Op zoek naar het zonnemaximum

Transcriptie

1 Op zoek naar het zonnemaximum 140 maandgemiddelden Wolfgetal Waarschuwing: deze presentatie is een greep uit eigen ervaring. Het pretendeert niet om DE handleiding over zonnewaarnemen te zijn.

2 Tommeke Zon het boeiendste hemelobject! ondergang, regenboog, LNW, poollicht, Maan,

3 Tommeke Zon manisch-depressief: cyclus van 11 jaar niet klokvast: zowel in hoogte als in periode daarom interessant om te volgen

4 Safety first Tip: vergeet je zoeker niet af te dekken!

5 Safety first projectie + delen met anderen + positie bij schetsen

6 Safety first projectie - slecht contrast - gevaar voor direct zonlicht - pas op met gelijmde optiek (bv. SCT) - pas op met oculairen - pas op met kunststof

7 Safety first projectie Tip: gebruik nooit een oculairfilter!

8 Safety first glasfilter + slijtvast + redelijk contrast + aangename geel/oranje kleur - breekbaar - relatief duur - soms enkel voor een bepaalde telescoop -> duurdere modellen kunnen zeer goed zijn

9 Safety first Mylar filter (bv. Solar Skreen) - blauw kleurtje - minder contrast - kwetsbaar - niet meer te krijgen? Mylar glas AstroSolar

10 Safety first black polymer filter (Thousand Oak) + goed voor blote oog + eclipsbril + aangename geel/oranje kleur + redelijk stevig + zelfbouw + goedkoop + mijn eerste (geslaagde) zonnewaarneming - wazig beeld in telescoop

11 Safety first AstroSolar filter (Baader) + zeer goed contrast + goedkoop ( 25 voor A4) + zelfbouw + ook een versie voor fotografie + natuurlijke witte kleur + helder beeld - fragiel - minder geschikt voor blote oog

12 Safety first prefab - iets duurder zelfbouw over de telescoop + gemakkelijk te maken - groot

13 Safety first zelfbouw in de dauwkap + compact - zit deel voor lichtweg

14 Herschel prisma + beste contrast + ook versie voor fotografie - duur ( 400) - enkel voor refractors Safety first

15 Safety first speciale Newton (bv. John Dobson)

16 Safety first speciale Newton (bv. John Dobson) éénrichtingsspiegel niet opgedampte spiegel

17 Safety first eclipsbril / lasbril (nr. 14) - enkel bruikbaar voor blote oog (alleen grootste vlekken) internet + geen enkel risico + ook bij bewolkt weer + goedkoop - niet echt waarnemen

18 Safety first projectiedoos wordt vervolgd

19 Safety first H-alpha + detuned - zeer duur - betwisting bruikbaarheid bepaling Wolfgetal wordt vervolgd

20 Safety first Calcium-K + oppervlakte details - amper visueel - duur

21 Meer detail blote oog vs verrekijker vs refractor

22 meer vergroten Meer detail

23 Meer detail grote(re) optiek zolang de seeing wil meewerken

24 David vs Goliath Meer detail

25 Meer detail Baader Solar Continuum filter Baader Neodymium filter groen filter OIII-filter + verhogen het contrast (een beetje)

26 Meer detail binoviewer + verhoogt contrast + minder last van eyefloaters dubbele oculairen nodig - niet altijd in focus

27 Wat is er te zien? randverzwakking (limb darkening)

28 Wat is er te zien? zonnevlekken (umbra) penumbra porieën penumbrale vlekken = minder warme gebieden (4000 C vs 5500 C)

29 Wat is er te zien? fakkelvelden (faculae) -> vooral aan de rand = warmere gebieden (9500 C vs 5500 C)

30 Wat is er te zien? granulatie striae -> enkel bij zeer goede optiek/omstandigheden!

31 Wat is er te zien? rotatie van de Zon (van oost naar west) Galileo Galilei 5-29 juni >

32 Wilson effect Wat is er te zien?

33 Bijverschijnselen Wat is er te zien? wolken optische verschijnselen (halo s, bijzonnen, ) vogels vliegtuigen ISS gras & paarden UFO s

34 Wolfgetal + kleine telescoop is ideaal + weinig tijd (10 min/dag) + wetenschap + overdag waarnemen (slaap) + zonlicht (vit. D), frisse lucht - lang waarneemproject (11 jaar) - verslavend zotte dingen - satellieten doen het beter -> belang van uniform waarnemen!!

35 Wolfgetal (dagelijks) Wolfgetal (1848 Zwitser Max Wolf) R = (10 x g) + f Wolfgetal = (10 x aantal groepen) + totaal aantal vlekken vlekken zijn soms moeilijk te onderscheiden van poriën wees dus eerder conservatief in je telling verschillende umbrae binnen één penumbrae zijn aparte vlekken

36 Wolfgetal indeling groepen niet altijd evident groep kan soms uit één vlek bestaan bij twijfel: kijk op internet ( pas op: niet elke AR (active region) is een groep

37 R = (10 x g) + f? Wolfgetal

38 R = (10 x 5) + 17 = 67 Wolfgetal

39 Wolfgetal referentie = 8 cm x 64 (Wolf) k-factor om eigen waarnemingen aan te passen R = k x ((10 x g) + f) officieel Wolfgetal wordt bepaald door Sunspot Index Data Center (SIDC) in Ukkel laatste waarneming SIDC: hoe groot zijn die vlekken?

40 Wolfgetal (gewoon) maandgemiddelde (R m ) = alle waarden optellen / aantal waarnemingen vertoont minder schommelingen dan R afgeglad maandgemiddelde (R m ) vertoont nog minder schommelingen dan R m op basis van 6 maanden voor en na wordt gebruikt om min en max te bepalen jaargemiddelde = gemiddelde waarde van de 12 maandgemiddelden

41 Wolfgetal afgeglad maandgemiddelde (R m ) pas bereken 6 maanden later officiële methode (SIDC) methode Jean Meeus (1958) bepaalt beter het maximum

42 Wolfgetal zonnecyclus = van minimum tot minimum 11-jarige cyclus (1843 Schwabe) afwijkingen mogelijk tussen 9 en 14 jaar zonnecycli krijgen nummer (huidige is 24) tot 1848 geen regelmatige waarnemingen

43 weinig gegevens tussen groot variatie in hoogte maximum Wolfgetal

44 Wolfgetal toekomst moeilijk (niet?) te voorspellen

45 Wolfgetal Andere getallen Wolfgetal opsplitsen per halfrond (N + S) Beckgetal (R ) op basis grootte zonnevlekken poolfakkels (Polar Faculae, omgekeerde cyclus) Classification Value (CV) op basis vlekkentypes Pettis-getal (SN) op basis penumbrae Intersol Index (IS) groepenclassificatie (Waldmeier, McIntosh) H-Alpha-Relativzahl op basis AR, protuberansen en filamenten (Interstellarum)

46 Actie! als de zon schijnt 1 x per dag (voor Wolfgetal) theorie: elke dag op hetzelfde tijdstip praktijk: profiteer van elk gaatje s morgens meestal beste seeing vroege namiddag meestal slechtste seeing over groen (geen gebouwen, asfalt, beton, ) (lichte) bewolking of mist: minder transparantie, maar betere seeing wacht niet te lang na een opklaring (warmte)

47 Actie! totaal 747 (mei augustus 2014) gemiddeld 19 / maand grote variatie tijdens het jaar

48 Actie! grote variatie tijdens het jaar

49 Actie! sterrenwacht is ideaal zet in elk geval zoveel mogelijk klaar bekijk wolken op satellietfoto s ( stoel pet of zonnescherm (stuk karton) kapje afnemen! eyefloaters zoeker met filter of speciale zonnezoeker

50 Actie! mijn methode controle filter en transparantie

51 Actie! vergroting: zon moet volledig in beeld passen (praktijk: vergroting tussen keer) Nagler 13 mm (x43) voor een overzicht Nagler 7 mm (x79) voor het effectief tellen belangrijk: steeds zelfde instrument en zelfde vergroting al zondig ik wel eens met de schooltelescoop

52 Actie! waarneemformulier is handig

53 Actie! fakkelvelden: soms voorbode van een groep info: andere locatie, technische problemen, weersomstandigheden (wind, transparantie, ) schets: enkel als hulpmiddel bij tellen, ook gemakkelijk om achteraf te vergelijken

54 Actie! Q = kwaliteit bepaald door seeing (en transparantie) schaal van 0 tot 5 je mag met halfjes werken

55 Actie! 0 = waardeloze waarneming (onvolledig, onscherp beeld,...) 1 = alleen umbrae grote vlekken (penumbrae niet) 2 = umbrae en penumbrae te scheiden (sterk bewegende rand) 3 = vorm penumbrae, kleine vlekken, grote fakkels (duidelijk bewegende rand) 4 = penumbrae mooi afgelijnd, zeer kleine vlekken en fakkels, granulatie is te zien (licht bewegende rand) 5 = fijnstructuur penumbrae, granulatie over volledige zon (geen bewegende rand)

56 Actie! 0 = waardeloze waarneming

57 Actie! 1 = alleen umbrae grote vlekken (penumbrae niet)

58 Actie! 2 = umbrae en penumbrae te scheiden (sterk bewegende rand)

59 Actie! 3 = vorm penumbrae, kleine vlekken, grote fakkels (duidelijk bewegende rand)

60 Actie! 4 = penumbrae mooi afgelijnd, zeer kleine vlekken en fakkels, granulatie is te zien (licht bewegende rand)

61 Actie! 5 = fijnstructuur penumbrae, granulatie over volledige zon (geen bewegende rand)

62 Actie! oriëntatie Zon verandert in de loop van de dag niet volgen: westen = waar Zon eerst uit beeld gaat oosten = waar Zon laatst uit beeld gaat kijker omhoog: zuiden = waar Zon eerst uit beeld gaat noorden = waar Zon laatst uit beeld gaat pas op: noord-zuidlijn komt meestal niet overeen met de rotatieas

63 variatie op een dag (Tilting Sun) Actie!

64 Actie! variatie op een jaar

65 Actie! maandformulier (doorsturen VVS)

66 overzichtsformulier Actie!

67 Resultaten grote variatie op een maand mogelijk 17 juli 2014: eerste vlekkenloze waarneming (8, 9, 10, 11, 12, 18 geen waarnemingen)

68 maandgemiddelde Resultaten 140 maandgemiddelden Wolfgetal

69 Resultaten maandgemiddelde vs SIDC (groen) 140 maandgemiddelden Wolfgetal

70 Resultaten k-factor = 0,87 1,20 k-factor 1,00 0,80 0,60 0,40 0,20 juli 2013 nieuwe AstroSolar filter (veel helderder beeld) 0,00

71 Resultaten 140 afgeglad maandgemiddelde SIDC (groen) vs Meeus (blauw)

72 Resultaten 120 afgeglad maandgemiddelde SIDC (groen) vs Meeus (blauw) eerste 6 maanden op basis SIDC & k-factor 0

73 Schoolproject 18 cm schooltelescoop seminarie / wetenschappelijk werk evolutie Wolfgetal rotatierichting rotatiesnelheid bolvorm

74 Pauze

75 H-alpha

76 chromosfeer (niet fotosfeer) spectaculair dure hobby telescoop enkel bruikbaar voor de Zon nooit van m n leven H-alpha

77 H-alpha protuberansen (zonnevlammen) zonnevlekken granulatie filamenten plages (AR)

78 H-alpha protuberansen fantasie Rorschachtest

79 H-alpha beweging: van snel tot (zeer) traag

80 H-alpha zon zoeken fijnregeling sweet spot

81 H-alpha boerka verhoogt contrast enorm

82 H-alpha Starnights 2013: PST vs Lunt

83 H-alpha PST (Otto & Sven) Lunt (Jef) prijs (TS, zomer 2014) 738,00 775,00 opening 40 mm 35 mm brandpunt 400 mm 400 mm beeldoriëntatie 180 gedraaid (zoals Newton) links/rechts gespiegeld (zoals refractor) helderheid beeld - + protuberansen - + oppervlaktedetails + - zonnezoeker ja nee fijnregeling (tuner & focuser) + - ergonomie (tuner & focuser) + - stevigheid + - schoonheid - + eindresultaat goud zilver

84 H-alpha ook verschillen tussen de 2 PST s op Astroforum.nl omgekeerde resultaat kwaliteit kan hard per telescoop verschillen vergelijk eerst voor je koopt! heel grote kijkers (> 10 cm?) niet beter

85 H-alpha real time H-alpha + archief (

86 Tommeke Zon websites met veel interessante links (Jan Janssens) (Franky Dubois) VVS-handleiding: Inleiding tot zonnewaarnemingen

87 zijn er nog vragen dank voor jullie aandacht nog veel plezier met Tommeke Zon Tommeke Zon

88 Safe Sun Viewer

89 Safe Sun Viewer Tip van Peter Van den Eijnde nodig: - cornflakes doos - wit karton (of stevig papier) - stukje aluminiumfolie - schaar - lat - (duct)tape - nagel (3 mm)

90 Safe Sun Viewer Knip een gat van 3x3 cm (kijkgat) en 5 cm (projectiegat) in de bovenkant van de doos.

91 Safe Sun Viewer Plak op de bodem een wit karton (of stevig papier).

92 Safe Sun Viewer Knip een stukje aluminiumfolie uit en controleer of er geen gaten/breuken aanwezig zijn.

93 Safe Sun Viewer Plak het stukje aluminiumfolie over het projectiegat.

94 Safe Sun Viewer Kijk in de doos en plak alle plaatsen waar licht door kan goed dicht.

95 Safe Sun Viewer Prik met een nagel een klein gaatje in de aluminiumfolie (+/- 3 mm diameter).

96 Safe Sun Viewer Sta met je rug naar de Zon en kijk in de doos. Met wat geluk zie je een grote zonnevlek!