Genetic Counseling en Kanker

Transcriptie

1 Genetic Counseling en Kanker (erfelijke en familiaire kanker in de praktijk) dr Rolf Sijmons, klinisch geneticus afdeling Genetica UMC Groningen

2 (Theoretische en) Practische aspecten Erfelijke Kanker Counseling van Erfelijke kanker: dilemma s

3 (Theoretische en) Practische aspecten Erfelijke Kanker Counseling van Erfelijke kanker: dilemma s

4 5% Erfelijk Alle Kanker 95%

5 5% Erfelijk Alle Kanker 95% 5% 1% 25% Medullair schildklierca. 75% Borstca. 95% Cervixca. 99%

6 Diagnose Erfelijke Kanker Belang voor Kankerpatiënt nt implicaties voor therapie prognose screening op andere tumoren overige preventieve opties (bijv. chirurgie) psychosociale aspecten (kunnen ook negatief zijn!)

7 Diagnose Erfelijke Kanker Belang voor Familielid vroegdetectie tumoren (periodieke screening) overige preventieve opties (bijv. chirurgie) ontslag uit screening als iemand erfelijke kanker aanleg niet blijkt te hebben psychosociale aspecten (kunnen ook negatief zijn!)

8 Erfelijke Tumorsyndromen in de Praktijk Preventie preventie ontstaan van tumoren - profylactische (risico-reducerende) chirurgie - chemopreventie - aanpassing levensgewoonte vroege opsporing tumoren - periodieke controles

9

10 Herkennen van Erfelijke Tumorsyndromen alarmsignalen: 1. belaste familieanamnese 2. jonge leeftijd bij diagnose (voor dat type kanker) 3. multipele primaire tumoren 4. veel precursorlaesies 5. congenitale afwijkingen 6. bepaalde zeldzame vormen : bijv. retinoblastoom, medullair schildklierca., hamarteuze g.i. poliep

11 Herkennen van Erfelijke Tumorsyndromen alarmsignalen: 1. belaste familieanamnese 2. jonge leeftijd bij diagnose (voor dat type kanker) 3. multipele primaire tumoren 4. veel precursorlaesies 5. congenitale afwijkingen 6. bepaalde zeldzame vormen : bijv. retinoblastoom, medullair schildklierca., hamarteuze g.i. poliep

12 Meeste Erfelijke Tumorsyndromen zijn Autosomaal Dominant met <100% penetrantie Geen aanleg ziekte Klachtenvrije drager Aangedane mutatiedrager Toevallige kanker

13 QUIZ Negatieve Familieanamnese voor Kanker past niet bij de diagnose Erfelijk Kankersyndroom

14 QUIZ Negatieve Familieanamnese voor Kanker past niet bij de diagnose Erfelijk Kankersyndroom FOUT

15 De Novo Mutaties nieuwe mutatie in kiemcel (bij ouders) of vroeg na bevruchting (kind) Elk kind van deze persoon heeft 50% kans op aanleg!! de novo mutaties zijn gewoon bij o.a.: Familiaire adenomateuze polyposis ~30% van de gevallen Multipele endocriene neoplasia 2B ~50% Erfelijk retinoblastoom ~50%

16 de novo Lynch syndroom (HNPCC) DNA paterniteit: bevestigd Rectumcarcinoom 35 jr. bloed: MLH1 truncerende mutatie tumor: microsatellietinstabiliteit en geen aankleuring MLH1 eiwit Stulp et al. World J Gastroenterol 2006;12(5):

17 Autosomaal Recessieve Overerving Geen drager (N/N) Niet aangedane drager (N/Z) Aangedaan (Z/Z) 1e aangedane kind: donderslag bij heldere hemel - scenario Bijv.: Fanconi anemie, Ataxia Teangiectasia, MYH polyposis

18 Erfelijk Paraganglioom (glomustumor) met mutatie in SDHD

19 Oorzaken negatieve familieanamnese de novo mutaties <100% penetrantie van mutatie (en afh. van geslacht) kleine families relatief weinig mannen of vrouwen in stamboom ouders op relatief jonge leeftijd overleden aan andere (niet-oncologische) aandoening familieanamnese onbekend, onbetrouwbaar niet-autosomaal dominante manieren van overerving vader is de vader niet (non-paterniteit)

20 Herkennen van Erfelijke Tumorsyndromen alarmsignalen: 1. belaste familieanamnese 2. jonge leeftijd bij diagnose (voor dat type kanker) 3. multipele primaire tumoren 4. veel precursorlaesies 5. congenitale afwijkingen 6. bepaalde zeldzame vormen : bijv. retinoblastoom, medullair schildklierca., hamarteuze g.i. poliep

21 Kenmerken van Lynch syndroom Hereditair Non-Polyposis Colorectaal Carcinoom (HNPCC) Jonge leeftijd bij diagnose (~45 jaar) Vooral tumoren proximaal in colon in 25%: multipele darmtumoren Ook niet-colorectaal carcinoom: endometrium, eierstok, maag, ureter/nierbekken, dunne darm,..e.a.

22 Herkennen van Erfelijke Tumorsyndromen alarmsignalen: 1. belaste familieanamnese 2. jonge leeftijd bij diagnose (voor dat type kanker) 3. multipele primaire tumoren 4. veel precursorlaesies (= voorlopers van kanker) 5. congenitale afwijkingen 6. bepaalde zeldzame vormen : bijv. retinoblastoom, medullair schildklierca., hamarteuze g.i. poliep 7. afwezigheid bekende risicofactoren 8. niet-typische geslacht voor tumortype

23 Familiaire Adenomateuze Polyposis Philips et al. Familial adenomatous polyposis and other polyposis syndromes. London: Edward Arnold, 1994

24 Herkennen van Erfelijke Tumorsyndromen alarmsignalen: 1. belaste familieanamnese 2. jonge leeftijd bij diagnose (voor dat type kanker) 3. multipele primaire tumoren 4. veel precursorlaesies 5. congenitale afwijkingen 6. bepaalde zeldzame vormen : bijv. retinoblastoom, medullair schildklierca., hamarteuze g.i. poliep 7. afwezigheid bekende risicofactoren 8. niet-typische geslacht voor tumortype

25 Basaalcel Nevus syndroom (Gorlin syndroom, PTCH gen, autosomaal dominant)

26 Herkennen van Erfelijke Tumorsyndromen alarmsignalen: 1. belaste familieanamnese 2. jonge leeftijd bij diagnose (voor dat type kanker) 3. multipele primaire tumoren 4. veel precursorlaesies 5. congenitale afwijkingen 6. bepaalde zeldzame vormen : bijv. retinoblastoom, medullair schildklierca., hamarteuze g.i. poliep

27 Retinoblastoom Multifocaal: 100% erfelijk Unifocaal: 15 %

28 Medullair type schildklierkanker 25% heeft MEN2 syndroom (RET gen)

29 De Polikliniek

30 Klinisch Genetische Diagnostiek & Counselling 1e voorlichting bij intake familieanamnese: inventarisatie, verificatie en interpretatie lichamelijk onderzoek DNA onderzoek en ander (laboratorium)onderzoek voorlichting (= geen advies?) na afronding onderzoek rapportage & initiatie follow-up Team: klinisch geneticus, genetisch consulent, med.maatschappelijk werker, psycholoog, genealoog, moleculair geneticus, cytogenicus, analisten, secretariaat etc etc

31 Genetic Counseling (Erfelijkheidsvoorlichting( Erfelijkheidsvoorlichting) is integraal onderdeel van erfelijkheidsonderzoek

32 De diagnose Erfelijke Kanker raakt de hele familie. Bedenk en bespreek gevolgen van erfelijkheidsonderzoek voor alle familieleden Keus voor onderzoek is individueel

33

34 op jacht naar de genmutatie : bij wie beginnen??? Colon Ca, 42 Colon Ca, 38 d.45 Colon Ca, 45

35 Begin DNA onderzoek bij aangedaan familielid Colon Ca, 42 Start DNA onderzoek Colon Ca, 38 d.45 Colon Ca, 45 Adviesvrager

36 Pas nadat je een pathogene erfelijke mutatie hebt gevonden in een familie kun je pre-symptomatisch ( voorspellend( voorspellend ) DNA onderzoek aanbieden Maar, is dat wel een goed idee?????

37 Erfelijkheid, DNA onderzoek, Kansen MOEILIJK te begrijpen N.B.: Family Mathematics

38 Nee, uw uiterlijk zegt niets over het wel of niet hebben van de borstkankeraanleg Mijn moeder heeft erfelijke borstkanker en ik lijk sprekend op haar, dan heb ik zeker ook de aanleg?

39

40

41 CRC d83 Darmpoliep 38 Endometriumca 59 buik d75 Ovarium CRC 42

42 (Theoretische en) Practische aspecten Erfelijke Kanker Counseling van Erfelijke kanker: dilemma s

43 Uitdagingen: DNA onderzoek bij kinderen Toestemming nodig van familie? Recht op niet-weten Ik wil mijn familie niet inlichten Prenatale diagnostiek Pre-implantatie genetische diagnostiek