De ZZP er bestaat niet...

Transcriptie

1 De ZZP er bestaat niet... Over kippen en kanaries: empirische, statistische en arbeidsrechtelijke beschouwingen over de ZZP er Prof.mr. A.R. Houweling

2

3 Kenmerken en ontwikkelingen zzp er Zeer heterogene groep Motieven: - Onafhankelijkheid - Betere balans werk/privé - Financiële overwegingen minder belangrijk 88% zeer positief over keuze Motieven werkverschaffers: - Tijdelijke behoefte aan expertise (40%) - Tijdelijke pieken in gewoon werk (40%) - Financiële overwegingen (8%) - Ontslagrecht (0,5%) - Arbeidsrechtelijke risico s (11%)

4 Kenmerken en ontwikkelingen zzp er Groei zzp ers (2003=100) IBO 2015, p. vi

5 Kenmerken en ontwikkelingen zzp er Ontwikkeling ZZP en ZMP jaar meer dan 12 uur per week arbeid, CBS 2014, p. 11

6 Kenmerken en ontwikkelingen zzp er Aandeel zzp ers beroepsbevolking van 9% naar 12% (bron FNV)

7 Kenmerken en ontwikkelingen zzp er Zelfstandigen als percentage van de werkzame beroepsbevolking (IBO 2015, p. 2)

8 Kenmerken en ontwikkelingen zzp er Ontwikkeling van het aandeel zzp er en zmp ers ((IBO 2015, p. 2))

9 Verdringing op de arbeidsmarkt?

10 Kenmerken en ontwikkelingen zzp er Aandeel ZZP ers met werkcondities gelijk aanwerknemers OECD: 1,3% Nederland: 1,7% IBO 2015, p. 28

11 Schijnzelfstandigen Schijnzelfstandigen? Onderzoek EIM 2008 / SER ,2% door werkgever gedwongen ZZP (anders geen verlening of contract) - 3,6% door arbeidsmarktpositie gedwongen IBO Tussen 2 17% (maar eigenlijk geen idee )

12 Inkomen Gemiddeld bruto inkomen en besteedbaar huishoudinkomen zzp en werknemers (IBO 2015, p. 15)

13 Inkomen Gemiddeld inkomen zzp er: ,- (tweederde verdient ,- of meer, 10% verdient meer dan ,-) Gemiddeld inkomen werknemer: ,- 80% financiële buffer van twee maanden Armoedegrens: zzp ers = 13,4% / werknemers = 4,2% Vermogen: zzp ers = ,- (mediaan) / werknemers = ,- Vooral fiscale voordelen: zelfstandigenaftrek, startersaftrek, MBKwinstvrijstelling 45% ZZP er heeft ook ander inkomen (hybride zzp er: SER 2010, p. 30)

14 Inkomen IBO 2015, p. 37

15 Inkomen en onderhandelingsmacht 45% van de zzp ers krijgt tarief onder 20,=. Geen tot weinig onderhandelingsmacht. (IBO 2015, p. 45)

16 Arbeidsongeschiktheid Tweederde is niet verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid -Niet bereid (hoge) premies te betalen; -Acht kans op arbeidsongeschiktheid klein. 50% voelt voor verplichte verzekering tegen arbeidsongeschiktheid met premie van maximaal 50,- per jaar 40% voelt niet(s) voor verplichte verzekering (ZZP Nederland, Stand van zaken, p. 3) Vrijwillige verzekering ZW/WIA mogelijk. Aantal dagen x verzekerd dagloon x percentage (6% WIA/9,5% ZW)

17 Pensioen Wat is er aan pensioen(regelingen)? AOW Fiscale oudedagreserve (FOR) (Indirect: ,- vrij van vermogenstoets bijstand) Bijna tweederde geen aanvullend pensioen -Wel pensioen uit eerder dienstverband. - Wel vermogen als pensioen.

18 Scholing ZZP er blijft achter SER 2010 adviseert toegang tot O&O-fondsen

19 Arbeidsrecht en ZZP Arbeidsrecht biedt enerzijds minder bescherming Afscheid BBA-werknemer (zzp er) Oude rechtspraak (naar analogie toepassen arbeidsrecht) niet zonder meer nog van toepassing Maar anderzijds WML bij persoonlijke arbeid niet in uitoefening beroep en bedrijf Davelaartjes (7:658 BW) Kan soms onmogelijk bescherming bieden Collectieve afspraken (FNV/Kiem)

20 Vraagstuk Wat is het probleem? 1. Solidariteit (sociale zekerheidstelsel) 2. Schijnzelfstandigen (uitbuiting zzp ers) 3. Oneigenlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden (concurrentie tussen zzp en werknemerschap)

21 Oplossingsrichtingen Mogelijke antwoorden 1. Solidariteit (sociale zekerheidstelsel) (Verplichte) verzekering voor werkenden 2. Schijnzelfstandigen (uitbuiting zzp ers) a) Afschaffen VAR en toepassen WAS : nadeel rechtsonzekerheid b) minimumbescherming bieden aan kleine zelfstandigen : nadeel aanzuigende werking c) definieren wie kwalificeert als zzp er: rechtsvermoeden naar fiscaal recht (zie model FNV Bouw: eigen materiaal, acqurerend, zeggenschap) 3. Oneigenlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden (concurrentie tussen zzp en werknemerschap) Gelijktrekken belastingdruk op werkenden