AARDBEVINGEN IN NEDERLAND
|
|
|
- Lien van de Berg
- 9 jaren geleden
- Aantal bezoeken:
Transcriptie
1 AARDBEVINGEN IN NEDERLAND ONGEMAKKELIJK EN ONVERWACHT KNAG Onderwijsdag 11 nov 2016 Dr Bernd Andeweg Aardwetenschappen VU Amsterdam In nummer mei 2016 in
2 1. Presentatie staat (bijna) op 2. Met school naar de VU, of de VU op school? NLT-module Bewegende Aarde of Klimaatverandering Plaattektoniek, vulkanisme Big History (drempel 4) Gesteente-practicum Inhoudelijk verhaal bij schoolreis naar IJsland, Eifel, whatever Meer info bij de stand of via 2
3 AARDBEVINGEN IN NL 1. natuurlijke (rood) door tektoniek versus 2. geïnduceerd (geel) door menselijk handelen 3 Aardwetenschappen VU Amsterdam
4 1. AARDBEVINGEN DOOR TEKTONIEK Combinatie van opening Atlantische Oceaan en botsing Afrika-Eurazie: Spanningstoestand ondergrond: voldoende rek voor rift (horsten en slenken) 4
5 HORSTEN EN SLENKEN In experiment met zand (bros, deformatie gelokaliseerd) en daaronder een laag silly putty (visceus, deformatie verspreid) Serie breuken, met tegenovergestelde richtingen 5
6 HORSTEN EN SLENKEN Bron: DINOloket 6
7 HORSTEN EN SLENKEN Bron: DINOloket 7
8 HORSTEN EN SLENKEN 8 Titel in voettekst, aanpassen via Voettekst aanpassen, tab VU
9 TOPOGRAFIE Meinweg (niet 1 breuk, zone met meerdere!) Bron: AHN 9 Aardwetenschappen VU Amsterdam
10 NATUURLIJKE: HORSTEN EN SLENKEN 10 Aardwetenschappen VU Amsterdam
11 ROERMOND 1992 Aardbeving: miljoen gulden schade. Hoe vaak?! En hoe zwaar maximaal?
12 PEELRANDBREUK BAKEL Breuken in sleuven, mogelijke beving max 12 Aardwetenschappen VU Amsterdam
13 PEELRANDBREUK BAKEL 13 Aardwetenschappen VU Amsterdam
14 OVERGANG NAAR HEUVELLAND A2 14 Aardwetenschappen VU Amsterdam
15 FELDBISSBREUK 15 Aardwetenschappen VU Amsterdam
16 GELEENBREUK tot jaar geleden: minimaal net over de grens (Bree).
17 2. GEINDUCEERD Door -injectie boorvloeistof (afvalwater) -water voor fracking -CO2 opslag -winning gas -water voor geothermie Eerste 4 vooral met winning energiebronnen te maken Dus even kort: olie of gas? 17
18 GASWINNING EN SCHADE?! 18
19 AARDOLIE OF -GAS? Nodig: A. Moedergesteente B. Genoeg druk en temp C. Reservoir gesteente D. Trap : opvang E. Afdekking Nederland vooral gas.. 19
20 A) MOEDERGESTEENTE Koolstofrijke afzetting waaruit koolwaterstoffen kunnen ontstaan Type I Algen en plankton (marien, olie!) Type II Bacterien (marien, vaak met zwavel) Type III Planten (op het land, steenkool en gas) 20
21 A) MOEDERGESTEENTE Grote delen van Nederland in het Carboon
22 B) DRUK EN TEMPERATUUR Plaattektoniek: dalend! 1. Actieve rift 2. Post-rift daling door gewicht sediment 22
23 C) RESERVOIR Reservoirgesteente, geen gasbel! Fossiel rif Zandsteen, fossiel? 23
24 C) RESERVOIR GESTEENTE Porositeit (hoeveelheid gas of olie) Permeabiliteit (snelheid migratie) 24
25 Varistisch C) RESERVOIRGESTEENTE gebergte (Ardennen!!)
26 C) RESERVOIRGESTEENTE Varistisch gebergte (Ardennen!!) Grote delen van Nederland in het Vroeg Perm
27 D) OPVANG IN STRUCTUUR Plooiing of breuken 27
28 E) AFSLUITING (SEAL) Voor olie/gas ondoordringbare laag: klei/zout. Liefst elastisch of plastisch: geen breuken, geen verlies 28 Aardwetenschappen VU Amsterdam
29 OPEENVOLGING 3. Perm, Zechstein: zoutwoestijn: afdekkende laag 2. Perm, Rotliegendes: Rode duinzanden in woestijn: reservoirgesteente 1. Carboon: steenkool, tropische delta: brongesteente aardgas 29
30 OPEENVOLGING Bron: DINOloket 30 Titel in voettekst, aanpassen via Voettekst aanpassen, tab VU
31 SITUATIE SLOCHTEREN Hoe is dat daar gekomen? 31 Aardwetenschappen VU Amsterdam
32 ANALOGIE Olie/gas ontstaat, migreert via allerlei paden naar een reservoir waar het niet verder uit kan. Tot er in geboord wordt.. 32 Aardwetenschappen VU Amsterdam
33 ANALOGIE Productieboring Reservoir Secundaire migratie Migratie Olie en gas ontwikkeling Moedergesteente 33
34 GAS ER UIT? GELD ER IN! 34 Titel in voettekst, aanpassen via Voettekst aanpassen, tab VU
35 GASWINNING EN SCHADE?! 35
36 GAS ER UIT? DALING! Prognose voor 2050, gebaseerd op gesteenteproeven en compactie-modellen. Kennis van ondergrond dus van groot belang.
37 DALING! Bron: AHN 37
38 WATER! Grondwater verzamelt zich in kuil! ~IJssel debiet afvoeren! Daling aan oppervlak: geleidelijk: soepbord, geen breuken die tot oppervlak doorlopen!! 38
39 GASWINNING EN SCHADE?! 39
40 DALING NIET ALLEEN GROOTSCHALIG PATROON Reactivatie van de breuken! 40
41 COMPACTIE OVER BREUKEN Uniforme daling Daling aan weerszijden breuk.. Analogie: spons 41
42 AARDBEVINGEN NAAR ZWAARTE 42
43 AARDBEVINGEN EN PRODUCTIE? Flinke toename in aantal en zwaarte aardbevingen en daarmee kans op echt zware aardbeving 43
44 GASWINNING EN SCHADE?! 44
45 PGV EN PGA Peak Ground Velocity (m/sec): Peak Ground Acceleration (m/sec 2 ) (verandering van snelheid): 45
46 PGA Nieuwe modellen: naar beneden bijgesteld (KNMI). Veel minder groot gebied.. Peak Ground Acceleration: Aardbevingen veroorzaken trillingen (golven), wat is mogelijk grootste versnelling van de bodem? = energie beving + hoe reageert ondergrond (diep en ondiep!) 46
47 DIEPE ONDERGROND Hoe verspreiden golven zich? Rol zoutpakket? Zout = schokdemper en verstrooier Zou in beweging kunnen komen 47
48 STERK WISSELENDE ONDIEPE ONDERGROND Bron: AHN 48
49 ONDIEPE ONDERGROND: VERSTERKT OF NIET? Dus: verder van beving toch meer schade?! 49
50 GASWINNING EN SCHADE?! 50
51 Loppersum Delfzijl 51 Naar aanleiding problemen: centrale deel minder winning, randen juist meer
52 SCHADE BUITEN PGA CONTOURLIJNEN (UITERAARD) 52
53 SCHADE? 53
54 54 Titel in voettekst, aanpassen via Voettekst aanpassen, tab VU
55 55 Titel in voettekst, aanpassen via Voettekst aanpassen, tab VU
56 SCHADE? ONDIEPE ONDERGROND? Bron: AHN 56
57 SCHADE maar door aardbeving? Of niet? Arbitragezaak Stevig zand, of juist niet 57 Titel in voettekst, aanpassen via Voettekst aanpassen, tab VU
58 SCHADE?! WOZ-waarde daling vs aardbevingen Is niet gelijk aan schade of aardbevingsgebied! reputatieschade 58
59 GASWINNING EN SCHADE?! 59
60 VEILIGHEID? Waterkeringen 60
61 VEILIGHEIDSNORM IN NL? Rivierengebied! (overstromingen, daar zijn we bekend mee in NL) Nu ook op Groningen toegepast: gaskraan moet dicht, anders meer risico dan in rivierengebied. 61 Titel in voettekst, aanpassen via Voettekst aanpassen, tab VU
62 VEILIGHEID EN SCHADE 62 Titel in voettekst, aanpassen via Voettekst aanpassen, tab VU
63 VEILIGHEID IN GEDRANG. 63
64 VEILIGHEID? GELD? 64
65 INTERDISCIPLINAIR Zoals zoveel Ak-onderwerpen! - Aardbevingen - Bodemgesteldheid - Schade - Menselijk gedrag - Economie vs veiligheid - Andere bronnen van energie - Leegloop regio en inversteren (nul-energie huizen) 65
66 MEER INFO bedrock_effects_of_amplification liquefac tion 66
Aardbevingen en gaswinning. Bernard Dost KNMI
Aardbevingen en gaswinning Bernard Dost KNMI Aardbevingen in Nederland (1300-2013) Natuurlijke aardbevingen Rood: 1980-2013 Roze: 1904-1980 Licht roze: 1986
NAM UGS Norg. Presentatie 9 september UGS NORG BRON VAN ONZE ENERGIE
Presentatie 9 september UGS NORG 1 Mei 2015 Agenda 1. Schade aan panden in Steenbergen e.o. 2. Opslagplan Norg - reservoirdruk 3. Vragen 2 Mei 2015 Schade aan panden in Steenbergen 1/2 NAM onderzoekt de
Titel De gasbel onder Nederland
De gasbel onder Nederland Het ontstaan van gas, zout en steenkool in de Nederlandse bodem Korte lesomschrijving In deze les maken leerlingen kennis met het ontstaan van de gasbel onder Slochteren in de
Van Schoonebeek tot schaliegas. Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015
Van Schoonebeek tot schaliegas Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015 Aardbevingen in Groningen Van Schoonebeek tot schaliegas Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13
Even voorstellen. Auke Barnhoorn
Even voorstellen Auke Barnhoorn Universitair Docent in Petrofysica Department of Geoscience and Engineering Faculteit van Civiele Techniek en Geowetenschappen TU Delft 8 jaar in buitenland gewoond Nu 5
Titel De gasbel onder Nederland
De gasbel onder Nederland Het ontstaan van gas en zout in de Nederlandse bodem Korte lesomschrijving In deze les maken leerlingen kennis met het ontstaan van de gasbel onder Slochteren in de provincie
Wat gebeurt er met het Flexibele Geofoon Netwerk? Stand van zake 1 maart 2017
Wat gebeurt er met het Flexibele Geofoon Netwerk? Stand van zake 1 maart 2017 Nederlandse Aardolie Maatschappij BV Datum Februari 2017 Editors Jan van Elk & Dirk Doornhof Introductie Door de Firma Rossingh
Verleden: sleutel voor de toekomst? Outline. Lyell (uniformitarisme) The present is the key to the past. Verleden/heden/toekomst.
Verleden: sleutel voor de toekomst? Outline Deze presentatie staat (bijna) op www.falw.vu.nl/knagdag en op www.geo.vu.nl/~andb/knagdag The past is the key to the present (and the future)? Aardbevingen
Inzichten uit een regio:
Er is een brede duurzaamheidsscope nodig voor afwegingen rond de bodem; de energietransitie staat daarin centraal. Inzichten uit een regio: Sneller afbouwen van fossiele energie De bodem is onmisbaar bij
geografi e Aardbevingsrisico in Groningen
geografi e Aardbevingsrisico in Groningen De wraak van de geografi e volgens Robert D. Kaplan Noord-Duits Emsland: perifeer maar succesvol Smart Specialisation in een grensoverschrijdend agrocluster Op
Ondergrondse Ruimte in Beeld
Ondergrondse Ruimte in Beeld Op weg naar een onderbouwde beslissing S.F. van Gessel TNO Advisory Group Economic Affairs Bouwstenen Bouwstenen TNO TNO Structuurvisie Structuurvisie Overheid Overheid Realisatie
Gasvondst Slochteren-1 (1959) De Wereldreis van Nederland 550 miljoen jaar geleden - nu. Bron: SPB Atlas, 2011 Bron: Berendsen 2004 6!
Bevingen in Hoe zit dat nu? Gasvondst Slochteren-1 (1959) NL Gas Productie Slochteren Rien Herber Infoversum, 22 november Source: EBN 2010 Rotliegend Zandsteen Reservoir De Wereldreis van Nederland 550
Trillingen in het Noorden: De oorzaak van bodemdaling en aardbevingen in Groningen
Leidse Winterlezing 11 November, 2018 Trillingen in het Noorden: De oorzaak van bodemdaling en aardbevingen in Groningen Prof. Chris Spiers Hoge Druk en Temperatuur Laboratorium (HPT Lab) Faculteit Geowetenschappen
Leeswijzer Actualisatie Winningsplan Bergen II
Leeswijzer Actualisatie Winningsplan Bergen II Oktober 2017 Inhoud 1. TAQA in de regio Alkmaar... 2 2. Winning aardgas sinds 1972: het winningsplan... 2 3. Trillingen... 3 4. Bodemdaling... 4 5. Overige
Wat zit er in de aarde en wat beweegt haar. Jacob T. Fokkema
Wat zit er in de aarde en wat beweegt haar Jacob T. Fokkema Bataafsch December 10, 2010 Genootschap 1 Golf patronen van Mallet in 1848 December 10, 2010 2 Het eerste concept van seismische reflectie (1922)
Geothermie. Wat is Geothermie? 1. Hoe het werkt en hoe veilig het is. 2. Mogelijkheden in de regio Helmond. Flank van de Roerslenk zit onder Helmond
Geothermie Wat is Geothermie? 1. Hoe het werkt en hoe veilig het is 2. Mogelijkheden in de regio Helmond Flank van de Roerslenk zit onder Helmond Er is veel interesse voor energie met een konstante prijs:
Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I
Actieve aarde Opgave 7 De Zuidwalvulkaan Gebruik de bronnen 9 tot en met 11 van het bronnenboekje. 1p 25 Welke atlaskaart geeft het breukensysteem waarmee de ligging van de Zuidwalvulkaan is verbonden
Noordoost Nederland 250 miljoen jaar geleden. Bevingen in Groningen. Hoe zit dat? Groningen Gasveld Top Reservoir. Groningen Gasveld Noord-Zuid Sectie
Bevingen in Hoe zit dat? Noordoost Nederland 250 miljoen jaar geleden Woestijn met duinen en zoutmeren Rien Herber Erfgoed in Beweging, 29 october 2015 Knight, Fryberger, Moscariello & Hern, 2003 Gasveld
Thermochronologie en inversie van de Roerdalslenk
Samenvatting De temperatuur van de ondergrond speelt belangrijke rol in veel geologische processen. Temperatuur bepaalt de weerstand van de aardkorst bij deformatie en speelt een belangrijke rol bij de
Nederland door de Geologische Tijd
Nederland door de Geologische Tijd Tropische moerassen, verzinderende woestijnen, Glinsterende zoutmeren, warme zeeen En dikke ijskappen S. Kroonenberg Jan de Jager Universiteit van Utrecht Plaat reconstructies
Winningsplannen Opeinde en Opeinde-Zuid/Middelburen
Winningsplannen Opeinde en Opeinde-Zuid/Middelburen Geografische ligging Winningsplannen Opeinde en Opeinde-Zuid/Middelburen Algemeen De winningsplannen zijn beide geactualiseerd om verschillende redenen:
GEA Leiden 22 maart Plaattektoniek: Rond Over In Door. Dr Bernd Andeweg. Aardwetenschappen, Vrije Universiteit
GEA Leiden 22 maart 2011 Plaattektoniek: Rondjes Rond Over In Door de Aarde Dr Bernd Andeweg Outline Actualiteit 1: Aardbeving Nederland? Actualiteit 2: Japan Actualiteit 3: meer aardbevingen? Rondje 1:
Roestig land. De Wijstgronden
Roestig land De Wijstgronden Verslag van de lezing en excursie van Professor R. T. van Balen en Nico Ettema voor de Werkgroep Geologie en Landschap. Bedafse Bergen, Uden. 10.00-1600 uur. Een mooie herfstdag.
BODEMDALING DOOR DIEPE EN ONDIEPE OORZAKEN
BODEMDALING DOOR DIEPE EN ONDIEPE OORZAKEN PETER VAN BERGEN NOORDELIJKE NETWERKDAG BODEM 18 MEI 2017 Tel.: 050 3164689 Postbus 610, 9700 AP Groningen www.commissiebodemdaling.nl Email: [email protected]
We boren (te?) diep op zoek naar aardwarmte
We boren (te?) diep op zoek naar aardwarmte De belangstelling voor de winning van aardwarmte groeit. Maar toezichthouder SodM ziet een jonge onervaren sector. Op sommige plekken is een verhoogd risico
Ons zonnestelsel bestaat uit de zon, een ster met 8 planeten die daarom heen draaien.
Samenvatting door E. 1376 woorden 3 april 2015 7,3 25 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand Ak samenvatting H2 2 Ons zonnestelsel bestaat uit de zon, een ster met 8 planeten die daarom
Samenvatting. Figuur 1: Onderzoeksgebied in paars
Samenvatting Geothermie duurzame energiebron De lat voor verduurzaming in de woningbouw, tuinbouw en industrie ligt hoog. Het blijkt uit onderzoek en praktijk dat geothermie een zeer kosteneffectieve manier
Datum 13 juli 2015 Betreft Beantwoording vragen en commissieverzoek over productiewaterinjectie
> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag
Hoe veilig zijn Groningse huizen en infrastructuur? Dr. ir. Mandy Korff Strategisch adviseur Deltares Associate Professor GeoEngineering TUDelft
Hoe veilig zijn Groningse huizen en infrastructuur? Dr. ir. Mandy Korff Strategisch adviseur Deltares Associate Professor GeoEngineering TUDelft Opbouw presentatie Introductie Aardbevingen - Groningen
Zaterdagmiddag 3 sept 2016 Studie van de afzettingen uit het Trias. Buntsandstein en Muschelkalk.
Zaterdagmiddag 3 sept 2016 Studie van de afzettingen uit het Trias. Buntsandstein en Muschelkalk. Golvende hoogvlakten met verre uitzichten, diep ingesneden rivierdalen en uitgestrekte bossen. De WGL trok
Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling. 20 november 2014
Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling 20 november 2014 Wat kunt u vanavond verwachten? De resultaten van het onderzoek naar bodemdaling gaswinning De achtergrond van de resultaten De
Vermilion Informatieavond aardgasproductie Langezwaag
Vermilion Informatieavond aardgasproductie Langezwaag Datum: 27 Januari 2015 Plaats: Café De Knyp, De Knipe Inleiding De informatieavond vond plaats in het café De Knyp te De Knipe. De avond werd geopend
Groningen bevingen. KIVI, 3 maart 2014
Groningen bevingen KIVI, 3 maart 2014 Aanleiding Huizinge beving 2012: zwaarste beving tot nu toe M= 3.6 Leidt tot onderzoek Staatstoezicht op de Mijnen (TNO, KNMI en NAM) 2 Aanleiding Advies Staatstoezicht
Samenvatting. Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant
1 Samenvatting Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant De gemeenten Breda, Tilburg en Helmond hebben in samenwerking met de Provincie Noord-Brabant, Brabant Water en
Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt. Postbus EC S-GRAVENHAGE. Geachte
Retouradres: Postbus 80015, 3508 TA UTRECHT Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt Postbus 20101 2500 EC S-GRAVENHAGE ' Princetonlaan 6 Postbus 80015 3508 TA Utrecht www.tno.nl Datum 27
Les 1 Ontstaan aardgas
Les 1 Ontstaan aardgas In 1959 werd onder het land van boer Boon in de buurt van Slochteren gas ontdekt. Het bleek één van de grootste gasvelden van de wereld te zijn! Hoe is dat gas in de boden van Nederland
Fysisch milieu. Cursus natuurgids
Fysisch milieu Cursus natuurgids 1 Inhoud 1 Beknopte initiatie in enkele abiotische processen 2 Landschapsvorming in Vlaanderen 3 Bodems Fysisch milieu Cursus Natuurgids 2 vaststellingen Lithosfeer:
Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond
Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Pieter Jongerius De Mijnbouwwet 2 1 De Mijnbouwwet Invloedssfeer Wat is de diepe ondergrond? 100 m 500 m ~ 5 km 3 De Mijnbouwwet Vergunningen
Eindexamen aardrijkskunde vwo 2005-II
Actieve aarde Opgave 7 bron 12 Ouderdom van de oceanische korst bron: Berendsen, H.J.A., Fysisch-geografisch onderzoek, Assen, 1997 De ligging van delen van de oceanische korst met een verschillende geologische
Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgas productie Oppenhuizen. MFC t Harspit Oppenhuizen 26 mei 2015
Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgas productie Oppenhuizen MFC t Harspit Oppenhuizen 26 mei 2015 PROGRAMMA 20.00 uur Opening 20.10 uur Presentatie 21.15 uur Vragen 22.00 uur Afsluiting 2 Inhoud Introductie:
De mogelijke effecten van het boren naar en het winnen van schaliegas op de Nederlandse leefomgeving Robin Hummel
De mogelijke effecten van het boren naar en het winnen van schaliegas op de Nederlandse leefomgeving Robin Hummel R.C.A. Hummel. Alle rechten voorbehouden. Overzicht Doel van het onderzoek Wat is schalie(gas)
Aardrijkskunde Bewegende aarde Leerjaar 2ha HBAK Antwoordmodel
Aardrijkskunde Bewegende aarde Leerjaar 2ha HBAK Antwoordmodel ------------------------------------------------------------------------------------------ Let op: - Je bent zelf verantwoordelijk voor het
09B: Energie in de toekomst
09B: Energie in de toekomst Dr. Boris Jansen Universiteit van Amsterdam Universitair Docent Aardwetenschappen Opleidingsdirecteur Future Planet Studies Coördinator 1 e jaars vak Energietransities 1 FPS
Eindexamen aardrijkskunde vwo 2009 - II
Actieve aarde Opgave 7 Geologie en klimaat in Nevada (VS) Gebruik de bronnen 13 en 14 van het bronnenboekje. Bron 13 geeft een foto weer van een landschap in Nevada. Bron 14 is een geologische doorsnede
Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-II
Actieve aarde Opgave 7 Opheffing van gesteenten en ertsen in het Scandinavisch Hoogland Gebruik de bronnen 10 en 11 van het bronnenboekje. In de derde afbeelding (afbeelding C) van bron 10 zijn de cijfers
Bodemdaling en gaswinning
Bodemdaling en gaswinning J.M. Marquenie en D. Doornhof Foto: Ineke Katerberg 1 1. Bodemdaling 1.1. Korte beschrijving van de winning De gasvelden zijn gelegen op een diepte tussen de 3300 en 3600 meter
Infomoment Schaliegas 16 juni 2014
Infomoment Schaliegas 16 juni 2014 Infomoment schaliegas Agenda Inleiding Wat is schaliegas? Wat is mogelijke impact bij opsporing en winning? Standpunt ikv. Limburg gaat klimaatneutraal Het Nederlands
Les Ons gas raakt op
LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Ons gas raakt op Werkblad Les Ons gas raakt op Werkblad Aardgas bij Slochteren In 1959 deed de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in opdracht van de regering een proefboring
Voorspellen Zet stap 1 van het stappenplan. 1. Waar gaat de tekst over volgens jou?
Deze les is een blokles. Je gebruikt alle stappen van het stappenplan lezen. Je voorspelt waar de tekst over gaat. Je beantwoordt vragen die gaan over: o moeilijke woorden/stukjes tekst o algemene dingen
Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt T.a.v. de heer P. Jongerius Postbus EC DEN HAAG 2500EC. Geachte heer Jongerius,
Retouradres: Postbus 80015, 3508 TA Utrecht Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt T.a.v. de heer P. Jongerius Postbus 20101 2500 EC DEN HAAG 2500EC Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus
Geachte mevrouw Franke,
Retouradres:, Aan de griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw & Innovatie T.a.v. mevrouw drs. M.C.T.M. Franke Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 2500EA Onderwerp Rondetafelgesprek inzake
Bronnenboekje. Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2014
Bronnenboekje Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2014 Bronnenboekje Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2014 Inhoud pagina Bronnen bij A Goool Brazil! 3 Bronnen bij B Migratiestromen
Seismisch risico Groningenveld Beoordeling rapportages & advies
Seismisch risico Groningenveld Beoordeling rapportages & advies Staatstoezicht op de Mijnen Samenvatting December 2015 Samenvatting Dit rapport gaat over de seismische dreiging en het seismisch risico
Themadag Riffen TNO Utrecht, 26 september 2015
Themadag Riffen TNO Utrecht, 26 september 2015 Programma: 10:00 u registratie en koffie 10:30 u Cathrien van de Ree: Riffen in de tijd (overzicht van rifbouwers en rifbewoners door de geologische tijd)
DIEPE GEO-THERMIE-LOGIE. Geologie van de Nederlandse ondergrond in een flits Drs. H.F. Mijnlieff
DIEPE GEO-THERMIE-LOGIE Geologie van de Nederlandse ondergrond in een flits Drs. H.F. Mijnlieff KENNIS & KUNDE Kennis -Socratische wijsheid: hoe meer je weet, hoe meer je weet dat je niks weet, -Dunning-Krugereffect
Aardwarmte in Nederland. Eveline Rosendaal / Geothermie symposium Twente 19 september 2018
Aardwarmte in Nederland Eveline Rosendaal / Geothermie symposium Twente 19 september 2018 Energieverbruik Nederland 2015 3144 PJ 38% gas www.ebn.nl 2 CO 2 emissie Nederland 1990 100% 222,2 Mton CO 2 -eq
Toelichting winningsplan Pieterzijl Oost
Juni 2017 Toelichting winningsplan Pieterzijl Oost Waarom deze toelichting? Het winningsplan Pieterzijl Oost is door NAM ingediend en volgt momenteel de instemmingsprocedure. Met deze toelichting wil NAM
GEOHEAT app Toelichting Activiteit 1 Geologische potentieel
17/06/2014 GEOHEAT app Toelichting Activiteit 1 Geologische potentieel D. Lagrou, S. Loveless, V. Harcouët Menou, B. Rombaut, B. Laenen (VITO) J.C. (H.) Doornenbal, M.P.D. Pluymaekers, J. ten Veen, L.
HOE MAAK JE EEN BEWOONBARE PLANEET? Wat is nodig voor life as we know it?
HOE MAAK JE EEN BEWOONBARE PLANEET? Wat is nodig voor life as we know it? KNAG Onderwijsdag 071114 Dr. Bernd Andeweg Aardwetenschappen VU Amsterdam [email protected] IETS SPECIAALS LEVEN Op Mars niet!
BOUWEN MET. vakblad over staal en staalconstructies
BOUWEN MET 12 15 248STAAL vakblad over staal en staalconstructies aardbevingsbestendig ontwerpen Bouwen met Staal 248 jaargang 48 december 2015 ISSN 0166-6363. Uitgever Marco Pauw. Redactie Paul van Deelen
Studie naar het tijdsafhankelijke gedrag van diepe bodemdaling in de Waddenzee
NAM publicatie EP2015006213071 Studie naar het tijdsafhankelijke gedrag van diepe bodemdaling in de Waddenzee Achtergrond en onderzoek Op zo n 2 tot 4 km diep in de Nederlandse bodem zit aardgas. Meestal,
De Geo H3 Nederland duurzaam: energie en water 3.1 Energie en klimaatverandering Energie de kracht die dingen laat werken aardgas Slochteren
Samenvatting door Stressedstudent 1304 woorden 14 januari 2018 7,5 21 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde De Geo De Geo H3 Nederland duurzaam: energie en water 3.1 Energie en klimaatverandering
Geothermie als Energiebron
Geothermie als Energiebron Even voorstellen: Paul Mast -- Geoloog Johan de Bie --Technical Sales manager ESPs Ynze Salverda -- BD Analist Er zijn verschillende vormen van duurzame energie. Daarvan is geothermie
6,6. Antwoorden door een scholier 1458 woorden 14 februari keer beoordeeld. Aardrijkskunde
Antwoorden door een scholier 1458 woorden 14 februari 2011 6,6 11 keer beoordeeld Vak Aardrijkskunde Paragraaf 1: 1a rijst, zon, massage, kruiden, palmbomen, vruchtbaar land B 1(B) 2(E) 3(G) 4(A) 5(K)
Vertrouwen in Eigen Kunnen
Vertrouwen in Eigen Kunnen Monument Dit is het Staatsolie monument dat staat bij het hoofdkantoor op Flora. Het is onthuld op 13 december 2005 bij de 25 ste verjaardag van Staatsolie. Dit monument laat
Adviesverzoek aan SodM. Ministerie van Economische Zaken. De Minister van Economische Zaken
Ministerie van Economische Zaken > Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag De Minister van Economische Zaken Ministerie van Economische Zaken Directie Energie en Omgeving T.a.v. Postbus 20401 2500 EK
Opsporing en winning van aardwarmte
Opsporing en winning van aardwarmte Aardwarmte in Nederland Principe aardwarmte ardwarmte Soorten aardwarmte normale aardwarmtewinning: doublet T = Tp-Ti Tp=70 C Ti=30 C Soorten aardwarmte Mijnwaterproject
Groep 8 Basisles: Elektriciteit opwekken
Leerkrachtinformatie Lesduur: 35 tot 40 minuten Deze basisles kunt u op verschillende manieren organiseren: A. Klassikaal (35 minuten) U verzorgt en begeleidt de les. U gebruikt hierbij deze leerkrachtinformatie
14/04/2017. Aardbevingen: een basis 6e Creatieve Sessie Geokunststoffen toepassen bij aardbeving bestendig bouwen. Overzicht
Overzicht Aardbevingen: een basis 6e Creatieve Sessie Geokunststoffen toepassen bij aardbeving bestendig bouwen Siefko Slob De impact van aardbevingen Hoe ontstaan aardbevingen? Wat is een aardbeving?
Schaliegas: onzekerheden in geologie, economie, milieu en klimaat. Ko van Huissteden Vrije Universiteit
Schaliegas: onzekerheden in geologie, economie, milieu en klimaat Ko van Huissteden Vrije Universiteit Inhoud Energie en economie Milieu en Klimaat Wetenschappelijke onzekerheden schaliegas/olie Ko van
Informatiebladen aardwarmtewinning
Informatiebladen aardwarmtewinning Voorwoord, disclaimer 1. Beschrijving a. Algemeen b. Winning met aardwarmtedoubletten c. Warmtekrachtcentrales (EGS) 2. Potentieel in Nederland a. Vergunningen b. Geotechnische
HOE MAAK JE EEN BEWOONBARE PLANEET? Wat is nodig voor life as we know it?
HOE MAAK JE EEN BEWOONBARE PLANEET? Wat is nodig voor life as we know it? Leidse Winterlezing 050217 Dr. Bernd Andeweg Aardwetenschappen VU Amsterdam [email protected] IETS SPECIAALS LEVEN Op Mars niet!
DIEP IN DE ONDERGROND HERMAN DAMVELD LEZING BIBLIOTHEEK ASSEN
DIEP IN DE ONDERGROND HERMAN DAMVELD LEZING 19-4-2016 BIBLIOTHEEK ASSEN Over mezelf Zelfstandig onderzoeker en publicist. Sinds 1976 studeer ik op (kern)energie, radioactief afval, aardgas. Veel artikel
Even voorstellen: Eddie van Marum. Contra expert aardbevingsschade
Even voorstellen: Eddie van Marum Contra expert aardbevingsschade De opbouw van de bodem van de eerste paar meter van het maaiveld zijn van belang voor de kans op schade. Zand is gemiddeld genomen
Diepzee mijnbouw Introductie
Diepzee mijnbouw Introductie Blok 2 Robbert Jak Dag 24, Duurzaam werken op Zee Verschillende bronnen van mineralen Soms ook op land en dan vaak oude zeebodem In de diepe ondergrond of Oppervlaktedelfstoffen
Fysisch milieu. Cursus natuurgids
Fysisch milieu Cursus natuurgids 1 Inhoud 1 Beknopte initiatie in enkele abiotische processen 2 Landschapsvorming in Vlaanderen 3 Bodems 2 1 Abiotische processen 1 Abiotische processen vaststellingen Lithosfeer:vast
Risico's en veiligheid
Risico's en veiligheid Nationaal Symposium Schoon Fossiel voor Nederland Mart van Bracht, Directeur Kennis, TNO B&O Infrastructuur voor schoonfossiele energie Risicobeheersing Operationele fase Post-operationele
Een informatieplatform voor Groningen? enkele gedachten. Peter Millenaar - Provincie Groningen Paul Padding - Geonovum
Een informatieplatform voor Groningen? enkele gedachten Peter Millenaar - Provincie Groningen Paul Padding - Geonovum Beter Benutten Hergebruik van geo-info stimuleren in domeinen waar geo-info nog niet
Effect van aardbevingen op leidingen de robuustheid van HDD. Paul Hölscher, Deltares i.s.m. Henk Kruse
Effect van aardbevingen op leidingen de robuustheid van HDD Paul Hölscher, Deltares i.s.m. Henk Kruse Onderwerpen 1. Verwachten we schade door geïnduceerde aardbevingen? 2. Wat speelt een rol? 3. Hoe berekenen
Seismisch hazard van geïnduceerde aardbevingen Integratie van deelstudies
TNO-rapportnummer NITG 04-244-B ISBN 90-369-2263-1 Seismisch hazard van geïnduceerde aardbevingen Integratie van deelstudies Datum 20 december 2004 Auteurs Wassing, B.B.T., TNO-NITG Van Eck, T., KNMI Van
GASWINNING IN STEENWIJKERLAND
GASWINNING IN STEENWIJKERLAND Geothermie in Luttelgeest 12 juni 2018 ONDERDELEN Introductie Omgevingsdienst Aanleiding presentatie Gaswinning en procedures Gaswinning Wanneperveen Gaswinning Eesveen Geothermie
Werkstuk Aardrijkskunde Broeikaseffect
Werkstuk Aardrijkskunde Broeikaseffect Werkstuk door een scholier 1310 woorden 20 juni 2006 6,2 45 keer beoordeeld Vak Aardrijkskunde Het Broeikaseffect Inhoudsopgave Inleiding 1.0 Wat is het broeikaseffect?
Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte
Inauguratiesymposium, 1-2 december 2008, Leeuwarden Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Dr. Hessel Speelman Dr. Albert Oost Dr. Hanneke Verweij Dr. Zheng Bing Wang Thema s in tijd en ruimte
Technische haalbaarheid Geologische aspecten en risico s
Technische haalbaarheid Geologische aspecten en risico s Jan Tel 23 September 2013 Aardwarmte (Diepe Geothermie) Extractie van warmte / grondwater uit de diepe ondergrond Warmteproductie en/of electriciteitsproduktie
Ultradiepe geothermie voor de industrie GEO XL. 12 september 2017 Egbert Klop
Ultradiepe geothermie voor de industrie GEO XL 12 september 2017 Egbert Klop Inhoud Het wat van ultradiepe geothermie Het waarom van ultradiepe geothermie voor de industrie Het hoe van het GEO XL-concept
Stagewerkplan 2017 Respectis
Stagewerkplan 2017 Respectis Respectis heeft in 2017 meerdere stageplekken in de aanbieding zowel voor HBO dan wel WO ICT studenten alsook voor MBO studenten. ------------------------- Voorstel 1 stageopdracht