Wat wil ik leren in de training?

Transcriptie

1 Wat wil ik leren in de training? Tijdens deze training bespreken we de volgende onderwerpen: Wat verandert er in de puberteit? Hoe verzorg ik mijn lichaam? Wat is masturbatie? Verliefdheid Intimiteit wat is dat? Hoe kan ik verkering krijgen? Wat is romantiek? Waar moet ik op letten als ik seks met iemand wil hebben? Homoseksualiteit/biseksualiteit Welke vragen heb je zelf over seksualiteit of welke onderwerpen wil je tijdens deze training bespreken? Kennismaken

2 De invloed van autisme op jouw seksuele ontwikkeling Kruis hieronder aan welke van de kenmerken je bij jezelf herkent. Omgang met andere mensen Moeite hebben met oogcontact, wat maakt dat flirten moeilijker is. Moeite hebben om in te schatten als iemand je aankijkt of hij/zij met je flirt of niet. Het moeilijk vinden om contact te maken als je een jongen/meisje erg leuk vindt. Moeilijk kunnen inschatten of iemand je leuk vindt of niet. Moeite hebben om dingen te doen die je niet interesseren (en die de ander wel wil doen). Minder behoefte hebben om dingen samen te doen. Moeite hebben met bedenken wat de ander leuk zou vinden om te krijgen (cadeautjes) of te doen. Communiceren Moeite hebben met aangeven of bespreken als je iets niet prettig vindt of iets niet wil doen. Moeite hebben met voeren van gesprekken. Moeite hebben met praten over je (positieve en negatieve) ervaringen en gevoelens. Moeite hebben met herkennen van emoties bij anderen en weten hoe hierop te reageren. Moeite hebben met inschatten wanneer je moet stoppen met praten of grapjes maken of hoe je iets moet zeggen (non-verbale communicatie). Moeite hebben met interesse tonen in de ander. Soepel zijn in denken en doen Moeite hebben met als iets anders gaat dan je hebt afgesproken. Moeite hebben met afwijken van vaste gewoontes. Moeite hebben met het ondernemen van nieuwe activiteiten. Moeite hebben met op vakantie te gaan of naar verschillende plaatsen op vakantie te gaan. Prikkelverwerking Moeite mee hebben als iemand te dichtbij je komt staan of je (onverwacht) aanraakt. Last hebben van bepaalde (of harde) geluiden en hierdoor snel geïrriteerd kunnen raken. Een moeilijke eter zijn. Veel dingen niet lusten. Last hebben van bepaalde geuren, bijvoorbeeld parfum. Kennismaken

3 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Puberteit, je persoonlijkheid verandert De puberteit is naast de periode van de lichamelijke veranderingen ook de periode waarin je op een andere manier naar jezelf en de mensen om je heen gaat kijken. Dit komt omdat dit de tijd is waarin je je eigen identiteit ontwikkelt. Je bent geen kind meer maar ook nog niet volwassen. Je wilt graag als zelfstandig persoon gezien worden. Toch heb je soms nog hulp en ondersteuning van je ouders nodig zelfs al zou je het liever allemaal zelf oplossen. Je gevoelens kunnen sterk wisselen. Het ene moment ben je blij en enthousiast, het volgende moment voel je je rot en zou je wel kunnen huilen. Hierdoor kun je je soms onzeker voelen of in de war raken. We praten aan de hand van uitspraken op kaartjes over de veranderingen die je door kunt maken in de omgang met je ouders, vrienden en school. We bespreken dat je in deze periode anders naar het uiterlijk van jezelf en vrienden kunt gaat kijken. Veel jongeren vinden het in deze periode belangrijk dat ze bij een bepaalde groep horen, bijvoorbeeld door een bepaalde soort kleding te gaan dragen (zoals: gothic of punk). Groepen kunnen ook heel vervelend zijn. Soms gaan ze anderen pesten, omdat die er anders uit zien. Er zijn ook jongeren die juist niet bij een groep willen horen. Het belangrijkste is: dat je je goed voelt bij je vrienden, of dit er nou één is of dat het er twintig zijn. We sluiten de bijeenkomst af met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrijpt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Agenda We gaan stellingen bespreken met onderwerpen die met je persoonlijke veranderingen te maken hebben. We gaan een blad vullen met punten die jij belangrijk vindt aan vriendschap. De bijeenkomst wordt afgesloten: Hoe vond je het deze keer, heb je nog vragen? Puberteit, je persoonlijkheid verandert

4 Vriendschap Wat is er volgens jou veranderd aan jouw vriendschappen? Wat vind jij belangrijk als je met iemand bevriend bent? Puberteit, je persoonlijkheid verandert

5 Wat is een goede vriend? Hieronder staan een aantal kenmerken die belangrijk zijn als je met iemand bevriend bent. Kruis aan welke eigenschappen jij belangrijk vindt en leg uit waarom. Hij/zij moet betrouwbaar en eerlijk zijn. Hij/zij moet je willen helpen als je hem/haar nodig hebt. Hij/zij moet een geheim kunnen bewaren. Hij/zij mag niet jaloers of bezitterig zijn. Hij/zij mag je niet pesten met dingen die je minder goed kunt. Hij/zij mag je geen dingen laten doen die je niet wilt of die niet mogen. Hij/zij geeft je een goed gevoel door iets aardigs tegen je te zeggen of voor je te doen. Hij/zij kan je op een goede manier kritiek geven en kan op een goede manier kritiek van je ontvangen. Hij/zij is geïnteresseerd als je iets vertelt. Puberteit, je persoonlijkheid verandert

6 Kaartjes met stellingen Deze stellingkaartjes kunnen worden uitgeknipt Ouders : blauw Vrienden : rood Persoonlijk : groen Noem een goede eigenschap van je vader Noem een goede eigenschap van je moeder Mijn ouders zijn erg bezorgd Puberteit, je persoonlijkheid verandert

7 Ik wil graag dat mijn ouders niets voor mij regelen Ik wil graag dat mijn ouders alles voor mij regelen Mijn ouders zijn erg streng Ik heb mijn ouders niet nodig Puberteit, je persoonlijkheid verandert

8 Mijn vrienden moeten dezelfde dingen leuk vinden als ik Ik wil niet bij een groep horen Als ik problemen heb, praat ik het liefst met... Alleen als je uitgaat, leer je leuke mensen kennen Puberteit, je persoonlijkheid verandert

9 Ik wil mijn eigen kleding kopen Ik wil zelf bepalen of ik naar school ga Jongens/meisjes kijken alleen naar het uiterlijk Alle fotomodellen zien er in het echt zo uit als op de foto Puberteit, je persoonlijkheid verandert

10 Meisjes/jongens vinden jongens alleen knap als ze eruit zien als de jongens in de videoclip Vrienden vinden mij leuker als ik gedronken heb Ik durf alleen wat tegen meisjes/jongens te zeggen als ik gedronken heb Een bijbaantje is belangrijker dan huiswerk Puberteit, je persoonlijkheid verandert

11 Ik zie er alleen leuk uit als ik merkkleding draag Ik vind dat ik zelf kan bepalen hoe laat ik thuiskom Ik ben sneller boos dan vroeger Ik wil mijn eigen regels bepalen Puberteit, je persoonlijkheid verandert

12 Emoties De puberteit is een periode waarin je emoties sterk kunnen wisselen, het ene moment kun je je heel blij voelen, het volgende moment kun je je rot voelen. Voor een deel heeft dit te maken met hormonen. Een verandering in je hormonen kan een grote uitwerking hebben op hoe je je voelt en reageert. Maar het zijn niet alleen de hormonen die hier de oorzaak van zijn. Je kijkt anders naar jezelf en anderen, je hebt overal een mening over. Je maakt ruzie met de mensen waar je vroeger gewoon naar luisterde. Kortom: je wordt volwassen. Omdat je dat nog niet bent, kan deze periode verwarrend werken en frustreren. We kunnen stellen dat je in een tussenfase zit. Het is allemaal nog niet zo duidelijk voor je. Een lastige tijd. We geven je een paar tips: Neem een time-out als je boos bent of als je je rot voelt. Ga naar je kamer of ga een stukje wandelen. Je kunt ook gewoon moe zijn. Vermoeidheid kan zorgen dat je denkt dat iedereen tegen je is. Ga een paar avonden vroeg naar bed. Lichaamsbeweging helpt om te ontspannen. Ga een stuk hardlopen of ga in een park trimmen. Bedenk iets waar je weer rustig van wordt, bijvoorbeeld even muziek luisteren, een boek lezen of een computerspelletje doen. Sommige mensen vinden het prettig om hun boosheid op iets (bijv. een boksbal of) af te reageren. Probeer er in ieder geval zo snel mogelijk over te praten met iemand. Als je er niet over praat lijkt het alleen maar erger te worden. Kijk of er iemand in je omgeving is die voor jou als een vertrouwenspersoon is. Gewoon iemand waar je graag mee praat en waar je je problemen aan kwijt kunt. Kijk of die je kan helpen om oplossingen te bedenken voor je probleem. Als zo iemand moeilijk te vinden is, kun je een dagboek gaan bijhouden. Als je niet elke dag wilt schrijven, kun je af en toe je gedachten over iets op papier zetten. Puberteit, je persoonlijkheid verandert

13 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Puberteit, je persoonlijkheid verandert

14 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Puberteit, je persoonlijkheid verandert De puberteit is naast een periode van de lichamelijke veranderingen ook de periode waarin je op een andere manier naar jezelf en de mensen om je heen gaat kijken. Dit komt omdat dit de tijd is waarin je je eigen identiteit ontwikkelt. Je bent geen kind meer, maar ook nog niet volwassen. Je wilt graag als zelfstandig persoon gezien worden. Toch heb je soms nog hulp en ondersteuning van je ouders nodig zelfs al zou je het liever allemaal zelf oplossen. Je gevoelens kunnen sterk wisselen. Het ene moment ben je blij en enthousiast, het volgende moment voel je je rot en zou je wel kunnen huilen. Hierdoor kun je je soms onzeker voelen of sneller in de war raken. We hebben aan de hand van uitspraken op kaartjes gesproken over de veranderingen die je door kunt maken in de omgang met je ouders, vrienden en school. We hebben besproken dat je in deze periode anders naar het uiterlijk van jezelf en vrienden kunt gaat kijken. Veel jongeren vinden het in deze periode belangrijk dat ze bij een bepaalde groep horen, bijvoorbeeld door een bepaalde soort kleding te gaan dragen (zoals: gothic of punk). Groepen kunnen ook heel vervelend zijn. Soms gaan ze anderen pesten, omdat die er anders uitzien. Er zijn ook jongeren die juist niet bij een groep willen horen. Het belangrijkste is dat je je goed voelt bij je vrienden, of dit er nou één is of dat het er twintig zijn. De bijeenkomst is afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Probeer u in te leven in de vriendengroep van uw kind, probeer vooroordelen over de jeugd van tegenwoordig te vermijden. Wees niet té geïnteresseerd en probeer niet als een leeftijdsgenoot over te komen want dat kan afkeer opwekken bij uw zoon. Vertel, als het terloops ter sprake komt, over uw eigen puberteit: kleding, groepen, omgang met vrienden en ouders. Puberteit, je persoonlijkheid verandert

15 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Puberteit, lichamelijke veranderingen Vandaag gaat het voor de tweede keer over de puberteit. Dit is een periode die ongeveer drie jaar duurt bij zowel jongens als meisjes. Het is een periode waarin je zowel innerlijk als uiterlijk verandert. Vandaag hebben we het over de uiterlijke veranderingen gehad. We vullen een lijst in met veranderingen die bij alle jongens plaatsvinden. Als je in de spiegel kijkt, wanneer je in de badkamer bent, zie je waarschijnlijk een groot verschil met een of twee jaar geleden. Er begint op allerlei plaatsen haar te groeien: op je benen, rond je piemel en onder je oksels. Iets wat je niet kunt zien maar misschien al wel gemerkt hebt is dat je lichaam sperma maakt. Dit hoort allemaal bij de puberteit. We vullen ook een lijst in met de veranderingen die bij jou al plaatsgevonden hebben. Natuurlijk is puberteit niet iets wat alleen bij jongens voorkomt, meisjes overkomt het ook. Bij meisjes gaat dit wel anders dan bij jongens. Dat gaan we ook bespreken. We sluiten de bijeenkomst af met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrijpt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Agenda We bespreken de vragen die je had over de vorige bijeenkomst. Puberteit, wat gebeurt er met het jongenslijf? Wat is er bij jou al veranderd? Wat gebeurt er bij meisjes? De bijeenkomst wordt afgesloten: Hoe vond je het deze keer, heb je nog vragen? Puberteit, lichamelijke veranderingen

16 Het verschil tussen jongens/mannen en meisjes/vrouwen We gaan kijken naar de verschillen tussen mannen en vrouwen. Als mannen en vrouwen gekleed zijn, kun je al zien of je met een man of een vrouw te maken hebt. Kun je minstens 5 verschillen noemen die te maken hebben met het uiterlijk (gekleed en naakt) van mannen en vrouwen: Jongens/mannen Meisjes/vrouwen Puberteit, lichamelijke veranderingen

17 Welke veranderingen zie je in de pubertijd bij de jongen en het meisje? In de puberteit zijn er bij de jongen en het meisje heel wat lichamelijke veranderingen te zien. Probeer er hieronder zoveel mogelijk te noemen: Puberteit, lichamelijke veranderingen

18 Welke veranderingen zie je in de puberteit bij de jongen en het meisje? Puberteit, lichamelijke veranderingen

19 Welke veranderingen vinden plaats in de puberteit bij de jongen en het meisje? Lichamelijke veranderingen: In de puberteit zijn er bij de jongen en het meisje heel wat lichamelijke veranderingen Jongens: In een korte tijd snel gegroeid (groeispurt) er gaat haar groeien: onder zijn oksels Meisjes: In een korte tijd snel gegroeid (groeispurt) er gaat haar groeien: onder haar oksels hij krijgt al een snor en baard bij zijn piemel (schaamhaar) bij haar vagina (schaamhaar) op zijn borst op zijn armen en benen zijn stem wordt zwaarder hij is gespierder geworden zijn piemel en ballen zijn groter geworden zijn huid wordt vetter (hij kan jeugdpuistjes krijgen) hij zweet meer zijn ballen maken zaadcellen hij kan een zaadlozing krijgen hij is vruchtbaar en kan een meisje zwanger maken op haar armen en benen ze krijgt bredere heupen ze krijgt borsten haar huid wordt vetter (ze kan jeugdpuistjes krijgen) ze zweet meer ze menstrueert elke maand ze is vruchtbaar en kan zwanger worden Puberteit, lichamelijke veranderingen

20 Checklist, wat is er bij de jongere al veranderd en wat nog niet? Lichamelijke veranderingen: In de puberteit zijn er bij de jongen en het meisje heel wat lichamelijke veranderingen. We gaan eens kijken hoe dat bij jou is. Op datum: was bij mij al het volgende veranderd: Jongens: Ik ben in een korte tijd snel gegroeid (groeispurt) Er gaat haar groeien: Wel=W/ niet=n onder mijn oksels ik krijg al een snor en baard bij mijn piemel (schaamhaar) op mijn borst op mijn armen en benen Mijn stem wordt zwaarder Ik ben gespierder geworden Mijn piemel en ballen zijn groter geworden Mijn huid wordt vetter (ik kan jeugdpuistjes krijgen) Ik zweet meer Mijn ballen maken zaadcellen. Ik kan een zaadlozing krijgen. Ik ben vruchtbaar en kan een meisje zwanger maken Puberteit, lichamelijke veranderingen

21 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Puberteit, lichamelijke veranderingen

22 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Puberteit, lichamelijke veranderingen Vandaag ging het voor de tweede keer over de puberteit. Dit is een periode die ongeveer drie jaar duurt bij zowel jongens als meisjes. Het is een periode waarin je zowel innerlijk als uiterlijk verandert. Vandaag hebben we het over de uiterlijke veranderingen gehad. We hebben een lijst ingevuld met veranderingen die bij alle jongens plaatsvinden. Als je in de spiegel kijkt, wanneer je in de badkamer bent, zie je waarschijnlijk een groot verschil met een of twee jaar geleden. Er begint op allerlei plaatsen haar te groeien: op je benen, rond je piemel en onder je oksels. Iets wat je niet kunt zien maar misschien al wel gemerkt hebt is dat je lichaam sperma maakt. Dit hoort allemaal bij de puberteit. We hebben ook een lijst ingevuld met de veranderingen die bij jou al plaatsgevonden hebben. Natuurlijk is puberteit niet iets wat alleen bij jongens voorkomt, meisjes overkomt het ook. Bij meisjes gaat dit wel anders dan bij jongens. Daar hebben we ook over gesproken. De bijeenkomst is afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Probeer iemand te vinden met wie uw zoon kan praten over dit soort zaken als uw zoon laat merken dit niet met u te willen. Zorg dat u een betrouwbaar persoon vindt die goede informatie kan verschaffen en eventuele afwijkende ideeën kan herkennen en bijsturen. Leg boeken zichtbaar neer met duidelijke illustraties over de lichamelijke veranderingen of geef ze aan uw zoon. Puberteit, lichamelijke veranderingen

23 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Taalgebruik Vandaag is de eerste bijeenkomst waar wij over seksualiteit gaan praten. De eerste twee keer ging het over de veranderingen aan de binnenkant en buitenkant van je lichaam tijdens de puberteit. We maken een woordenlijst met woorden die we kennen, die te maken hebben met seksualiteit. Tegelijkertijd spreken we af welke woorden we tijdens de training gaan gebruiken. Daarna gaan we een tabel invullen waarop staat welke woorden je bij welke mensen kunt gebruiken en bij welke mensen niet. Verder bespreken we wat je allemaal al weet over seksualiteit en kijken we of je misschien speciale vragen hebt waar je het over wilt hebben. Tot slot sluiten we de bijeenkomst af met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrijpt of heb je nog iets te zeggen. Hoe is het deze keer gegaan? Agenda We maken een woordenlijst. Welke woorden ken je en welke woorden kun je beter wel of niet gebruiken bij bepaalde mensen? We bespreken hoe je deze bijeenkomst vindt en of je nog vragen hebt. Taalgebruik

24 Welke woorden ken je? Schrijf hieronder welke woorden je allemaal kent die met seksualiteit te maken hebben: Taalgebruik

25 Taalgebruik Je hebt net een lijst gemaakt met alle woorden die je kent die met seksualiteit te maken hebben. Pak de lijst er bij en schrijf hieronder in de juiste kolom welk woord je waar kan gebruiken. Met gezin wordt bedoeld: je ouders, broers en zussen. Met familie: ooms, tantes, neven en nichten. In je gezin Bij je familie Onder vrienden Bij de dokter of leraar Taalgebruik

26 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Taalgebruik

27 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Taalgebruik Vandaag was de eerste bijeenkomst waarbij over seksualiteit gesproken is. De eerste twee keer ging het over de veranderingen aan de binnenkant en buitenkant van je lichaam tijdens de puberteit. We hebben een woordenlijst gemaakt met woorden die we kennen, die te maken hebben met seksualiteit. Tegelijkertijd hebben we afgesproken welke woorden we tijdens de training gaan gebruiken. Daarna hebben we een tabel ingevuld waarop staat welke woorden je bij welke mensen kunt gebruiken en bij welke mensen niet. Verder hebben we gesproken over wat je allemaal al weet over seksualiteit en gekeken of je misschien speciale vragen hebt waar je het over wilt hebben. Tot slot hebben we de bijeenkomst afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen? Hoe vond je het gaan deze keer? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Leer de woorden kennen van uw kind maar gebruik ze niet zelf als deze niet bij u passen. Bereid een bezoek aan bijvoorbeeld de huisarts voor en vertel uw kind welke woorden hij wel of niet kan gebruiken. Taalgebruik

28 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Puberteit, ontwikkelen van seksuele gevoelens In de eerste twee bijeenkomsten over seksualiteit hebben we al besproken dat er veel verandert in de puberteit. Je lichaam verandert en de omgang met je ouders en vrienden. Maar er gebeurt nog meer. Je zult merken dat er nieuwe gevoelens in je lijf ontstaan zoals seksuele opwinding of verliefdheid (daar hebben we het later in de training over). In de hersenen worden hormonen gemaakt die de hormoonproductie in de geslachtsorganen aanzet. Die hormonen zorgen voor de veranderingen waar we al eerder over gesproken hebben en ook voor seksuele gevoelens. Daar gaat het vandaag over. We vullen een blad in met de woorden die jij kent die met seksuele gevoelens te maken hebben en met wat je allemaal bij jezelf voelt. We bespreken wat er met je lichaam kan gebeuren als je seksueel opgewonden raakt. De bijeenkomst sluiten we af met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrijpt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Agenda De vragen bespreken die je hebt over de vorige bijeenkomst. We bespreken wat jij merkt aan je lijf als je seksueel opgewonden bent en welke woorden ken je hiervoor. We bespreken wat er met je lichaam kan gebeuren als je seksueel opgewonden raakt. De bijeenkomst afsluiten. Hoe vind je het deze keer, zijn er nog vragen? Puberteit, ontwikkelen van seksuele gevoelens

29 Seksuele gevoelens Welke dingen hebben volgens jou met seksuele opwinding te maken? Welke andere woorden ken je voor seksuele opwinding of seksuele gevoelens? Puberteit, ontwikkelen van seksuele gevoelens

30 Seksuele opwinding: wat gebeurt er met je lichaam? Op het vorige blad heb je opgeschreven welke seksuele gevoelens en ervaringen je kent. Dit kunnen gevoelens of ervaringen zijn die je zelf hebt gehad of die je van anderen gehoord hebt. We zetten hieronder de meest bekende op een rijtje: Een stijve penis Vanaf de puberteit kun je vaker een erectie krijgen. Meestal gebeurt dit als je seksueel opgewonden bent, maar dit hoeft niet. In de puberteit kun je op de vreemdste momenten een erectie krijgen en op elke denkbare plaats, bijvoorbeeld in bed, in de klas, in de bus, enz. Het lijkt wel of je penis een eigen leven leidt. Dit heeft niet altijd met seksuele opwinding te maken, je hormonen regelen dit. Je hebt er geen controle over en je kunt je er behoorlijk opgelaten door voelen. Maak je geen zorgen, dit is heel normaal. Opgewonden raken Je kunt opgewonden raken van verschillende dingen, zoals: mensen, foto s of films waarop blote mensen te zien zijn. Zo kunnen seksuele gevoelens ontstaan. Een ander woord voor opgewonden zijn is geil. Als je opgewonden bent kun je fantaseren over seks met anderen. Deze fantasie is van jezelf en daar praat je niet met andere mensen over. Hier komen we later op terug. De zaadlozing Dit noemen we ook klaarkomen. Er komt dan wit of gelig plakkerig spul uit je penis, dit noemen we sperma. Dit kan spontaan gebeuren, bijvoorbeeld tijdens een natte droom. Of je kunt er zelf voor zorgen en dat heet: masturbatie (hier hebben we het een andere bijeenkomst over). De eerste zaadlozing gebeurt tussen je dertiende en vijftiende jaar. Dit kan ook eerder of later zijn. Een natte droom Een zaadlozing tijdens de slaap heet een natte droom. Voor de meeste jongens komt de eerste zaadlozing tijdens een natte droom. Het is dan ook een complete verrassing. Je herinnert je misschien een opwindende droom die je had of je weet er niks meer van. Je wordt dan wakker met een natte, kleverige plek in je onderbroek, pyjama of laken. Sommigen jongens hebben regelmatig natte dromen, anderen weinig. Het kan ook zijn dat een jongen geen natte dromen heeft. Ook dat is normaal. De grootte van je penis De meeste jongens maken zich druk over de afmeting van hun penis. Jongens onder elkaar praten vaak over wie de grootste penis heeft, maar er wordt ook wel eens over gesproken in een tv-programma. De afmeting van je penis zegt niets over je mannelijkheid. Zolang alles doet wat het moet doen, doet de afmeting er niets toe. Puberteit, ontwikkelen van seksuele gevoelens

31 Seksuele opwinding Mensen kunnen door verschillende dingen seksuele gevoelens krijgen. Een aantal voorbeelden hiervan zijn: door te denken aan... bepaalde situaties, mensen, dingen; door te kijken naar... bepaalde situaties, mensen, dingen; door te ruiken aan... mensen, dingen; door te voelen aan... mensen, dingen. Voorbeelden hiervan zijn: kijken naar een aangekleed of bijna naakt of naakt persoon (in het echt, in een boekje, in een film, op tv, in een strip, op een foto); denken aan een persoon (aangekleed of naakt); denken aan mensen die vrijen; voelen aan een lichaamsdeel (van jezelf); kijken naar mensen die vrijen (in een film, op tv, in een boek, in een strip, op een foto). Waar je opgewonden van raakt is voor iedereen verschillend. Dit is een erg persoonlijk onderwerp, waar je niet zomaar met andere mensen over praat. Pas als je iemand heel goed kent en hem of haar kunt vertrouwen (zoals bijvoorbeeld je ouders of een goede vriend/vriendin) zou je er met diegene over kunnen praten. Let op: het kan zijn dat je opgewonden raakt als je op straat, in de klas of ergens anders iemand ziet die je erg aantrekkelijk vindt. Het is belangrijk dat je dit niet aan die ander laat zien of vertelt. Dit hou je voor jezelf. Pas als je een tijd met iemand een relatie hebt, kun je er met die persoon over praten. Puberteit, ontwikkelen van seksuele gevoelens

32 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Puberteit, ontwikkelen van seksuele gevoelens

33 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Puberteit, ontwikkelen van seksuele gevoelens In de eerste twee bijeenkomsten over seksualiteit hebben we al besproken dat er veel verandert in de puberteit. Je lichaam verandert en de omgang met je ouders en vrienden. Maar er gebeurt nog meer. Je zult merken dat er nieuwe gevoelens in je lijf ontstaan zoals seksuele opwinding. Of verliefdheid, maar daar hebben we het later in de training over. In de hersenen worden hormonen gemaakt die de hormoonproductie in de geslachtsorganen aanzet. Die hormonen zorgen voor de veranderingen waar we al eerder over gesproken hebben en ook voor seksuele gevoelens. We hebben een blad ingevuld met de woorden die jij kent die met seksuele gevoelens te maken hebben en met wat je allemaal bij jezelf voelt. We hebben besproken wat er met je lichaam kan gebeuren als je seksueel opgewonden raakt. De bijeenkomst is afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Vertel uw zoon dat bepaald gedrag of bepaalde kleding bij een ander niet altijd bedoeld is om opwinding bij hem te veroorzaken. Puberteit, ontwikkelen van seksuele gevoelens

34 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Hygiëne Hygiëne is erg belangrijk. We weten dat als je in de puberteit komt er allerlei dingen aan je lijf gaan veranderen. We hebben in een eerdere bijeenkomst al een aantal van die lichamelijke veranderingen genoemd zoals dat je meer gaat zweten. Maar er is meer. Vandaag bespreken we wat dat allemaal is en wat je er aan kunt doen. Je lijf kun je natuurlijk gewoon blijven wassen, maar er moet wel meer aandacht aan je oksels en je kruis besteed worden. Ook zul je je misschien vaker moeten wassen. Als je dat niet doet is het mogelijk dat vrienden je uit de weg gaan, omdat je niet fris ruikt. Naast het wassen heeft je lichaam extra verzorging nodig. Er is een kans dat je acne (jeugdpuistjes) krijgt (niet iedereen krijgt puistjes). Om dit tegen te gaan zijn er allerlei middeltjes bij de drogist te koop. Wanneer je beharing krijgt onder je oksels, zul je deodorant moeten gaan gebruiken. Het donshaar, dat je hele leven al op je gezicht te zien is, gaat opeens groeien en wordt steviger, je moet je gaan scheren. Misschien nog niet elke dag maar een of meerdere keren per week. Daar spreken we vandaag over. We geven een aantal tips die met je hygiëne te maken hebben. De bijeenkomst sluiten we af met een vragenronde: is er iets wat je niet begrijpt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Agenda De vragen bespreken die je hebt over de vorige bijeenkomst. Wassen is niet meer zoals voor je puberteit, je zult extra aandacht moeten geven aan delen van je lichaam. Jeugdpuistjes, hoe kun je die verzorgen? Deodorant, waarom en welk soort kun je gebruiken? Scheren, voor welke methode kies je? De bijeenkomst afsluiten. Hoe vind je het deze keer, zijn er nog vragen? Hygiëne

35 Hygiëne (invulblad) Wat is voor jou hygiëne? Vind jij hygiëne belangrijk? Schrijf hieronder waarom je dit wel of niet belangrijk vindt. Welke gevolgen kan het hebben voor jezelf (je lichaam) en voor de mensen in je omgeving als je niet hygiënisch bent? Hygiëne

36 Hygiëne Hygiëne is erg belangrijk. Zeker als je in de puberteit komt gaan er allerlei dingen in je lijf veranderen. Zo geven je zweetklieren tijdens de puberteit meer zweet af dan voor die tijd of als je volwassen bent. Onder je oksels, in je handpalmen en onder je voetzolen zitten meer zweetklieren dan op de rest van je lichaam. Zweet zelf ruikt niet, want dat bestaat voor 99% uit water met een klein beetje zout. De geur wordt veroorzaakt door bacteriën op de huid die het zweet afbreken. De bacteriën zitten vooral veel op plekken van je lichaam waar het warmer is: onder je oksels en in je schaamstreek. Als je je niet goed wast ga je naar zweet ruiken. Onder je oksels zal de geur het ergst zijn omdat daar speciale zweetklieren zitten. Mensen zullen het niet prettig (en soms vervelend) vinden als ze je zweet ruiken als je dichtbij ze staat. Schone kleren aantrekken is natuurlijk belangrijk maar helpt niet bij het tegenhouden van lichaamsgeuren. Daarom moet je niet te lang in dezelfde kleren blijven rondlopen maar moet je je ook goed wassen en dan zeker op plaatsen rond je penis, je billen en onder je oksels. Je gebruikt op deze plaatsen zeep en een washandje of spons. Dat gaat gewoon makkelijker. Je penis Als je besneden bent kun je er gewoon met het washandje of spons over heen gaan en het goed schoonmaken. Als je niet besneden bent schuif je met je ene hand het vel (de voorhuid) terug en was je je eikel goed. Dat is belangrijk want er kan vuil achter de eikel blijven waardoor je makkelijk ontstekingen kunt krijgen. De huid van je eikel is erg gevoelig en dun. Spoel de zeep goed af en schuif dan weer de voorhuid terug. Hygiëne

37 Je billen Ga goed met een washandje of spons tussen je billen en maak vooral je anus goed schoon. Ook hier weer goed afspoelen. Je oksels Goed schoonmaken met water en zeep. Nadat je je afgedroogd hebt gebruik je deodorant. Daar gaan we verder op in. Regels Je doucht jezelf elke dag. In bad gaan kan natuurlijk ook. Douchen hoeft niet lang te duren, het hele lijf wassen en afspoelen, inclusief de penis, de billen en de oksels, kan binnen 5-10 minuten. Je penis en tussen je billen wassen hoeft niet meer dan 1 minuut te duren. Het kan zijn dat het een dag niet lukt om jezelf te douchen, dan was je die dag toch je penis, billen en oksels, b.v. aan de wastafel met een washandje. Droog je hele lijf goed af met een handdoek. Kleding. Trek elke dag schoon ondergoed aan. Bovenkleding (bijvoorbeeld een t-shirt) die direct in aanraking komt met je huid verschoon je ook elke dag. Broeken kun je iets langer dragen maar zeker niet langer dan een week. Hygiëne

38 Acne Wat is acne? Acne is de officiële naam voor wat wij puistjes, pukkels of mee-eters noemen. We hebben over ons hele lichaam talgklieren. Het meest komen ze voor in het gezicht, de nek, op de borst en op de rug. Dit zijn ook de plekken waar acne het meest voorkomt. Elk haartje op ons lichaam heeft een haarzakje en elk haarzakje heeft een eigen talgkliertje. Elk talgkliertje produceert huidsmeer. Het huidsmeer voert dode huidcellen af uit de haarzakjes. De puberteit maakt dat er meer dode huidcellen zijn en er meer huidsmeer geproduceerd wordt. De huidcellen klonteren meer samen dan voor de puberteit en kunnen er dan voor zorgen dat de haarzakjes verstopt raken. De talgklieren blijven huidsmeer produceren, maar dat kan niet meer uit het haarzakje worden afgevoerd. Het haarzakje zwelt daardoor op en je krijgt een wit bultje. Puistjes kunnen er uit zien als witte of rode bultjes. Soms raakt het huidsmeer besmet met bacteriën die op de huid leven. De bacteriën vermenigvuldigen zich en je krijgt een rode zwelling. Er ontstaat dan een de ontsteking onder de huid. Je krijgt dan rode pukkels, die ook nog pijnlijk kunnen zijn. Behandeling Er zijn een hoop crèmes voor acne in de handel. Je kunt er een aantal uitproberen en kijken welke voor jou het beste werkt. Vaker je gezicht wassen helpt onvoldoende, s ochtends en s avonds wassen is echt voldoende. Puistjes op je voorhoofd komen vaak voor door het huidsmeer van je haar. Je haar naar achteren kammen kan daardoor puistjes op je voorhoofd helpen verminderen. Puistjes uitdrukken helpt niet, je kunt de ontsteking verergeren en daardoor littekens veroorzaken. Verdwijnen de puistjes niet met de crème die je gebruikt, zijn ze erg pijnlijk of wordt jouw leven er zo door belemmerd dat je je bijvoorbeeld niet durft te laten zien op straat, dan kun je naar een dokter gaan. Deze kan medicijnen voorschrijven. Hygiëne

39 Deodorant Om de geur tegen te gaan die vooral - van onder je oksels vandaan komt, kun je een deodorant gebruiken. Er zijn verschillende soorten deodorant. Sommigen camoufleren de zweetgeur met een eigen parfumgeur. Andere soorten werken tegen de bacteriën die de geur veroorzaken. Er zijn ook transpiratiewerende middelen die er voor zorgen dat je minder zweet onder je oksels. Trouwens, in de meeste deodorants zitten transpiratiewerende middelen. Deodorants kun je krijgen als roller, als stick, als spray, als lotion of crème. Er zijn deodorants speciaal voor mannen en voor vrouwen. Daar zit weinig verschil tussen. De deodorant voor vrouwen heeft een vrouwelijker geurend parfum, dan die voor mannen. Lees altijd goed de gebruiksaanwijzing voor je een bepaalde deodorant gaat gebruiken. Sommige deodorants breng je aan als je huid nog nat is, andere werken het best als je ze op een droge huid aanbrengt. Ook zijn er deodorants die je beter s avonds aanbrengt in plaats van s ochtends. Als je veel zweet kun je zowel s avonds als s ochtends een deodorant aanbrengen. Wat je ook doet, gebruik het alleen onder je oksels. Er zijn reclames die je laten zien dat je deodorant over je hele borst moet spuiten. Dit is onzin en helpt niets tegen de zweetgeur die op andere plekken op je lichaam kunnen ontstaan. Hygiëne

40 Scheren Je krijgt in de puberteit meer lichaamsbeharing. Niet alleen op je lijf, maar ook op je gezicht. Op een gegeven moment krijg je haargroei op je bovenlip en later ook op je wangen en kin. Het is eerst donzig (zacht) maar na een tijdje wordt het dikker en stugger. Dan wordt het tijd om je te scheren. Hoeveel keer je je per week scheert is voor iedereen anders. De een vindt het prettig om zich elke dag te scheren en zo altijd een gladde huid te hebben. De ander doet het een paar keer in de week. Er zijn twee manieren om je te scheren: Elektrisch, dit is makkelijk in het gebruik, maar kan minder prettig aanvoelen op je huid. Met scheermes en scheerzeep. Dit kan prettiger aanvoelen op je huid, als je het scheermes op de juiste wijze gebruikt. Tip Kijk eens bij je vader of een oudere broer hoe zij zich scheren en bedenk dan of die manier bij je past. Hygiëne

41 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Hygiëne

42 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Hygiëne Hygiëne is erg belangrijk. We weten dat als je in de puberteit komt er allerlei dingen aan je lijf gaan veranderen. We hebben in een eerdere bijeenkomst al een aantal van die lichamelijke veranderingen genoemd zoals dat je meer gaat zweten. Maar er is meer. Vandaag hebben we besproken wat dat allemaal is en wat je er aan kunt doen. Je lijf kun je natuurlijk gewoon blijven wassen, maar er moet wel meer aandacht aan je oksels en je kruis besteed worden. Ook zul je je misschien vaker moeten wassen. Als je dat niet doet is het mogelijk dat vrienden je uit de weg gaan, omdat je niet fris ruikt. Naast het wassen heeft je lichaam extra verzorging nodig. Er is een kans dat je acne (jeugdpuistjes) krijgt (niet iedereen krijgt puistjes). Om dit tegen te gaan zijn er allerlei middeltjes bij de drogist te koop. Wanneer je beharing krijgt onder je oksels, zul je deodorant moeten gaan gebruiken. Het donshaar, dat je hele leven al op je gezicht te zien is, gaat opeens groeien en wordt steviger, je moet je gaan scheren. Misschien nog niet elke dag maar een of meerdere keren per week. De bijeenkomst is afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Laat uw zoon verschillende manieren van scheren uitproberen voor hij beslist welke hem het best bevalt. Laat vader en zoon samen gaan winkelen om een scheerapparaat te kopen. Als uw zoon dit niet wilt, geef hem dan geld om het zelf te doen. Geef geld (of extra zakgeld) zodat uw kind zelf deodorant en dergelijke producten kan kopen. Denk actief mee bij het oplossen van problemen als puistjes. Voor een puber die onzeker is, is uiterlijk belangrijk. Als uw zoon uiterlijk niet belangrijk vindt, probeer hem dan bewust te maken van het effect dat uiterlijk heeft op zijn omgeving (vrienden en dergelijke). Hygiëne

43 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Masturbatie Veel jongens en mannen masturberen. Er zijn minder meisjes en vrouwen die masturberen. Sommigen jongens doen het elke dag, anderen misschien maar eens per week of nog minder. Als je weet dat veel mensen het doen, kun je aannemen dat masturberen normaal is. Niet masturberen is ook normaal. Je kunt het doen als je het fijn vindt. Sommigen vinden het een erg fijn gevoel geven, anderen vinden er eigenlijk niets aan en doen het niet meer na de eerste keer. De conclusie: Als masturberen je een lekker gevoel geeft moet je het gewoon doen! Als je er niets aan vindt, dan moet je het niet doen! We bespreken hoe je kunt masturberen of je alleen met je hand aan je penis zit of dat je het prettig vindt ook andere lichaamsdelen aan te raken. Iedereen moet zijn eigen manier ontdekken. Sommige mensen vinden het fijn om voor of tijdens het masturberen naar porno te kijken, dit kan ervoor zorgen dat ze zich geil gaan voelen of meer opgewonden raken. Over dit onderwerp praten we ook. We bespreken waar je op moet letten als je wilt gaan masturberen. Aan de hand van een aantal stellingen zien we wat je al weet over masturbatie. De bijeenkomst sluiten we af met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrijpt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Agenda De vragen bespreken die je hebt over de vorige bijeenkomst. Masturberen, waarom zou je het doen, is het gek? Hoe kun je masturberen? Porno, wel of niet? Belangrijke regels bespreken. De bijeenkomst afsluiten. Hoe vind je het deze keer, zijn er nog vragen? Masturbatie

44 Masturbatie (invulblad) Weet je wat masturbatie is? Weet je er misschien andere woorden voor? Denk je dat er nadelen aan verbonden zijn? Kun je voordelen bedenken bij masturberen? Masturbatie

45 Weetjes over masturbatie Masturberen komt uit het Latijn: manu betekent met de hand en stuprare betekent bezoedelen, bevlekken. Masturberen kun je op verschillende manieren doen: - Je kunt op je buik op je bed of op een kussen gaan liggen en met je lichaam heen en weer schuiven. - Je kunt je piemel in je hand nemen en in de lengte richting heen en weer bewegen. - Je kunt onder de douche of in bad de waterstraal op je piemel richten. Heel veel jongens en meisjes masturberen, het is normaal als jij het dus ook doet en je het lekker vindt. Als je het niet lekker vindt moet je het gewoon niet doen. Er zijn maar liefst 64 andere uitdrukkingen/woorden voor masturberen. Je kunt jezelf pijn doen als je te lang of te ruw masturbeert. Als dat regelmatig gebeurt gebruik dan massageolie of crème, daardoor gaat het soepeler. Niemand hoeft te zien of te weten dat je masturbeert, doe dit dan ook alleen in je eigen slaapkamer of in de badkamer of toilet van je eigen huis. Als je een erectie hebt hoeft dit niet altijd te betekenen dat je opgewonden bent en dus moet masturberen. Je hoeft je niet helemaal uit te kleden, je broek omlaag doen is al voldoende Op openbare plaatsen (op school, op straat of in andere gebouwen) kun je niet masturberen. Het zou kunnen dat andere mensen je zien en je hierdoor problemen krijgt. Zorg ervoor dat je iets naast of onder je bed hebt liggen om jezelf schoon te vegen als je klaar bent. Dit kan een stuk keukenrol zijn of tissues, maar ook een handdoek of een washandje. Als je in bad of onder de douche masturbeert kun je jezelf met water schoonspoelen. Vroeger werd wel gezegd dat masturbatie ongezond zou zijn. Je zou er doof van kunnen worden of er allerlei enge ziektes aan over kunnen houden. Dit is niet waar. Masturbatie

46 Waar mag het wel, waar niet? Regels Plaatsen waar masturbatie niet en waar het wel kan. Masturbatie

47 Masturberen Zoals we al eerder vertelden: masturberen is normaal, niet masturberen ook. Sommige jongens beginnen als kind al te masturberen en zullen dit hun verdere leven blijven doen. Andere beginnen pas tijdens de puberteit als hun lichaam zaadcellen gaat maken en weer anderen beginnen pas als ze volwassen zijn. Er zijn natuurlijk ook jongens en mannen die nooit masturberen omdat ze er niks aan vinden. Er zijn jongens die denken nooit meer te masturberen als ze eenmaal een vriendin of vriend hebben maar dit is niet altijd waar. Er zijn veel mannen met een vaste partner die naast de seks met hun partner toch masturberen. Er bestaat geen grens aan het aantal keren dat je mag masturberen. Je lichaam maakt de hele dag zaadcellen aan. Je kunt niet zonder zaadcellen komen te zitten. Wel kan het zo zijn dat je tijdelijk wat minder zaadcellen hebt omdat je veel zaadlozingen hebt gehad. Als je lichaam vindt dat je teveel hebt gemasturbeerd dan krijg je gewoon even geen erectie. Wat wel kan is dat je piemel geïrriteerd raakt, hij kan schraal worden. Maak je geen zorgen, dit gaat weer over. Je kunt dus vaak masturberen, meerdere keren per dag, maar ook een paar keer per week of nog minder. Ook hier geldt: doe wat je prettig vindt. Door masturberen leer je je lichaam kennen, je leert waar je opgewonden van raakt, je leert plekjes op je lichaam kennen die op een prettige manier gevoelig zijn als je ze aanraakt, je leert hoe je het lekkerst klaarkomt. Masturbatie is een oefening voor je latere seksleven met een partner. Als je deze dingen weet van jezelf dan kun je er later makkelijk met je partner over praten. Je kunt aangeven wat je prettig vindt en kunt vragen of je partner dat bij jou zou willen doen. Tijdens het masturberen fantaseer je ook, je bedenkt dat je met een leuk iemand aan het vrijen bent en je raakt daar nog meer opgewonden van. De ene fantasie zal je een heftiger orgasme geven dan de andere. Op deze manier kun je ook leren welke seksuele activiteit je het meest bevredigt. Over deze fantasieën hoef je je geen zorgen te maken omdat je denkt dat ze vreemd zijn, je kunt van alles fantaseren. Bedenk wel dat niet elke fantasie uitvoerbaar is. In het echt heb je te maken met een partner die misschien niet wil wat jij bedacht hebt. Dit hoor je te respecteren. Masturbatie

48 Porno, de lusten en de lasten Met porno kun je op verschillende manieren in aanraking komen. Je vindt het makkelijk op internet, maar ook in de boekhandel zijn tijdschriften te koop. Bij videotheken en seksshops kun je pornofilms huren en op tv zijn er regelmatig erotische programma s te zien. De makkelijke toegang tot porno heeft ook nadelen. Bedenk dat pornofilms je niet alleen kunnen opwinden, maar kunnen je ook verwarren. Hetzelfde geldt voor sommige films, muziekclipjes, tv-series of foto s. De lusten Pornosites zijn heel makkelijk te vinden op internet. Je kan hier op zien hoe anderen seks met elkaar hebben. Door het bekijken van pornosites kun je zelf opgewonden raken, waardoor het masturberen prettiger kan worden. Hetzelfde geldt voor de tijdschriften die je kunt kopen en films die je kunt huren. Vooral in de grotere steden zijn op veel plaatsen pornowinkels te vinden. De lasten Voor het kopen van tijdschriften of het huren van films moet je naar de winkel. Dit kan voor velen lastig of spannend zijn. Bedenk dat dit je flink veel zakgeld kan gaan kosten. Je moet aan een wildvreemde man of vrouw vragen wat je wilt hebben. In je geheugen op de computer is terug te vinden welke sites je hebt bezocht. Anderen kunnen je dus makkelijk controleren. Verder komen er vaak virussen voor op deze sites en krijg je veel spam in je mailbox, zeker als je foto s download. Op sommige sites kun je chatten en kunnen wildvreemde mensen zich aanbieden om seks met je te hebben of je vragen om voor de webcam seksuele handelingen voor hen te verrichten. Pas hier voor op want andere mensen kunnen dit gaan misbruiken door het filmpje dat ze dan van je hebben op internet te zetten. In pornofilms kun je seksuele handelingen zien die in het echt maar zelden of niet voorkomen of die misschien helemaal niet bij je passen. Dit kunnen behoorlijk heftige beelden zijn. Daarnaast bestaat het gevaar dat je per ongeluk pedoseksuele filmpjes download; dit is zeer strafbaar. Omdat het bezoeken van sekssites een onderwerp is waar je met andere mensen niet zo snel over praat, kan het zijn dat het lastig is te onderscheiden wat fantasie is en wat werkelijkheid. Weeg de lusten en lasten goed tegen elkaar af. Ga naar iemand in jouw omgeving die je kunt vertrouwen en waar je mee kunt praten als je vragen of twijfels hebt over wat je gezien hebt. Masturbatie

49 Stellingen over masturbatie Deze stellingkaartjes kunnen worden uitgeknipt Jongens masturberen vaker dan meisjes Masturberen is vies Masturbatie helpt om seksuele spanning te verminderen Veel jongens en meisjes masturberen Masturbatie

50 Masturberen kun je op verschillende manieren doen Hoe ouder je wordt, hoe vaker je gaat masturberen Er zijn mensen die masturberen niet prettig vinden Masturberen doe je altijd als je alleen bent Masturbatie

51 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Masturbatie

52 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Masturbatie Veel jongens en mannen masturberen. Er zijn minder meisjes en vrouwen die masturberen. Sommigen jongens doen het elke dag, anderen misschien maar eens per week of nog minder. Als je weet dat veel mensen het doen, kun je aannemen dat masturberen normaal is. Niet masturberen is ook normaal. Je kunt het doen als je het fijn vindt. Sommigen vinden het een erg fijn gevoel geven, anderen vinden er eigenlijk niets aan en doen het niet meer na de eerste keer. De conclusie: Als masturberen je een lekker gevoel geeft moet je het gewoon doen! Als je er niets aan vindt, dan moet je het niet doen! We hebben besproken hoe je kunt masturberen of je alleen met je hand aan je penis zit of dat je het prettig vindt ook andere lichaamsdelen aan te raken. Iedereen moet zijn eigen manier ontdekken. Sommige mensen vinden het fijn om voor of tijdens het masturberen naar porno te kijken, dit kan ervoor zorgen dat ze zich geil gaan voelen of meer opgewonden raken. Over dit onderwerp hebben we ook gesproken. We hebben besproken waar je op moet letten als je wilt gaan masturberen. Aan de hand van een aantal stellingen hebben we gezien wat je al weet over masturberen. De bijeenkomst is afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Maak duidelijke afspraken met uw zoon waar in huis wel en waar niet gemasturbeerd mag worden. Zet een doos tissues bij het bed van uw zoon. Respecteer de kamer van uw zoon als zijn ruimte. Klop op de deur voor het naar binnengaan en zeg dat u er aan komt. Het is een lastig onderwerp om over te praten. Probeer vreemde ideeën die bij uw zoon kunnen leven (bijvoorbeeld dat je er ziek van kunt worden) weg te nemen. Masturbatie

53 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Verliefd zijn Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt? Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Eerst wil je heel vaak bij hem of haar zijn en na een tijdje wil je misschien meer, bijvoorbeeld met haar of hem vrijen. Daar gaan we het de volgende keer verder over hebben. Vandaag gaat het alleen over het contact maken met een ander. Als je iemand leuk vindt wat kun je dan het beste doen om met hem/haar een relatie te krijgen? We bespreken hiervoor een stappenplan. Ook gaan we het hebben over verschillende vormen van contact. Je hebt kennissen maar ook vrienden. Je kunt een vriend of vriendin hebben waar je alleen maar computerspelletjes mee doet. Je kunt ook een vriend of vriendin hebben waar je verliefd op kan raken. We bespreken ook wat je samen kunt doen als je verliefd bent op elkaar. Daar gaat het vandaag over. We sluiten de bijeenkomst af met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrijpt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Agenda Wat gebeurt er als je verliefd op iemand bent en waar voel je dat? Hoe kun je op een goede manier in contact komen met de persoon die je leuk vindt? We bespreken welke activiteiten je dan kunt doen om de ander beter te leren kennen. De bijeenkomst afsluiten. Hoe vind je het deze keer? Verliefd zijn

54 Contact maken met iemand die je meer dan alleen leuk vindt Waar let je op als je naar een ander kijkt? Hoe kun je zien of een ander jou leuk vindt? Hoe kun je aan een ander laten merken dat je hem of haar leuk vindt? Verliefd zijn

55 Verliefd zijn Als je verliefd op iemand bent, dan kun je dat in je lichaam voelen. Kruis aan wat jij bij jezelf voelt als je verliefd bent. Je denkt heel veel aan die persoon. Je gaat blozen als je die persoon ziet. Je hebt veel energie, je doet druk. Je bent vrolijker en moet vaker lachen. Je droomt over die persoon. Je hart gaat sneller kloppen als je die persoon ziet of aan hem/haar denkt. Je bent een beetje zenuwachtig als je die persoon ziet. Je hebt een warm gevoel in je buik (of zoals meestal gezegd wordt: vlinders of kriebels in je buik hebben) als je hem/haar ziet of aan hem/haar denkt. Je wilt veel bij die persoon zijn. Verliefd zijn

56 Contact maken Vaak word je eerst verliefd op het uiterlijk van iemand. Mensen zeggen wel dat uiterlijk niet belangrijk is, maar het is wel het eerste waar je naar kijkt. Ziet de ander er niet uit zoals jij dat leuk vindt, dan is die persoon voor jou minder aantrekkelijk. Iemand hoeft helemaal niet vreselijk knap te zijn maar je kunt de ander erg aantrekkelijk vinden omdat hij/zij een bepaalde manier van kijken, lachen of praten heeft, kleine dingen dus. Het hoeven niet altijd brede schouders, grote borsten of mooie benen te zijn. Als je het uiterlijk van iemand leuk of aantrekkelijk vindt, zou je die persoon graag beter willen leren kennen. Als de manier waarop de ander praat, denkt, lacht of zich gedraagt je dan nog steeds bevalt, kan je verliefdheid toenemen. De ander kan ook tegenvallen, omdat hij of zij alleen maar mooi is en verder niet zo veel te vertellen heeft. Dan kunnen je verliefde gevoelens afnemen of helemaal verdwijnen. Zo kun je best een tijdje verliefd zijn op iemand die je alleen van gezicht kent, bijvoorbeeld iemand uit een hogere klas. Als je dan met hem/haar gaat praten, kan blijken dat hij/zij niet zo leuk is als je dacht. Hoe laat je merken dat je iemand leuk vindt? Grote kans dat je contact krijgt als je de volgende 6 stappen zet. Stap 1 Belangrijk is dat degene die jij leuk vindt je opmerkt. Dus zorg dat je gezien wordt. Loop in de buurt van de ander, maar doe dit niet te vaak. Anders kan de ander het idee krijgen dat je hem of haar stalkt en wijst je juist af. Stap 2 Zorg dat je oogcontact krijgt. Kijk de ander aan. Niet te lang, want dan denkt de ander dat er iets vreemds met je is. Eventjes, net lang genoeg. En kijk dan hoe die ander reageert. Kijkt de ander jou ook aan dan is dat positief. Kijkt de ander een andere kant op dan kan dat verlegenheid betekenen (dan kijkt hij/zij vaak naar beneden of gaat blozen) maar het kan ook negatief zijn. Stap 3 Lach een keer als jullie oogcontact hebben. Lacht de ander terug? Hebbes, op naar de volgende stap. Lacht de ander niet terug? Misschien is het maar verlegenheid. Probeer het dan nog een keer en wacht op een positieve reactie. Stop nadat je dit vier keer geprobeerd hebt. Dan weet je dat het niet wederzijds is. Verliefd zijn

57 Stap 4 Maak contact. Stap er op af en vraag iets (bijvoorbeeld Weet jij hoe laat het schoolfeest begint? of Heb jij je huiswerk al af? ). Begin altijd met een vraag want dan kan de ander ook reageren. Begin nooit meteen met Ik vind je leuk, wil je verkering? Daar kun je de ander mee afschrikken. Krijg je antwoord op je vraag dan kun je verder en dan is het zeer waarschijnlijk dat de ander wel interesse in je heeft. Krijg je geen antwoord, dan kun je maar beter stoppen, want blijkbaar heeft hij of zij geen interesse in jou. Stap 5 Als je bij stap 4 een positieve reactie hebt gehad, herhaal deze stap dan een paar keer maar stel wel steeds een andere vraag. Zo leer je de ander een beetje kennen. Blijft de ander positief reageren, stel dan eens voor om samen iets leuks te gaan doen. Je kunt voorstellen om samen na school naar een café te gaan of naar de bioscoop. Stap 6 Als je een aantal keer iets hebt gedaan met de ander en je vindt het nog steeds leuk vraag dan of hij of zij dat ook vindt. Vindt die ander het ook leuk dan kun je zeggen dat je hem of haar erg leuk vindt of dat je zelfs verliefd op hem of haar bent. Als de ander zegt ook verliefd op jou te zijn dan kun je hem/haar verkering vragen. Let op Als blijkt dat jij wel verliefd bent maar de ander niet dan kan je verdrietig worden of teleurgesteld zijn. Dring niet aan bij de ander, daar maak je het erger mee. Je voelt je een tijdje ongelukkig of je bent in de war. Je denkt dan bijvoorbeeld dat het allemaal aan jou ligt, dat je er niet mooi genoeg uitziet, dat je niet populair genoeg bent, dat je te kinderachtig bent, dat je niets te vertellen hebt, dat je lelijk bent, dat je saai bent. Kortom, je bent een tijdje wat minder zelfverzekerd. Probeer je er niet te druk over te maken, want het ligt niet aan jou. Je past gewoon niet bij elkaar. Geef jezelf de tijd er bovenop te komen en laat je niet beïnvloeden door je negatieve gevoelens. Verliefd zijn

58 Welke activiteiten zou je kunnen doen? (opdracht) Let op Als jij en de ander net besloten hebben verkering met elkaar te hebben dan kan je wel hand in hand met elkaar lopen of zoenen, maar dan heb je nog geen seks met elkaar. Je gaat eerst een tijd een aantal leuke dingen met elkaar doen voordat je bespreekt met elkaar naar bed te gaan. Verliefd zijn

59 Welke activiteiten zou je kunnen doen? (werkblad) Activiteiten Wel=w/niet=n Huiswerk maken. Naar de bioscoop gaan. Blijven kletsen op het schoolplein. Bij jou thuis een film kijken. Bij hem/haar thuis een film kijken. Naar het strand gaan. Ergens op een terrasje wat gaan drinken. Winkelen. Chatten op MSN. Online gamen. Naar de disco gaan. Naar een sportwedstrijd kijken. Naar een popconcert gaan. Verliefd zijn

60 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Verliefd zijn

61 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Verliefd zijn Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt? Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Eerst wil je heel vaak bij hem of haar zijn en na een tijdje wil je misschien meer, bijvoorbeeld met haar of hem vrijen. Daar gaan we het de volgende keer verder over hebben. Vandaag ging het alleen over het contact maken met een ander. Als je iemand leuk vindt wat kun je dan het beste doen om met hem/haar een relatie te krijgen? We hebben hiervoor een stappenplan besproken. Ook hebben we het gehad over verschillende vormen van contact. Je hebt kennissen maar ook vrienden. Je kunt een vriend of vriendin hebben waar je alleen maar computerspelletjes mee doet. Je kunt ook een vriend of vriendin hebben waar je verliefd op kan raken. We hebben ook gekeken wat je samen zou kunnen doen als je verliefd bent op elkaar. Daar ging het vandaag over. De bijeenkomst is afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Nodig vrienden en vriendinnen thuis uit. Vraag of ze blijven eten. Bekijk met uw zoon zijn kamer. Is het een prettige plek om bezoek te ontvangen? Als u merkt dat een vriend of vriendin verliefd is op uw zoon en hij heeft dat zelf niet door, probeer hem daar dan bewust van te maken. Verliefd zijn

62 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Intimiteit Mensen vinden het vaak prettig om elkaar aan te raken. Dat kan een knuffel zijn van je ouders, een vriendschappelijke stomp tijdens een stoeipartij met vrienden of zomaar een hand geven als je je voor moet stellen aan een vreemde. Als mensen verliefd op elkaar worden willen ze veel bij elkaar zijn, over persoonlijke dingen praten maar ook elkaar aanraken, de hand vasthouden of zoenen. Het kan zijn dat je het, door je autisme, vervelend vindt om aangeraakt te worden door een ander. Of je hebt wat meer tijd nodig om hier aan te wennen. Als je helemaal niet aangeraakt wilt worden dan hoeft dat ook niet. Je beslist zelf wat goed voor je is en tot hoe ver je wilt gaan. Bespreek dit ook met de ander. Iedereen heeft het recht om nee te zeggen. Respecteer dat van jezelf maar ook van de ander. Wanneer je aanraken of aangeraakt worden niet zo erg of prettig vindt, zul je dit al snel gaan doen met de ander. Tegen de tijd dat je je hierin wat meer op je gemak voelt zul je wat verder willen gaan. De overgang van zoenen en handen vasthouden naar seksueel contact begint. Over dit laatste spreken we de volgende keer. Vandaag gaat het over intimiteit. We bespreken wat bij intimiteit hoort. We maken een lijst waarop staat wie je waar aan mag raken. We kijken ook naar waar je zelf aangeraakt wilt worden en wie jou aan mag raken. Met de persoon waar je verkering mee hebt zal je meer lichamelijk contact hebben, dan met je schoolvrienden. Als laatste hebben we tips over oogcontact en wat de afstand moet zijn die je van een ander houdt. De bijeenkomst sluiten we af met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrijpt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Agenda We bespreken waar je een ander kunt aanraken en waar jezelf aangeraakt wilt worden. Tips over oogcontact en hoe dichtbij je bij iemand kunt komen. De bijeenkomst sluiten we af. Hoe vind je het deze keer, zijn er nog vragen? Intimiteit

63 Aanrakingen Veel jongeren met autisme vinden het niet prettig aangeraakt te worden. Als je geen aanraking verwacht kan het best verwarrend zijn als je plotseling toch aangeraakt wordt. Iemand kan je aanraken waarvan je het helemaal niet verwacht of op een moment dat je het niet verwacht. Misschien helpt het je als je weet waarom je aangeraakt wordt. Laten we eens kijken welke aanrakingen er zijn. De begroetingsaanraking Een high five, een klap op je schouder, een hug, een handdruk of een zoen zijn aanrakingen die bij een begroeting horen. De eerste vier zul je misschien niet zo erg vinden maar een zoen is iets anders. Een zoen krijg je vooral van mensen die je al iets beter kennen. Als jij iemand wil zoenen doe je dat alleen bij mensen die je redelijk tot goed kent, niet iedereen geef je zomaar een zoen. Wanneer je er niet van gediend bent om gezoend te worden (en er wordt wat afgezoend de laatste tijd!) steek je je hand naar voren als teken dat je liever niet gezoend wilt worden. Een ander zal dan begrijpen dat hij of zij je een hand moet geven. De troostende aanraking Je bent gevallen of je hebt om een andere reden verdriet. Een familielid of vriend/vriendin slaat een arm om je schouders of omhelst je met de bedoeling je te troosten. Ze zullen er bij zeggen: Wat vervelend voor je, wat er gebeurd is of woorden van die strekking. Mensen willen je op die manier steunen of troosten. Als je hier niet van gediend bent dan kun je rustig zeggen dat je dit liever niet hebt. Veel mensen zullen dit misschien vreemd vinden maar ze zullen het toch wel accepteren. Als je het niet erg vindt om op deze manier gesteund te worden dan kun je bij een ander natuurlijk hetzelfde doen. Bedenk wel dat die ander een bekende van je moet zijn. De per ongelijk aanraking Als de pauze op school begint of tijdens een lokaalwisseling, in een drukke winkelstraat, een disco, op veel plaatsen kan het voorkomen dat iemand je per ongeluk aanraakt. Degene die je aanraakt of die tegen je opbotst doet dit per ongeluk en zal meestal sorry zeggen. Probeer niet geïrriteerd of boos te reageren. Het was immers een ongelukje. Als je zelf per ongeluk tegen iemand aanloopt of iemand aanstoot zeg je sorry. Dit is meestal voldoende. Intimiteit

64 De om aandacht vragen aanraking Als iemand je aandacht wil, zal hij of zij je misschien even aanraken door een schouderklopje te geven of een hand op je schouder te leggen. Een hand op je onderarm kan ook een teken zijn dat iemand je aandacht zoekt. Meestal komt dit soort aanrakingen onverwacht en kun je er dus van schrikken. Door de schrik kun je misschien heftig reageren. Zeg dan dat je schrok en dat je het niet prettig vindt om onverwacht aangeraakt te worden. Als je zelf iemand op een dergelijke manier aanraakt por dan niet hard met je vinger in zijn of haar arm, dat is altijd een vervelend gevoel. Een sportieve aanraking Bij veel spelletjes en sporten raak je elkaar aan. Bij voetbal of volleybal kan dat nog wel meevallen, maar sporten als judo of karate bestaan uit bijna niets anders dan aanrakingen. Dat hoort bij het spel. Bij veel sporten vliegen de spelers elkaar ook nog om de nek als er gescoord wordt. Als je aanrakingen niet prettig vindt en je wilt toch op een sport denk dan goed na welke sport je kiest. Een verzorgende aanraking De huisarts, tandarts, kapper of fysiotherapeut; allemaal beroepen waarbij aanrakingen horen. Als je met deze mensen te maken hebt zijn aanrakingen niet te vermijden. Wanneer je het vervelend vindt helpt het als je vraagt of ze je willen waarschuwen wanneer ze je gaan aanraken en waarom ze dit moeten doen. De boze aanraking Iedereen is wel eens boos maar gelukkig slaat niet iedereen er op los wanneer hij of zij boos is. Boos zijn mag maar het is niet de bedoeling dat je iets beschadigt of iemand pijn doet als je boos bent. Het spreekt voor zich dat een ander dat ook niet bij jou doet. De intieme aanraking Hier gaan we het later in de training over hebben. Intimiteit

65 Intimiteit Als mensen verliefd op elkaar worden, willen ze veel bij elkaar zijn. Ze willen veel praten maar ook elkaar aanraken, hand in hand lopen of zoenen. Je kunt het prettig vinden om aangeraakt te worden door een ander, maar ook vervelend. Het is niet altijd makkelijk om te weten wanneer je iemand kunt aanraken en waar je hem of haar kunt aanraken. Met je ouders, broers/zussen en vrienden heb je een ander contact dan met je vriend of vriendin. Maak hieronder eens lijsten met lichaamsdelen waarvan jij vindt dat je die aan kunt raken. Als je het niet meer weet gebruik dan de lijst. Schrijf hieronder in de verschillende kolommen de lichaamsdelen op waarvan je vindt dat die personen jou daar mogen aanraken: ouders broer/zus vrienden vriend/vriendin Schrijf hieronder in de verschillende kolommen de lichaamsdelen op waarvan je denkt dat jij die personen daar mag aanraken: ouders broer/zus vrienden vriend/vriendin Intimiteit

66 Lichaamsdelen Haren Oren Neus Mond Wangen Hals Nek Schouders Borst Borsten Buik Bovenarm Onderarm Handen Rug Billen Geslachtsdeel Bovenbeen Knie Scheenbeen Kuit Voeten Intimiteit

67 Waar mag je aanraken of aangeraakt worden? Geef met kleuren aan waar je iemand aan mag raken (groen), waar alleen met toestemming (oranje) en waar beslist niet (rood). Intimiteit

68 Waar mag je aanraken of aangeraakt worden? Geef met kleuren aan waar je iemand aan mag raken (groen), waar alleen met toestemming (oranje) en waar beslist niet (rood). Intimiteit

69 Intimiteit, wat kan wel, wat kan niet? Aangeraakt worden kan heel prettig zijn. Als je verkering hebt met een jongen of meisje dan kun je dit bij elkaar gaan ontdekken. Je kunt dan ontdekken wat de ander prettig vindt en de ander kan ontdekken wat jij prettig vindt. Maar wat de een prettig vindt, kan voor de ander vervelend zijn. Ergens aangeraakt worden waar je het niet wilt, is niet prettig en kan zelfs vervelend zijn. Dus als je iets niet fijn vindt moet je dat duidelijk zeggen tegen de ander. Jij mag zeggen wat je prettig vindt maar de ander ook. Overleg dus hierover met elkaar, praat er over of vraag het aan de ander. Een belangrijke regel is dus: Als je verkering hebt, houd je rekening met elkaar en doe je allebei geen dingen die de ander niet wil! Belangrijke tips: Oogcontact Als je de ander weinig aankijkt, geef je de indruk dat je verlegen bent (als je voortdurend naar de grond kijkt). Als je de ander veel aankijkt, kun je daarmee aangeven dat je iemand erg leuk vindt. Als je de ander continu aankijkt, kan de ander zich ongemakkelijk gaan voelen. Kijk dus wel regelmatig de ander aan, maar niet te lang. Fysieke afstand We hebben allemaal graag ruimte om ons heen. Als iemand te dicht bij je komt staan, dan zul je je onprettig kunnen voelen. Staat iemand te veraf dan is dat vreemd, je zou kunnen denken dat het lijkt alsof de ander geen contact met je wil. Een armslengte afstand houden is goed en dat vinden alle mensen prettig. Intimiteit

70 Nee zeggen Het kan zijn dat je iemand leert kennen die jou erg leuk vindt en die graag intiem contact met je wil of misschien seks met je wil hebben. Dit kan iemand zijn die je misschien net ontmoet hebt, maar ook met iemand die je al langer kent. Als jij dat zelf ook wilt, is dit geen probleem. Als die ander dit wil, maar jij niet, kan dat wel lastig voor je zijn. Je moet de ander dan laten weten dat je dat niet wilt of dat je daar nog niet aan toe bent. Dit is voor iedereen moeilijk. Je kunt je dan opgelaten of gespannen gaan voelen omdat je niet weet hoe die ander zal reageren. Je kunt bang zijn dat de ander je kinderachtig vindt of dat de ander je dan niet meer leuk vindt en geen contact meer met je wil. De meeste jongeren vinden het moeilijk om nee te zeggen. Ze zijn dan bang dat ze hun vriend(in) daarmee kwetsen. Het is dan makkelijker om toch maar te doen wat de ander wil. Toch is het voor jezelf belangrijk dat je geen dingen doet die je niet wilt! Als je dat niet doet kun je je daar heel vervelend bij gaan voelen en op den duur een hekel aan jezelf krijgen. Tips Zeg tegen je vriend/vriendin: Nee, dit wil ik nog niet. Dat ligt niet aan jou, maar voor mij is het nog te vroeg. Of zeg: Nee, rustig aan, ik vind dat we te snel gaan. Of: Nee, we kennen elkaar nog niet goed genoeg. Of: Nee, dit wil ik nog niet. Als je vriend/vriendin dit van je accepteert, dan weet je dat hij/zij echt om je geeft! Als de ander geen contact meer met je wil omdat je nog niet aan seks toe bent, dan geeft hij/zij niet echt om jou, dan wil hij/zij alleen maar seks met je hebben. Intimiteit

71 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Intimiteit

72 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Intimiteit Mensen vinden het vaak prettig om elkaar aan te raken. Dat kan een knuffel zijn van je ouders, een vriendschappelijke stomp tijdens een stoeipartij met vrienden of zomaar een hand geven als je je voor moet stellen aan een vreemde. Als mensen verliefd op elkaar worden willen ze veel bij elkaar zijn, over persoonlijke dingen praten maar ook elkaar aanraken, de hand vasthouden of zoenen. Het kan zijn dat je het, door je autisme, vervelend vindt om aangeraakt te worden door een ander. Of je hebt wat meer tijd nodig om hier aan te wennen. Als je helemaal niet aangeraakt wilt worden dan hoeft dat ook niet. Je beslist zelf wat goed voor je is en tot hoe ver je wilt gaan. Bespreek dit ook met de ander. Iedereen heeft het recht om nee te zeggen. Respecteer dat van jezelf maar ook van de ander. Wanneer je aanraken of aangeraakt worden niet zo erg of prettig vindt, zul je dit al snel gaan doen met de ander. Tegen de tijd dat je je hierin wat meer op je gemak voelt zul je wat verder willen gaan. De overgang van zoenen en handen vasthouden naar seksueel contact begint. Over dit laatste spreken we de volgende keer. Vandaag ging het over intimiteit. We hebben besproken wat bij intimiteit hoort. We hebben een lijst gemaakt waarop staat wie je waar aan mag raken. We hebben ook gekeken naar waar je zelf aangeraakt wilt worden en wie jou aan mag raken. Met de persoon waar je verkering mee hebt zal je meer lichamelijk contact hebben, dan met je schoolvrienden. Ook hebben we tips gegeven over oogcontact en wat de afstand moet zijn die je van een ander houdt. De bijeenkomst is afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Maak uw zoon bewust van zijn grenzen door hier over te praten en maak duidelijk dat de ander ook grenzen heeft. Intimiteit

73 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Romantiek Als je met iemand een relatie krijgt, wil je graag veel bij elkaar zijn en lichamelijk contact met elkaar hebben. Maar dan ben je er nog niet. Vaak worden er ook nog andere dingen van je verwacht... jawel: romantiek. Hiervoor zijn geen regels of afspraken, dit is eigenlijk iets wat je vanuit je eigen gevoel doet. Je vindt de ander zo leuk dat je dat op een speciale manier aan hem/haar wilt laten weten. Vooral meisjes vinden het erg leuk om door een jongen met kleine attenties verwend te worden of om complimentjes over hun uiterlijk te krijgen. Maar er zijn ook veel jongens die dit leuk vinden. Voor mensen met autisme kan het moeilijk zijn om zich in de ander te verplaatsen en daardoor niet doorhebben dat de ander dit leuk vindt. Of ze willen dit wel, maar vinden het misschien moeilijk om te bedenken waarmee hij/zij de ander kan verrassen. Vandaag hebben we het over romantiek. We hebben tips gegeven over wat voor romantische dingen je allemaal kunt doen. Dit gaat dan wel om een klein gebaar, zoals een complimentje, een SMS je. De bijeenkomst wordt afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrijpt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Agenda We bespreken de romantische tips waarmee je een ander kan verrassen en bekijken hoe vaak je dat ongeveer zou kunnen doen. We bedenken allerlei complimentjes en kleine attenties. De bijeenkomst sluiten we af met: Hoe vind je het deze keer, zijn er nog vragen? Romantiek

74 Je hebt verkering en dan... romantiek Enkele tips Als mensen verliefd op elkaar worden willen ze veel bij elkaar zijn, over persoonlijke dingen praten maar ook elkaar aanraken, de hand vasthouden of zoenen. Maar er komt nog meer bij. Degene waar je verkering mee hebt verwacht ook zo nu en dan een romantisch gebaar. Dit kan van alles zijn: Een compliment Laat de ander regelmatig weten wat je van hem of haar vindt. Bijvoorbeeld als de ander en nieuw kapsel heeft of er leuk uitziet of iets gedaan heeft wat heel goed is. Dit kun je vaak doen. Overdrijf niet (dus niet 4 keer per dag, maar hoogstens één keer per dag). SMS Stuur af en toe een SMS je met een lieve opmerking, bijvoorbeeld Ik denk aan je, Ik vind je lief, Ik hou van je of iets dergelijks. Stuur dit niet op vaste tijden of elke dag maar ongeveer twee keer in de week. Een kaart of Daar kun je hetzelfde schrijven als in het SMS je, gewoon een lieve, aardige opmerking. Dit doe je minder vaak dan het SMS je. Mailen doe je één à twee keer per week, een kaartje stuur je hoogstens één keer per maand. Een verrassing Denk niet aan een vreselijk groot cadeau als een spelcomputer maar een bloemetje, iets wat de ander lekker vindt of zomaar meenemen naar de bioscoop. Ook dit doe je ongeveer één keer per maand. Bij de volgende opdracht gaan we verder op verrassingen en complimenten in. Een leuk gebaar Laat zien dat je blij bent om de ander te zien door even apart te gaan staan als je elkaar ontmoet of extra lang te omhelzen. Doe dit ook als de ander weggaat. Als de ander bij je op de kamer komt maak deze dan extra gezellig. Ruim op, steek een kaars aan en zet leuke muziek op waar de ander ook graag naar luistert. Je kunt ook een briefje bij de ander in de zak stoppen met een aardige opmerking om hem of haar succes te wensen met wat hij of zij die dag gaat doen. Romantiek

75 Romantiek We hebben het gehad over het geven van kleine cadeautjes. Daarbij gaat het niet over grote zaken als een spelcomputer of een game maar kleine dingen als: 1. Eén rode roos Daarnaast zijn ook complimenten genoemd om de ander te laten merken dat je hem of haar leuk vindt. Bijvoorbeeld: 1. Wat zit je haar leuk Romantiek

76 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Romantiek

77 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Romantiek Als je met iemand een relatie krijgt, wil je graag veel bij elkaar zijn en lichamelijk contact met elkaar hebben. Maar dan ben je er nog niet. Vaak worden er ook nog andere dingen van je verwacht... jawel: romantiek. Hiervoor zijn geen regels of afspraken, dit is eigenlijk iets wat je vanuit je eigen gevoel doet. Je vindt de ander zo leuk dat je dat op een speciale manier aan hem/haar wilt laten weten. Vooral meisjes vinden het erg leuk om door een jongen met kleine attenties verwend te worden of om complimentjes over hun uiterlijk te krijgen. Maar er zijn ook veel jongens die dit leuk vinden. Voor mensen met autisme kan het moeilijk zijn om zich in de ander te verplaatsen en daardoor niet doorhebben dat de ander dit leuk vindt. Of ze willen dit wel, maar vinden het misschien moeilijk om te bedenken waarmee hij/zij de ander kan verrassen. Vandaag ging het over romantiek. We hebben tips gegeven over welke romantische dingen je allemaal kunt doen. Dit gaat dan wel om een klein gebaar, zoals een complimentje, een SMS je. De bijeenkomst is afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Help uw zoon er af en toe aan herinneren dat hij iets leuks voor zijn vriend/vriendin doet of koopt. Help hem om cadeautjes te bedenken. Romantiek

78 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Verliefdheid en seks Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt. Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Dan wil je heel vaak bij hem of bij haar zijn. Na een tijdje wil je misschien meer, hem of haar zoenen of aanraken, met hem of haar knuffelen, vrijen of zelfs neuken. Als je dit wilt met je vriendin of vriend, kan dat alleen als je dat allebei wilt. Het is belangrijk dat je allebei van seks kan genieten. Een voorwaarde hiervoor is dat je rekening houdt met elkaar tijdens het vrijen, dus dat je geen dingen doet die de ander niet wil. Vrijen met elkaar betekent niet alleen maar seks hebben met elkaar. Je kan op het gebied van lichamelijk contact allerlei dingen doen die jij of je vriend(in) prettig vinden, zonder meteen seks met elkaar te hebben. We gaan praten over wat voor lichamelijk contact je zelf prettig zou kunnen vinden en hoe je er achter kunt komen wat de ander lekker vindt tijdens het vrijen. We bespreken dat in Nederland (en andere landen) regels zijn vastgesteld in de wet rondom seks. Bijvoorbeeld als je geen toestemming hebt van de ander en je de ander wel aanraakt op intieme plekken (de borsten, de vagina, de piemel), dat dit aanranding is. Als je de ander dwingt tot neuken dan noemen we dat verkrachting. In Nederland is wettelijk bepaald dat seks tussen een volwassene en een minderjarige niet mag. Incest (seks met een familielid) mag ook niet. De bijeenkomst sluiten we af met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrijpt hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Agenda Wat gebeurt er als je iemand ziet die je leuk vindt? Kun je zomaar seks met die ander hebben? Wat is het verschil tussen liefde en seks? Waar moet je rekening mee houden als je wilt vrijen? De bijeenkomst sluiten we af met: Hoe vind je het deze keer, heb je nog vragen? Verliefdheid en seks

79 Seks met een ander Als mensen elkaar heel erg leuk vinden en ze hebben verkering dan willen ze elkaar meestal aanraken. Welke aanraking wil ik ja/nee Welke aanraking wil de ander (volgens mij) waar ik verkering mee heb Hand in hand lopen Hand in hand lopen Knuffelen Knuffelen Aanraken Aanraken Strelen over de kleren heen Strelen over de kleren heen Zoenen op de wang Zoenen op de wang Zoenen op de mond Zoenen op de mond Tongzoenen Tongzoenen Tegen elkaar aanzitten Tegen elkaar aanzitten Elkaar uitkleden Elkaar uitkleden Samen slapen in één bed Samen slapen in één bed Bloot aanraken/strelen Bloot aanraken/strelen Samen op bed liggen Samen op bed liggen Borsten aanraken Borsten aanraken Samen vrijen Samen vrijen Geslachtsdelen aanraken Geslachtsdelen aanraken Billen aanraken Billen aanraken Tepels aanraken Tepels aanraken Neuken Neuken Ja/nee Overleg met elkaar wat je wel of niet wil. Belangrijk is dat je altijd twee ja s nodig hebt. Als een van beiden iets niet wil, dan doe je het niet! Als ik iets niet wil dan zeg ik/doe ik:. Als ik iets wel wil dan zeg ik:. Verliefdheid en seks

80 Seks met een ander, waar kan het wel? Kruis aan waar iets wel kan. In je eigen kamer Hand in hand lopen In de rest van het huis Op school Op straat Knuffelen Aanraken Strelen over de kleren heen Zoenen op de wang Zoenen op de mond Tongzoenen Tegen elkaar aan zitten Elkaar uitkleden Samen slapen in één bed Elkaar aanraken zonder kleren Samen op bed liggen Borsten aanraken Samen vrijen Geslachtsdelen aanraken Billen aanraken Neuken Verliefdheid en seks

81 Het verschil tussen seks en liefde Sommige mensen hebben het idee dat seks (hem of haar zoenen of aanraken, met hem of haar knuffelen, vrijen of zelfs neuken) en liefde hetzelfde is. Dat is niet zo. Seks is wel iets wat je doet met iemand waarop je verliefd bent, maar dat hoeft niet. Dat heeft te maken met de geslachtshormonen waar we het al eerder over gehad hebben. Ons lichaam wil seks hebben om kinderen te maken en te krijgen. Daar zijn onze geslachtsorganen voor. Dus maakt ons lichaam hormonen aan waardoor we behoefte hebben aan seks. Als je met iemand aan het vrijen bent wordt dit verlangen nog veel groter. De wil om seks te hebben noemen we ook wel: de seksuele drift. Deze drift kan maken dat mensen dingen doen die ze normaal gesproken niet zouden doen. Soms kan het zijn dat mensen daardoor seks willen hebben met iemand die ze nauwelijks kennen en waar ze (nog) niet verliefd op zijn. Seks wordt soms verward met de gevoelens van verliefdheid die ontstaat als je iemand heel leuk vindt. Een goede relatie is meer dan alleen seks. Belangrijk bij een goede relatie is: samen leuke dingen doen; samen plezier hebben; je betrokken voelen bij elkaar s leven, vrienden en familie; samen plannen maken en ideeën uitwisselen; elkaar kunnen vertrouwen; elkaar helpen en ondersteunen. Als het in een relatie alleen om seks gaat is de kans groot dat een van beiden dit niet voldoende vindt en de relatie wil beëindigen. Verliefdheid en seks

82 Wettelijke regels In de wet zijn afspraken gemaakt rondom het seks hebben met een ander. Dit heeft de overheid gedaan om te voorkomen dat mensen op seksueel gebied dingen met iemand doen, die voor de ander vervelend en ook traumatisch kunnen zijn. In elk land zijn er verschillende wettelijke regels. In Nederland is veel toegestaan, veel meer dan in veel andere landen. Hieronder staan de regels die in Nederland in de wet zijn vastgelegd. Seks hebben met iemand die jonger is dan 16 jaar is strafbaar voor mensen die meer dan 5 jaar ouder zijn. Het is niet strafbaar voor twee jongeren die allebei jonger zijn dan 16 jaar en geheel vrijwillig seks met elkaar hebben. Gedwongen worden tot seks of iemand dwingen tot seks is strafbaar, dit noemen we verkrachting. Maar ook iemand aanraken op een intieme manier (bijvoorbeeld: zoenen, geslachtsorganen aanraken of de ander dwingen jouw geslachtsorganen aan te raken) als diegene dat niet wil, mag niet. Dit noemen we aanranding. Trouwen mag vanaf je 18 e jaar. Tegenwoordig mag een jongen ook met een jongen trouwen en een meisje met een meisje. Als een volwassene de zorg heeft voor kinderen mogen ze daar geen seks mee hebben. Doet die volwassene dat wel, dan is hij/zij strafbaar. Dit noemen ze ook wel incest of seksueel misbruik. Seks met minderjarigen voor geld is verboden. Dit noemen we: kinderporno. Net als het hebben (of verkopen) van foto s of video s daarvan. In sommige landen hebben ze andere wettelijke regels. In sommige landen is zoenen in het openbaar of elkaar op straat intiem aanraken verboden. Er zijn ook landen waar het zelfs verboden is als je gearmd of hand in hand met iemand loopt. Vooral in Azië en Afrika is homoseksualiteit verboden en kunnen mensen daarvoor streng gestraft worden. Verliefdheid en seks

83 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Verliefdheid en seks

84 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Verliefdheid en seks Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt. Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Dan wil je heel vaak bij hem of bij haar zijn. Na een tijdje wil je misschien meer, hem of haar zoenen of aanraken, met hem of haar knuffelen, vrijen of zelfs neuken. Als je dit wilt met je vriendin of vriend, kan dat alleen als je dat allebei wilt. Het is belangrijk dat je allebei van seks kan genieten. Een voorwaarde hiervoor is dat je rekening houdt met elkaar tijdens het vrijen, dus dat je geen dingen doet die de ander niet wil. Vrijen met elkaar betekent niet alleen maar seks hebben met elkaar. Je kunt op het gebied van lichamelijk contact allerlei dingen doen die jij of je vriend(in) prettig vinden, zonder meteen seks met elkaar te hebben. We hebben gepraat over wat voor lichamelijk contact je zelf prettig zou kunnen vinden en hoe je er achter kunt komen wat de ander lekker vindt tijdens het vrijen. We hebben besproken dat in Nederland (en andere landen) regels zijn vastgesteld in de wet rondom seks. Bijvoorbeeld als je geen toestemming hebt van de ander en je de ander wel aanraakt op intieme plekken (de borsten, de vagina, de piemel) dat dit aanranding is. Als je de ander dwingt tot neuken dan noemen we dat verkrachting. In Nederland is wettelijk bepaald dat seks tussen een volwassene en een minderjarige niet mag. Incest (seks met een familielid) mag ook niet. De bijeenkomst is afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Laat vader aan uw zoon een keer voordoen hoe hij een condoom moet gebruiken. Geef uw zoon informatie over voorbehoedsmiddelen en geslachtsziektes. Dit kunnen folders of internetsites zijn. Verliefdheid en seks

85 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Homoseksualiteit en biseksualiteit Vandaag gaan we het hebben over homoseksualiteit en biseksualiteit. Homoseksualiteit heeft te maken met mensen die zich seksueel aangetrokken voelen tot iemand van het eigen geslacht. Biseksualiteit heeft te maken met mensen die zich tot zowel mensen van het eigen geslacht als tot mensen van het andere geslacht aangetrokken voelen. Homo of bi ben je niet omdat je daarvoor gekozen hebt. Het is een aanleg. Je wordt zo geboren. Ongeveer 5 tot 10% van de mannen en 2 tot 3,5% van de vrouwen hebben de laatste 5 jaar een seksueel contact gehad met iemand van dezelfde sekse. Dat is dus best veel. Niet iedereen die wel eens een seksueel contact met iemand van zijn eigen geslacht heeft, is ook homoseksueel. Daarnaast zijn er mensen die er niet voor uit durven te komen dat hij/zij homoseksueel zijn. Daarom is er geen precies percentage te geven van de hoeveelheid mensen die homoseksueel zijn. We gaan het hebben over homo- en biseksualiteit. Is er veel verschil tussen een man en een vrouw die vrijen of twee vrouwen of twee mannen die met elkaar vrijen? Wat vind je van mensen van hetzelfde geslacht die samen hand in hand over straat lopen, samenwonen of trouwen? We gaan aan de hand van een werkblad met stellingen (meningen) over homo- en biseksualiteit een gesprek voeren. Hierbij kun je zeggen of je het hier wel of niet mee eens bent. De bijeenkomst wordt afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrijpt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Agenda We bespreken wat homo- of biseksualiteit is en wat je er van vindt. Is er verschil tussen homo s en hetero s? We gaan een aantal stellingen over homoseksualiteit bespreken. De bijeenkomst wordt afgesloten met: Hoe vind je het deze keer, zijn er nog vragen? Homoseksualiteit en biseksualiteit

86 Als ik twee mensen zie Soms loop je op straat en zie je twee mensen die verliefd op elkaar zijn. Hoe zou je op de volgende situaties reageren? Je zou een van de volgende reacties kunnen geven of zelf iets bedenken: Ik zou denken: wat leuk, ze zijn verliefd. Het kan me niets schelen. Ik weet het niet. Ik zou de andere kant op kijken. Ik zou me omdraaien en weglopen. Ik zou kwaad worden. Je ziet een jongen en een meisje hand in hand lopen: Je ziet twee meisjes hand in hand lopen: Je ziet twee jongens hand in hand lopen: Je ziet een bruiloft van een man en een vrouw: Je ziet een bruiloft van twee vrouwen: Je ziet een bruiloft van twee mannen: Je ziet een jongen en een meisje elkaar kussen: Je ziet twee jongens elkaar kussen: Je ziet twee meisjes elkaar kussen: Homoseksualiteit en biseksualiteit

87 Homoseksualiteit en biseksualiteit Wat betekent: Homoseksualiteit: Lesbisch: Biseksualiteit: Als jouw beste vriend je zou vertellen dat hij homoseksueel is, wat zou je dan doen?. Als jouw beste vriendin je zou vertellen dat ze lesbisch is, wat zou je dan doen?. Als jouw beste vriend voorstelt om seks met je te hebben, wat zou je dan doen? Als je twee mannen verliefd met elkaar ziet doen, dus ze kussen en strelen elkaar, wat zou je dan doen? Als je twee vrouwen verliefd met elkaar ziet doen, dus ze kussen en strelen elkaar, wat zou je dan doen? Homoseksualiteit en biseksualiteit

88 Stellingen over holebi - homo s zijn ziek; - homoseksualiteit is besmettelijk; - iedereen wordt biseksueel geboren; - homo of lesbisch word je pas na je 18 de verjaardag; - homo- en biseksuelen kunnen genezen en hetero worden, maar willen dit niet; - je bent homo of lesbisch als je een keer met iemand van hetzelfde geslacht vrijt; - een homo kan verliefd worden op een vrouw; - iemand die biseksueel is, zal altijd seks met mannen en vrouwen willen; - je kunt aan mensen zien of ze homo of lesbisch zijn; - homo s mogen niet trouwen; - homo s, lesbiennes en biseksuelen kunnen niet goed voor kinderen zorgen; - er bestaan alleen blanke homo s; - één op de tien Nederlanders is homo- of biseksueel; - er bestaan cafés waar homoseksuele mannen en vrouwen komen om elkaar te ontmoeten; - seks tussen twee mannen of twee vrouwen is vies; - als een man een andere man aanraakt, is hij homoseksueel; - als je bij het logeren samen in een bed met een vriend/vriendin slaapt, wordt je homo of lesbisch; - lesbiennes zien er altijd mannelijk uit. Homoseksualiteit en biseksualiteit

89 Invulblad Datum: Waar hebben we het over gehad? Wat is belangrijk voor mij? Heb ik nog vragen over deze bijeenkomst? Homoseksualiteit en biseksualiteit

90 Informatieblad voor ouders Onderwerp: Homoseksualiteit en biseksualiteit Vandaag hebben we het gehad over homoseksualiteit en biseksualiteit. Homoseksualiteit heeft te maken met mensen die zich seksueel aangetrokken voelen tot iemand van het eigen geslacht. Biseksualiteit heeft te maken met mensen die zich tot zowel mensen van het eigen geslacht als tot mensen van het andere geslacht aangetrokken voelen. Homo of bi ben je niet omdat je daarvoor gekozen hebt. Het is een aanleg. Je wordt zo geboren. Ongeveer 5 tot 10% van de mannen en 2 tot 3,5% van de vrouwen hebben de laatste 5 jaar een seksueel contact gehad met iemand van dezelfde sekse. Dat is dus best veel. Niet iedereen die wel eens een seksueel contact met iemand van zijn eigen geslacht heeft, is ook homoseksueel. Daarnaast zijn er mensen die er niet voor uit durven te komen dat hij/zij homoseksueel zijn. Daarom is er geen precies percentage te geven van de hoeveelheid mensen die homoseksueel zijn. We hebben over homo- en biseksualiteit gesproken. Is er veel verschil tussen een man en een vrouw die vrijen of twee vrouwen of twee mannen die met elkaar vrijen? Wat vind je van mensen van hetzelfde geslacht die samen hand in hand over straat lopen, samenwonen of trouwen? We hebben aan de hand van een werkblad met stellingen (meningen) over homo- en biseksualiteit een gesprek gevoerd. Hierbij kon je zeggen of je het hier wel of niet mee eens was. De bijeenkomst is afgesloten met een vragenronde: Is er iets wat je niet begrepen hebt of heb je nog iets te zeggen of te vragen? Tips voor ouders: Gebruik duidelijke taal en check regelmatig of het goed begrepen is door uw zoon. Praat op een neutrale manier over mensen uit de eigen omgeving die homoseksueel zijn. Kun je het aan ze merken, zo ja, hoe? Hoe gaan ze er mee om? Homoseksualiteit en biseksualiteit

91 Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Afsluiting Vandaag is het de laatste keer dat we bij elkaar zijn. We gaan bespreken wat we allemaal gedaan hebben tijdens de training en welke onderwerpen er aan bod zijn geweest. We gaan samen de volgende vragen doornemen: Vond je het moeilijk om over seksualiteit te praten of viel het wel mee? Als je het moeilijk vond om er over te praten, is het dan nu makkelijker geworden? Ben je meer te weten gekomen over seksualiteit? Zijn er onderwerpen niet aan bod gekomen terwijl je daar juist wel wat meer over wilde weten? Heb je nog vragen? Tot slot gaan we een spel spelen, hierin moeten vragen beantwoord worden over seksualiteit en relaties. Je hebt nu een map waar allemaal informatie staat over jezelf, seksualiteit en relaties. Elke keer als je vragen hebt over een van deze zaken kun je de map pakken en het opzoeken. Als het er niet in staat, kun je natuurlijk gaan vragen bij je ouders, een goede vriend of een vertrouwenspersoon (dat kan een mentor zijn op school maar ook een oom, tante of ander familielid waar je het goed mee kunt vinden). Afsluiting

92 Spel Voor de trainer: dit blad komt niet in de map van de jongere. Deze vragen kun je op verschillende manieren in spelvorm gebruiken. Je kunt er kaartjes van maken in verschillende kleuren of middels een spelbord, zoals ganzenbord. Vragen 1. Met wie kun je een grap maken over seksualiteit? 2. Met wie kun je geen grap maken over seksualiteit? 3. Wat is een ander woord voor seksueel opgewonden zijn? 4. Met wie kun je vragen over seksualiteit bespreken? 5. Wat verandert er bij een jongen wel aan zijn lichaam in de puberteit en bij een meisje niet? 6. Wanneer begint de puberteit bij een jongen? 7. Wanneer begint de puberteit bij een meisje? 8. Hoe lang duurt de puberteit ongeveer? 9. Bij wie begint de puberteit vaak eerder, bij een jongen of bij een meisje? 10. Wat is een groeispurt? 11. Waaraan kun je zien dat je in de puberteit komt? 12. Wat verandert er aan vriendschappen in de puberteit? 13. Hoe komt het dat veel jongeren in de puberteit vaak ruzie met hun ouders hebben? 14. Waarover kunnen jongeren in de puberteit ruzie hebben met hun ouders? 15. Waar kan jouw vader je nog bij helpen? 16. Waar kan jouw moeder je nog bij helpen? 17. Wat betekent: stemmingswisselingen? 18. Waardoor kun je in de pubertijd sneller geïrriteerd raken? 19. Waarom wil je wel of niet bij een groep horen? 20. Wat vind jij belangrijk als je met iemand bevriend bent? 21. Wanneer is een meisje vruchtbaar? 22. Wanneer is een jongen vruchtbaar? 23. Hoe heten mannelijke geslachtshormonen? 24. Hoe heten vrouwelijke geslachtshormonen? 25. Wat is een natte droom? 26. Waar kun je allemaal seksueel opgewonden van raken? 27. Wat kan een nadeel zijn als je naar porno-sites op internet kijkt? 28. Waarom is het belangrijk dat je in de puberteit deodorant gebruikt? 29. Iedereen krijgt jeugdpuistjes, klopt dat? 30. Waardoor kun je jeugdpuistjes krijgen? 31. Wat kan het gevolg zijn als je vaak naar zweet ruikt? 32. Wanneer moet een jongen zich gaan scheren? 33. Waarom is het in de puberteit belangrijker om jezelf goed te verzorgen? Afsluiting

93 34. Is het waar dat meisjes niet masturberen? 35. Masturbeert iedereen? 36. Waar moet je op letten als je wilt masturberen? 37. Jongens masturberen vaker dan meisjes, klopt dat? 38. Op één van de volgende plekken kun je beter niet masturberen: je slaapkamer, de woonkamer, de badkamer 39. Gebeurt alles wat je in seksfilms kunt zien ook in het echt? 40. Wat kan er gebeuren als je voor een webcam seksuele handelingen verricht? 41. Waaraan kun je merken dat je verliefd bent? 42. Wat voel je in je lichaam als je verliefd bent? 43. Wat kun je doen, als je verliefd op iemand bent, om hem/haar beter te leren kennen? 44. Waaraan kun je zien of merken dat de ander niet verliefd is op jou? 45. Hoe kun je aan de ander op een goede manier laten weten dat je niet verliefd op hem/haar bent? 46. Noem een risico van het gebruiken van een webcam? Weet je er nog meer? 47. Wat is liefdesverdriet? Is dat bij iedereen hetzelfde? 48. Wat is stalken? 49. Als je iemand leuk vindt hoe vaak kun je hem/haar dan vragen om iets met je te gaan doen, nadat hij/zij gezegd heeft dat hij/zij dat niet wil? 50. Wat is erg belangrijk als je een relatie met iemand hebt? 51. Kan iedereen jou op je hele lichaam aanraken? 52. Waaraan kun je merken of een jongen alleen maar contact met je wil, omdat hij seks met je wil hebben? 53. Als een leuke jongen/meisje je aankijkt, geeft dat vaak een prettig gevoel in je lichaam. Is dit hetzelfde gevoel als verliefdheid of niet? 54. Aan welke lichaamsdelen mogen niet alle mensen aankomen? Wie wel en wie niet? 55. Wat kan het gevolg voor jezelf zijn als je je grenzen niet aangeeft? 56. Wat is het gevolg voor de ander als jij zijn/haar grenzen niet respecteert? 57. Wat betekent het als je vriend/vriendin de relatie beëindigd omdat jij nog geen seks wilt? 58. Wat is het verschil tussen aanranding en verkrachting? 59. Op welke manieren kun je iemand stalken? 60. Wat kun je het beste doen als je denkt dat een jongen een Loverboy is? 61. Noem een aantal kenmerken van een Loverboy? 62. Welke dingen kan een loverboy een meisje laten doen? 63. Hoe kun je proberen te voorkomen om in contact te komen met een Loverboy? 64. Loverboys zijn altijd Marokkaanse jongens, klopt dat? 65. Wat is romantiek? 66. Noem een aantal romantische dingen die je kunt doen als je een relatie hebt? 67. Noem 3 verschillende soorten relaties? 68. Wat kan er gebeuren als je seks hebt met iemand die dat niet wil? 69. Wanneer is het strafbaar om seks met iemand te hebben? 70. Wat is het verschil tussen liefde en seks? Afsluiting

94 71. In veel films of series zie je wel eens mensen seks met elkaar hebben? Noem eens 3 dingen die je wel eens gezien hebt, waarvan je denkt dat dit in het echt niet gebeurt? 72. Wat betekent incest? 73. Wat kan je doen om te voorkomen dat je zwanger wordt? 74. Wat is de beste manier om te voorkomen dat een meisje zwanger wordt? 75. Wat is een SOA? 76. Noem 2 verschillende soorten SOA s? 77. Zijn SOA s besmettelijk? 78. Wat moet je doen om te voorkomen dat je een SAO krijgt? 79. Noem 3 verschillende soorten voorbehoedsmiddelen? 80. Kunnen SOA s blijvende schade aan je lichaam veroorzaken? 81. Kun je de eerste keer dat je seks hebt zwanger raken als je geen voorbehoedsmiddel gebruikt? 82. Wie is er verantwoordelijk voor de voorbehoedsmiddelen? 83. Wanneer vinden mensen een meisje ordinair? 84. Kunnen jongens seksueel opgewonden raken als ze een deel van de borsten zien van een meisje? 85. Kan een jongen aan de kleding van een meisje zien of zij seks met hem wil hebben? 86. Hoe worden meisjes genoemd die met veel jongens flirten of zoenen? 87. Als een jongen met je wil zoenen moet je dat dan altijd doen? 88. Wat kun je doen als een jongen je wil zoenen en jij wilt dat niet? Afsluiting