Vorming Help, de helpreflex! verslag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vorming Help, de helpreflex! verslag"

Transcriptie

1 Vorming Help, de helpreflex! verslag Dinsdag 13 oktober 2009 In deze vorming hebben we het niet over de zin en onzin van ontwikkelingssamenwerking, daar is nochtans heel wat over te zeggen de laatste maanden (evaluatie 60 jaar ontwikkelingssamenwerking in IS, MO*-paper en lezing). We willen het wel hebben over hoe lokale besturen hun Zuidbeleid kunnen versterken en hoe een (menselijke) helpreflex kan omgezet worden in een duurzaamheidsreflex! In de namiddag hebben we het over de 4 de pijlerinitiatieven. Moeten lokale besturen die initiatieven ondersteunen financieel en zo ja, hoe moet dat gebeuren? Ism het vierde pijlersteunpunt. Presentatie Manuel Minne en Bob Elsen (Living Stone Dialoog) Manuel Minne is coördinator Living Stone, Bob Elsen medeoprichter. Living Stone wil de ontmoeting met de levende wereld stimuleren. Living Stone Netwerk, organisch gegroeid INT ER CULT URAL ENTREPRENEURSHIP T OURISM & DEVELOPMENT TR AVELER CAF E TOUROPERAT ING Leuven, Yo gyakarta, D akar, Antwerpen, Cop án, Arusha, Z anz ibar, Leòn, Kathmandu, Buenos Aires, Mopti, Ayacucho TOURLEADING In 1971 gestart als organisatie rond reisbegeleiders ( Yes, nu Karavaan ). Karavaan is nu door de Vlaamse overheid erkend voor opleidingen van reisbegeleiders. Bedoeling: opportuniteiten creëren om mensen anders te leren kennen. In 1981 hebben 38 reisbegeleiders samen Joker opgericht pionier inzake duurzaam toerisme. Budget dat wordt beheerd wordt geïnvesteerd in het Zuiden. Na 10 jaar werking projecten opgestart in Peru, Bolivië, Vietnam en Calcutta. Waren 4 de pijlers avant la lettre, ook al bestond de term toen nog niet. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

2 Ontmoetingsplaatsen in het leven geroepen: via via cafés. Nu 12-tal verspreid over de wereld. Veel vragen van lokale bevolking tot ondersteuning. In 1997 in Arusha (Tanzania): toeristische scholen gebouwd en curricula voor uitgewerkt. Belangrijk om opportuniteiten te grijpen als die zich voordoen. Toerisme wordt in dit verhaal gebruikt als hefboom voor ontwikkeling. Professionalisering : Living Stone dialoog. o Train de trainer/ capaciteitsopbouw/ sensibiliseren Wereld is aan het veranderen (~globaliseren ). Armen worden armer, rijken rijker. o Intercultureel ondernemen: door wisselwerking tot nieuwe patronen komen. Trainingscentrum rond opgebouwd. Living Stone Netwerk, grenzen verleggen Open Verwondering Gelijkwaardig Ontmoeting Basiwaarden : Zijn nog steeds de uitgangspunten en kernwaarden nu, daar wordt nog steeds de nodige aandacht aan gegeven (en dat is het ook voor lokale besturen). Zuidwerking : o 4 de pijler gegroeid vanuit lokale vragen. Gegroeid vanuit kennis en ervaring in reissector en al zoveel jaren actief in alle continenten. o Cf P Develtere : ofwel verdelen we de welvaartskoek ofwel proberen we de welvaartskoek groter te maken. o Hebben gekozen voor groei: lokale dynamiek ondersteunen en ontwikkelen via train de trainermethodiek. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

3 Living Stone Dialoog: Zuidwerking 1. Kennis van regio. Aanpassingsstrategieën en werkelijk interculturele samenwerking. Bvb Ayacucho. 30 jaar burgeroorlog (waarbij het Lichtend pad bijzonder actief was in die regio). Gevolg: 80% van de universitairen gevlucht velen van platteland naar stad drugs, prositutie, alcoholisme, huiselijk geweld. Taal voornamelijk Quecha maar officiële taal Spaans. Coöperaties opzetten is niet evident want mensen vertrouwen elkaar niet meer na zo n lange persiode van wantrouwen. Dat geldt voor iedere conflictregio (bv ook Rwanda).Belangrijk te weten in welke context je werkt. Je botst op patronen die je niet kent normen en waarden zijn moeilijk te achterhalen terwijl ze vaak niet op schrift staan. Wat is goed en slecht in een maatschappij (religie, animisme, respect voor ouderen, ). Niet in confrontatie gaan want dat mislukt. Hoe ga je om met kindermishandeling, kinderarbeid, besnijdenis eerst proberen begrijpen voor je een oordeel velt. Stel het oordeel even uit. Niet noodzakelijk om akkoord te gaan met de verschillen, wel noodzakelijk om de oorsprong of de achtergrond van het verschil te willen begrijpen. Voor een groep spreken met gezicht naar publiek is Westers terwijl dit in Afrika als onbeleefd gezien wordt want op die manier verplicht je het publiek om te luisteren of toch te doen alsof ze luisteren. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

4 Living Stone Dialoog: Zuidwerking. En van culturen Expressies, taal, etniciteit, omgang Organisatie (familie, werk, staat,..) +++tussen zichtbare en verholen+++++ Fundamenten: normen, waarden, denkpatronen Universele waarden Hoge context culturen lage contextculturen (directe communicatie). Bewust zijn van spanningsvelden tussen culturen. kokosnootmodel : meer doordringen tot de kern van expressies naar universele waarden. 5 Living Stone Dialoog: Zuidwerking 2. Vakkennis, draagvlak en planmatige uitbouw IDEE WAT HOE HOE DOEN REALISER EN Initiatieffase Definitie fase Ontwerp fase Conceptie fase Realisatie fase IN STAND HOUDEN Nazorg Projectopdracht Projectplan Module design Realisatie plan Evaluatie plan Valorisati e Goed uitgewerkte projecten. Altijd zorgen voor dialoog en wisselwerking. Degelijke voorbereiding van 1 à 1,5 jaar voor er ter plaatse wordt gestart. Cf Malawai : platform in Noorden met departementen universiteit en eigen mensen. Definitie opstellen van wat ze gaan doen analyse stakeholders ( met wie gaan we samenwerken? ) in loop van proces wordt ook dit bijgestuurd weten voor wie je het doet. Contextanalyse wordt samen met Zuiden gedaan: past het in nationale context? Past het in boekhoudkundig systeem? Is het legaal? Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

5 Modules bouwen : leerprocessen aanpassen aan lokale omgeving. Implementatie : vrij grote flexibiliteit vereist. Rekening houden met culturele gevoeligheid. Evaluatie : er moet continue bijsturing zijn. Waar ga ik naartoe? Wat gebeurt er als er ineens geen geld meer is (stakeholders die zich terugtrekken,) en wat gebeurt er als we zelf op termijn weggaan? Bvb Malawi: in de beginfase hier allemaal rekening mee gehouden en de reden waarom bv een ministerie van toerisme betrokken partij was. Gevolg: officiële erkenning van diploma s. Op die manier ben je op lange termijn bezig. Nazorg: wat gebeurt er als ik weg ben? Living Stone Dialoog: Zuidwerking 3. Responsabiliseren Herverdeling van welvaartskoek, of groter maken van welvaartskoek? Moreel gevoede argumenten of liefdadigheid zijn geen excuus Rechten en plichten Evenwaardig Eigenheid respecteren Effectiviteit van de actie Wederkerigheid en win-win Responsabilisering. De neiging om fondsen zonder verantwoordelijkheid te exporteren naar het Zuiden. Bewust zijn : als de ene donor niet geeft, is er wel een andere die geeft. Wij moeten dus ook een stuk verantwoordelijkheid opnemen in deze en hen bewust maken van hun verantwoordelijkheid. Een verhaal van rechten en plichten vanuit eigen waarde van elk van de partners. Er mag sprake zijn van wederkerigheid: de win win voor ons in het Noorden is door het land beter te keren kennen kunnen wij ook betere opleidingen geven. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

6 Living Stone Gateways Interculturele competentieontwikkeling op reis Observeren Beschrijven Interpreteren Opschorten van oordeel Inspanningen doen om mensen in het Zuiden beter te begrijpen maar ook om beter begrepen te worden. Leren eigen waardeoordeel stuk opzij te zetten. Openstellen naar wat daar gebeurt. Een van interculturele methodes is Living Stone Gateways : reis met sensitiviteitscursus onderdompeling in cultuur + via training en uitwisseling bewust worden van wat er allemaal gaande is. Doen oefeningen rond observatie, interpretatie, proberen uw oordeel uit te stellen, Leren omgaan met ambiguïteit, de eigen waarden in vraag durven stellen. Nu al voor verschillende continenten. Door confrontatie met een andere cultuur krijg je zelf een veel groter cultureel bewustzijn. Aanvulling missies /ontvangsten gemeenten: Oostende bezig met groei naar compensatie vliegtuigreizen, aan het bekijken hoe dit praktisch moet geregeld worden. Harelbeke: milieuambtenaar neemt dit op. Ook de federale ontwikkelingssamenwerking nam de beslissing om (niet-duurzame) vliegreizen te compenseren (via CompenCO2) Aanvulling Oostende: vriendenkring personeel bezoekt partnerstad Banjul daar wordt overdag al een heel stuk inhoudelijk verhaal gebracht + alles ism lokale bevolking. Evergem: ook inleefreizen volwassenen. Deelnemers bekijken dit vanuit de hoek van kinderopvang (en als betrokken partij bij het stedenbandverhaal): volledig andere invalshoek. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

7 Presentatie Mirjam Vossen (auteur Eerste hulp bij ontwikkelingswerk ) Presentatie met als insteek is de kritiek op 4 de pijler ook van toepassing op de lokale besturen? Horen lokale besturen wel bij de 1 ste pijler? Doen lokale besturen wel meer dan projectondersteuning? Zijn ze vergelijkbaar met 4 de pijlerinitiatieven of particuliere initiatieven. Horen ze dan niet eerder bij de 4 de pijler? Gemeenten moeten zelf vertaalslag maken naar : doen wij dit ook? Doen we dit beter? Mirjam Vossen haalt de voorbeelden voor de presentatie uit 4 de pijler, waaronder ook eigen projecten MV in bvb Malawi. Heeft ontwikkelingsstudies gestudeerd en van daaruit ook enkele publicaties geschreven. NOORD ZUID Lokaal bestuur Lokaal bestuur Doelgroep Vierde pijlers Lokale organisaties Schema Lokaal bestuur Wie herkent zich in bovenste route : van lokaal bestuur tot lokaal bestuur? Iets minder dan de helft Lokaal bestuur via vierde pijlers en lokale organisaties de doelgroep in het Zuiden ondersteunen? Meerderheid herkent dit (via ondersteuning van de 4 de pijlerinitiatieven). De voorbeelden bevinden zich vooral in die laatste route maar die kunnen vertaald worden naar eerste route. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

8 Lokale besturen als Vierde Pijler? LB als 4 de pijler? Positieve punten die geldig zijn voor de 4 de pijlerinitiatieven: er is sprake van een groot enthousiasme, een grote betrokkenheid en een grote dadenkracht. Punten die ook van toepassing zijn op de lokale besturen (met dit verschil dat het uit hoofde van het werk is voor Noord-Zuidambtenaren). Mirjam Vossen presenteert de valkuilen waar de initiatieven al eens durven in tuimelen, maar waar misschien ook de lokale besturen onderhevig aan zijn. Onderzoek van Dr Lau Schulpen (zie tekst documentatiemap) naar effect van 4 de pijler, daar informatie uit gehaald. Maar ook veel gesprekken gevoerd met stichtingen + de eigen ervaring van Mirjam Vossen (zelf betrokken in een particulier initiatief). Valkuil 1: Wij weten wat er moet gebeuren Casus: Een maismolen voor Maonga Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

9 Valkuil 1 : wij weten wat moet gebeuren 4 de P neiging heel snel tot actie te komen. Cf zien dat in school stoelen en tafels moeten komen en daar doen we meteen iets aan. Vrienden van Miriam wilden zich inzetten voor straatarm dorp in Malawi. Reisgids had gezegd wat er nodig was cf maïsmolen voor vrouwen want moeten nu te ver gaan. Zijn eigen broer zou maismolen wel beheren. Lokale partnerorganisatie op de rem : wil dit dorp het echt wel zelf? Groepsgesprekken gaan houden in dorp met mannen apart, met vrouwen apart prioriteitenlijst opgesteld. Op 1: drinkwater 2: voedselzekergheid 3: onderwijs aan hele jonge kinderen. Maismolen kwam in ganse top 5 niet voor. met te grote dadendrang kan je doelgroep voorbij schieten. Valkuil 2: We doen het wel zelf Casus: Studiebeurzen en microfinanciering Valkuil 2 Het totaal geïsoleerd werken. Weten weinig over wat lokale of nationale overheid doet liggen plannen in verlengde van eigen plannen, hoe zit het met wetten en regelgeving? Vrij slecht. Pats van start gaan zonder context te kennen. Vaak denken ze ook nog dat ze het zelf het beste kunnen. Eigen stichting Mirjam: leningen verstrekken aan jongeren die ondernemer wilden worden. Mensen maakten er dankbaar gebruik van maar bij betaling niemand thuis. Niet in je eentje en vanop grote afstand willen doen. Heb je vanuit Nederland of België geen vat op. Zelfde geldig voor micro-financiering. Overschat niet wat je zelf kan doen. Moet realistisch zijn. Ook ontdekt dat andere OS organisatie ook leningen voor studenten gaf. Deden dit een stuk beter zijn toen gaan samenwerken. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

10 Valkuil 3: Geen oog voor de lange termijn Casus: Twee waterpompen in Zomba Valkuil 3 Uitvoering van projecten. 4 de pijlerinitiatieven zetten conreet een project op : school bouwen en alles betalen wat errond hangt, kliniek bouwen. Hoe lang wil je er zelf betrokken blijven? Hoe lang in investeren? Wie neemt het op termijn over?... Slaan stap over in proces : wisselwerking met doelgroep waarin gepraat wordt over toekomst, over wie doet wat om het over te nemen, responsabilisering. Vb pomp in malawi. Pas als pomp er stond nadenken over onderhoud en beheer. Daartegen was ze al stuk. Valkuil 4: Sterke focus op zichtbare hulp Casus: Twee dorpscomités Valkuil 4 Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

11 Vaak te sterke focus op zichtbare hulp. Dan kom je weer bij scholen en waterputten. Iedereen die langer betrokken is bij ontwikkelingssamenwerking weet dat er meer nodig is om het duurzaam te maken. Heel weinig aandacht voor capaciteitsopbouw, voor training en vorming. Daar moeten we geen geld insteken, is verspilling. Moeten een school opzetten en geen cursus boekhouding geven voor voorzitter lokaal comité. Realiteit bewijs nochtans tegendeel. Foto s slide: linkercomité op papier statuten, secretaris, voorzitter en penningmeester. Wisten niet wat elke functie inhield. Wisten niet hoe ze het moesten aanpakken om geld in te zamelen. Rechtercomité : verantwoordelijk voor dagelijks beheer kleuterschooltje. Hadden training en begeleiding gehad over wat is een comité? (mensen die maar 2 jaar school hebben gehad) Hoe zet je het op? Hoe voer je taken uit? Wat is goed kleuteronderwijs? Zulke basisvragen werden beantwoord in zo n opleiding en bleken essentieel voor succes, een opleiding die het linkercomité niet had gehad waardoor zij met heel veel vragen bleven zitten. Valkuil 5: Alles drijft op één persoon Casus: De onmisbare initiatiefnemer Valkuil 5 Eén iemand is daar geweest, is enthousiast, trekt aantal mensen mee maar blijft eigenlijk de enige sleutel en spil van alles. Op zijn best hangen de vrijwilligers er wat bij. Probleem kan zich spiegelen in je partnerland : bvb lokale onderwijzer, contactpersoon bij lokaal bestuur. Gevaar dat het niet gedeeld wordt door een bredere laag mensen. Cf ook organisatie Mirjam. Nu gedeelde verantwoordelijkheid met verschillende mensen. Ook bij partner in Malawi. WANT wat gebeurt met jouw project als jij stopt? Als jouw partner in het Zuiden naar een andere post wordt verplaatst?? Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

12 Vierde pijlers of lokale besturen? Tot slot vergelijking: hoe lokale besturen staan en functionneren tov 4 de pijlerinitiatieven. Olifant en de haas : 4 de pijlerinitiatieven kunnen heel snel zijn. Niet veel institutionele organisatie. Kunnen gemakkelijk aanpassingen doen. Geldt dit ook voor lokale besturen? Of zijn zij meer de logge olifant? Volle beurs tov munt : 4 de pijlerinitiatieven beroepen zich er vaak op dat elke euro rechtsreeks bij de mensen in het Zuiden terecht komt (waar het nodig is, niets blijft aan de strijkstok hangen en dat is hun voordeel tov lokale besturen en NGO s). Misbruiken dit vaak. Ze scoren ermee, bij lokale besturen gaat er veel overhead naar personeel en management. Man en vrouw gebogen over degelijke plannen. 4 de pijlerinitiatieven hollen weg met 1 blaadje papier. Plannen die lokale besturen maken, zitten meer ingebed. Zijn geen eendagsvliegen. Is verplicht om op iets langere termijn te plannen. Risico is er wel bij 4 de pijlerinitiatieven. Voor wie niet op de vorming aanwezig kon zijn maar geïnteresseerd is in de publicatie van Mirjam Vossen ( Eerste hulp bij ontwikkelingswerk ), mail naar [email protected] voor een gratis exemplaar. Stellingenoorlog Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

13 Stelling 1 Lokale besturen hebben de professionaliteit in huis om de noden van het Zuiden te kennen Zeker in het kader van capaciteitsopbouw van lokale besturen zijn zij de aangewezen partner. Opmerking: bevat 2 verschillende stellingen 6 mensen akkoord. Alle anderen niet akkoord. Argument akkoord: akkoord met een dikke maar erachter. Professioneel genoeg om aan OS te doen en capaciteitsopbouw lokale besturen te doen maar niet alleen. Moeten andere partners mee in bad trekken. Basisvoorwaarde is doelgroepen, actoren in Z en N te betrekken. Mensen nodig die juiste behoeftenanalyse kunnen maken Argument niet akkoord: Zijn lokale besturen dan niet professioneel bezig? Neen, dat is niet de kwestie. Lokale besturen hebben niet de professionaliteit om de NODEN van Zuiden te kennen. Je detecteert noden samen, niet alleen met lokale besturen in het Noorden en Zuiden maar met alle stakeholders samen, heel veel verschillende partners. Binnen lokale besturen in het Noorden heb je één of 3 mensen die zich kunnen verdiepen en dat overbrengen aan een grote groep mensen. Hopelijk ook meer en meer in het Zuiden zo n aantal ambtenaren. Externe blik: Vakgenoten kunnen veel relevante dingen uitwisselen: hoe doen wij het hier, hoe doen jullie het daar? Potentie niet onderschatten. Dit toch liever overlaten aan lokale besturen dan aan 4 de pijlerinitiatieven Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

14 Stelling 2 Bij het toekennen van een subsidie is het onbegonnen werk om te vragen naar de samenwerking met andere partners op het terrein. Samenwerken met een lokaal bestuur is zo specifiek dat andere partners niet relevant zijn. Ganse zaal niet akkoord op 3 mensen na. Argument akkoord: momentopname toekenning project. Onmogelijk analyseren wat je allemaal moet doen. Lange termijnwerk, daar zijn we nog niet aan toe. Argument niet akkoord: op het eerste eerder naar ja-kant. Op basis van subsidies: valt niet te controleren. Hebben we als lokale besturen niet de capaciteit voor om dat na te gaan. Op tweede luik totaal niet. Zeer relevant om te kijken wat anderen doen en daarmee samen te werken. Samenwerking moet heel ruim gezien worden, met veel partners. Ook kunnen vertrouwen op partner dat geld dat je gegeven hebt goed wordt besteed. Bestuur is stimulator maar het zijn de partners met expertise die het moeten doen. Toekennen subsidie: je kan in je aanvraag integreren dat kandidaat aangeeft of ze met andere lokale partners werkt. Mondelinge toelichting van dossier zeer tijdsintensief maar wel waardevol. Bij doorvragen kom je te weten of project ingebed is bij lokale doelgroep of niet. Externe blik: Samenwerken moet geen doel op zich zijn. Je moet wel goed weten wie er allemaal aanwezig is. Je moet organisaties die je subsidies geeft toch wel bevragen met wie ze samenwerken, niet om ze te controleren maar wel om hen tot nadenken te stimuleren. Je bent een schakel in hun leerproces! Cf Voorbeeld Antwerpen. In Geel : toelichting op de mondelinge raad zo leren de projectaanvragers van elkaar. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

15 Stelling 3 Werken op lange termijn lukt niet. De realiteit doorkruist iedere planning, de noden zijn te groot en hulp is nu nodig De overdracht van middelen gebeurt liever gisteren dan morgen (en onze begroting moet kloppen) Op 3 mensen na staat iedereen bij niet akkoord. Argument niet akkoord: Werken op lange termijn lukt wel. Maar je moet veel tijd in je voorbereiding steken. Cf Wantrouwen van scholen en leerkrachten tov elkaar in Ayacucho lokale besturen hierin als neutrale bemiddelaar. Nu stilaan erkend. Is lange termijn. Ook bij interculturele projecten was lange termijn altijd de voorwaarde. Je weet in begin dat je begroting stap voor stap moet inplannen in rest van planning vraagt tijd om budgetten te verhogen. Dat realiteit plannen doorkruist is een feit. Je moet geen geld opdoen om het op te doen. Argument akkoord: moet lukken als je realistische en geduldige politici hebt. Voel toch de druk van de Vlaamse regering om het geld op te maken. Er moet een lange termijnplanning zijn maar je moet op voorhand inzien dat de realiteit dit doorkruist en die vrijheid krijg je niet altijd van de politiek of van de subsidiegever. Externe blik: noden zijn groot en hulp is nodig. Is vaak minder waar dan men wil beweren. Geldt enkel in tijden van grote rampen cf noodhulp. Beter lange termijn. Wat het gevoel van druk betreft: vanuit lokale besturen zorgen dat lokale besturen in het Zuiden diezelfde subsidiedruk niet voelen. Je kan niet helpen wat men jullie oplegt maar er zelf zo flexibel mee omgaan dat je de anderen in Zuiden hetzelfde niet oplegt. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

16 Stelling 4 Een Noord-Zuiddienst bij een lokaal bestuur in het Noorden draait rond de Noord-Zuidambtenaar. Valt die weg? Dan gaat ook de samenwerking een moeilijk jaar tegemoet (net zo als de contactpersoon in het Zuiden wegvalt). Grootste groep akkoord. 8-tal niet akkoord. Argument niet akkoord: hangt af van draagvlak dat Noord -Zuid ambtenaar heeft binnen gemeente. Het zou een verkeerd beleid zijn mocht je een beleid bouwen rond 1 persoon zowel bestuurlijk als ambtelijk. Is niet duurzaam. Proberen iedereen te engageren binnen bestuur in materies waarrond we bezig zijn (stedenband). Wegvallen ambtenaar zou pijn doen want is geëngageerd persoon. Stilvallen mag niet. Tot eind dit jaar een band die geen stedenband meer mag genoemd worden. Het is werken in politieke realiteit die constant kan veranderen. Structuur inbouwen om samenwerking niet te laten stilvallen. Argument akkoord: hebben de andere lokale besturen die akkoord gaan dan geen geïntegreerd beleid? Akkoord dat er draagvlak moet zijn. Maak je bij andere ambtenaren los maar het is hun core-business niet dus als wij wegvallen neemt niemand dit in concreto op. Wij doen een belletje rinkelen bij de anderen Externe blik: hoeft niet onoverkomelijk te zijn, ook al gaat er een stuk enthousiasme verloren. We zijn het er allemaal over eens dat het niet bij een persoon mag blijven hangen, maar het lukt gewoon niet bij alle LB om dit te overbruggen. Interessant om te leren van ervaringen van elke groep. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

17 Stelling 6 Lokale besturen moeten rekening houden met procedures die tijd vragen. Spontane hulpaanvragen kunnen wij niet beantwoorden, het Noord- Zuidbudget gaat dus beter naar (NGO s en) vierde pijlerinitiatieven, zij zijn meer flexibel in nood. Cf budget noodhulp is op. 4 de pijlerinitiatieven of NGO s kunnen wel reageren, lokale besturen niet Verdeeldheid in de rangen! Argument akkoord: zeker waar dat je rekening moet houden met procedures. Meestal wel een klein budget opzij voor noodhulp. Argument niet akkoord: zoals vorige stellingen zou ik graag eens in midden gaan staan. Stellingen vaak tegenstrijdig. Hebben budget noodhulp dus kunnen reageren maar wel akkoord dat grootste deel budget moet gaan naar structurele hulp en niet naar noodhulp. Ieder heeft eigen rol rol van NGO s en 4 de pijlerinitiatieven heel aparte rol dan lokale besturen en noodhulp ook nog iets heel specifieks. Externe blik: Het tweede deel lijkt ontwikkelingssamenwerking te verengen tot noodhulp. Absoluut niet mee eens. Als ramp gebeurt komt er wel hulp los. Je moet vooral inzetten op stucturele hulp op lange termijn. Hou beperkte budgetten voor noodhulp. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

18 Stelling 7 in = uit Vierde pijlerinitiatieven draaien op vrijwilligers en dus gaat iedere naar het Zuiden. Misschien leveren zij met hetzelfde geld wel een grotere bijdrage Argument niet akkoord: Zeker verschil tss grotere bijdrage die je levert naar Zuiden, maar zegt niets over kwaliteit. Externe blik: 4 de pijlerinitiatieven rekenen hun tijd niet om in geld. Stelling 8 We werken al jaren aan ons Noord- Zuidbeleid en daarbij steunen we ook al jaren dezelfde projecten of werken we rond dezelfde beleidsdomeinen. We zien vooruitgang en de situatie wordt beter, daarmee zijn wij al heel tevreden. Verdeeldheid in de rangen. Uiteindelijk meer en meer naar niet akkoord. Argument akkoord: we steunen al jaren dezelfde 4 de pijlerorganisaties, anderzijds gaan we binnen Noor-Zuidbeleid wel op zoek naar nieuwe uitdagingen in beleidsdomeinen, Je moet nuanceren wat er staat. Steunen al jaren projectondersteuning op lange termijn. Binnen stedenband steunen we ook een aantal zelfde terugkerende projecten. Wordt wel jaarlijks geëvalueerd. Belangrijkste functie in gemeente is sensibilisatie rond Noord-Zuid om- Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

19 dat we zo dicht bij bevolking staan. Bvb als Milleniumdoelen in licht staan, proberen we dat ook op stedenband toe te passen. Bouwen structuren in zowel Noorden als Zuiden. Externe blik: merk impliciet de gedachte dat het niet goed zou zijn altijd zelfde projecten of beleidsdomeinen te nemen. Juist heel waardevol lang met beperkt aantal thema s bezig te zijn. Cf In NL nu nieuwe subsidielijn om aan te tonen dat je vernieuwend bezig bent. Vind dit fout. Zorg ook dat je niet in slaap valt, voldoende reflecteert op wat je doet, evalueert en bekijkt hoe het beter kan. Situaties kunnen immers veranderen. Stelling 9 Voor de convenant of het federaal programma, maar ook voor het eigen bestuur: plannen kunnen we ondertussen als de beste. Maar om overtuigend over te komen (en meer geld te kunnen vragen, groeipad!) steken we dit al eens overvol de uitvoering? Steken we het plan niet voller dan realistisch mogelijk is? Zeer weinig akkoord, meerderheid niet akkoord. Argument akkoord: niet overtuigd dat we kunnen plannen als de beste. We slagen er wel met een aantal in om een plan gesubsidieerd te krijgen door de Vlaamse Regering maar of dit dan een goed plan is? Moeten kunnen aantonen dat er een groeipad is dus zetten er soms al nieuwe dingen in terwijl vorige nog niet gerealiseerd is. Argument niet akkoord: maar met een maar. Planning wordt niet altijd geïmplementeerd maar proberen toch in grote mate. Vergelijking met partnergemeente Zuiden: kunnen beter plannen maar minder implementeren (Zuid-Afrika). Zuiden stelt aantal zaken voor waar ze volgende jaren willen aan werken. Wie zijn wij om hen daar in af te remmen. Willen hen alle mogelijkheden bieden ook al kan er en cours de route iets tegenvallen. Externe blik: heel opmerkelijke stelling. Bij 4 de pijlerinitiatieven is grootste valkuil echt gebrek aan planning. Gaan van idee naar uitvoering. Bij lokale besturen dreigt eerder het omgekeerde: meer plannen dan uitvoeren maar niet geneigd dit negatief te zien. Het omgekeerde is gevaarlijker. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

20 Stelling 10 Capaciteitsopbouw en werken aan een proces allemaal leuk maar die container met hulpmiddelen werd met veel meer enthousiasme onthaald. Bovendien was er veel meer persaandacht, de projecten zijn gewoon duidelijker voor iedereen Capaciteitsopbouw versus projecten. Argumenten akkoord : Duidelijker voor iedereen maar is dat zinvoller? Is vaak zo in realiteit maar ben niet akkoord dat dit zo moet of mag zijn. Is niet dat je daar voor of tegen bent, maar dat is wel realiteit. Hoe als lokaal bestuur mee omgaan? (1 x container verstuurd en nooit meer!) Voorbeeld van afbraakbedden ziekenhuis naar Centraal-Afrika. Uniformpakken vesten zonder mouw en broeken zonder pijpen opsturen zonder ze te sorteren en volledige uniformen van te maken. MAAR zij halen wel de pers Is het als schepen niet belangrijk om in pers te komen? Dan liever op de tweede rij Persaandacht creëren we zelf. Schrijven waarover jij als gemeente vraagt wat ze schrijven Meningen hierover verdeeld. Met beleidsplan moeilijk pers te halen. Met concrete actie wel Argument niet akkoord: tweede eerder ja (is een realiteit). Het eerste niet van overtuigd : 1/ realiteit van onze partnergemeente Zuid-Afrika: container opsturen waarschijnlijk nooit doen. Zinvoller te investeren in lokale infrastructuur in overleg met partner Zuiden. Ook voorbeeld van 7 à 8 maand container vast in haven van Durban. Realiteit die 4 de pijlerinitiatieven soms vergeten. Externe blik: zeer herkenbaar. Cf aanbod kinderbedjes, stoelen, Geeft dilemma. Uitleggen waarom we geen partij schoenen aan Malawi willen sturen. Meestal nee zonder meer. Gaan we in gesprek? Of niet? Hoe doen lokale besturen dit naar 4 de pijlerinitiatieven toe? Vierde pijlersteunpunt: mag zelfs nog verder gaan. Naar breder publiek toe uitleggen dat ontwikkelingssamenwerking complexer is dan container opsturen. Beste les is hen 1 x een container te laten opsturen. Meeste verhalen lopen slecht af Verkoop kleding tweedehands of via markt en gebruik opbrengst om iets te doen voor goed doel. Andere ervaring : organisatie 4 de pijler zeer goed in versturen container. Remmen dit niet af maar brengen hen via GROS-vorming wel andere zaken rond ontwikkelingssamenwerking bij. Wel duidelijk : als NGO geld hier houdt, heeft dat ook nut om mensen hier te sensibiliseren want ook hier nog nood aan sensibilisatie en de mensen leren afstappen van hun helpreflex. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

21 Bij vraag door vereniging om ambulance op te sturen naar Latijns-Amerika: als lokaal bestuur 20 vragen gesteld vooraleer te ondersteunen: - inklaring container douane? - Onderhoud ambulance? - Wie voor zorgen dat materiaal aangevuld wordt? - Wie zal noodhulpnummer en traject opstellen? - Wie zal ermee rijden? aanvragende vereniging is op zoek gegaan naar antwoorden op al die vragen + op mondelinge toelichting ook duidelijk dat ze ingebed zijn in lokale planning Zuiden subsidie gegeven MAAR wat blijkt? Container staat al 6 maand vast in haven. Dus leek allemaal goed maar ging toch nog helemaal fout. Door goederen te zenden ontwricht je de lokale economie ginder + we moeten stoppen met Congo, Amazone etc te plunderen (vooral multinationals). Akkoord dat je niet moet zeggen: dat moet je niet doen, maar hen tot nadenken aan te zetten door heel veel vragen te stellen. In stelling 10 wordt container tegenover capaciteitsopbouw geplaatst wat niet hoeft. Als we door middel van een container kunnen zorgen dat gans stadsbestuur wordt geinformatiseerd dan zijn we wel goed bezig. Materiaal op de lokale markt niet verkrijgbaar en hadden we vergelijkbare computers willen vinden hadden we ginds 10 x meer betaald. Dat geld hebben we niet. Lokale ziekenhuis naar Zuiderse normen vrij goed maar via container kunnen wij ervoor zorgen dat ze op hogere hygiënische normen komen. In vergelijking met Engelse charityorganisatie werken we fundamenteel anders: noden in kaart brengen afdeling met grootste noden mocht aangeven wat ze nodig hadden en hoe ze dat zagen. Wordt ter plaatse opgevolgd. Afval: hoe men het vroeger ophaalde hoe het nu veiliger hygiënischer en goedkoper kan met gebruik van een compactor. Wat met Chinezen, Engelsen en andere donoren die veel geld geven en op die manier kleine investeringen van onze lokale doorkruisen of verpulveren? Externe blik: niet een antwoord op. In Malawi weg opgeknapt door Chinezen. Zij vliegen Chinese werkkrachten over naar Afrika. Staat haaks op wat Westerse landen al jaren proberen te doen, door lokale krachten in te zetten. Geeft wrijvingen bij Malawianen maar overheid gaat er toch mee door. Tegen dit soort invasies kan je je weinig weren Ander bestuur dat dacht om container op te steuren met PC s, ook in adviesraad goed onthaald. Maar tijdens missie ontdekt dat er plaats was waar PC s ginder stonden opgeslagen en waar niks mee gebeurt. Verslag vorming Help, de helpreflex! CRA/IRE 13 oktober /21

Joker/Living Stone Netwerk

Joker/Living Stone Netwerk Joker/Living Stone Netwerk Dertig jaar Joker In het boek Joker Grensverleggend Ondernemen vertelt aanstichter en medeoprichter Bob Elsen het Joker verhaal en doorspekt het met feiten en beelden, reisverhalen

Nadere informatie

Jouw gemeente in de wereld De wereld in jouw gemeente

Jouw gemeente in de wereld De wereld in jouw gemeente VVSG internationaal Jouw gemeente in de wereld De wereld in jouw gemeente Jouw gemeente in de wereld De wereld in jouw gemeente Arctic Circle Line Date International Tropic of Cancer Equator International

Nadere informatie

Eindverslag SLB module 12

Eindverslag SLB module 12 Eindverslag SLB module 12 Marthe Verwater HDT 3C 0901129 Inhoudsopgave: Eindreflectie.. Blz.3 Reflectieverslag les 1.. Blz.4 Reflectieverslag les 2.. Blz.6 Reflectieverslag les 3.. Blz.8 2 Eindreflectie

Nadere informatie

Bijlage interview meisje

Bijlage interview meisje Bijlage interview meisje Wat moet er aan de leerlingen gezegd worden voor het interview begint: Ik ben een student van de Universiteit van Gent. Ik wil met jou praten over schrijven en taken waarbij je

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Permanente educatie in Smallingerland Allemaal in ontwikkeling Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Van cursussen professioneel Engels, kennis opdoen bij een andere afdeling tot vierjarige

Nadere informatie

Een snapshot van de 4de Pijler in Vlaanderen

Een snapshot van de 4de Pijler in Vlaanderen SAMENVATTING Een snapshot van de 4de Pijler in Vlaanderen 4de Pijlersteunpunt/11.11.11 - Jacques Mevis - Januari 2016 Actuele en representatieve cijfers over de 4de Pijler in Vlaanderen zijn belangrijk.

Nadere informatie

A. Jouw rechten! Kinderrechten

A. Jouw rechten! Kinderrechten Dit werkblaadje is van... A. Jouw rechten! Kinderrechten Je hebt ongetwijfeld al gehoord van de Rechten van het Kind. De koningen, presidenten en andere leiders van over de hele wereld hebben gezegd dat

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Maakt geld gelukkig? VOORBEELD / CASUS Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 2 ½ uur. Voor de volledigheid hieronder eerst

Nadere informatie

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Inleiding De tekst die voor jou ligt, verduidelijkt onze visie bij het organiseren van vrijwilligerswerk in het buitenland. We sturen je niet zo maar naar het

Nadere informatie

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht...

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Tijd (duur)... 2 Locatie... 2 Materiaal...

Nadere informatie

Met enthousiaste werkpaarden naar Roemenië

Met enthousiaste werkpaarden naar Roemenië Met enthousiaste werkpaarden naar Roemenië Woorden van deze les de vrijwilliger uitzenden lokaal hulpbehoevend internationaal de omstandigheden relativeren het aanpassingsvermogen de handen uit de mouwen

Nadere informatie

VOORBEELD CASUS. Hoe ver mag je gaan in vrijheid van meningsuiting? een socratisch gesprek uitgeschreven

VOORBEELD CASUS. Hoe ver mag je gaan in vrijheid van meningsuiting? een socratisch gesprek uitgeschreven VOORBEELD CASUS een socratisch gesprek uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 1 1/2 uur, in 5 stappen. Voor de volledigheid eerst nog even de gespreksstappen:

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Blok 3 Blok 3: We hebben oor voor elkaar Blok 3: Algemeen: In dit blok stimuleren we de kinderen om oor voor elkaar te hebben. De lessen gaan over communicatie, over praten

Nadere informatie

Inhoudstafel Luistermoment La J Kinderen Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding...

Inhoudstafel Luistermoment La J Kinderen Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... Inhoudstafel Luistermoment La J Kinderen Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Voorbereiding... 2 Locatie... 2 Materiaal... 2 Veel

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie?

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? In deze fiche vind je instrumenten om de interculturele competenties van personeelsleden op te bouwen en te vergroten zodat het diversiteitsbeleid

Nadere informatie

Lou en Lena: NEE tegen geweld!

Lou en Lena: NEE tegen geweld! Mijn prentenboek Prentenboek voor leerlingen 1 e en 2 e leerjaar Lou en Lena: NEE tegen geweld! Mijn naam:... Mijn klas:... Mondiale Vorming - Plan België Hallo, ik ben Lou. En dit is mijn zus Lena. We

Nadere informatie

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst Sylvia Verhoef, adviseur en manager Opleidingen Anita Buijs, manager bedrijfsvoering backoffice 2 Ben jij de secretaresse van de toekomst? Perfecte

Nadere informatie

Actief luisteren (De ander helpen zo duidelijk mogelijk te zijn)

Actief luisteren (De ander helpen zo duidelijk mogelijk te zijn) Actief luisteren (De ander helpen zo duidelijk mogelijk te zijn) Laat de ander merken dat je echt luistert door je houding en ogen. Laat merken dat je aandacht op hem/haar gericht is. Stel zoveel mogelijk

Nadere informatie

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Wat is communicatie LSD (luisteren, samenvatten en doorvragen) Open vragen stellen Waarderend gesprek Hoe geef je feedback (doorlopend proces) Oefenen d.m.v. rollenspellen

Nadere informatie

De 4 de pijler onder de loep BTC-Infocyclus

De 4 de pijler onder de loep BTC-Infocyclus De 4 de pijler onder de loep BTC-Infocyclus 4de pijler What s in a name? Belgische ontwikkelingssamenwerking 1ste pijler = overheid (nationaal, Vlaanderen, provincie en gemeenten) 2de pijler = Internationaal

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009

UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009 UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009 ingevuld door 18 van de 26 deelnemers deelnemers waren heel divers eb varieerden in leeftijd van 13 t/m 23 jaar oud Welk cijfer geef je de training?

Nadere informatie

Voorbereiding gesprek zorginspectie

Voorbereiding gesprek zorginspectie Oudersparticipatie Jeugdhulp Vlaanderen vzw, afdeling Vlaams-Brabant Parkstraat 185, 3000 Leuven www.oudersparticipatie-jeugdhulp.be Voorbereiding gesprek zorginspectie Bijeenkomst met ouders op 17/01,

Nadere informatie

Een goed leven voor.

Een goed leven voor. Een goed leven voor. Juultje Holla - Perspectief - maart 2013 Als onderdeel van het ZonMW project Zeggenschap en Inclusie Met dank aan Rob, die mij hierbij enorm geholpen heeft. Een goed leven voor. Een

Nadere informatie

Incompany training voor coöperaties

Incompany training voor coöperaties Incompany training voor coöperaties 2016 Erkend dienstverlener voor de kmo-portefeuille Incompany trainingen: wij komen naar uw coöperatie. Coopburo, de coöperatieve dienstverlener van Cera, biedt: 1.

Nadere informatie

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven ecourse Moeiteloos leren leidinggeven Leer hoe je met minder moeite en tijd uitmuntende prestaties met je team bereikt 2012 Marjan Haselhoff Ik zou het waarderen als je niets van de inhoud overneemt zonder

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

ONDERNEMEN IS VOOR HELDEN

ONDERNEMEN IS VOOR HELDEN ONDERNEMEN IS VOOR HELDEN EXCLUSIEF PROGRAMMA OVERZICHT 2016 LEF IN ACTIE Ontdek waarom het zo moeilijk is je hart te volgen en heb het lef dit toch te doen! De achtergrond van het programma Jij weet dat

Nadere informatie

De 4 de Pijler onder de loep BTC-Infocyclus. Jacques Mevis/Luc Callaerts 4 de Pijlersteunpunt /

De 4 de Pijler onder de loep BTC-Infocyclus. Jacques Mevis/Luc Callaerts 4 de Pijlersteunpunt / De 4 de Pijler onder de loep BTC-Infocyclus Jacques Mevis/Luc Callaerts 4 de Pijlersteunpunt /11.11.11 www.4depijler.be Wie we zijn! Filmpje 1 https://www.youtube.com/watch?v=rlqs_bpnsic Belgische ontwikkelingssamenwerking

Nadere informatie

Een nieuw jaar nieuwe kansen en 9 tips die je helpen je doelen te bereiken. coaching en energetische therapie. www.pranakompas.nl

Een nieuw jaar nieuwe kansen en 9 tips die je helpen je doelen te bereiken. coaching en energetische therapie. www.pranakompas.nl Nieuwsbrief 2015-3: Een nieuw jaar nieuwe kansen en 9 tips die je helpen je doelen te bereiken coaching en energetische therapie www.pranakompas.nl Een nieuw jaar nieuwe kansen! 9 Tips die je helpen je

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

De kracht van bewonersplatforms

De kracht van bewonersplatforms De kracht van bewonersplatforms Schets achtergrond en context Bewonersplatforms: het model Rollen Enkele resultaten Evaluatie Smaakmaker Context 14 dorpen + centrum 16.512 inwoners Oppervlakte: 5.439 ha.

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Noord-Zuid voor lokale besturen. Geldtransfers naar het buitenland

Noord-Zuid voor lokale besturen. Geldtransfers naar het buitenland Noord-Zuid voor lokale besturen Geldtransfers naar het buitenland Geldtransfers naar het buitenland Hoewel het concept van de stedenband zich richt op het uitwisselen van kennis en ervaring tussen collega

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens Trainen en coachen Psycholoog Mirella Brok Skype Tilburg Made Den Bosch [email protected] 06 1771 2728 KvK 51743256 Lid Nederlandse Beroepvereniging voor Toegepaste Psychologie Opwarmoefening

Nadere informatie

Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen

Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen Doelgroep Methodiek Thema s 11 ouders van jongeren in secundaire scholen (2014) Waarderende benadering Ouderbetrokkenheid- Communicatie Ondersteuning

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Thema Kernelementen Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Tips voor de trainer: Doseer je informatie: less is more. Beoordeel wat je gymnasten doen, niet wie ze

Nadere informatie

Wat is kindermishandeling? Hoe kan kindermishandeling stoppen? Wie kan je hierbij helpen?

Wat is kindermishandeling? Hoe kan kindermishandeling stoppen? Wie kan je hierbij helpen? Wat is kindermishandeling? Hoe kan kindermishandeling stoppen? Wie kan je hierbij helpen? In deze folder vind je een antwoord, en lees je ook bij wie je terecht kan als je over mishandeling of verwaarlozing

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. [email protected]. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: [email protected] Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf ASSERTIVITEIT beter communiceren vanuit jezelf Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO

Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO Dit portret gaat over H., een vrouw die met een evoluerende spierziekte nog lang voor de klas heeft gestaan in het lager

Nadere informatie

ADMIBUNDEL ATTESTEN PROCEDURE

ADMIBUNDEL ATTESTEN PROCEDURE ADMIBUNDEL ATTESTEN PROCEDURE Hoe kan je een attest Animator Hoofdanimator Instructeur uitgereikt door de Vlaamse overheid behalen? Hoe zit dat nu met terugbetaling van cursusgeld? Met subsidies voor geattesteerde

Nadere informatie

MAAK JE EIGEN ELEVATORPITCH

MAAK JE EIGEN ELEVATORPITCH TOOLKIT TER VOORBEREIDING OP DE WORKSHOP MIJN KLUS IS TOP MAAK JE EIGEN ELEVATORPITCH Wat is een elevatorpitch? Een elevatorpitch (elevator = lift; pitch = verkooppresentatie), heel soms ook elevatorspeech

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement van de GROS voor verdeling van de subsidies voor NZinitiatieven

Huishoudelijk reglement van de GROS voor verdeling van de subsidies voor NZinitiatieven Huishoudelijk reglement van de GROS voor verdeling van de subsidies voor NZ-initiatieven Assenede 1 Huishoudelijk reglement van de GROS voor verdeling van de subsidies voor NZinitiatieven Assenede 1 Algemene

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Leeftijd: 12-16 jaar Tijdsduur: 1 uur Doelen - De jongeren denken na over de betekenis van de muur tussen Israël en de Palestijnse gebieden in het dagelijks

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Training Creatief denken

Training Creatief denken Training Creatief denken Creatief denken: een oplossing voor elk probleem Creatief denken is vandaag de dag een must. De markt verandert razendsnel en als je niet innovatief bent, loop je achter de feiten

Nadere informatie

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren.

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. 1/5 Fase 1: Wat wilde ik bereiken? Handelen/ ervaring opdoen Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. De opdracht wilde ik zo ontwikkelen,

Nadere informatie

1Wat is examenvrees eigenlijk?

1Wat is examenvrees eigenlijk? 8 1Wat is examenvrees eigenlijk? Lars is bang voor spinnen. Toen hij de foto op dit werkboek zag, kreeg hij kippenvel en ging hij anders ademhalen. Toen we Lars vroegen of de spin hem kon bijten, riep

Nadere informatie

Draaiboek vorming oudercontact

Draaiboek vorming oudercontact Draaiboek vorming oudercontact Doel van de avond: - De juiste informatie over uw kind uit het oudercontact kunnen halen en zelf de juiste informatie aan de leerkracht tijdens het oudercontact kunnen geven

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Ik geloof, geloof ik. Levensbeschouwelijk dossier Griftland college Bovenbouw. Mijn naam en klas:

Ik geloof, geloof ik. Levensbeschouwelijk dossier Griftland college Bovenbouw. Mijn naam en klas: Ik geloof, geloof ik Levensbeschouwelijk dossier Griftland college Bovenbouw Mijn naam en klas: Bezinningsmomenten In de godsdienstlessen stonden de afgelopen jaren verhalen centraal en de verschillende

Nadere informatie

Inspireren, Leren & Werken. Werken aan een nieuwe werkwijze

Inspireren, Leren & Werken. Werken aan een nieuwe werkwijze Inspireren, Leren & Werken Werken aan een nieuwe werkwijze WIE, WAT, WAAR? BOOTCAMP JEUGDWERK 2014 BLZ 4 DAG 4 DONDERDAG 4 SEPTEMBER BLZ 8 DAG 1 MAANDAG 1 SEPTEMBER BLZ 5 DAG 5 VRIJDAG 5 SEPTEMBER BLZ

Nadere informatie

VOORBEELD CASUS. Wat is de winst van wachten tot het laatste moment? een socratisch gesprek uitgeschreven

VOORBEELD CASUS. Wat is de winst van wachten tot het laatste moment? een socratisch gesprek uitgeschreven VOORBEELD CASUS Wat is de winst van wachten tot het laatste moment? een socratisch gesprek uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 1 1/2 uur, in 5 stappen. Voor

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Een terugblik op (bijna) twee jaar Barbara Foundation The Gambia.

Een terugblik op (bijna) twee jaar Barbara Foundation The Gambia. Speciale editie December 2015 Nummer: 005 Barbara Foundation The Gambia Een beter leven voor de kinderen in Gambia Een terugblik op (bijna) twee jaar Barbara Foundation The Gambia. Het is alweer jaren

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

10 tips voor meer diversiteit in overleg

10 tips voor meer diversiteit in overleg 10 tips voor meer diversiteit in overleg Changemakers: 10 tips voor meer diversiteit in overleg Parlement, gemeenteraad, oudercomité, sportraad ze blinken zelden uit in diversiteit. Nochtans is onze samenleving

Nadere informatie

Vragenlijst: Wat vind jij van je

Vragenlijst: Wat vind jij van je Deze vragenlijst is bedacht door leerlingen. Met deze vragenlijst kunnen leerlingen er zelf achter kunnen komen wat andere leerlingen van hun school vinden. De volgende onderwerpen komen langs: Sfeer op

Nadere informatie

Legislatuur 2014 2019

Legislatuur 2014 2019 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ SU BSI DI EREGLEM ENT TER ONDERSTEU NI NG VAN ERKENDE VERENI GI NGEN VOOR ONTWI KKELI NGSSAM ENWERKI NG EN I NTERNATI ONALE SOLI DARI TEI T

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

ontdek de kracht van het geven

ontdek de kracht van het geven ontdek de kracht van het geven Berghummerstraat 15 7591 GX Denekamp T 053 53 75 777 F 053-53 75 760 E [email protected] ontdek de kracht van het geven 02 Welkom. Ontdek de kracht

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Persoonlijk opleiding plan

Persoonlijk opleiding plan Persoonlijk opleiding plan Een opdrachtgever adviseren Hem vertellen wat jou de beste optie lijkt. Het klopt dat ik deze competenties zo had ingevuld. Ik heb hiermee ervaring doordat ik vaak op forums

Nadere informatie

Vragen gesteld in het evaluatieformulier + Antwoorden

Vragen gesteld in het evaluatieformulier + Antwoorden Verslag Studenten Evaluatie Videoproject Door Tonny Mulder, [email protected], 26 sept 213 De studenten van de opleidingen Biologie, Biomedische Wetenschappen en Psychobiologie krijgen in het 1 ste jaar

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

Inhoudstafel Leermeermoment La J Kinderen Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding...

Inhoudstafel Leermeermoment La J Kinderen Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... Inhoudstafel Leermeermoment La J Kinderen Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Voorbereiding... 2 Locatie... 2 Materiaal... 2 Veel

Nadere informatie

Social Media Marketing strategie

Social Media Marketing strategie Social Media Marketing strategie --= werkboek =-- 1. Bepaal je doelstelling Vaak zal SMM een onderdeel zijn van bestaande marketingcommunicatieplannen. Een extra kanaal om je doelgroep te bereiken. Soms

Nadere informatie

A c e! Z e l f t e s t O m g a a n m e t w e e r s t a n d

A c e! Z e l f t e s t O m g a a n m e t w e e r s t a n d Training Coaching Consulting Interim Management Den Haag Amsterdam Den Bosch Rotterdam Zwolle Utrecht Arnhem Amersfoort Breda Eindhoven Maastricht Brussel Antwerpen A c e! Z e l f t e s t O m g a a n m

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A 4 opdrachten! 60 minuten! Bij iedere opdracht zet iemand zijn wekker/ chronometer (op gsm of uurwerk), zodat je zeker niet veel langer dan een kwartier bezig bent.

Nadere informatie

Kinderen zonder papieren

Kinderen zonder papieren VPM VPM Kinderen zonder papieren Je ziet het bijna elke dag op de tv of in de krant: beelden van landen in oorlog, mensen in armoede. Op zoek naar een betere plaats om te leven, slaan ze op de vlucht.

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Erasmusbestemming: Universiteit

Erasmusbestemming: Universiteit Erasmusbestemming: Rijsel Academiejaar:2006-2007 Één semester Universiteit Waar is de universiteit ergens gelegen (in het centrum/ ver uit het centrum)? De univ ligt vrij dicht bij het centrum, maar als

Nadere informatie

EN ALS HIJ KAN LEZEN, STUUR IK M NAAR DE CHINESE LES.

EN ALS HIJ KAN LEZEN, STUUR IK M NAAR DE CHINESE LES. 3 1 2 EN ALS HIJ KAN LEZEN, STUUR IK M NAAR DE CHINESE LES. Realistisch kijken naar wat kinderen wel en niet kunnen. WAT KAN JE KIND (AL)? Natuurlijk verwacht je veel van je kind. Dat het snel nieuwe dingen

Nadere informatie

MAUTERI BELEIDSPLAN 2014-2015

MAUTERI BELEIDSPLAN 2014-2015 MAUTERI BELEIDSPLAN 2014-2015 Kijk met je hart, kijk verder dan je ogen zien Versie 28-12-2013 Auteur: Bettie Ratuhaling VOORWOORD Voorbij de horizon liggen kleine eilandjes als kiezelsteentjes verstrooid

Nadere informatie