PVC dakbedekkingssystemen

Transcriptie

1 s tichting b ouwr esearch Duurzaamheid van PVC dakbedekkingssystemen 303

2 Rapporteurs: A.F. van den Hout, BOA Buro Dakadvies B. V. ing. B.w. de Weger, Vereniging van fabrikanten en importeurs van PVC kunststof dakbedekking (VEKU-dak).

3 tichting ouw esearch Duurzaamheid van PVC dakbedekkingssystemen Rotterdam,

4 DOELSTELLING STICHTING BOUWRESEARCH Stichting Bouwresearch (SBR) verleent de bouwnijverheid hulp bij het toepassen van nieuwe inzichten en ontwikkelingen op het gebied van management, organisatie en technologie. Belangrijkste doelstelling van SBR is het laten uitvoeren van onderzoek gericht op verbetering van kwaliteit, produktiviteit, arbeidsomstandigheden en zorg voor de werkgelegenheid in de bouw. SBR voert circa 80 onderzoeksprojecten per jaar uit en werkt actief aan het overdragen van de kennis naar alle geledingen binnen de bouwnijverheid. De Stichting en degenen die aan deze publikatie hebben meegewerkt, hebben een zo groot mogelijke zorgvuldigheid betracht bij het verwerken - naar de laatste inzichten - van de in deze publikatie opgenomen gegevens. De mogelijkheid dat zich desondanks onjuistheden in deze publikatie kunnen bevinden kan niet worden uitgesloten. Degene die van deze publikatie gebruik maakt aanvaardt daarvoor het risico. De stichting sluit, mede ten behoeve van degenen die aan deze publikatie hebben meegewerkt, iedere aansprakelijkheid uit voor schade die mocht voortvloeien uit het gebruik van informatie uit deze publikatie. CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG. Hout, AF van den Duurzaamheid van PVC dakbedekkingssystemen / rapporteur: AF. van den Hout; co-rapporteur: B.w. de Weger. - Rotterdam: Stichting Bouwresearch. - (SBR-publikatie; 303) Met lil. opg. ISBN NUGI833 Trefw.: dakbedekkingen. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, getransformeerd tot software, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912jo het Besluit van 23 augustus 1985, Stb.471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180 AW Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient u zich te richten tot: Stichting Bouwresearch, Postbus 1819,3000 BV Rotterdam. No part of this book may be reproduced in any form by print, photoprint, microfilm, stored in a database or retrieval system, or any other means without written permission from the Stichting Bouwresearch.

5 Inhoud Woord vooraf Inleiding en leeswijzer. Kunststof dakbanen. 2.1 Algemeen Branche organisaties. Eigenschappen en toepassingsmogelijkheden 3.1 Samenstelling en eigenschappen 3.2 Historie Toepassing huidige PVC dakbedekkingssystemen 3.4 Toepassingsmogelijkheden... Onderhouds- en levensduurverwachting 4.1 Introductie (PVC) dakbedekkingsconstructies 4.3 PVC dakbedekkingssystemen 4.4 PVC dakbanen Volgorde onderzoek (PVC) dakbedekkingsconstructie 4.6 Samenvatting... Relatie met Bouwbesluit 5.1 Systeemprestaties voor huidige PVC dakbedekkingssystemen Beschouwing relatie tot milieu Samenstelling PVC en fabricage. 6.2 Verwerking in relatie tot persoonlijke veiligheid van de PVC verwerker 6.3 Mogelijkheden voor hergebruik en kringloop. 6.4 Aanbevelingen Literatuur Bijlage 1: Omschrijvingen dakbedekkingssystemen Bijlage 2: Uitvoeringsrichtlijnen. Bijlage 3: Detailleringen Stichting Bouwresearch 3

6 DUURZAAMHEID VAN PVC DAKBEDEKKINGSSYSTEMEN Woord vooraf Van het verouderingsgedrag van PVC dakbedekkingssystemen en daarmee ook van het kunnen bepalen van de resterende levensduurverwachting op een zeker moment is onvoldoende bekend. Het is dan ook een goede zaak dat de Stichting Bouwresearch samen met de betrokken branches in het kader van haar onderzoekprogramma het initiatief voor deze studie heeft gehonoreerd. Gedurende de studie is de oorspronkelijke titel van dit rapport gewijzigd op voorstel van de studie begeleidingscommissie. Van 'PVC dakbanen, toepasbaarheid, systemen en lange termijn gedrag' is het de huidige titel geworden waarmee al iets van de inhoud van het rapport wordt verklapt. De kern van het rapport is het onderwerp van de studie 'lange termijn gedrag'. In hoofdstuk 4 wordt in een stappenplan aangegeven hoe de kwaliteit van een dakbedekkingsconstructie met een PVC dakbedekkingssysteem in kaart kan worden gebracht. Andere aspecten die aan de orde komen zijn eigenschappen en toepassingsmogelijkheden (hoofdstuk 3), de relatie met het Bouwbesluit (hoofdstuk 5) en een beschouwing in relatie tot het milieu (hoofdstuk 6). Aan het rapport zijn bijlagen toegevoegd waarin PVC dakbedekkingssystemen, uitvoeringsrichtlijnen en detailleringen zijn omschreven. Het rapport is samengesteld door de heren: - A.F. van den Hout, BDA Buro Dakadvies B.V., rapporteur - ing. B.W. de Weger, Vereniging van fabrikanten en importeurs van PVC kunststof dakbedekking (VEKU-dak), co-rapporteur onder begeleiding van een studiecommissie. Deze studiecommissie 'Toepasbaarheid en lange termijngedrag van PVC dakbedekkingssystemen' was als volgt samengesteld: - M.A. Broekhuizen Broekhuizen Foliesystemen B.V. - ing. A. Buijze Intervam B.V. - ir S.J. Gorter Rijksgebouwendienst - drs M.G. Kooy Van Besouw B.V. - B. van der Most Sarnafil B.V. - J.W.Ossewaarde VNI Vereniging van Nederlandse Installatiebedrijven, Zoetermeer - P. Schurink Stichting Bouwresearch, coördinator - J. Toes Bouwcentrum Advies B.V., voorzitter - ir J.J. Vingerling Stichting Bouwresearch resp. Stichting Woon/Energie - A.W. van de Wijgert Plavina Benelux B.V. Inzake het onderdeellevensduurverwachting is medewerking verleend door het BDA Keurings- en Certificeringsinstituut: ing. R. Woonink en prof. ir N.A. Hendriks. Voor publikatie is het eindrapport middels een proefleesronde geoptimaliseerd. Een architect, een beheerder /belegger en Vebidak (Vereniging Dakbedekkingsbranche Nederland) hebben hieraan hun bijdrage geleverd. 4

7 1 Inleiding en leeswijzer Kunststof dakbedekkingssystemen hebben in ederland met een gestaag groeiend volume in 1992 een marktaandeel bereikt va n ruim 10%. PVC dakbanen zijn daarvan het belangrijkst (2/3). Gezien de belangstelling voor deze kunststof dakbedekkingssystemen is de verwachting dat het marktaa ndeel de komende ja ren nog za l stijgen. De eigenschappen, het materiaa l, de constructie-op- bouwen de uitvoeringswijze zijn bij veel soorten kunststofdakbanen verschillend, alhoewel er duidelijk stromingen waarneembaa r zijn, welke uniformiteit in de verwerking per kunststofsoort nastreven. Bij bouwstoffen in het algemeen en dus ook bij kunststof en bitumineuze dakbanen worden kritische geluiden opgevangen in relatie tot het veilig verwerken (gezondheid ) en zorg voor het milieu. Tabel 7 Beheer beheerders gebouweigenaren Ontwerp opdrachtgevers architekten ontwerpers (dak)adviseurs Proces dakbedekkers / installateurs aannemingsbedrijven Materiaa l fabrikanten branche-organisaties leveranciers.. onmisbare informatie belangrijke informatie ter informatie Stichting Bouwresearch 5

8 DUURZAAMHEID VAN PVC DAKBEDEKKINGSSYSTEMEN PVC dakbedekkingssystemen worden in Nederland al vanaf 1971 toegepast. Bij onderhoudsinspecties van deze oudere daken blijkt het bepalen van de resterende levensduur op grond van louter visuele beschouwing niet voldoende zekerheid te geven. Aangezien deze zekerheid uit het oogpunt van planmatig onderhoud gewenst is zijn meer kenmerken nodig. Dit rapport handelt over PVC dakbanen (niet bitumenbestand). Aangegeven wordt hoe deze te verwerken zijn, welke dakbedekkingssystemen worden aangeboden en wat de levensduurverwachting is. De levensduurverwachting is daarbij afhankelijk van het ontwerp, materiaalgedrag, gebruik en onderhoud. Leeswijzer Dit rapport is in eerste instantie bedoeld voor gebouweigenaren en beheerders, opdrachtgevers en hun raadgevers (architecten, ontwerpers en (dak)adviseurs). In tweede instantie voor de verwerkers, fabrikanten en leveranciers. In tabel 1 zijn de doelgroepen gerangschikt naar materiaal, ontwerp, proces en beheer en is voor deze doelgroepen de informatie uit dit rapport naar belangrijkheid gerangschikt. 6

9 2 Kunststof dakbanen 2.1 Algemeen Kunststoffen voor dakbedekkingssystemen zijn in twee verschillende groepen te onderscheiden, die verschillen vertonen in structuur en eigenschappen: - plastol1leren (of thermoplasten): de macro-moleculen zijn onderling niet chemisch aan elkaar verbonden, maar bevinden zich in zekere mate in willekeurige positie ten opzichte van elkaar. De kenmerkende eigen'schap van een plastomeer is dat na belasting het materiaal niet volledig terugveert wanneer de belasting wordt weggenomen. De vervorming is daarbij van dien aard dat de samenhang van het materiaal nergens is verbroken. In het algemeen echter zullen plastische materialen zowel een elastisch als een plastisch gedrag vertonen. Het elastisch gedrag echter alleen wanneer een zeer geringe kracht (onder de elasticiteitsgrens) wordt uitgeoefend. elastomeren (of synthetische rubbers): de macro-moleculen zijn door chemische dwarsverbindingen op relatief grote afstanden tot wijdmazige netwerken verbonden (door middel van vulcanisatie). De kenmerkende eigenschap van een elastomeer is dat het materiaal na belasting weer (vrijwel) volledig terugveert wanneer de belasting wordt weggenomen Voorbeelden van kunststof dakbanen op basis van plastomere kunststof zijn: - PVC zacht (PVC-P), niet bitumenbestand Polyvinylchloride met monomere weekmakers PVC zacht (PVC-P), bitumenbestand Polyvinylchloride met polymere weekmakers PEC, gechloreerd Polyethyleen PIB, Polyisobutyleen ECB, Ethyleen Acrylaatesther Copolymeer + Bitumen - E/V AC, Ethyleen / Vinylacetaat Copolymeer Voorbeelden van kunststof dakbanen op basis van elastomere kunststoffen zijn: CSM (CSPE), gechlorosulfoneerd Polyethyleen, in aanvang: plastomere kunststof, na vulcanisatie op het dak: elastomere kunststof (Hypalon) - EPOM, Ethyleen Propyleen Oiëen Terpolymeer, elastomere kunststof - TPE, thermoplastische elastomeer PVC-P dakbanen, typen Codering:. De aanduiding is conform de codering van de BOAkwaliteitseisen flit. 1]. PVC-P dakbanen, niet bitumenbestand. - homogene PVC dakbanen, volgens eis BO K 10 A 00 - PVC dakbanen met een drager van glasvlies, volgens eis BO K 15 A 00 - PVC dakbanen met een drager van polyesterweefsel, volgens eis BO K 11 A 00 - met polyestermat gecacheerde PVC dakbanen met een drager van glasvlies, volgens eis BO K 15 A 01 - met polyestermat gecacheerde PVC dakbanen, volgens eis BO K 10 A 01 - PVC dakbanen met een drager van glasweefsel, volgens eis BO K 12 A 00. PVC-P dakbanen, bitumenbestand. - homogene PVC dakbanen, volgens eis BO K 20 A Branche organisaties Importeurs en fabrikanten van PVC dakbanen hebben zich in Nederland verenigd in VEKU-dak (Vereniging van fabrikanten en importeurs van PVC kunststof dakbedekking). Verwerkers van deze kunststof dakbanen zijn veelal lid van Vebidak (Vereniging Dakbedekkingsbranche Nederland) of VNI (Vereniging Nederlandse Installatiebedrijven). Een aantal belangrijke europese fabrikanten van PVC dakbanen heeft zich verenigd in AfDR (' Arbeitsgemeinschaft für PVC-Oachbahn-recycling'). Stichting Bouwresearch 7

10 DUURZAAMHEID VAN PVC DAKBEDEKKINGSSYSTEMEN 3 Eigenschappen en toepassingsmogelijkheden 3.1 Samenstelling en eigenschappen In West-Europa is PVC (Polyvinylchloride) de meest toegepaste kunststof dakbaan. Het is een plastomeer, die bij kamertemperatuur hard is en met behulp van weekmakers 'taai' gemaakt moet worden. Verder bevat een dakbaan van PVC vulstoffen, UV-warmtestabilisator en toesjagstoffen die de baan beter bestand maken tegen micro-organismen. Deze dakbaan kan homogeen (zonder drager) zijn, voorzien van een drager (glasvlies, glasweefsel of polyesterweefsel) of gecacheerd met polyestermat. De dikte (exclusief eventuele cachering) is in de regel 1,2 mmof1,smm. PVC bezit in het algemeen een goede weerstand tegen chemicaliën, maar reageert licht met organische oplosmiddelen. Bij de meeste PVC dakbanen wordt de weekmaker onttrokken indien het materiaal in contact komt met stoffen als bitumen en EPS (polystyreen) isolatie. Dit transport wordt weekmakermigratie genoemd. 3.2 Historie PVC dakbanen zijn in 1971 in Nederland geïntroduceerd a Is dakbedekkingssysteem voornamelijk in een omgekeerd-dak of in een losliggende geballaste uitvoering. In die periode werd veelal een dakbaan zonder drager, 0,8 mm dik, toegepast. Dit produkt heeft zich in het watervoerende vlak redelijk goed gedragen. Ter plaatse van enkele details zijn soms problemen ontstaan als gevolg van krimp van de PVC dakbanen. Krimp bij de dakranden was vooral mogelijk omdat de PVC dakbanen in de kim geen fixatie kenden of onvoldoende fixatie werd toegepast. Ook is gebleken, dat de dakbaan van 0,8 mm onvoldoende bestand was tegen UV-straling waardoor randstroken en dergelijke soms zijn verouderd. Homogene banen worden nu meestal toegepast in een dikte van 1,5 mm in mechanisch bevestigde dakbedekkingssystemen. Een andere toepassing is de keuze van PVC dakbanen met een dimensioneel stabiele drager (glasvlies) die Foto 7 Krimp als gevolg van onvoldoende uitgevoerde kim fixatie. 8