Risico's en veiligheid

Transcriptie

1 Risico's en veiligheid Nationaal Symposium Schoon Fossiel voor Nederland Mart van Bracht, Directeur Kennis, TNO B&O

2 Infrastructuur voor schoonfossiele energie

3 Risicobeheersing Operationele fase Post-operationele fase (K12-B platform; courtesy GdF)

4 Inhoud presentatie Kenmerken van ondergrondse opslag Risico s ondergrondse opslag Wat is risicobeheersing? Karakteriseren van de locatie Evalueren van mogelijke risico s Monitoren van risico s Verkleinen van risico s Lake Nyos in Kameroen en leren van analogieën Ontwikkelingen nationaal en internationaal Samenvatting

5 Kenmerken van ondergrondse opslag Lange duur ( jaren) Geen monitoring Geen langdurige testen Externe factoren Onzekerheid in eigenschappen Eisen aan betrouwbare risico-evaluatie Compleetheid Transparantie Traceerbaarheid Chemisch-fysische proceskennis Testen met natuurlijke analogieën

6 Risico s van ondergrondse opslag Mondiale klimaatverandering Lokale veiligheid en milieu Gevolg Schade aan gebouwen of infrastructuur Afname kwaliteit van drinkwater Effect op gezondheid en kans op ongevallen Oorzaak Bodembeweging Interactie CO 2 met water en sediment Hoge CO 2 concentratie

7 Mogelijke lokale risico s CO 2 opslag CO 2 migratie Bodembeweging Atmosfeer Bodem Zeewater Zoet water Zeebodem Afdekkende lagen Afsluitende laag CO 2 - reservoir

8 Risico s afhankelijk van lange-termijn gedrag van geïnjecteerd CO 2 CO 2 in gasfase Vrij gas in ruimtelijke trap Residueel gas CO 2 in opgeloste fase CO 2 in minerale fase Tijd: Toenemende stabiliteit

9 Wat is risicobeheersing? Evalueren Monitoren Verkleinen

10 Karakteriseren van de locatie Geologisch model van de ondergrond bij de CO 2 -injectie pilot in het offshore gasveld K12-B

11 Evalueren van mogelijke risico s Identificatie risicofactoren (FEP) Classificatie factoren Selectie en interactie Scenario definitie & selectie Model concept Constructie model Consequentie analyse Evaluatie van meest kritische factoren FEP-Analyse Kwalitatieve Definitie Scenario s Ontwikkeling risk assessment model Kwantitatieve modellering van gevolgen

12 Referentie-scenario: CO 2 verzadiging na jaar

13 Putlekkage scenario: CO 2 verzadiging na jaar

14 Monitoren van CO 2 opslag: doel Handhaving normen voor veiligheid en milieu Verificatie voor CO 2 -emissiehandel Vergroten begrip opslagproces Testen van nieuwe monitoring-technieken Inzicht in opslag verschaffen aan publiek

15 Monitoren met time-lapse seismiek Top reservoir Vóór injectie Gedurende injectie (Sleipner: Arts et al., 2003)

16 Verkleinen van risico s (mitigation) After abandonment Surface barrier Extra barrier Potential secondary impermeable geology layer Non corrosive completion fluid Bridge plug Main barrier Impermeable cap rock Perforations Flushed zone Sub-barrier (Courtesy SINTEF, Norway)

17 Lake Nyos - Vulkanisch meer in Kameroen Scheuren in ondergrond Grote diepte Geen inversie waterlagen (Foto: courtesy Zhang)

18 Analogieën voor veiligheidstudies van CO 2 opslag (CO 2 source in Eifel; courtesy Franz May, BGR)

19 Onderzoek naar veiligheid CO 2 opslag Sinds begin jaren negentig Nationaal en Europees (generiek) Lopende EU en nationale programma s Locatiespecifieke studies Verbreding onderzoek VS, Canada, Australië en Japan

20 Samenvattend: Lange-termijn gedrag van opslagfaciliteit centraal Nadruk dient te liggen op preventieve maatregelen Veilige en effectieve opslag mogelijk op basis van gedegen karakterisering en ontwerp De condities van Lake Nyos niet van toepassing op Nederland Natuurlijke analogieën voor beter begrip van onderliggende processen Risicobeheersing is in principe locatie-specifiek