Nederlands burgerlijk procesrecht

Transcriptie

1 Prof. mr. H.J. Snijders (hoogleraar burgerlijk recht en burgerlijk procesrecht te Leiden) Prof. mr. C.J.M. Klaassen (hoogleraar burgerlijk recht en burgerlijk procesrecht te Nijmegen) mr. GJ. Meijer (advocaat te Rotterdam) Nederlands burgerlijk procesrecht vierde druk Deventer Kluwer a Wolters Kluwer business

2 INHOUDSOPGAVE (UITGEBREID) AFKORTINGEN / XXIX INITIALEN VAN VASTE NJ-ANNOTATOREN BURGERLIJK PROCESRECHT / XXXII VERKORT AANGEHAALDE LITERATUUR / XXXIII 1. ALGEMENE INLEIDING / Rechtsterreinverkenning / 1 1. Casus / 1 2. Kenmerken / 1 3. Benaming / 3 4. Rechtsvordering, vorderingsrecht en subjectief recht / 4 5. Plaats van regeling / 4 6. Dagvaardings- vs. verzoekschriftprocedure / 5 7. Contentieuze vs. voluntaire jurisdictie / 6 8. Vergelijking met buitenlands, Antilliaans en Fries burgerlijk procesrecht / 7 8a. Fundamentele herbezinning burgerlijk procesrecht / Functies en desiderata / 9 9. Overzicht, burgerlijk proces en gestructureerde bemiddeling / Rechtsverschaffingsfunctie / Bedreigingsfunctie / Politionele functie / Rechtsontwikkelingsfunctie / Rechtseenheidsfunctie / Desiderata / 16 IJ Ken bronnen / Overzicht / Internationaal verdragsrecht ca. / Grondwet / Wet op de rechterlijke organisatie / Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering / Andere wetgeving / 23 XIII

3 22. Wet Herziening van het procesrecht voor burgerlijke zaken / Jurisprudentie / Literatuur / Gewoonte / Collectieve rechtersregeling (CRR) / Hoofdbeginselen / Fundamentele eisen / Ontwikkelingen in de hoofdbeginselen / Indeling van hoofdbeginselen / Algemeen zorgvuldigheidsbeginsel / Ministerieplicht / Hoor en wederhoor: inhoud en fundering / Recht op mondelinge hoor en wederhoor / Uitzonderingen op en grenzen aan hoor en wederhoor / Hoor en wederhoor: betekenis voor andere hoofdrolspelers dan rechters / Onafhankelijkheid: inhoud en fundering / Distantie van rechtshulpverleners / Interne toegankelijkheid / Openbaarheid / Motivering / Redelijke termijn / Partij-autonomie / Autonomie bij beslissing tot procederen en zo ja tegen wie / Autonomie ten aanzien van object van procedure: overzicht / (a) Verbod van aanvulling van feitelijke gronden / (b) Geen bewijsopdracht ten aanzien van onvoldoende betwiste feiten / (c) Verbod van aanvulling van bepaalde rechtsgronden / (d) Gebondenheid aan gevorderde en verzochte / (e) Gebondenheid aan door partijen gestelde grenzen in appel en cassatie / Grenzen aan respect voor standpuntwijzigingen van partijen / Partij-autonomie en rechtshulpverlening / Controle, eenheid en ontwikkeling / Externe toegankelijkheid / Goede procesorde, eisen van behoorlijke procesvoering, processuele goede trouw en soortgelijke noties / Grenzen aan het procederen / Overzicht / Procederen als ultimum remedium, proefprocessen daargelaten / Proefprocessen / Procesbelang / Verbod van misbruik van procesbevoegdheid / 65 XIV

4 60. Gezag van gewijsde / Bevrijdende verjaring, verval en rechtsverwerking / HOOFDROLSPELERS EN HUN BEVOEGDHEDEN / Inleiding / Overzicht / Beeld van professionele rechtshulpverlening / Partijen / Procesbevoegdheid en hoedanigheid van procespartij / Als partij procederen namens of ten behoeve van een ander / Subjectieve vs. objectieve cumulatie; exceptio plurium litis consortium / Mutaties bij partijen / Derden als procespartij erbij / Collectiviteitsacties (algemeenbelangacties en groepsacties) / Schets van zaken en partijen / Rechter / Algemeen / Staatsrechtelijke competentie / Grenzen gegeven staatsrechtelijke bevoegdheid / Internationaal-publiekrechtelijke competentie / Internationaal-privaatrechtelijke competentie: algemeen / Internationaal-privaatrechtelijke competentie: Verdragen en EUverordeningen / Sectorcompetentie / Grenzen gegeven sectorcompetentie / Sectorcompetentieproblematiek in kort geding / Arbitrale competentie / Absolute competentie: algemeen / Absolute competentie / Subsectorcompetentie / Subcompetentieperikelen / Prorogatie (afwijking van absolute competentie) / Relatieve competentie / Verwante ontvankelijkheidsvragen / Rechterlijke indeling / Aantal rechters per zaak / Terminologie van uitspraken / Benoeming, opleiding, rechtspositie en toezicht / Kwantitatieve gegevens over civiele rechtspraak / 112 XV

5 2.4 Griffier / Griffier / Gerechtsmanagement / Advocaat (en procureur) / Algemeen / Functies / Rechtsverhouding / Verplichte procesvertegenwoordiging / Organisatie / Tuchtrecht en gedragsregels / Opleidingen toetreding / Gerechtsdeurwaarder / Algemeen / Rechtsverhouding / Toezicht, tuchtrecht en aansprakelijkheid / Parket / Algemeen / Conclusie Procureur-Generaal Hoge Raad / Cassatie in het belang der wet / Openbaar ministerie in civiele zaken / KOSTEN / Inleiding / Kosten van justitie / Overzicht van kostenposten voor justitiabelen / Vaste rechten / Algemeen / Vaste rechten voor minder draagkrachtigen / Rechtsbijstandshonoraria / Algemeen / Rechtsbijstand voor minder draagkrachtigen / Overige kosten / Gerechtsdeurwaardershonoraria / Verschotten / Kostenveroordeling / De verliezer betaalt / Kostencompensatie / Nodeloze kosten / 130 XVI

6 120. Veroordeling van advocaat of gemachtigde in de kosten / Omvang kostenveroordeling / Toepassingsbereik van art / Kostenveroordeling en toevoeging / Buitengerechtelijke kosten en proceskosten / Bedongen kostenvergoedingen / ONGECOMPLICEERDE DAGVAARDINGSPROCEDURE VOOR RECHTBANK IN EERSTE AANLEG / Inleiding / Dagvaarding vs. andere rechtsingangen / Namen van partijen; behandelende gerechten / Basisvorm van dagvaardingsprocedure; systeem van behandeling / Landelijk rolreglement voor dagvaardingsprocedure in eerste aanleg / Voorfase en dagvaarding / Voorfase / Voorbereiding van dagvaarding / Karakter van dagvaarding / Betekenis van dagvaardingsdatum / Dagvaardingstermijn / Betekening van de dagvaarding / Betekening aan wederpartij in buitenland / Inhoud van de dagvaarding / Nietigheden / Rol / Inschrijving op de rol / Behandeling op de rol / Rolbeschikkingen / Partij-invloed op verloop procedure / Conclusiewisseling en comparitie na antwoord / Algemeen / Conclusie van antwoord, principaal en exceptief verweer / Erkenning, ontkenning, referte en niet-betwisting / Comparitie na antwoord (c.n.a.): functies / Evaluatie van de comparitie na antwoord / Procedure na comparitie na antwoord / Andere comparities dan de comparitie na antwoord / Vorm en aard van schikking bij rechter / Conclusie van repliek / Conclusie van dupliek / Nadere conclusies / 167 XVII

7 4.5 Verdere partijhandelingen / Akten / a. Proceshandelingen / Pleidooien / Vonnis / Totstandkoming en vormgeving / Inhoud / Rectificatie en aanvulling / Minuut, grosse en afschrift / Eindvonnissen vs. tussenvonnissen; soorten dicta / Condemnatoire, constitutieve en declaratoire vonnissen / Vonnis vs. eerdere afbreking van instantie / COMPLICATIES BIJ DAGVAARDINGSPROCEDURE VOOR RECHTBANK IN EERSTE AANLEG / Inleiding / Algemeen / Verstek / Algemeen / Eens verschenen, blijft verschenen / Eiser verschijnt niet volwaardig, gedaagde wel / Eiser verschijnt wel, gedaagde niet / Wijziging van eis / Introductie / Vermindering vs. vermeerdering en verandering / Eis in reconventie / Voorwaarden / Voor- en nadelen / Processuele band tussen conventie en reconventie / Tussenvonnis, deelvonnis en eindbeslissing / Tussenvonnis vs. eindvonnis / Soorten tussenvonnissen / Interlocutoir vonnis / Provisioneel vonnis / Incidenteel vonnis / Deelvonnis en eindbeslissing / Incidenten / Algemeen / Gedwongen partijdeelname: algemeen / 195 XVIII

8 181. Vrijwaring / Gedwongen deelname zonder vrijwaring / Interventie (voeging of tussenkomst) / Verwijzing en voeging van zaken / Exceptie van onbevoegdheid / 'Exceptie'van beraad / Inlichtingen over buitenlands recht / Zekerheidstelling voor proceskosten / Provisionele vordering / Schorsing en hervatting van het rechtsgeding / Désaveu (vervallen) / Wraking en verschoning van rechters / Prejudiciële beslissing / Afbreken van de instantie / Algemeen / Doorhaling op de rol / Afstand van instantie / Verval van instantie / Vervallen / BEWIJS IN DAGVAARDINGSPROCEDURE VOOR RECHTBANK IN EERSTE AANLEG / Inleiding / Belang en omschrijving / Geschiedenis en systematiek van het bewijsrecht / Status van wettelijk bewijsrecht / Rolverdeling tussen rechter en partijen / Exhibitielasten en -plichten voor partijen / Overzicht / Stelplicht en bewijslast / Stelplicht: algemeen / Voorwerp van stelplicht en bewijs / Verdeling van de stelplicht over partijen / Sancties op niet-nakoming van de stelplicht / 'Wie stelt moet bewijzen'? Risico van 'te veel' stellen / Voorwerp van bewijs; risico van te weinig stellen / Bewijslastverdeling: algemeen / Objectiefrechtelijke leer / Uitzonderingen op grond van bijzondere regels en billijkheidsleer / Vermoedens / a. Verlichting bewijslast eiser door informatieplicht gedaagde; verzwaarde motiverings- of stelplicht / Stelplicht- en bewijslastverdeling geen rechterlijk keurslijf / 229 XIX

9 6.3 Bewijsmiddelen / Welke bewijsmiddelen? / Onrechtmatig bewijs / Overzicht van bewijsmiddelen / Akten en vonnissen / Getuigenbewijs: algemeen / Recht op getuigenbewijs / Getuigplicht voor in beginsel iedereen / Verschoningsrecht voor sommigen / Beroep op verschoningsrecht bij verhoor / Voorwerp van de getuigenverklaring / Gang van zaken tijdens en na verhoor / Rogatoire commissies / Deskundigenbericht / Plaatsopneming en bezichtiging / Bewijswaardering / Uitgangspunt: rechterlijke vrijheid / Enige bewijswaarderingsregels en kwalificatie van bewijskracht / Voorlopige bewijslevering / Algemeen / Gang van zaken, toepasselijke regels / Status van voorlopige bewijslevering / DAGVAARDINGSPROCEDURE VOOR KANTONRECHTER IN EERSTE AANLEG / Inleiding / Geschiedenis en heden / Wetssystematiek; vergelijking met de procedure met verplichte procesvertegenwoordiging in eerste aanleg / Ongecompliceerde dagvaardingsprocedure / Dagvaarding / Verdere verloop / Complicaties bij de dagvaardingsprocedure / Algemeen / Eén belangrijke bijzonderheid / RECHTSMIDDELEN BIJ DAGVAARDINGSPROCEDURE / Algemeen / Inleiding / Instelling van beroep / 258 XX

10 243. Termijnen / Schorsende werking / Uitvoerbaarverklaring bij voorraad / Tussentijdse beëindiging van de beroepsprocedure / Berusting / Incidenteel beroep / Verzet / Inleiding / Opposabiliteit / Termijn / Rechtsingang en effect / Vervolgprocedure / Appel / Algemeen / Appellabiliteit, algemeen en ongeacht aard van uitspraak / Uitstel en afstel van appellabiliteit / Devolutieve werking en grievenstelsel / Termijn en wijze van instelling / Ongecompliceerde procedure: algemeen / Appeldagvaarding / Memorie van grieven / Memorie van antwoord / Incidenteel appel / Nadere conclusies en/of akten / Pleidooien / Arrest / Verstek, wijziging van eis en eis in reconventie / Incidenten / Bewijs / Cassatie / Algemeen / Cassabiliteit / Cassatiegronden: algemeen / Schending van het recht / Verzuim van vormen / Cassatiemiddelen / Gebondenheid aan feiten in uitspraak a quo / Termijn en wijze van instelling / Ongecompliceerde procedure: algemeen / Dagvaarding / Conclusie van antwoord / Incidenteel cassatieberoep / Toelichting of pleidooi / 300 XXI

11 283. Conclusie procureur-generaal / Arrest / Complicaties en incidenten / Procedure na verwijzing / Cassatie in het belang der wet / Overige rechtsmiddelen / Buitengewone rechtsmiddelen / Derdenverzet / Herroeping / Samenloop van rechtsmiddelen / Algemeen / Verzet en appel / Verzet en cassatie / Cassatie en herroeping / VERZOEKSCHRIFTPROCEDURE / Inleiding / Algemeen / Toepassingsbereik / Rechtbank vs. kantonrechter / Competentie / Ongecompliceerde verzoekschriftprocedure in eerste aanleg / Algemeen / Verzoekschrift / Verweerschrift / Mondelinge behandeling / Geen rol, geen akten, wel producties / Beschikking / Complicaties bij verzoekschriftprocedure in eerste aanleg / Algemeen / Verstek / Wijziging van het verzoek / Intrekking van het verzoekschrift / Tegenverzoek / Tussenbeschikking / Incidenten / Bewijs / 324 XXII

12 9.4 Rechtsmiddelen bij de verzoekschriftprocedure / Introductie j Overzicht / Algemene vraagstukken / Samenloop / Appel I Algemeen / Appellabiliteit / Tussen-, deelbeschikkingen en eindbeslissingen / Kring van beroepsgerechtigden / Appeltermijn / Beroepschrift / Verdere procedure in appel / Cassatie j Algemeen / Cassabiliteit / Beroepsgerechtigden / Cassatietermijn / Procedure in cassatie / VOORLOPIGE VOORZIENINGEN IN BODEMPROCEDURE EN IN KORTGEDING / Inleiding / Algemeen / Voorlopige voorzieningen hangende de bodemprocedure / Kantonrechter en rechtbank / Beschrijving / Belang / Kort geding / Kantonrechter vs. kortgedingrechter / Algemeen, belang / Verhouding met bodemprocedure / Aard van de voorziening / Competentie / Ongecompliceerde procedure / Complicaties / Vonnis / Gewone rechtsmiddelen / Buitengewone rechtsmiddelen / 351 XXIII

13 10.4 Verzoekschriftprocedure / Overzicht / BIJZONDER PROCESRECHT VOOR SPECIFIEKE RECHTSGEBIEDEN / Inleiding / Algemeen / Overzicht / Personen- en familierecht in het algemeen / Verkenning / Structuur / Ander personen- en familierecht dan scheidingsrecht / Algemeen / Betrokkenen / Competentie / Procedure / Rechtsmiddelen / Minderjarigenzaken / Scheidingsrecht / Algemeen / Overzicht van procesrechtelijke regeling / Competentie / Procedure / Beschikking en inschrijving daarvan / Voorlopige voorzieningen / Nevenvoorzieningen / Overeenkomstenrecht / Algemeen / Abstracte toetsing van algemene voorwaarden / a. Collectieve afwikkeling massaschade / Arbeidsrecht / Huur- en pachtrecht / Handelsrecht / Algemeen / Verkeersmiddelen en vervoer: algemene bepalingen / Verkeersmiddelen en vervoer: beperking van aansprakelijkheid van scheepseigenaren / Rechtspersonen / Aandeelhouders / Jaarrekeningen en jaarverslagen / 379 XXIV

14 370. Recht van enquête / Ondernemingsraden / a. Rechten van intellectuele eigendom / Faillissements-, schuldsanerings- en surseancerecht / Algemeen / Surséance en schuldsanering / Procedure tot faillietverklaring / Bij faillissement reeds aanhangige procedures / Tijdens faillissement aanhangig te maken procedures / Procedures rond beheer en vereffening van boedel / PARTICULIERE RECHTSGANGEN / Inleiding / Algemeen / Alternatieve geschillenbeslechting (ADR) / Arbitrage / Arbitrabiliteit / Arbitrageovereenkomst / Benoeming van arbiters en samenstelling van het scheidsgerecht / Hiërarchische structuur van arbitrageprocesrecht / Hoofdbeginselen van arbitrageprocesrecht / Plaats van arbitrage / Arbitrale bodemprocedure / Arbitraal kort geding en spoedarbitrage / Arbitraal vonnis / Arbitraal appel, rectificatie en aanvulling / Functies van overheidsrechter bij arbitrage: algemeen / Servicefunctie / Controlefunctie: overzicht / Bevoorrechte positie en wraking / Verlof tot tenuitvoerlegging / Vernietiging / Vernietiging: werking en gevolgen / Herroeping / Buitenlandse aspecten / Bindend advies / Algemeen / Soorten bindend advies / Taken van overheidsrechter / Behoefte aan bindend advies / 416 XXV

15 13. CONSERVATIE- EN EXECUTIERECHT / Inleiding / Omschrijvingen indeling / Standaardvoorbeeld uit praktijk / Algemene aspecten van conservatierecht / Functie en timing / Algemene aspecten van beslagrecht / Omschrijving van beslag / Vatbaarheid voor beslag / Rechtsgevolgen van beslag / a. Beslag op stil verpande vorderingen; inningsbevoegdheid / Onttrekking aan beslag / Opheffing van beslagen / Algemene aspecten van executierecht / Executierecht, executoriale titeb en exequaturverlening / Algemeen / Rechterlijke uitspraak uit Nederland / Nederlands arbitraal vonnis / Buitenlandse titels met exequatur / Buitenlandse titels zonder exequatur / Nederlands proces-verbaal van een minnelijke schikking / Dwangbevel van Nederlandse fiscus / Andere authentieke akten met executoriale macht / Soorten executie / Algemeen / Verhaalsexecutie / Parate executie / Reële executie / Directe en indirecte executie / Oneigenlijke executie / Algemeen / Schadestaatprocedure / Cautieprocedure / Executie- en conservatiegeschillen / Algemeen / Executiegeschillen / Conservatiegeschillen / 446 XXVI

16 13.6 Andere conservatoire maatregelen dan beslag / Verzegeling en ontzegeling / Boedelbeschrijving / Gerechtelijke bewaring / Onderbewindstelling / Conservatoir beslag / Eis van rechterlijk verlof / Beslagverlofprocedure / Positie (aspirant-)beslagene / Van verlof naar conservatoir beslag / Van conservatoir beslag naar executoriaal beslag / Soorten conservatoir beslag / Conservatoir beslag in handen van de schuldenaar / Conservatoir derdenbeslag: betrokkenen en beslagobject / Beslaglegging / Rechtsgevolgen / Formaliteiten na beslag / Verklaring door derde en afgifte / Conservatoir beslag op onroerende zaken / Conservatoir vreemdelingenbeslag / Overige conservatoire beslagen / Executoriaal beslag / Algemeen / Executoriaal beslag op roerende zaken / Executoriaal derdenbeslag / Executoriaal beslag op onroerende zaken / Overige executoriale beslagen / Andere executoriale maatregelen dan beslag / Algemeen / Dwangsom / Lijfsdwang / SUPRANATIONAAL PROCESRECHT / Inleiding / Algemeen / Afbakening / Benelux / Algemeen / Samenstelling van Benelux-Gerechtshof / Taken van Benelux-Gerechtshof; prejudiciële beslissingen / 483 XXVII

17 462. Procedure / Uitspraak / Europese Unie / Algemeen / Samenstelling van EG-Hof / Taken van EG-Hof; prejudiciële beslissingen / Samenstelling van EG-Gerecht van eerste aanleg / Taken van EG-Gerecht van eerste aanleg en rechterlijke kamers / Procedure bij EG-Hof / Procedure en uitspraak van EG-Gerecht van eerste aanleg / Rechtsmiddelen / Uitspraak EG-Hof / Raad van Europa / Algemeen / Samenstelling van Hof / Taken van Hof / Toegang tot en procedure bij Hof / Uitspraak van Hof / Tot besluit / Ultimum remedium / 504 ARTIKELENREGISTER / 505 JURISPRUDENTIEREGISTER / 524 TREFWOORDENREGISTER / 550 TRANSPONERINGSTABEL RV OUD RV NIEUW / 572 XXVIII