visbijbel Werken met vis

Transcriptie

1 VISBIJBEL

2

3 Bart van olphen Werken met vis

4 Eerste druk juni 2014 Tweede druk november Bart van Olphen 2014 Uitgeverij Carrera, Amsterdam Fotografie Daniel Patriasz, m.u.v. p.6 (Chris Arend), p.436 en 437 (Marieke Dijkman) en p.444 bovenaan midden en tweede rij midden, 445 linksonder, , (Leonard Fäustle) Omslagontwerp Tijs Koelemeijer Vormgeving en illustraties Tijs Koelemeijer ISBN NUR 440 FISH TALES BARTS FISH TALES BARTS FISH TALES Carrera is een imprint van Dutch Media Books bv

5 22 Soorten vis, schaal- & schelpdieren 7 Inleiding 9 duurzaam gevangen 11 vangsttechnieken 14 Vangstgebieden 88 voorbereiden van vis, schaal- & schelpdieren 16 seizoenskalender 18 Hoe kies ik mijn vis? 20 Hoe gebruik ik dit boek? 22 soorten vis, schaal- & schelpdieren 88 voorbereiden van vis, schaal- & schelpdieren 184 basisbereidingen van vis, schaal- & schelpdieren 184 basisbereidingen van vis, schaal- & schelpdieren 340 sauzen bij vis, schaal- & schelpdieren 366 recepten met vis, schaal- & schelpdieren 370 Visrecepten uit Italië 340 sauzen bij vis, schaal- & schelpdieren 392 Visrecepten uit Frankrijk 416 Visrecepten uit Spanje 438 Visrecepten uit Portugal 446 Visrecepten uit Groot-Brittannië 458 Visrecepten uit België 366 Recepten met vis, schaal- & schelpdieren 470 Visrecepten uit Nederland 485 Dankwoord 488 Receptenindex 490 Register 496 adressen & links De in dit boek gebruikte eetlepels hebben een inhoud van 15 ml en de theelepels van 5 ml.

6 6

7 inleiding De eenvoudige manier waarop vissers en hun families leven en eten, heeft op mij de meeste indruk gemaakt. Sinds twaalf jaar werk ik wereldwijd intensief samen met veel verschillende duurzame visserijgemeenschappen om hun unieke activiteiten een platform te geven. De consument moet weten waar hij een smaakvol en verantwoord visje kan krijgen. Met talloze vissers ben ik de zee op geweest. Samen hebben we aan boord en op land de lekkerste lokale gerechten bereid. En op elke plek werd het weer bevestigd: hoe minder je met vis doet, hoe lekkerder hij smaakt! Mijn eerste twee kookboeken heb ik geschreven om mensen kennis te laten maken met de achtergronden van verantwoorde visserij en heb ik gelardeerd met lekkere, een voudige familierecepten van de vissers zelf. Visbijbel dient een ander doel. De afgelopen jaren heb ik veel visliefhebbers ontmoet: klanten die onze viswinkels bezochten, leerlingen die mijn workshops volgden, toehoorders van mijn lezingen, en vele anderen. En telkens hoorde ik hoe lekker iedereen vis vindt, maar thuis vis zelden klaarmaakt met als excuus dat dit te ingewikkeld, te prijzig en te tijdrovend zou zijn. Niets is minder waar, en daarom dus dit derde kookboek. Om te laten zien dat werken met vis niet ingewikkeld is, allerminst prijzig hoeft te zijn en dat je met het juiste keukengerei in een handomdraai een mooi visgerecht op tafel tovert. Na het afronden van mijn opleiding aan de Hogere Hotelschool vertrok ik naar Parijs om in verschillende beroemde sterrenkeukens de fijne kneepjes te leren. Tijdens mijn opleiding had ik de basis geleerd, maar om echt te leren koken moest ik naar het culinaire hart van Frankrijk. Het was heerlijk om deel te mogen uitmaken van zoveel gepassioneerde koks met slechts één doel voor ogen: elke dag opnieuw met de mooiste ingrediënten de allerlekkerste gerechten maken. Via de sterrenkeukens belandde ik in de vis. Niet zomaar ik raakte geïnspireerd door de zorg en precisie waarmee Franse koks bij speciaal geselecteerde leveranciers hun vis uitkozen. In vergelijking met Frankrijk vond ik het aanbod in nederland tamelijk karig. Ik besloot daar iets aan te doen. Al snel bleek dat de viswereld minder joie de vivre omhelsde dan ik had verwacht. Mijn romantische beeld van de visser die dagelijks aanmeerde in de haven om zijn fantastische vangst aan wal te brengen, viel in duigen. Ik schrok van de enorme hoeveelheden en van de wijze waarop vis werd behandeld. Keiharde handel. Veel van de vis die wij consumeren komt niet van kleinschalige visserijgemeenschappen, maar is afkomstig van fabrieken op het water ; visserij bedrijven die niet veel verder kijken dan de dag van morgen. inleiding 7

8 Dat moet anders kunnen, besloot ik. Ik ging op reis, op zoek naar visserijen die met zorg voor de natuur kleinschalig de beste vis verkrijgen. Talloze visserijen, ook in Nederland en Europa, doen fantastisch werk door met het juiste vistuig in het goede seizoen niet méér vis boven te halen dan gezond is voor het voort bestaan van de soort. Al deze vissers hebben iets gemeen een levensstijl die zich kenmerkt door eenvoud en puurheid. En dat is ook de manier hoe zij hun eigen visje eten. Na terugkomst vele mooie ervaringen rijker ben ik weer de keuken in gedoken om mijn opgedane kennis in praktijk te brengen. Uitsluitend met de juiste vissoorten, met als doel de goede vissers te steunen en er zodoende zorg voor te dragen dat ook volgende generaties nog vis kunnen consumeren. Dit boek is voor de visliefhebber die zelf aan de slag wil en pure gerechten op tafel wil zetten. Alle basistechnieken om vis schoon te maken, voor te bereiden en klaar te maken worden behandeld en zijn ondersteund door nauwkeurige stap-voor-stapfoto s. Alle belangrijke in Europa verkrijgbare vissoorten worden besproken. Het merendeel zwemt in de wateren in en rondom Europa, aangevuld door de gangbare vissoorten uit andere werelddelen, zoals wilde zalm en tonijn uiteraard duurzaam gevangen. Visbijbel is in vijf delen opgebouwd. We openen met een naslagwerk van de veelvoorkomende soorten op de Europese vismarkt. Naast de belangrijke uiterlijke kenmerken is de benaming in het Engels, Frans, Duits, Spaans, Portugees en Italiaans opgenomen en staat aangegeven waar je op moet letten om een duurzame keuze te maken. In deel twee staat stap voor stap beschreven hoe je hele vis en schelp- en schaaldieren kunt verwerken tot de vorm die je nodig hebt om deze verder te kunnen bereiden. Deel drie: hierin behandel ik alle belangrijke kooktechnieken om vis op eenvoudige wijze klaar te maken. Pure smaken staan hierbij centraal. Zonder poespas zet je de lekkerste gerechten op tafel. Bouillons, sauzen, dressings en marinades komen in deel vier aan bod. Subtiel van smaak om de vis, schaal- en schelpdieren goed tot hun recht te laten komen. Tot slot neem ik je, in deel vijf, mee op reis langs de viskeukens van Italië, Frankrijk, Spanje, Portugal, Groot-Brittannië, België en Nederland. Klassieke gerechten vormen de basis, zoals bouillabaisse, paella, calamares, fish & chips en garnalen kroketten. Aan de slag dus, werken met die vis. Bart van Olphen, mei inleiding

9 duurzaam gevangen Het merendeel van onze oceanen wordt zwaar overbevist. Als we zo doorgaan met vissen, kunnen we in 2040 geen wilde vis meer eten. Wereldwijd is de capaciteit om vis te vangen vijf keer zo groot als dat wat er rondzwemt. De oceanen worden op veel plekken geplunderd door gigantische schepen. De zeeën raken op. Kunnen we dan nog wel vis eten? Jazeker, maar we moeten wel letten op wat we kopen. Het aanbod van duurzaam gevangen vissoorten is de laatste jaren gelukkig flink gestegen. Dit komt doordat een aantal vispopulaties beter wordt beheerd en de consument meer en meer bereid is een bewuste keuze te maken. Dit dwingt vissers een duurzamer beleid te voeren. Duurzaam gevangen vis komt van visserijen die rekening houden met de gevolgen van de manier van vissen voor het ecosysteem, zodat er voldoende vis overblijft om het voortbestaan van de soort veilig te stellen. Tevens letten deze vissers erop dat ze met hun vangst zo min mogelijk bodemschade veroorzaken en dat de bijvangst beperkt blijft. Ook bij kweekvis moeten we alert zijn. Inmiddels wordt wereldwijd meer gekweekte vis dan wild gevangen vis gegeten. Kweekvis heeft vis in zijn voer nodig. Er zijn (vrijwel) vegetarische soorten, zoals schelpdieren en tilapia. Maar er zijn ook soorten die vele kilo s wilde vis nodig hebben als wij daar een kilo kweekvis aan over willen houden. Van duurzaam gevangen visvoer is helaas vaak nog geen sprake. En er spelen meer problemen. Kweekvis in open systemen kan ontsnappen en kruisen met zijn wilde soort genoot. Bovendien vervuilen de uitwerpselen de omgeving van de kwekerij. Ook krijgt veel kweekvis bestrijdingsmiddelen en antibiotica toegediend om ziektes en plagen (zoals zalmluis) te bestrijden. Viskweek in gesloten systemen kent de meeste van deze problemen niet. In Nederland wordt op kleine schaal in deze gesloten systemen vis gekweekt. Wil je zeker zijn van een duurzaam gevangen vis? Kies dan voor vissoorten die MSC gecertificeerd zijn of de vissoorten die in de VISwijzer als groen zijn beoordeeld. Groen wil zeggen: je kunt deze vis met een gerust hart eten. De MSC (Marine Stewardship Council) is het enige wereldwijde en onafhankelijke label voor duurzaam gevangen vis dat voldoet aan de richtlijnen van de Wereldvoedselorganisatie van de Verenigde Naties voor visserijcertificering en de iseal-gedragscode voor het Zetten van Sociale en Milieustandaarden. Een MSC gecertificeerde visserij mag de producten met het MSC-keurmerk aanbieden onder de voorwaarde dat elke afzonderlijke schakel in de keten een MSC-certificering voor traceerbaarheid heeft ondergaan. duurzaam gevangen 9

10 Naast het MSC-keurmerk is, zogezegd, de VISwijzer een handig hulpmiddel. Dit pocketlijstje, uitgegeven door Stichting De Noordzee en het Wereld Natuur Fonds, geeft in de kleuren groen (prima keuze), oranje (tweede keuze) en rood (liever niet) aan welke vissoorten we wel en niet kunnen eten. Er is ook een App beschikbaar. Voor kweekvis is er de ASC (Aquaculture Stewardship Council): dit label is nauw verwant aan de MSC. Dit relatief nieuwe certificaat garandeert je een vis afkomstig van een kwekerij die aantoonbaar goed omgaat met de natuur en die de richtlijnen naleeft op het gebied van toevoegingen en sociale omstandigheden van kwekers en medewerkers. De eerste soorten, tilapia en pangasius, zijn vanuit bepaalde kwekers inmiddels gecertificeerd. In het eerste deel van dit boek staan de vissoorten die veel voorkomen op de Europese markt. Bij elke soort wordt verteld in welke mate deze vis duurzaam wordt gevangen en of de soort MSC gecertificeerd verkrijgbaar is. Vissoorten die in het rood staan, worden verder niet in het boek gebruikt als ingrediënt in de basisbereidingen of recepten. Alle vissoorten waarmee we wel werken, zijn goedgekeurd door Stichting De Noordzee. Van deze soorten zijn dus duurzame varianten verkrijgbaar, maar het betekent niet dat elke vis verkrijgbaar van deze soort ook duurzaam is gevangen. Duurzaamheid hangt dus ook van de herkomst af. Door de bedreigde soorten met rust te laten om weer te kunnen aangroeien en door te kiezen voor duurzame varianten, helpen we mee de bestanden weer gezond te krijgen duurzaam gevangen

11 vangsttechnieken We vangen al eeuwenlang vis. De daarmee gepaarde technieken zijn in de loop der tijd steeds moderner geworden. Hoe meer vis men in een korte tijd vangt, hoe meer opbrengsten. Echter, dit betekent dat we de laatste jaren veel meer hebben gevangen dan dat de zee aankan. Duurzame vangsttechnieken zijn belangrijk voor het voortbestaan van de visbestanden. In deel één staat bij elke vis-, schaal- of schelpsoort opgesomd met welke vangsttechnieken wordt gevangen; de meest voorkomende vangsttechnieken staan hieronder uitgelegd. VISSEN MET DE LIJN Er zijn verschillende methodes om vis met de lijn te vangen. Onder lijngevangen verstaan we met de hengel gevangen en longline (lange lijnen met korte zijlijnen). Over het algemeen kunnen we vissen met lijnen als duurzaam beschouwen, aangezien bij deze vistechniek geen bodemschade plaatsvindt en de bijvangst beperkt blijft. VISSEN MET NETTEN Voor het vissen met netten bestaan enkele varianten. Bij alle methodes is de maaswijdte van groot belang voor de selectie van de soort en voor de gewenste maat vis. Kieuwnetten Een kieuw is een muur van netten die middels drijvers staande wordt gehouden. Vissersboten zetten ze uit om ze later weer op te halen. Vissen zwemmen in de muur en blijven met hun kieuwen in het net hangen. Deze methode wordt in het algemeen als duurzaam beschouwd omdat bijvangsten beperkt zijn en er geen bodemschade plaatsvindt. DRIJvENDE NETTEN Bij deze methode wordt een muur van netten voortgesleept door de boot, waarbij drijvers en verzwaarde onderlijnen het net strak houden. Vangsttechnieken 11

12 FUIKEN Fuiken worden veelal toegepast in zoete wateren. De vis zwemt de fuik in en komt gevangen te zitten in de volgende kamer; terugzwemmen is niet meer mogelijk. PURSE SEINE Elektronische apparatuur aan boord lokaliseert een school vissen, waarna met behulp van de boot een groot net met een grote boog rondom de groep vissen wordt gelegd. Als de vis is ingesloten, wordt de onderlijn van het net aan gespannen, zodat de vis vast komt te zitten in een soort zak. BOOMKOR Middels deze techniek wordt er door de boot aan weerszijden een groot sleepnet uitgezet dat met een stalen balk door de voortstuwing van het vaartuig over de bodem beweegt. De methode wordt vooral ingezet voor het vangen van platvis als bijvoorbeeld tong en schol, maar ook bij de garnalenvangst. Het gebruik van de boomkor ligt de laatste jaren behoorlijk onder druk omdat deze methode schadelijk is voor het bodemleven. Kleinere korren (meer schepnetten) worden gebruikt voor het vangen van oesters en mosselen (bodemcultuur). Deze visserij wordt erkend als duurzaam. FLYSHOOT Een net wordt aan lange lijnen door de boot voortgetrokken, waarbij de lijnen de vis opschrikken en het net in drijven. De effectiviteit is minstens zo groot als bij de boomkor maar de bodemschade wordt beperkt. PELagische TRAWL Deze techniek wordt toegepast in de waterkolom voor het vangen van pelagische (diepzee)soorten vis als bijvoorbeeld haring, makreel en sardines. Een groot net wordt achter de boot aan getrokken om de scholen vis binnen te halen. BODEMTRAWL Een net met drijvers en gewichten worden voortgetrokken door de vissersboot. De trawl wordt opengehouden door twee stalen platen, scheerborden genoemd. Deze methode heeft invloed op de bodem en is door de grote bijvangst niet erg selectief. KORVEN Korven worden veel gebruikt voor het vangen van kreeften en zeekat. Vissen met korven wordt erkend als een duurzame vangstmethode. 12 vangsttechnieken

13 KWEKEN Kweken op land In afgesloten bassins wordt vis gekweekt op het land. Doordat er geen connectie is met de wilde soorten, wordt deze kweekmethode meer duurzaam bevonden dan kweken in zee. Kweken in zee Nadat kleine visjes groot zijn gekweekt in bassins op het land, worden ze verplaatst naar kooien in zee. Ondanks positieve ontwikkelingen, wordt deze kweektechniek als minder duurzaam beschouwd; kweeksoorten kunnen ontsnappen en zich vermengen met wilde soorten. vangsttechnieken 13

14 vangstgebieden De Food and Agricultural Organisation (FAO) heeft de wereldzeeën ingedeeld in verschillende zones. Wereldwijd moet elke vis in het wild die voor de handel wordt gevangen, voorzien zijn van een FAO-code waaruit blijkt uit welke zee deze vis afkomstig is. Deze code vind je vaak terug op de verpakking. Aan de hand van de code is op deze kaart te zien waar de vis is gevangen. Op verpakkingen met kweekvis ontbreekt de FAO- code, aangezien deze vissen niet uit het wild afkomstig zijn. 01 Binnenlandse wateren in Afrika 02 Binnenlandse wateren in Noord-Amerika 03 Binnenlandse wateren in Zuid-Amerika 04 Binnenlandse wateren in Azië 05 Binnenlandse wateren in Europa 06 Binnenlandse wateren in Oceanië 21 Noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan 27 Noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan, inclusief Noordzee en Oostzee 31 Middenwestelijk deel van de Atlantische Oceaan 34 Middenoostelijk deel van de Atlantische Oceaan 37 Middellandse Zee, inclusief Zwarte Zee 41 Zuidwestelijk deel van de Atlantische Oceaan 47 Zuidoostelijk deel van de Atlantische Oceaan 48 Antarctisch deel van de Atlantische Oceaan 51 Westelijk deel van de Indische Oceaan 57 Oostelijk deel van de Indische Oceaan 58 Antarctisch deel van de Indische Oceaan 61 Noordwestelijk deel van de Stille Oceaan 67 Noordoostelijk deel van de Stille Oceaan 71 Middenwestelijk deel van de Stille Oceaan 77 Middenoostelijk deel van de Stille Oceaan 81 Zuidwestelijk deel van de Stille Oceaan 87 Zuidoostelijk deel van de Stille Oceaan 88 Antarctisch deel van de Stille Oceaan 14 vangstgebieden

15 vangstgebieden 15

16 Seizoenskalender RONDE WITVIS VETTE VIS PLATVIS OVERIGE ZEEVIS ZOETWATERVIS SCHELPDIER SCHAALDIER CEFALOPOD ZEEBAARS ZEEBAARS KWEEK ZEEBRASEM KABELJAUW NOORDZEE KABELJAUW IJSLAND KABELJAUW NOORWEGEN SCHELVIS WITTE KOOLVIS ZWARTE KOOLVIS HEEK EUROPA HEEK ZUID-AFRIKA WIJTING HARDER POON SCHORPIOENVIS MUL ZEEWOLF HARING SARDINE ANSJOVIS SPROT SPIERING MAKREEL HORSMAKREEL TONIJN GEELVIN TONIJN ALBACORE TONIJN SKIPJACK ATLANTISCHE ZALM PACIFISCHE ZALM ZWAARDVIS TONG SCHOL TARBOT GRIET SCHAR TONGSCHAR HEILBOT HEILBOT GROENLAND ZONNEVIS ZEEDUIVEL SNOEKBAARS REGENBOOGFOREL PANGASIUS TILAPIA MOSSEL OESTER PLAT OESTER JAPANS SINT-JACOBSSCHELP KOKKEL WITTE VENUS CLAM VONGOLE VERACI SCHEERMES ALIKRUIK WULK ZEEKREEFT EUROPEES ZEEKREEFT CANADEES RIVIERKREEFT LANGOUSTINE LANGOEST NOORDZEEKRAB GRIJZE GARNAAL NOORDSE GARNAAL GAMBA OCTOPUS PIJLINKTIVS ZEEKAT JANUARI FEBRUARI MAART APRIL MEI JUNI 16 seizoenskalender

17 De vissoorten op de rode lijst (roodbaars, blauwvintonijn, paling en rog) worden in deze kalender niet weergegeven; deze soorten moeten we met rust laten. JULI AUGUSTUS SEPTEMBER OKTOBER NOVEMBER DECEMBER ZEEBAARS ZEEBAARS KWEEK ZEEBRASEM KABELJAUW NOORDZEE KABELJAUW IJSLAND KABELJAUW NOORWEGEN SCHELVIS WITTE KOOLVIS ZWARTE KOOLVIS HEEK EUROPA HEEK ZUID-AFRIKA WIJTING HARDER POON SCHORPIOENVIS MUL ZEEWOLF HARING SARDINE ANSJOVIS SPROT SPIERING MAKREEL HORSMAKREEL TONIJN GEELVIN TONIJN ALBACORE TONIJN SKIPJACK ATLANTISCHE ZALM PACIFISCHE ZALM ZWAARDVIS TONG SCHOL TARBOT GRIET SCHAR TONGSCHAR HEILBOT HEILBOT GROENLAND ZONNEVIS ZEEDUIVEL SNOEKBAARS REGENBOOGFOREL PANGASIUS TILAPIA MOSSEL OESTER PLAT OESTER JAPANSE SINT-JACOBSSCHELP KOKKEL WITTE VENUS CLAM VONGOLE VERACI SCHEERMES ALIKRUIK WULK ZEEKREEFT EUROPEES ZEEKREEFT CANADEES RIVIERKREEFT LANGOUSTINE LANGOEST NOORDZEEKRAB GRIJZE GARNAAL NOORDSE GARNAAL GAMBA OCTOPUS PIJLINKTIVS ZEEKAT RONDE WITVIS VETTE VIS PLATVIS OVERIGE ZEEVIS ZOETWATERVIS SCHELPDIER SCHAALDIER CEFALOPOD seizoenskalender 17

18 Hoe kies ik mijn vis? Om thuis te komen met een lekker vers visje moet je op een aantal zaken letten. OGEN Kijk de vis allereerst goed in de ogen, deze moeten glashelder zijn. Als de ogen er dof uitzien, is de vis niet vers. SLIJMLAAG Een aanwezige slijmlaag zorgt ervoor dat de vis in conditie blijft en is een teken van versheid. VISVLEES Hele vissen zijn eenvoudiger te beoordelen dan voorgesneden filets. Als je toch kiest voor het kopen van een filet, controleer dan of deze er glanzend en sterk uitziet. Als je het vel indrukt, moet dit direct terugspringen en geen afdruk achterlaten. Als je een visfilet met huid koopt, blijft het visvlees compacter. KIEUWEN De kieuwen moeten fris ogen, helderrood en goed doorbloed zijn. Als ze bruin of beschadigd zijn, dan is de vis niet vers genoeg. 18 hoe kies ik mijn vis?

19 INGEWANDEN Als je een hele vis koopt, zijn de ingewanden er vaak al uit gehaald. Dit heeft de visboer dan gedaan om een snellere bacteriegroei tegen te gaan. SCHAALDIEREN Om zeker te zijn van de kwaliteit koop je levende schaaldieren. Bij de visboer zijn kreeften en krabben vaak levend te krijgen. Als je ze optilt, moeten ze zwaar voelen en actief met de poten bewegen; koop geen dode kreeft of krab. Kun je geen levende schaaldieren krijgen? Kies dan voor de diepvriesvariant, deze is tegenwoordig ook van prima kwaliteit. LEVENDE SCHELPDIEREN Als je levende schelpdieren koopt, controleer dan of ze niet direct op het ijs hebben gelegen; levende schelpdieren kunnen niet goed tegen deze lage temperatuur. Let er bij het kopen van tweeschaligen op dat er niet te veel openstaan. Dit kan erop duiden dat ze al enige tijd uit het water zijn. Door erop te tikken kun je controleren of de schelp vers is: als het schelpje sluit, dan leeft het schaaldier nog en kun je het gerust bereiden. Koop ook geen schelpen waarvan er teveel een kapotte schaal hebben. Enkelschaligen bewegen als je met de schelp schudt. Blijft het binnenin stil, gooi de schelp dan weg. DUURZAAM GEVANGEN Het zou vanzelfsprekend moeten zijn dat de visboer duurzaam gevangen vis verkoopt. Let op het MSCkeurmerk of check de vissoort op de VISwijzer. hoe kies ik mijn vis? 19

20 Hoe gebruik ik dit boek? Visbijbel toont hoe je vis-, schaal- en schelpsoorten in de basis kunt bereiden om er vervolgens een eigen twist aan te geven. Het klaarmaken van vis, schaalof schelpdieren is makkelijker dan je denkt, dus ga aan de slag en bereid de heerlijkste gerechten. Visbijbel bestaat uit vijf delen. In het eerste deel, Soorten, worden de veelvoorkomende soorten op de Europese vismarkt behandeld. Naast de belangrijke uiterlijke kenmerken staat aangegeven waar je op moet letten om een duurzame keuze te maken. Deel twee, Voorbereiden, slaat een brug van deel één naar deel drie en vier. In dit deel bereiden we de gekochte vis voor om er verder mee te kunnen koken in een gerecht naar keuze. In deel drie, Basisbereidingen, staan de basistechnieken centraal om vis klaar te maken. Wanneer je deze technieken beheerst, dan kun je elke vis uit het eerste deel op meerdere manieren bereiden. Alle technieken zijn aangevuld met eenvoudige recepten; hier kun je uiteraard mee experimenten zolang je de basis maar vasthoudt. In deel vier, Sauzen, staat de receptuur voor klassieke bouillons, sauzen, dressings en marinades. Het is een selectie van eenvoudig te bereiden sauzen die met veel soorten samengaan. Recepten, het laatste deel, is een culinaire reis langs de viskeukens van Italië, Frankrijk, Spanje, Portugal, Groot-Brittannië, België en Nederland. Visbijbel is op meerdere manieren te gebruiken. Je kunt eerst een recept kiezen, uit deel drie of vijf, en daarna de vissoort of het schaal- of schelpdier. Bijvoorbeeld: een knapperig op de huid gebakken visfilet. Blader dan naar de basisbereiding vis op de huid bakken (pagina 202). Boven aan de pagina staat een lijstje met geschikte soorten. Bepaal aan de hand van de seizoenskalender (pagina s 16-17) welke soort beschikbaar is. Bij de viswinkel heb je de keuze uit visfilet en hele vis. Bij laatstgenoemde is de versheid beter te beoordelen, zie voor tips Hoe kies ik mijn vis? (pagina s hiervoor). Heb je een hele vis gekocht? Volg dan de stappen onder vis schoonmaken (pagina 94) en blader vervolgens door naar vis fileren (pagina 101). Daarna is de vis klaar om bereid te worden. Bijpassende sauzen staan in deel vier (pagina 340). 20 hoe gebruik ik dit boek?

21 Andersom kan ook. Kies op de markt of in de viswinkel een mooie vis uit. Bijvoorbeeld een met kieuwnetten vers gevangen tong. Kies daarna een bereiding, zoals platvis in de boter bakken. Onder het kopje ingrediënten staat aangegeven welke voorbereidingen je moet treffen. In dit geval: per persoon 1 hele panklare platvis zonder vel. In deel twee staat stap voor stap uitgelegd hoe je tong moet ontvellen (pagina 132). Daarna kun je aan de slag met de bereiding (pagina 230). Voor sauzen blader je door naar deel vier (pagina 340). Beschouw Visbijbel als inspiratiebron en experimenteer er vooral lekker op los. hoe gebruik ik dit boek? 21

22 In dit deel worden alle gangbare vis-, schaal- en schelpsoorten behandeld die in West-Europa verkrijgbaar zijn. Bij elke soort staat met een symbool aangegeven of het wild gevangen vis, kweekvis of vis betreft die in West-Europa zowel wild als kweek te verkrijgen is. Na beschrijving van de uiterlijke kenmerken volgt een overzicht van de meest gebruikte vangsttechnieken. De belangrijkste van deze methoden zijn op pagina 11 verder uitgelegd. Om een duurzame keuze te kunnen maken, is het handig ook het vangstgebied te weten. De herkomst van de soort wordt aangegeven met een FAO-gebied. Deze gebieden worden aangegeven via cijfers, die weer zijn terug te vinden op de wereldkaart op pagina's 14 en 15. Je zult zien dat bepaalde soorten in bepaalde wateren duurzaam worden gevangen, terwijl dezelfde soort vangen in andere delen als nietverantwoord wordt bestempeld. Tot slot staat bij elke soort aangegeven in welke mate deze duurzaam wordt gevangen of gekweekt. ook vermelden we specifiek de soorten die gecertificeerd zijn met het msc-keurmerk voor duurzaam gevangen vis en het asc-keurmerk voor duurzame kweek. We moeten bedreigde vissoorten met rust laten, zodat deze popu laties kunnen herstellen. wild kweek Als een bepaalde vissoort MSC- of ASC-gecertificeerd is, wordt dit aangegeven met het betreffende label. De certificering is vastgesteld op basis van de informatie van het MSC en ASC in april

23 Soorten vis, schaal- & schelpdieren 24 zeebaars 25 zeebrasem 26 kabeljauw 27 schelvis 28 witte koolvis 29 zwarte koolvis 30 heek 31 wijting 32 harder 33 poon 34 roodbaars 35 schorpioenvis 36 mul 37 zeewolf 38 haring 39 sardine 40 ansjovis 41 sprot 42 spiering 43 makreel 44 horsmakreel 45 zwaardvis 46 tonijn 48 atlantische zalm 49 pacifische zalm 50 paling 51 tong 52 schol 53 tarbot 54 griet 55 schar 56 tongschar 57 heilbot 58 zonnevis 59 zeeduivel 60 rog 61 snoekbaars 62 forel 63 pangasius 64 tilapia 65 mossel 66 japanse oester 67 platte oester 68 sintjakobsschelp 69 kokkel 70 witte venus 71 clam 72 vongole veraci 73 scheermes 74 alikruik 75 wulk 76 zeekreeft 77 rivierkreeft 78 langoustine 79 langoest 80 noordzeekrab 81 red kingkrab 81 spinkrab 82 grijze garnaal 83 noordse garnaal 84 gamba 85 octopus 86 pijlinktvis 87 zeekat 23

24 ronde witvis ZEEBAARS Dicentrarchus labrax Kleur Lengte Opvallend zilvergrijs zelden groter dan 80 cm twee rugvinnen, één zachte en één stevige; zwarte kleur op de kieuw De zeebaars komt zowel in zoet als in zout water voor. Het zijn flinke vissen, die soms wel meer dan een meter lang kunnen worden en dan 12 kilo wegen. De meeste zeebaars op de vismarkt is tot maximaal 80 cm lang. Zeebaarzen leven van andere vissen en zijn actieve jagers. Ze leven in kleine scholen langs rotsachtige kusten, in wrakken en in riviermondingen. Jonge vissen trekken vaak riviermondingen binnen, waar de vissen in brak water zijn waargenomen. Zeebaars houdt van een subtropisch klimaat en leeft hoofdzakelijk in de Atlantische Oceaan, maar ook in de Middellandse Zee. De meeste zeebaars die te koop is, is gekweekt; dit is vaak te herkennen aan het feit dat de vissen allemaal dezelfde lengte hebben. Kweekzeebaars komt grotendeels uit open kooien in de Middellandse Zee. Duurzaam gevangen De visserijdruk neemt toe en er is geen quotum voor zeebaars. Bodemtrawl en boomkor beschadigen de zeebodem, dus met de hengel gevangen zeebaars is de beste keuze. Er is weinig bekend over de ecologische effecten van de kweek. Hengel gevangen zeebaars van de VBHL ( vereniging van Beroepsmatige Handlijnvissers) is gecertificeerd. Vangstmethode Lijnen, Kieuwnetten, Bodemtrawl, Kweek in zee Vangstgebieden FAO 27 Noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan. FAO 34 Middenoostelijk deel van de atlantische Oceaan (de kust van Marokko). FAO 37 Middellandse Zee. EN Bass, seabass FR Bar, loup DU Seebarsch ES Lubina PT Robalo IT Spigola 24 Soorten zeebaars

25 ronde witvis Zeebrasem Sparidae Kleur Lengte Opvallend verschilt per soort: van grijsbruin tot rood Afhankelijk van de soort: maximaal 50 tot 70 cm grote ruwe schubben. relatief kleine bek en scherpe tanden Zeebrasem is een familie van vissen die over de hele wereld in zowel tropische als subtropische oceanen en zeeën voorkomen. De rode zeebrasem is te herkennen aan een zwarte stip aan de voorkant, schuin achter de kieuwen. De vis heeft grote ogen en een donkerrode rug. De zwarte zeebrasem is grijs met blauwgroen. Hij heeft donkere zebra-achtige lengtestrepen over zijn rug. De gewone zeebrasem is helemaal roodgekleurd. De goudbrasem heeft eenzelfde, maar iets lichtere lange streep. Sommige zeebrasems leven graag in koraalriffen; andere soorten geven de voorkeur aan zand- of rotsbodem. Ze zwemmen altijd in scholen, liefst dicht op de bodem, en voeden zich met krabbetjes, wormen, slakken en groter plankton. De meeste zeebrasems zijn hermafrodiet: in de loop van hun leven kunnen ze veranderen van man in vrouw of van vrouw in man. De goudbrasem worden veel gekweekt in de Middellandse Zee door Turken en Grieken. Er is inmiddels ook een biologische brasem verkrijgbaar. Vangstmethode Lijnen, Bodemtrawl, Kweek op land en in zee Vangstgebieden FAO 27 Noordoostelijk deel van de atlantische Oceaan (wateren rondom Groot-Brittannië en Ierland, Franse tot Zuid-Spaanse kust); de rode zeebrasem leeft noordelijker, tot IJsland. FAO 34 Middenoostelijk deel van de Atlantische Oceaan (kust van Marokko; zwarte zeebrasem wordt ge vangen tot Namibië (FAO 47)). FAO 37 Middellandse Zee. Duurzaam gevangen De vissen planten zich langzaam voort en er wordt veel op gevist. Als een deel van een grote school wordt gevangen, is de kans op herstel erg klein. Er is weinig bekend over de ecologische effecten van kweek. De biologische variant is qua kweek de beste keuze. GEWONE ZEEBRASEM EN Pandora FR Pageot commun DU Rotbrassen ES Breca PT Bica IT Pagello GOUDBRASEM EN Gilt head bream FR Dorade royale DU Goldbrasse ES Dorado PT Dourada IT Orata ZWARTE ZEEBRASEM EN Black sea bream FR Griset DU Streifenbrasse ES Chopa PT Choupa IT Tanuta RODE ZEEBRASEM EN Red sea bream (Blackspot sea bream) FR Pageot rose DU Rotbrassen ES Goraz PT Goraz IT Rovello Soorten zeebrasem 25

26 ronde witvis KABELJAUW Gadus morhua Kleur Lengte Opvallend bruinrode tot groenbruine gevlekte rug; lichte buik tot 2 m; gangbaar: cm kindraad een sikje aan de onderlip die wordt gebruikt om over de bodem te zoeken naar prooi: garnalen, haringen en andere vis Kabeljauw heeft veel bijnamen. Jonge kabeljauw heet gul, gedroogde kabeljauw wordt stokvis genoemd en gezouten gedroogde kabeljauw is dankzij de Surinaamse keuken bekend als bakkeljauw. Gepaneerde en gefrituurde stukken kabeljauw worden verkocht als kibbeling. Van december tot april zwemmen kabeljauwen vanuit de Barentszzee naar het noordwesten van Noorwegen om te paaien. Wordt kabeljauw daar in die tijd gevangen, dan wordt hij skrei genoemd. Skrei smaakt niet hetzelfde als kabeljauw: op zijn reis eet de vis ander voedsel dan thuis in de noordelijke Barentszzee, zodat het visvlees een lichtere kleur en een steviger structuur krijgt. Kabeljauw wordt ook gekweekt aangeboden en is dan meestal afkomstig uit Noorwegen. Duurzaam gevangen De kabeljauw in de Noordzee is zwaar overbevist. Door forse vangstreducties is het bestand heel geleidelijk aan het herstellen, maar nog steeds wordt het overgrote deel van de kabeljauw in de Noordzee gevangen voordat hij zich kan voortplanten. In andere gebieden gaat het wel goed: Oostzee, Barentszzee, rond IJsland. Er is gecertificeerde kabeljauw afkomstig uit Noorwegen, Duitsland, IJsland en het Verenigd Koninkrijk. Let goed op, want de certificatie geldt slechts voor een deel van de kabeljauw die uit deze landen komt. Vangstmethode Lijnen, Vaste netten, Bodemtrawl, Kweek in zee Vangstgebieden FAO 27 Noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan (Noordzee, Oostzee, Barentsz zee, wateren rondom IJsland). EN Cod FR Cabillaud DU Kabeljau, Dorsch ES Bacalao PT Bacalao IT Merluzzo 26 Soorten Kabeljauw