening te houden met de veranderende weerseffecten. Het PBL onderzoekt voor de rijksoverheid de noodzaak en de mogelijkheden voor aanpassing van Nederland aan klimaatverandering. Ligtvoet: De zomers worden droger en de winters milder. Bovendien moeten we rekening houden met zwaardere piekbuien en windstoten. Die veranderingen zijn nu al gaande. Behoren deze winterse taferelen echt tot het verleden? (Bron: Wikipedia) Ook de natuur zal zich steeds meer moeten schikken naar de grillen van de weergoden. Het seizoensgebeuren is aan wijzigingen onderhevig. Je ziet het al om je heen. Planten bloeien nu eerder, insecten verschijnen vroeger en vogels leggen eerder hun eieren. Veel planten en bomen lopen dit jaar anderhalve maand voor op schema. Dit fenomeen komt door de gestegen temperaturen, vooral in de winter. 20

21 Ligtvoet: De stijgende temperatuur, het veranderende weer en de mildere winters hebben ook invloed op de verspreiding van dieren en planten en de migratiepatronen van trekvogels. Zo is het aantal vogels dat hier overwintert toegenomen: een steeds groter deel van de Nederlandse broedvogels in ons land blijft hier en trekt niet meer naar warme zuidelijke streken. Ook de broedperiode is aan het veranderen. Veel zangvogels zijn in de afgelopen twintig jaar bijna tien dagen eerder begonnen met het leggen van eieren. Wat dat voor consequenties voor de biodiversiteit heeft, is nog onduidelijk. Maar het kan problemen geven als er bijvoorbeeld onvoldoende voedsel beschikbaar is op het moment dat de jongen uitkomen. Een goed voorbeeld van dat uit de pas lopen is de bonte vliegenvanger, die weliswaar zijn legtijd met tien dagen heeft vervroegd, maar dat is helaas niet genoeg omdat de piek in het rupsenaanbod nu vijftien dagen eerder is dan in de jaren tachtig van de vorige eeuw. De trekvogels die nauwelijks eerder terugkomen van hun overwinterstek kunnen dus tot hun schrik merken dat ze de insectenpiek dreigen te gaan missen. In een poging dat te compenseren beginnen de vogels sneller na aankomst te broeden, zonder eerst op kracht te komen. Desondanks kan het dan al te laat zijn. De gewijzigde leefomstandigheden blijven niet beperkt tot planten en vogels alleen. Ook insecten, amfibieën, kostmossen en paddenstoelen hebben er mee te maken. En dat betekent dat de populatie verandert van samenstelling. Feit is dat zeven procent van de in Nederland voorkomende soorten koudeminnend is. Enkele kikkersoorten zijn daardoor in aantal achteruitgegaan. Bekende warmteaanbidders als wespenspin, eikenprocessierups en sommige krekelsoorten gaan daarentegen juist vooruit. Ook in de Noordzee en het IJsselmeer zijn veranderingen gesignaleerd. Zo heeft de spiering het moeilijk door het opwarmen van het water van onze grootste binnenzee, het IJsselmeer. Waar staat de mens in dit grote geheel? Wordt het leven aangenamer? In zeker zin wel. Minder koude winters betekent ook minder sterfgevallen onder vooral ouderen. Maar er is ook een keerzijde. De hogere temperaturen in de zomer met een toenemend aantal tropendagen in combinatie met de langere bloeiperiode kan leiden tot een toename van ernstige klachten, zoals hittestress, luchtwegenallergieën, hooikoorts en (nieuwe) infectieziektes. De milde winters zorgen er tevens voor dat teken, muggen en andere hinderlijke insecten zich makkelijk staande kunnen houden en zich ongestoord kunnen vermeerderen, met alle nare gevolgen van dien. Bestrijding Eikenprocessierups (Bron: Wikipedia) Ligtvoet ziet door de opwarming met name in de steden de grootste problemen ontstaan. Veel groen in de stad is de afgelopen decennia verdwenen. Daarvoor in de plaats zijn vaak gebouwen en bestrating gekomen. En stenen houden de warmte nu eenmaal langer vast. Dus een hittegolf komt in de stad harder aan. En dat brengt risico s voor kwetsbare groepen met zich mee. Je zag dat in 2003 in Parijs gebeuren waar toen veel ouderen zijn overleden door de extreme warmte. Wij als PBL pleiten er dan ook voor om bij nieuwbouw direct met je investeringen te anticiperen op het veranderende klimaat. Dus je te wapenen tegen piekbuien en hitte door het aanleggen van hoogteverschillen, waterpleinen, parken en groenvoorziening. En dat hoeft per definitie niet veel duurder te zijn. Zo heeft een onderzoek onder honderd bestaande projecten uitgewezen. Misschien qua kosten een paar procent meer. De oplossing is: gewoon slimmer ontwerpen. Burgers kunnen ook zelf een bijdrage leveren. Bijvoorbeeld door hun tuintjes niet dicht te betegelen. Want dan kan het regenwater geen kant op. 21

22 IVN excursies en activiteiten in en rond Amsterdam - April - Zaterdag 2 april Vogels luisteren in het Vliegenbos Veel vogels zijn weer terug uit de wintergebieden en dat laten ze horen! 's Morgens vroeg is de beste tijd voor dit concert uur (bij slecht weer gaat de excursie niet door) Hoofdingang Brederocollege, Meeuwenlaan 132, A dam Noord Corrie Leefkens, , [email protected] IVN publieksexcursies worden gegeven door ervaren natuurgidsen, zowel voor leden als niet-leden. Amsterdammers ontdekken op deze manier vaak onbekende kanten van de stadsnatuur dichtbij huis. Gratis deelname. Vrijwillige bijdrage welkom. Voor meer informatie kijk op of neem contact op met de excursieleider. Aanmelden is niet verplicht, maar wel praktisch. Het is raadzaam om voor elke excursie even te informeren of deze doorgaat. Dan komt u niet voor niets. IVN geeft ook excursies op maat voor bedrijf, school of familie uitje. Kosten 75,- per excursie. Info: of mail: [email protected]. = Tijd - = Start - = Info - Maart- Zondag 20 maart Westerpark: de Lente is gekomen! Als we aan de excursie beginnen is de Lente al 5 uur oud. We gaan het beleven. Kijken naar alles wat uitkomt, al wat groeit en bloeit uur verzamelen op het plein voor het voormalig stadsdeelkantoor Westerpark Gert Snoei, [email protected], (alleen te bellen op excursiedag) Zaterdag 26 maart (Fietsexcursie) Vogelexcursie Landje van Geijsel Bestaat het landje van boer Geijsel nog? We hopen het! En als het nog bestaat kunnen we honderden trekvogels zien, elke lente weer een spektakel. Voor de 'net niet meer beginnende' vogelliefhebber uur Bij aanmelding hoort u het startpunt. Aanmelden en informatie bij Ruth Bolt, [email protected] Zondag 3 april Bloei en bestuiving in het Beatrixpark De lente is nu in volle gang en dat is te merken aan de bloei en bestuiving. Op deze wandeling gaan we dit in het park ontdekken uur Parkingang Diepenbrockstraat, t.o. de Herman Heijermansweg Henk Wolters, , [email protected] Zaterdag 9 april Verkenning rond de Gaasperplas Het is volop lente! Tijdens deze wandeling gaan we op zoek naar aanwijzingen van het seizoen. In principe is dit een wandeling voor 50 plussers, maar hij staat ook open voor jongere geïnteresseerden uur Start bij de seniorenwoongroep Anand Joti, Mijehof 4, Amsterdam Zuidoost (Holendrecht) Karine Klappe, [email protected], Zaterdag 9 april Parkenwandeling Buitenveldert Een verwonderlijke wandeling die het midden houdt tussen een excursie en een doorstap-wandeling. Er is geen vast van tevoren opgezet thema, we laten ons inspireren door wat op ons pad komt. Kinderen zijn welkom. We lopen vanuit de rode brug door het Amstelpark, over de Kalfjeslaan, door het Amsterdamse Bos en door het Gijsbrecht van Aemstelpark weer terug. Er is aandacht voor geschiedenis, flora en fauna. Onderweg is er gelegenheid een kopje koffie of iets anders te nuttigen. Lengte ca. 12 km uur ingang Amstelpark bij de rode brug. Katja Sienknecht, [email protected], (alleen te bellen op de excursiedag) Zondag 10 april Bomen met Bram Wandeling door het Noord West kwadrant van de Belgiëbuurt in Nieuw Sloten. Weinig mensen weten hoeveel bijzondere, verschillende en niet alledaagse bomen er in deze buurt staan. De lente is een uitgelezen moment om de natuur in deze wijk te ontdekken uur Start Belgiëplein (bij Bruna-winkel) Bram van de Kreeke, , [email protected] 22

23 Zondag 17 april Op Stadssafari in het Flevopark We gaan in het Flevopark op jacht naar klein en groot wild! We zoeken dieren en diersporen van vliegend, klimmend, kleumend, gravend en bedelend wild. Het park is vanmiddag onze Urban Jungle. Camouflagekleding, kijker en zachte zolen zijn aanbevolen, maar het geweer kan thuis gelaten worden uur Flevopark, voor het Flevoparkbad (zwembad) Arend Wakker, Zondag 23 april Natuurwandeling Amsterdam Noord Natuur kun je maken! Wat is er gedaan om deze buurt met natuur aantrekkelijk te maken? Wat is het verschil met de buurt ertegenover? uur IJpleinpont bij het koffietentje Corrie Leefkens, , Zaterdag 23 april Natuurwandeling door het Flevopark. In deze tijd bloeit, groeit en zingt alles in dit fraaie stadspark uur verzamelen voor het Flevoparkbad (zwembad) Gert Snoei, (alleen te bellen op excursiedag) Zondag 15 mei Wandeling door de binnenstad We verkennen de buurt om te zien hoeveel natuur er nog tussen het vele steen te vinden is uur Waterlooplein, voor de Mozes en Aäronkerk Corrie Leefkens, , Zaterdag 21 mei en zondag 22 mei Fête de la Nature: Diemerpark, Vijfhoek en Flevopark Het jaarlijkse natuurfeest! KNNV Amsterdam en IVN Amsterdam organiseren diverse korte excursies en wandelingen. Voor meer info zie website Zondag 22 mei Ontdek de Vrije Geer! Natuurpark de Vrije Geer is als niet-uitgeveend poldertje behouden dankzij de uitkomst van een referendum in Het was het eerste referendum ooit dat de gemeente Amsterdam organiseerde op initiatief van inwoners. Het park is een klein paradijsje dat je gezien moet hebben uur Zuidingang Natuurpark Vrije Geer, bij het informatiepaneel aan de weg Vrije Geer, tussen Ditlaar en de Osdorperweg Juultje Joosten en Ineke Deckers, Zaterdag 28 mei Vogelexcursie Santpoort en de duinen Zondag 24 april Vogelexcursie Waverhoek en Botshol Een Fietsexcursie voor de 'net niet meer beginnende' vogelliefhebber uur Bij aanmelding hoort u het startpunt. Aanmelden en informatie bij Ruth Bolt, [email protected] - Mei - Zondag 1 mei Kruidenwandeling in de Artsenijhof (1) In de Artsenijhof staan maar liefst 250 soorten medicinale planten en in mei en juni zijn ze op hun best. Waarvoor worden ze gebruikt, hoe herken je ze, welke stoffen zitten er in en wanneer is de oogst? Op deze wandeling o.a. Longkruid, Stinkende gouwe en Akelei uur Parkingang Diepenbrockstraat, t.o. de Herman Heijermansweg Henk Wolters, , [email protected] Ruïne van Brederode - Santpoort Een wandelexcursie voor de 'net niet meer beginnende' vogelliefhebber uur Bij aanmelding hoort u het startpunt. Aanmelden en informatie bij Ruth Bolt, [email protected] Zondag 29 mei Excursie in de Heemtuin De Heemtuin in het Sloterpark is een schitterend natuurgebiedje met een moerasje en prachtige, soms zeldzame planten. In het erachter gelegen Ruige Riet wordt de begroeiing aan de natuur overgelaten, en uniek plekje in Amsterdam. Kinderen welkom uur Gebouw de Drijfsijs, President Allendelaan 4 (t.o. Sloterparkbad) Edith Otten, [email protected]. 23

24 - Juni Zondag 5 juni Kruidenwandeling in de Artsenijhof (2) Op deze wandeling vooral aandacht voor Wildemanskruid, Vrouwenmantel en Vingerhoedskruid. Zie zondag 1 mei 2015 Zaterdag 11 juni IVN slootjesdag Kijk voor meer info op de website Met schepnet en emmer op zoek naar kokerjuffer, schaatsenrijder, bootsmannetje en stekelbaars. Samen met je (klein)kinderen, net als vroeger, ontdekken wat er in een sloot leeft. Zaterdag 18 juni Natuur in het Flevopark Het Flevopark heeft een rijke natuur met een hoge biodiversiteit. Niet voor niets is dit park onderdeel van de ecologische hoofdgroenstructuur. We gaan het zien! uur verzamelen voor het Flevoparkbad (zwembad) Gert Snoei, [email protected], (alleen te bellen op excursiedag) Zondag 19 juni Rondje Nieuwe Meer Weer een verwonderlijke wandeling. Zie de excursie van 9 april, daar leest u wat een verwonderlijke wandeling is. We lopen vanaf de Bosbaan via de sluizen en de Oeverlanden een rondje Nieuwe Meer. We gaan over met de veerpont Nieuwe Meer ( 1,-). Er is aandacht voor geschiedenis, flora en fauna en ook waterbeheer. Bij de veerpont is er een uitstekend terrasje, maar ook voldoende banken en zwemgelegenheid. Lengte ca. 12 km uur De kluisjes bij Restaurant de Bosbaan Katja Sienknecht, [email protected], tel (alleen te bellen op de excursiedag) Zaterdag 25 juni Zomerwandeling rond de Gaasperplas Het is volop zomer en dat gaan we zien! In principe is dit een wandeling bedoeld voor 50 plussers maar hij staat ook open voor jongere geïnteresseerden uur Start bij de seniorenwoongroep Anand Joti, Mijehof 4, Amsterdam Zuidoost (Holendrecht) Karine Klappe, [email protected], Zaterdag 25 juni De Bretten, de onbekende wildernis Duinflora, een bosgebied, ontsnapte tuinplanten en ruige natuur, dat vind je in de Bretten uur Parkeerplaats Australiëhavenweg,niet ver van de Haarlemmerweg, net voor de eerste brug over het spoor Gert Snoei, [email protected] Zondag 26 juni Elke boom zijn eigen blad Bomen met Bram. We ontdekken een ander stuk van de Belgiëbuurt waar nog meer bijzondere bomen staan. We kijken naar fraaie bladvormen van niet alledaagse bomen uur Start Belgiëplein bij Bruna-winkel) Bram van de Kreeke, [email protected] Kinderactiviteiten Voor kinderen vanaf 7 jaar ( en hun ouders) heeft IVN Amsterdam, in samenwerking met de Jeugdvogelclub van de Vogelwerkgroep Amsterdam, een aantal leuke en spannende vogelexcursies georganiseerd. Zondag 20 maart Vogels kijken in park Frankendael In de lente zingen de vogels. Waarom eigenlijk? En is het moeilijk om vogels te herkennen aan hun zang? Om dat te leren is het nu een handige tijd. De meeste zangvogels zijn nog niet terug uit het zuiden. We horen daarom nu de zang van een beperkt aantal vogels. Die zijn nog best uit elkaar te houden, dus die gaan we leren! Maar we gaan natuurlijk ook goed kijken hoe ze eruit zien. Je mag een verrekijker lenen. Op een vogelkaart kan je aankruisen welke vogels je hebt gezien en gehoord uur Bij aanmelding hoor je waar wij verzamelen Voor kinderen vanaf 7 jaar en hun ouders. Aanmelding verplicht bij Annelies de Kleyn, zie Zondag 3 april Flevopark De lente is net begonnen! De vogels zingen! Waarom eigenlijk? Welke vogels zijn al terug uit Afrika? De tjiftjaf is er vast al. We gaan kijken hoe de vogels in het park er uitzien. En we proberen ook hun zang te herkennen. Sommige vogels zingen alsmaar 24

25 hetzelfde, zoals de vink en de heggenmus. En andere, zoals de merel en de zanglijster, maken allerlei variaties. Je mag een verrekijker lenen en op een vogelkaart kun je aankruisen welke vogels je gezien en gehoord hebt uur Bij aanmelding hoor je waar wij verzamelen Aanmelding verplicht bij Annelies de Kleyn, zie Zondag 10 april Amstelpark De lente is al een tijdje bezig, de vogels zingen volop! Maar de takken aan de bomen zijn nog kaal. Een prachtige tijd om de vogels goed te kunnen zien! Zou de zwartkop al terug zijn uit het zuiden? En heeft zijn vrouwtje ook een zwart kopje? Wat is eigenlijk het verschil tussen een koolmees en een pimpelmees? En hoe zingt een winterkoninkje? Je mag weer een verrekijker lenen. En je krijgt een vogelkaart waarop je kunt aanvinken welke vogels je hebt gezien. Èn welke je gehoord hebt uur Bij aanmelding hoor je waar wij verzamelen Aanmelding verplicht bij Annelies de Kleyn, zie Zondag 17 april Middelpolder Samen met Edith Kuiper gaan we op pad in dit mooie gebied, waar we zowel bosvogels als rietvogels en weidevogels kunnen zien. De grutto s, kieviten en tureluurs zijn aan het baltsen! Dat betekent dat ze proberen een vrouwtje te versieren. Weet jij al hoe de grutto, onze nationale vogel, er uitziet? Kom dan kijken naar zijn spectaculaire baltsvlucht. En als we veel geluk hebben, zien we in het riet een blauwborst. Je mag een verrekijker lenen en om de beurt kun je door de telescoop kijken. Op een vogelkaart kan je aantekenen welke vogels je gehoord en gezien hebt uur Bij aanmelding hoor je waar wij verzamelen Voor kinderen vanaf 7 jaar en hun ouders Aanmelding verplicht bij Annelies de Kleyn, zie Zondag 24 april Marken Het is volop weidevogeltijd! Sommige grutto s, tureluurs en kieviten voeren nog mooie baltsvluchten uit om indruk op de vrouwtjes te maken. Veel vrouwtjes van grutto s en tureluurs zitten al verstopt in het hoge gras te broeden. De mannetjes zitten dan op een paaltje de wacht te houden. Maar de kieviten zullen vast al jonkies hebben. Die schattige donzen balletjes kunnen we vanaf het dijkje mooi zien! Je mag weer een verrekijker lenen en om de beurt kun je door de telescoop kijken om de vogels nog beter te kunnen zien. Op een vogelkaart teken je weer aan welke vogels je gezien en gehoord hebt uur Bij aanmelding hoor je waar wij verzamelen Voor kinderen vanaf 7 jaar en hun ouders Aanmelding verplicht bij Annelies de Kleyn, zie Zondag 22 mei Craïlose zand We gaan een stukje de stad uit om te kijken wat daar voor vogels zitten. Hopelijk wordt ons vroege opstaan beloond met zingende gekraagde roodstaarten, boompiepers, kuifmezen en bonte vliegenvangers! Stuk voor stuk vogels die je niet in Amsterdam tegenkomt. Als we geluk hebben zien we ook beflijsters, grote lijsters of een tapuit. Maar beloven kunnen we niks! Vogels kijken blijft altijd een verrassing. Martijn Voorvelt neemt ons mee op pad. Je mag weer een verrekijker lenen. We nemen een telescoop mee. En je krijgt een vogelkaart waarop je kunt aantekenen welke vogels je gezien en gehoord hebt uur Bij aanmelding hoor je waar wij verzamelen Voor kinderen vanaf 7 jaar en hun ouders Aanmelding verplicht bij Annelies de Kleyn, zie Zondag 12 juni Diemerpark Samen met Edial Dekker kijken we wat het Diemerpark voor moois te bieden heeft aan vogels. Er zitten o.a. veel rietvogels. Die komen wat later terug uit hun overwinteringsgebied dan andere vogels. Dus we kunnen ze nu nog horen zingen: kleine karekiet, rietzanger, rietgors en ook de bosrietzanger, die zo goed andere vogels kan nadoen. Het zou mooi zijn als we ook kunnen kijken of de snor er is, met zijn rare snorrende geluid, maar dat is wel een heel eind lopen! En ja, we hopen natuurlijk op die prachtige blauwborst. Nachtegalen zitten hier ook. Zij zijn al eind april terug naar ons land gekomen om hier te broeden. Dus of ze nu nog zingen is niet zeker. Maar we hopen het! Je mag weer een verrekijker lenen en op een vogelkaart kun je aanvinken welke vogels je gehoord en gezien hebt. Door de telescoop kun je de vogels nog beter zien! uur Bij aanmelding hoor je waar wij verzamelen Voor kinderen vanaf 7 jaar en hun ouders Aanmelding verplicht bij Annelies de Kleyn, zie Zondag 19 juni Amsterdamse Bos Met Edith Kuiper lopen we een rondje om de polder Meerzicht, aan de rand van het Amsterdamse Bos. Zouden er nog weidevogels zitten? Vliegt er misschien een roofvogel over? Zien we mooie eenden of ganzen? En zingen er nog rietvogels? De bosvogels aan de rand van de polder laten zich vast nog horen. We gaan dit keer eens vroeg uit de veren om alle wandelaars voor te zijn en rustig naar de vogels te kunnen kijken en luisteren! Want vogels zijn s morgens vroeg het actiefst! Je mag weer een verrekijker lenen. En we zullen onze telescoop ook meenemen. Op een vogelkaart kan je weer aankruisen welke vogels je hebt gezien en gehoord uur Bij aanmelding hoor je waar wij verzamelen Voor kinderen vanaf 7 jaar en hun ouders Aanmelding verplicht bij Annelies de Kleyn, zie 25

26 Zondag 26 juni IJdoorn De lente is voorbij! Voor veel vogels zit de taak van het broeden en jongen grootbrengen er op. Weidevogels zoals grutto s en tureluurs verzamelen zich alweer voor de lange gevaarlijke reis naar Afrika, waar ze overwinteren. Vóór hun reis moeten ze goed aansterken. Het broedseizoen was vermoeiend en kostte veel energie. De reis gaat héél veel energie kosten. Dus moeten ze nu een aantal weken heel goed eten. De plas op polder IJdoorn is daar een heerlijke plek voor. Een laatste kans om ze nog te zien! We hopen er ook kluten en misschien lepelaars te zien en verschillende soorten eenden. Je kunt weer een verrekijker lenen en om de beurt mag je door de telescoop kijken. Op een vogelkaart kruis je aan welke vogels je ziet en hoort uur Bij aanmelding hoor je waar wij verzamelen Voor kinderen vanaf 7 jaar en hun ouders Aanmelding verplicht bij Annelies de Kleyn, zie Activiteiten IVN Amstelveen zondag 10 april Natuurexcursie door het Thijssepark Natuurgidsen van IVN Amstelveen nemen u graag mee op hun wandeling door het Jac. P. Thijssepark. Dit keer staan de in het park staande stinzenplanten centraal. Vertrek: uur vanaf de ingang hoek Emmakade, Prins Bernhardlaan. zondag 24 april Natuurexcursie door het Westerpark IVN Amstelveen organiseert dit jaar ook een aantal excursies buiten Amstelveen. Deze zijn in gebieden die Natuurgidsen tijdens hun opleiding hebben gemonitord. Vandaag gaan we naar het Westerpark in Amsterdam. Vertrek: uur. Verzamelen bij De Bakkerswinkel, Polonceaukade 1, 1014 DA Amsterdam zondag 8 mei Natuurexcursie door het Meanderpark Natuurgidsen van IVN Amstelveen nemen u mee op hun wandeling door het Meanderpark. In dit bijzondere park, gelegen langs de A9, gaan we in op welke invloed de mens heeft op de in het park aanwezige natuur. Vertrek: uur vanaf de fietstunnel onder de A9 door bij tegenover V&D zondag 22 mei 2016 Natuurexcursie door het Flevopark IVN Amstelveen organiseert dit jaar ook een aantal excursies buiten Amstelveen. Deze zijn in gebieden die Natuurgidsen tijdens hun opleiding hebben gemonitord. Vandaag gaan we naar het Flevopark in Amsterdam. Vertrek: uur. Verzamelen: bij de ingang van het Flevoparkbad. Insulindeweg 1002, 1095 DH Amsterdam, eindpunt van tram 14 en 7 zondag 12 juni 2016 Fietsexcursie door Bovenkerkerpolder De fietsexcursie van vandaag gaat door de Bovenkerkerpolder, een gebied dat Natuurgidsencursus van IVN Amstelveen tijdens hun opleiding hebben gemonitord. Vertrek: uur daar waar de Middenweg en de Nesserlaan elkaar kruisen Activiteiten KNNV Amsterdam Uitgebreide informatie op Zaterdag 2 april Plantenexcursie Heemstede Excursie o.l.v. Ria Simon en Hein Koningen uur, Bushalte van Merlelaan, Heemstede Donderdag 7 april Stinsenplanten Amstelveen Excursie o.l.v. Ria Simon uur, hoek Prins Bernhardlaan/Amsterdamseweg Amstelveen Zaterdag 9 april Vroege vogelexcursie op de fiets o.l.v. Tobias Woldendorp uur, Nesciobrug (afrit IJburgzijde) Zaterdag 16 april Stinsenplanten Walcheren Bus excursie o.l.v. Hein Koningen Hele dag Zaterdag 7 mei Vogelfietsexcursie naar Diemerzeedijk Excursie o.l.v. Jan Timmer uur, Nesciobrug (afrit IJburgzijde) Dinsdag 17 mei Nachtegalen luisteren in Brettenzone Fietsexcursie o.l.v. Evert Pellenkoft & Geert Timmermans uur, Orlyplein (station Sloterdijk) Vrijdag 3 juni Nachtvlindernacht Geuzenbos Excursie o.l.v. Trees Keizer & Geert Timmermans uur. Aantal deelnemers max. 20; Aanmelden verplicht. Dat kan door een mail ([email protected]) te sturen naar Geert Timmermans. 26

27 Verenigingsgegevens Actief lid:.19,00 per kalenderjaar Huisgenootlid: 3,00 per kalenderjaar Donateur: 17,00 per kalenderjaar Met Stadspas krijgt u 2,00 korting Wat houdt lid, huisgenootlid en donateur in? Een lid wil actief deelnemen aan het afdelingswerk en krijgt: - 4x per jaar het afdelingsblad de Groenbewuste Amsterdammer ; - het landelijke kwartaalblad Mens en Natuur ; - reductie op IVN-cursussen; - stemrecht op de algemene ledenvergadering; - aanvullende WA-verzekering (schade aan derden) tijdens begeleiding van IVN-activiteiten; - korting bij activiteiten van andere IVN-afdelingen. Als u huisgenootlid wordt, betaalt u minder maar krijgt geen post toegestuurd. U hebt verder dezelfde privileges als een gewoon lid. Als donateur steunt u de afdeling Amsterdam en krijgt u: - 4x per jaar het afdelingsblad de Groenbewuste Amsterdammer ; - reductie op IVN-cursussen; - korting bij aanschaf van een aantal artikelen bij de IVN-winkel. Zoals het huishoudelijk reglement van het IVN bepaalt, dienen (huisgenoot)leden hun lidmaatschap minimaal 6 weken voor het einde van het kalenderjaar op te zeggen. (artikel 1 lid 5). Voor aanmeldingen van juli t/m september geldt dat maar de helft van de contributie hoeft te worden overgemaakt. Indien een aanmelding na september binnenkomt, betaalt men de contributie met ingang van het volgende jaar. Doorgeven wijzigingen: IVN Amsterdam T.a.v. Ledenadministratie Pieter Nieuwlandstraat 81 B 1093 XN Amsterdam [email protected] Bestuur: Voorzitter/Cluster communicatie Paul de Dooij [email protected] Secretaris Nico Groos [email protected] Penningmeester ad interim Ben de Graaf [email protected] Cluster Interne activiteiten Vacature Cluster Rietschuur Vacature Cluster Publieksactiviteiten Arend Wakker [email protected] Contactadres secretariaat: IVN Amsterdam, Pieter Nieuwlandstraat 81 B, 1093 XN Amsterdam, , [email protected] Verenigingsinformatie: ING Bankrekening Ledenadministratie Informatiecentrum De Rietschuur NL81 INGB t.n.v. IVN Amsterdam IVN Amsterdam t.a.v. ledenadministratie Pieter Nieuwlandstraat 81 B, 1093 XN Amsterdam [email protected] Naast Stadsboerderij de Amsteldieren p/a Amstelpark HZ Amsterdam Voor navigatie/tomtom: A.J. Ernststraat 1 Parkwacht Amstelpark of Webmaster Vacature Werkgroepen: Cluster Publieksactiviteiten Coördinator: bestuurslid Arend Wakker Cursussen (organiseren) Joost van der Horst [email protected] Excursies op aanvraag Diana Straten [email protected] Excursies regulier Joke van der Boon [email protected] Kinderactiviteiten Vacature [email protected] Cluster Communicatie Coördinator: bestuurslid Paul de Dooij Groene Routes Ineke Deckers [email protected] Informatiemarkten Vacature PR en communicatie Paul de Dooij [email protected] Redactie GBA Nico Groos [email protected] Cluster Rietschuur Coördinator: Vacature Balie/info-centrum Ben de Graaf [email protected] Tentoonstellingen Vacature (Balie, Rooster, Tentoonstellingen, Kinderactiviteiten) Cluster Interne Zaken Coördinator: Vacature (Vrijwilligersbeleid, Activiteiten voor leden) Overige werkgroepen / moestuinen Werkgroep Diemen Carry Pot [email protected] Prinses op de erwt Markus Schmidt [email protected] Sweetgrass in de Polder Rowin Snijder [email protected] De Harmonie Sara Wessemius [email protected] 27

28 Indien onbestelbaar retour: IVN Amsterdam, Pieter Nieuwlandstraat 81 B, 1093 XN Amsterdam