Ontwikkelingsgericht onderwijs

Transcriptie

1 Ontwikkelingsgericht onderwijs Leren op de John F. Kennedyschool De basisschool van onze zoon, de John F. Kennedyschool te Zutphen, is dit schooljaar begonnen met een nieuwe manier van werken. Ze zijn hiermee gestart vanuit een praktisch oogpunt; hoe delen we de bovenbouwgroepen in? Het team heeft besloten om geen aparte plusklas te maken, maar daarvoor in de plaats meer te differentiëren in de groepen en de beschikbare ruimte anders in te delen. Tevens kan er zo meer aandacht besteed worden aan de 21 e eeuwse vaardigheden. Ze hebben dit het Talent Ontwikkel Plein (TOP) genoemd. Tijdens een ouderavond aan het begin van het schooljaar zijn de ouders hierover geïnformeerd. Op een donderdagmiddag was ik welkom bij Gea Singerling (leerkracht en initiatiefnemer) om meer over deze nieuwe manier van werken te weten te komen. Mijn eerste vraag aan haar was of het TOP gebaseerd is op het ontwikkelingsgericht onderwijs van de handelingspsycholoog Lev Vygotsky (van der Veen & van der Wal, 2012). Dit blijkt niet zo te zijn, maar volgens Gea zijn er wel veel overeenkomsten. Ze noemde de brede persoonsontwikkeling, betekenisvolle activiteiten, zingeving: het nut zien, minder methodegericht en meer leerlinggericht. Aan de hand van de mindmap van het TOP heeft Gea haar verhaal verteld. 3D Onderwijs: De John F. Kennedyschool heeft enkele jaren geleden gekozen voor de uitgangspunten van Human Dynamics als basis voor hun pedagogisch handelen. Human Dynamics geeft op fundamenteel niveau inzicht in verschillen tussen mensen, in de wijze waarop zij communiceren, leren, leidinggeven, samenwerken en een probleem aanpakken. Deze fundamentele verschillen tussen mensen ontstaan vanuit de interactie tussen drie universele principes: mentaal, emotioneel en fysiek (gevonden op De leerkrachten wilden Human Dynamics graag uitbouwen, het niet alleen gebruiken om kinderen te begrijpen, maar meer met betrekking tot het leren. Dit werd vormgegeven in het 3D Onderwijs: Rood leren staat voor het fysieke principe; deze leerlingen leren praktisch, ze willen doen en onderzoeken. Harmonie, tijd, voorspelbaarheid en gericht op de taak staan centraal (Lindenburg, Bleecke & van Putten, 2010). Geel leren staat voor het mentale principe; deze leerlingen leren het liefst in stilte en alleen. Zij zoeken de rust op en willen graag overzicht. Ruimte, eigenheid en essenties staan centraal (Lindenburg, Bleecke & van Putten, 2010).

2 Blauw leren staat voor het emotionele principe; deze leerlingen leren in interactie, samen met de leerkracht en de groep. Het denken en praten is één proces. Communicatie, bevestiging en variatie staan centraal (Lindenburg, Bleecke & van Putten, 2010). In de organisatie is gekeken hoe aan de verschillende principes tegemoet kan worden gekomen. Er zijn stilteplekken (in de docentenkamer) en samenwerkplekken (in de hal) gecreëerd. Er was al eerder met betrekking tot de keuze van de methoden gekeken of de manier van werken past bij Human Dynamics. Een voorbeeld is Taaljournaal waarbij op dag 2 en 4 gekozen kan worden uit verschillende werkvormen. Dit komt nu veel beter uit de verf. Ook is er nu meer ruimte voor de praktische opdrachten bij het rekenen (bijvoorbeeld meten, wegen, tijd en geld). Tevens zijn er in de formatie andere keuzes gemaakt. Gea heeft geen eigen groep meer, maar is extra aanwezig bij de TOP-lessen. Zij begeleidt samen met de groepsleerkracht en een vrijwilliger de leerlingen, zodat er meer ruimte is voor feedback, verdieping en het evalueren. Zo vragen de leerkrachten nu: Wat heb je geleerd? in plaats van Wat heb je gedaan?. De verantwoordelijkheid voor het leren wordt meer bij de leerlingen gelegd. Als een leerling niets heeft geleerd, wordt er besproken of de gekozen werkvorm wel bij de leerling past. Misschien is het verstandiger om een volgende keer een andere keuze te maken. Differentiëren: Voor deze nieuwe manier van werken werd er alleen gedifferentieerd op niveau (1, 2 en 3 ster). Nu kan er ook gedifferentieerd worden in verschillende werkvormen. De leerlingen kunnen zelf een werkvorm kiezen. Tevens kunnen leerlingen voor hun interesses kiezen en hun eigen onderzoeksvraag formuleren. Zij werken een bepaald onderwerp uit en presenteren dit vervolgens aan de groep. De motivatie wordt hierdoor verhoogd en de leerlingen voelen zich verantwoordelijk voor hun taak. Uit onderzoek is gebleken dat je 80 % meer onthoudt als je gemotiveerd bent. Er komt dan Dopamine vrij in je hersenen (Römgens, 2011). 21 e eeuwse vaardigheden: De John F. Kennedyschool wilde graag meer aandacht voor de 21 e eeuwse vaardigheden in hun onderwijs. Bij deze nieuwe manier van werken is meer ruimte gekomen voor samenwerken en communiceren, het probleem oplossend vermogen en kritisch denken, ICT, creativiteit en sociale en culturele vaardigheden. Boeiend onderwijs: Volgens de JFK is boeiend onderwijs: betekenisvol en in samenhang (er zijn duidelijk verbanden zichtbaar tussen vakken), waarbij er ruimte is voor samenwerken. Een basis hiervoor is een veilige omgeving, waarin de regels helder zijn en de leerlingen weten wat er van ze verwacht wordt (een goed klassenmanagement). Een aantal leerkrachten is onlangs gestart met de cursus Systeemdenken van Natuurlijk leren (gevonden op Ze willen leerlingen bijvoorbeeld gaan leren hoe ze een mindmap kunnen maken. Het TOP is volgens Gea geschikt voor alle leerlingen (dit in het kader van Passend Onderwijs). Er wordt bijvoorbeeld op dezelfde tijd in de groepen 6, 7 en 8 gerekend. De leerlingen die zelfstandig verder kunnen, gaan in de hal aan het werk en de leerlingen die (verlengde) instructie nodig hebben, blijven in de klas en krijgen dat van hun leerkracht. Ook zijn er verschillende niveaus in een groep bij het samenwerken, zodat er gebruik gemaakt kan worden van elkaars talenten. De leerkrachten hebben inmiddels ervaren dat leerlingen veel meer kunnen dan ze tot nu toe dachten. Voor elke vakantie wordt de nieuwe manier van werken geëvalueerd en indien nodig bijgesteld. Bij deze manier van werken passen betrokken leerlingen en daarom is er onlangs een leerlingenraad opgericht. Ook de leerlingen uit de leerlingenraad evalueren de nieuwe manier van werken. Het bleek dat zij exact dezelfde punten aandroegen als de leerkrachten.

3 Deze manier van werken vraagt van de leerkrachten: - Los durven laten (dat blijkt soms nog lastig); - Keuzes maken m.b.t. de leerstof (wat wel/wat niet, misschien hoeft niet alles); - Een andere manier van kinderen aanspreken (meer coachend), door te vragen: Wat heb je geleerd? en steeds terugkoppelen naar de leerling: Wat is jouw aandeel hierin?. Deze manier van werken vraagt van de leerlingen: - Nieuwsgierig zijn; - Willen leren; - Betrokkenheid; - Zelfvertrouwen hebben; - Verantwoordelijkheid; - Keuzes kunnen maken; - Hulp durven vragen. Het blijkt dat leerlingen (nog) begeleiding nodig hebben bij het formuleren van hun onderzoeksvraag. Soms blijkt het handiger om een onderzoeksvraag om te buigen of om concrete opdrachten geven. Toekomstplannen: Het TOP verder gaan uitbouwen; De groepen 4 en 5 ook laten aansluiten; De groepen 1 en 2 werken eigenlijk al op deze manier; Groep 3 wordt nog even buiten beschouwing gelaten, omdat daar de structuur anders is; Het IPC (International Primary Curriculum) gaan uitproberen. Alle zaakvakken + creatief + ICT (+ gym) rond 1 thema combineren. Reflectie en onderbouwing Ontwikkelingsgericht onderwijs is onderwijs dat kinderen helpt hun volle persoonlijkheid te ontwikkelen (Alkema et al., 2011, p.631). Hiervoor gaat de leerkracht op zoek naar betekenisvolle activiteiten, die de leerlingen helpt zich zo breed mogelijk te ontwikkelen. Het aanspreken van de zone van naaste ontwikkeling van Vygotsky (van der Veen & van der Wal, 2012) is hierbij zeer belangrijk. Voor leerlingen in de bovenbouw is de bewuste (productieve) leeractiviteit leidend (Alkema et al., 2011). Volgens deze definitie zou het Talent Ontwikkel Plein van de John F. Kennedyschool ontwikkelingsgericht genoemd mogen worden. Toch zijn er ook verschillen in aanpak waar te nemen. Bij Ontwikkelingsgericht Onderwijs wordt vooral in thema s gewerkt (Kerpel op de site Een onderwerp wat door de leerlingen aangedragen wordt, wordt door de leerkracht uitgewerkt in een thema, waarbij de vijf kernactiviteiten (spelactiviteiten, constructieve en beeldende activiteiten, gespreksactiviteiten, lees- en schrijfactiviteiten en reken- en wiskundige activiteiten) aan de orde komen. Een thema duurt gemiddeld zes tot acht weken (Kerpel). In de bovenbouw staat het onderzoek georiënteerd curriculum centraal (van Oers, 2009). Op de Kennedyschool wordt wel gewerkt met methoden voor de verschillende vakken. De leerkrachten bekijken de methoden echter kritisch. Wat moet wel en wat hoeft niet behandeld te worden met betrekking tot de kerndoelen. Vervolgens proberen de leerkrachten betekenisvolle en activerende werkvormen te bedenken, waarbij er ruimte is om samen te werken. Onze zoon komt blij uit school en vertelt enthousiast over deze nieuwe manier van werken. Er wordt nu meer tegemoetgekomen aan zijn behoefte tot samenwerken en er wordt een beroep gedaan op zijn oplossend vermogen en creativiteit. Hij vindt het heerlijk om een PowerPointpresentatie te maken op de computer en de andere leerlingen in zijn klas te vertellen over zijn leerresultaten.

4 Concluderend zou je mogen stellen dat het onderwijs op de John F. Kennedyschool ontwikkelingsgericht is, maar het is geen ontwikkelingsgericht onderwijs.

5

6 Wanneer is het TOPplein bezet?