Inhoud. Voorwoord 8. Inleiding 10

Transcriptie

1 Inhoud Voorwoord 8 Inleiding 10 1 Inleiding in de methodiek SPH 15 Levi van Dam, Mel Hoogendijk 1.1 Inleiding Beroepsmethodiek versus instellingsmethodiek Opbouw van beroepsmethodiek en instellingsmethodiek Beroepsmethodiek: beroepsprofiel en beroepscode Het SPH-beroep vanuit drie dimensies bekeken Verschillende mensbeelden Ontstaan van methodiek en methode en relevantie voor de instelling Methodisch handelen Technieken en vaardigheden Instrumenten Samenvatting 40 Literatuur 40 2 Agogische Plancyclus 43 Didi Joppe 2.1 Inleiding Oriëntatie Analyse Waarderen Handelen Evalueren Samenvatting 62 Literatuur 63

2 6 Methodiek sociaalpedagogische hulpverlening 3 De benadering vanuit de systeemtheorie 64 Joop Willemse, Fred Hooft 3.1 Inleiding Het ontstaan van het systeemdenken in de wetenschap en in de agogische praktijk Sociale systemen Een ander zicht op oorzakelijkheid De systeembenadering als methode De toepassing van de systeembenadering; de feitelijke interventies Individuele en systeeminterventies in groepen met elkaar vergeleken Vragen die aan de orde zijn bij praktijksituaties Samenvatting 86 Literatuur 87 4 De creatief-agogische benadering 89 Jan van Rosmalen 4.1 Inleiding Mensvisie van de creatief-agogische benaderingswijze: oriëntatie Creativiteit van de cliënt als aangrijpingspunt Zintuiglijke communicatie: beeld en woord De creatieve vrijplaats Het arrangeren van het alledaagse Animatie Creatief-agogische overwegingen bij casus Boris Samenvatting creatief-agogische benadering 124 Literatuur De cognitief-gedragsmatige benadering 127 Chris Blanken 5.1 Inleiding Behaviorisme De cognitieve benadering De cognitief-gedragsmatige benadering Toepassing in de SPH Een cognitief-gedragsmatige blik op de casus Boris Samenvatting 154 Literatuur 155

3 Inhoud 7 6 De oplossingsgerichte benadering 156 Levi van Dam 6.1 Inleiding Ontstaan van de oplossingsgerichte benadering Is het effectief? Toepassing binnen het sociaal-agogische werkveld De hulpverlener staat centraal Enkele knelpunten Praktische toepassingen De oplossingsgerichte benadering bij casus Boris Samenvatting Antwoorden op de oefenvragen 180 Literatuur Werken in een organisatie 183 Klaas Schermer 7.1 Inleiding Kenmerken van een organisatie Werken in een instelling als SPH er Samenvatting 204 Literatuur Professionaliseringstaken 207 Ed de Jonge 8.1 Inleiding Het doel van professionalisering: professionaliteit Professionalisering als ontwikkelingsproces: reflecteren, leren, onderzoeken, werken 220 Literatuur 229 Over de auteurs en redactie 231 Register 233

4 Voorwoord In het werkgebied van de sociaalpedagogische hulpverlening (SPH) is de laatste jaren veel veranderd. Gewijzigde wetgeving en financiering verandert de positie van de cliënt in de hulpverlening. Begrippen als actief burgerschap, empowerment, diversiteit en integraal werken vragen van de sociaalpedagogische hulpverlener (SPH er) specifieke methodische kwaliteiten. Het nieuwe opleidingsprofiel SPH legt een duidelijke relatie tussen deze maatschappelijke ontwikkelingen, de nieuwe functieprofielen vanuit de kant van de werkgevers en de veranderingen in het aanbieden van onderwijs binnen het hbo. Al deze ontwikkelingen vragen om een grondige revisie van het boek Methodiek sociaal pedagogische hulpverlening (R. Kloppenburg en M. Heemelaar 1999). Dit boek sluit aan bij tal van deze veranderingen. Het boek is vooral bedoeld voor eerste- en tweedejaars studenten van de opleiding SPH en de opleiding Social Work. Het boek bestaat uit drie onderdelen. Het eerste deel voert de student langs de belangrijkste begrippen van agogisch methodisch handelen: de agogische plancyclus. Deel twee omvat de basismethodieken SPH. Deel drie ten slotte leert de student keuzes maken vanuit brede normatieve professionaliteit. De indeling in agogisch vakmatige, organisatorische en bedrijfsmatige en professionaliseringstaken sluit inhoudelijk aan bij het nieuwe opleidingsprofiel SPH, de creatieve professional. Het boek is tot stand gekomen door eerst uitgebreid stil te staan bij de wijzigingen binnen het werkveld van de SPH er om zo te komen tot goede keuzes voor het boek. De kernredactie van Bohn Stafleu van Loghum lag in handen van Nicolette van Dijk, Gabriëlle Delhaes en Renate Mouton-Verschoor. De auteursgroep werd gevormd door Levi van Dam, Mel Hoogendijk, Didi Joppe, Joop Willemse, Jan van Rosmalen, Fred Hooft, Chris Blanken, Klaas Schermer en Ed de Jonge. Wij danken de kernredactie Bohn Stafleu van Loghum voor hun ondersteuning en geduld. Ook danken wij de auteurs voor hun bijdragen en de prettige samenwerking.

5 Voorwoord 9 Onze bijzondere dank gaat uit naar Leo Montis (docent aan de opleiding Social Work van de Hogeschool Zuyd) die voor dit boek de casus Boris leverde. De casus wordt als rode draad meegenomen door de hoofdstukken en illustreert telkens hoe de professional in zijn handelen te werk kan gaan. Als redacteuren vinden wij het belangrijk dat de student niet alleen een overzicht krijgt van het methodisch handelen in de sociaalpedagogische hulpverleningspraktijk, maar ook dat duidelijk wordt hoe dit leidt tot handelen en waaruit dit handelen kan bestaan. De gedachte dit te illustreren met een casus die door het boek wordt meegenomen, leek ons zinvol. Voor ons staat voorop dat de student zijn verworven kennis toetst in de praktijk en tot verantwoord professioneel handelen komt. Dit boek sluit goed aan bij de veranderde praktijk en levert een goede bijdrage aan het opleiden van kritische professionals aan de opleidingen SPH en Social Work. Willy Nijhof en Sietske Horneman