Business Basics Finance (BBF)

Transcriptie

1 Business Basics Finance (BBF) Studiehandleiding Start februari 2016 Opleiding Bedrijfseconomie (BE) Deeltijd

2 Auteurs Beer van Arem, Carola Vogelzang, Chris Klijnsoon, Fred Rienstra Programmamanager Kees Post Semestervoorzitter Carola Vogelzang EC 30 Studiegidsnummer 1114BB_** Studiejaar Intranet Dit semester is onderdeel van de deeltijdopleiding Bedrijfseconomie (BE). Alle beroepsproducten/werkstukken moeten (digitaal) ingeleverd worden via een dropbox op dlwo.

3 Inhoud 1. Introductie Doelstellingen 5 2. Programma Opzet Werkvormen Planning Studiemateriaal Inleiding bachelorvaardigheden Toetsing, beoordeling en feedback Toetsen en toetsmomenten Beoordeling Feedback Herkansing Tot slot 16 Bijlage 1: Opdracht verantwoordingsverslag 17 Bijlage 2: Beoordeling plan van aanpak 19 Bijlage 3: Beoordelingsformulier ondernemingsplan 20 Bijlage 4: Beoordelingsformulier pitch ondernemingsplan 21 Bijlage 5: Beoordelingsformulier verantwoording ondernemingsplan 22 Bijlage 6: Toelichting competenties uitgewerkt in indicatoren en gedrag 24

4 3. Introductie Business Basics Finance Strategisch management Marketing Management Financial Accounting Algemene Economie Samenhang en consistentie Financieel management Management Accounting Recht Multidisciplinair en Integraal Business Basics Finance: Introductie Bedrijfseconomie In dit basissemester is het ondernemingsplan het centrale beroepsproduct waarin je jouw competenties kunt ontwikkelen. In een team met medestudenten schrijf je een ondernemingsplan voor een zelfgekozen onderneming. In het ondernemingsplan komen vrijwel alle onderwerpen van het bedrijfseconomisch beroepenveld aan de orde, waardoor het een goed beeld geeft van de verdieping in het vervolg van de opleiding. Bij het schrijven van dit plan wordt verwacht dat je over de grenzen van je eigen discipline (bedrijfseconomie) kan kijken. Wanneer verschillende invalshoeken samen komen in bijvoorbeeld een ondernemingsplan, wordt gesproken van multidisciplinaire integratie. Bovenstaande figuur geeft dit op overzichtelijke wijze weer en is het uitgangspunt van dit semester. In de hoor- en werkcolleges worden de verschillende bedrijfsfuncties/disciplines behandeld. Deze komen vervolgens bij elkaar in het te schrijven ondernemingsplan. Om tot een goed ondernemingsplan te komen, moet je deze bedrijfsfuncties/disciplines integreren. Een ondernemingsplan vraagt namelijk om het afstemmen van verschillende bedrijfsfuncties/disciplines; een solide bedrijfsvoering vraagt om een afgestemd, consistent geheel. In dit semester komen in de hoor- en werkcolleges de basisprincipes van de verschillende disciplines aan de orde. Studiehandleiding Business Basics Finance, studiejaar september semester 2015

5 1.1 Doelstellingen Vakgebieden De basis van de vakgebieden algemene economie, bedrijfseconomie, boekhouden, marketing, rechten projectmanagement worden in dit semester aangeboden. Hieronder worden per vakgebied de leerdoelen nader uitgewerkt. Algemene Economie De student kan: De samenstelling van het BBP benoemen en berekeningen maken De vraag- en aanbodzijde van de economie afzonderlijk beschouwen en de wisselwerking op een hoog- en laagconjunctuur verklaren Micro-economische aspecten van ondernemingen benoemen Bedrijfseconomie De student kan: een investeringsbegroting en financieringsbegroting opstellen vanuit de investerings- en financieringsbegroting een beginbalans opstellen een liquiditeits- en exploitatiebegroting opstellen de solvabilitetis-, liquiditeits- en rentabiliteitskengetallen uitrekenen een investeringsselectie uitvoeren Zou ik op toepassen zetten een break-even analyse uitvoeren kostprijscalculaties maken o.b.v. absorption costing en direct costing indirecte kosten toedelen o.b.v. deelcalculaties, equivalentiecijfermethode en opslagmethoden de functies van het budget benoemen en een verschillenanalyse uitvoeren de samenstelling van en de basisprincipes voor het opstellen van het jaarverslag benoemen de drie prijsgrondslagen benoemen de twee methoden van het opmaken van een kasstroomoverzicht benoemen en volgens de directe methode een kasstroomoverzicht opstellen de grondslagen van consolidatie benoemen onderscheid maken tussen privé onttrekkingen en toevoegingen versus zakelijke kosten en de privé posten correct journaliseren Boekhouden De student kan: mutaties in de boekhouding verwerken vanuit de beginbalans en het journaal de grootboekrekening samenstellen vanuit het grootboek de kolommenbalans samenstellen uitleggen wat voorafgaande journaalposten zijn en deze correct journaliseren uitleggen wat de permanence in kosten en baten betekent en hiervan journaalposten maken benoemen wat de kosten van personeel, activa en voorzieningen inhouden en correct journaliseren Marketing De student kan: de visie, missie, (marketing)strategie en doelgroep van een onderneming bepalen een externe analyse uitvoeren van de macro- en meso-omgeving methoden en technieken voor marktsegmentering hanteren de marketing P s hanteren Recht De student kan:

6 Verschillende rechtsvormen van een organisatie te benoemen; De kenmerken van de verschillende rechtsvormen benoemen; De systematiek van de inkomsten- en vennootschapsbelasting in relatie tot de verschillende rechtsvormen benoemen. Projectmanagement De student kan: Een project faseren Een plan van aanpak opstellen (projectplan) Een presentatie geven over (resultaten van) het project Beroepsproducten Tijdens het semester werk je aan de volgende beroepsproducten: Een opdracht over werkkapitaalbeheer (individueel); Een plan van aanpak voor het maken van het ondernemingsplan (groepsopdracht); Een ondernemingsplan MKB (groepsopdracht); Managementgame Daarnaast speel je met je team een managementgame. De instructie voor deze game en een overzicht van de beoordelingscriteria worden in voorafgaande colleges gegeven. Bij het uitwerken van de beroepsproducten en tijdens de managementgame pas je de behandelde theorieën, concepten en modellen toe. Kennis van de theorie wordt getoetst in de tentamens die plaatsvinden aan het einde van het 1 e en 2 e blok. Ondernemingsplan In het ondernemingsplan worden de volgende beroepshandelingen gevraagd uit te voeren: - De missie en strategie van een (nieuwe) onderneming achterhalen/formuleren; - De ondernemingsdoelstellingen en strategie kiezen; - De markt analyseren waarin de organisatie opereert; - De organisatie positioneren in haar (concurrentie)omgeving; - Marketinginstrumenten bepalen die passen bij de strategie en doelstellingen van de organisatie; - Communicatie-instrumenten selecteren voor de promotiemix; - De rechtsvorm van de onderneming bepalen; - De structuur van de onderneming bepalen; - Kostprijs en break-even-afzet berekenen en onderbouwen; - Financieel plan samenstellen en onderbouwen. Reflecties Na het afronden van elk beroepsproduct schrijf je een reflectieverslag daarover. Je kijkt terug op het (leer)proces en beschrijft jouw ontwikkeling in termen van competenties. De opdrachten kun je vinden in de bijlage van deze handleiding.

7 4. Programma In dit semester wordt met verschillende werkvormen gewerkt, waarbij theorie wordt behandeld en toegepast, die nodig is om de beroepsproducten te maken en nodig is voor het spelen van de managementgame. 2.1 Opzet In het eerste blok wordt de basistheorie aangeboden. In het begin van blok 1 worden de teams samengesteld waarmee je het plan van aanpak en het ondernemingsplan gaat schrijven. Ook wordt aandacht besteed aan projectmanagement en werkkapitaalbeheer. Regelmatig wordt er tijdens de colleges formatief getoetst : je krijgt een aantal vragen over de theorie die in de voorgaande colleges aan de orde is geweest. Daarna worden de antwoorden besproken. Hierna weet je of je de stof al voldoende beheerst. In de toetsweek aan het eind van het blok wordt het tentamen afgenomen over het eerste blok. Hierin kan de theorie van alle weken in de tentamenvragen zijn verwerkt. Zie hiervoor ook de toetsmatrijs die op DLWO geplaatst is. De toetsmatrijs geeft weer welke onderwerpen in de toets aan de orde komen met bijbehorende wegingsfactoren. In het tweede blok maak je, samen met je teamgenoten, een ondernemingsplan voor een onderneming in het MKB (Midden- en kleinbedrijf). Je werkt gedurende dit blok in de werkcolleges aan dit beroepsproduct. In de beroepsproducten moet blijken dat je je de theorie eigen hebt gemaakt en dat je die kunt toepassen (en integreren, waar nodig). Halverwege het tweede blok speel je, samen met je team, de managementgame. Daarna bespreek je de resultaten van de game en reflecteer je daarop. Je kijkt terug op het proces en de resultaten en je geeft aan hoe je het hebt ervaren en wat je ervan hebt geleerd. Ook dit blok sluit je af met een tentamen waarin de theorie wordt getoetst. 2.2 Werkvormen Op dinsdag- en donderdagavond of op zaterdag (ochtend en middag) zijn er (werk)colleges. Hierbij staan de (inleidende) theorie en de toepassing hiervan op concrete beroepsvraagstukken centraal. De volgende werkvormen worden gehanteerd: (Werk)colleges Het bespreken van de theorie en de (thuiswerk)opdrachten vindt plenair plaats. De docent beoordeelt en bespreekt de oplossingen die zijn gekozen en geeft feedback. De theorie die je voorafgaand aan de colleges hebt bestudeerd (zie de planning verderop in deze handleiding), wordt besproken en verder uitgediept. De docent gaat in op vragen die je hebt. In het tweede dagdeel werk je daarnaast samen met je team aan het plan van aanpak en aan het ondernemingsplan. De docent ondersteunt je daarbij. Van jou wordt een voorbereide, zelfstandige en kritische inbreng verwacht. De docent ondersteunt en verdiept op basis van vragen die de leerstof en de opdrachten bij je oproepen. Bovenstaande werkwijze vereist vanzelfsprekend een goede voorbereiding van jouw kant. Zelfstudie Ter voorbereiding voor elk college staat in de planning welke literatuur je moet bestuderen en in welke opgaven je deze gaat toepassen. Een overzicht van deze opgaven staat in een separaat document op het intranet (DLWO). Met de antwoorden uit het antwoordenboek (voor zover

8 beschikbaar) kun je deze oefenopgaven zelf nakijken en corrigeren. Je onderzoekt hierbij de (eventuele) fouten die je hebt gemaakt en vindt zelf uit wat de juiste werkwijze is. Vragen hierover kun je aan de docent stellen in het college. Belangrijke opgaven worden door de docent uitgebreid besproken in de colleges. Jouw voorbereiding is bepalend voor jouw studiesucces in dit semester. Je kunt dit individueel doen maar ook samen met je team.

9 2.3 Planning Gebruikte afkortingen: BE = Basisboek Bedrijfseconomie BA = Boekhouden geboekstaafd AE = Algemene economie Blok 1 Dagdeel 1 Dagdeel 2 Week 1 Introductie Business Basics Finance Ondernemingen en hun functie in de economie Bedrijfseconomische vakgebieden en functies Bestuderen Hst 1,2 (BE) Werkcollege Introductie Ondernemingsplan Plan van aanpak Ondernemingsplan Inleiding Bachelorvaardigheden-BE - Inleiding Onderzoeken, rapporteren en taalvaardigheid - Inleiding Competentieontwikkeling Doornemen studiehandleiding Business Basics Finance Week 2 Bedrijfseconomie Recht - Financiële overzichten en ondernemingsplan - Inleiding recht deel 1 Boekhouden Werkcollege - Inleiding, inventaris, balans en W&V-rekening Bedrijfseconomie en Boekhouden Bestuderen Hst 3,4 (BE) en Hst 1,2 (BA) Week 3 Bedrijfseconomie Recht - Investeringsprojecten en werkkapitaalbeheer - Inleiding recht deel 2 Week 4 Boekhouden - Grootboek en kolommenbalans Bestuderen Hst 5,6 (BE) en Hst 3,4 (BA) Bedrijfseconomie - Eigen vermogen en vreemd vermogen Boekhouden - Grootboek Bestuderen hst 7,8 (BE) en Hst 5 (BA) Werkcollege Bedrijfseconomie en Boekhouden Maken: Beroepsproduct Werkkapitaalbeheer Werkcollege Bedrijfseconomie en Boekhouden Formatieve toets Inleveren: beroepsproduct Werkkapitaal Week 5 Bedrijfseconomie Werkcollege - Financiële structuur Bedrijfseconomie, Marketing en Boekhouden Marketing - Inleiding

10 Boekhouden - Journaliseren Bestuderen hst 9,10 (BE) en Hst 6 (BA) Inleveren: beroepsproduct Plan van aanpak Week 6 Marketing - vervolg Boekhouden - belastingen, inkoop- en verkoopretouren Bestuderen Inleiding marketing en Hst 7,8 (BA) Werkcollege Marketing en Boekhouden Formatieve toets Beoordeling en feedback beroepsproduct Werkkapitaalbeheer Week 7 Marketing Werkcollege - vervolg Beoordeling en feedback Plan van Aanpak - integratie behandelde onderwerpen week 1-7 Integratie behandelde onderwerpen week 1-7, oefententamen Bestuderen van de in week 1-7 behandelde onderwerpen. Week 8 Tentamenweek volgens tentamenrooster Werkcollege - Schriftelijk tentamen Onderzoeken, rapporteren en taalvaardigheid gericht op in te leveren beroepsproducten Week 9 Feedback tentamen Werkcollege Voortgang ondernemingsplan Blok 2 Dagdeel 1 Dagdeel 2 Week 11 Bedrijfseconomie Werkcollege - Kostenstructuur en kostencalculaties Voortgang Ondernemingsplan Boekhouden - Grootboekrekening privé Bestuderen Hst 11,12 (BE) en Hst 9 (BA) Bedrijfseconomie en Boekhouden Inleveren: Opzet ondernemingsplan Week 12 Bedrijfseconomie Werkcollege - Indirecte kosten, budget en verschillenanalyse Voortgang Ondernemingsplan Feedback op opzet ondernemingsplan Boekhouden - Kolommenbalans Bedrijfseconomie en Boekhouden Bestuderen Hst 13,14 (BE) en Hst 10 (BA)

11 Week 13 Bedrijfseconomie Werkcollege - Bedrijfseconomische verslaglegging - inleiding Bedrijfseconomie en Boekhouden Boekhouden - Permanence in kosten en baten Voortgang Ondernemingsplan Formatieve toets Bestuderen Hst 15,16 (BE) en Hst 17 (BA) Week 14 Bedrijfseconomie Ondernemingsplan - Bedrijfseconomische verslaglegging - vervolg - Voorbereiding Pitch - Training presenteren Boekhouden - Personeelskosten, interestkosten- en baten Werkcollege Bedrijfseconomie en Boekhouden Bestuderen Hst 17,18 (BE) en Hst 18 (BA) Week 15 Integratie Integratie - Managementgame - Managementgame Bestuderen Handleiding Managementgame Week 16 Algemene Economie Boekhouden - Kosten vaste activa Werkcollege Algemene economie Boekhouden Reflectie op Managementgame (Bachelorvaardigheden-BE) Week 17 Week 18 Bestuderen Hst 1,2 en 3 (AE) en HST 19 (BA) Algemene economie Boekhouden - Boekingen kosten en voorzieningen Integratie behandelde onderwerpen week Bestuderen Hst 4,5 (AE) en Hst 20 (BA) Tentamenweek volgens tentamenrooster - Schriftelijk tentamen Voortgang Ondernemingsplan Inleveren: Reflectie Managementgame Werkcollege Algemene economie Boekhouden Voortgang Ondernemingsplan - eindproduct Formatieve toets Week 19 Inleveren Ondernemingsplan Taaltoets Nederlands Week 20 Ondernemingsplan Feedback tentamen - Pitch en verantwoording van het ondernemingsplan

12 2.4 Studiemateriaal In de lessen wordt gewerkt met de nieuwste druk. Dit betekent ook dat de opgaven die in het opgavenoverzicht staan, uit de nieuwste druk afkomstig zijn. Verplichte literatuur: Basisboek Bedrijfseconomie De Boer en Koetzier Noordhoff Uitgevers Basisboek Bedrijfseconomie opgaven De Boer en Koetzier Noordhoff Uitgevers Ondernemerschap in hoofdlijnen P.O. van der Meer Noordhoff Uitgevers Boekhouden geboekstaafd Fuchs en Van Vlimmeren Noordhoff Uitgevers Boekhouden geboekstaafd 1 - opgaven Fuchs en Van Vlimmeren Noordhoff Uitgevers Licentie voor 5 jaar Hogeschooltaal via Aanbevolen literatuur: Basisboek Bedrijfseconomie uitwerkingen de Boer en Koetzier Noordhoff Uitgevers Het ondernemingsplan Plattel e.a. 2010, Serie Praktijkgidsen voor Manager en Ondernemer, Academic Service Boekhouden geboekstaafd 1 - uitwerkingen Fuchs en Van Vlimmeren Noordhoff Uitgevers Financiële rekenkunde R Liethof en J.C. van den Boogaart Convoy Projectmanagement Roel Grit Noordhoff uitgevers Een onderzoek voorbereiden (2e druk) Heinze Oost en Angela Markenhof Amersfoort: Thiememeulenhoff Bv 2.5 Inleiding bachelorvaardigheden BE In dit semester word je bekend gemaakt met Bachelorvaardigheden BE. Deze lopen als een rode draad door het semester en de gehele opleiding heen. In week 1 wordt hierover een inleiding verzorgd. Bachelorvaardigheden kent 2 speerpunten: - onderzoeken, rapporteren en taalvaardigheid - persoonlijke competentieontwikkeling Onderzoeken Als afgestudeerd bedrijfseconoom heb je geleerd, de relevante bedrijfseconomische rekenregels, formules, modellen en theorieën toe te passen. Om zelfstandig op hbo-niveau te kunnen functioneren heb je echter nog meer kennis en vaardigheden nodig. Het is bijvoorbeeld van belang dat je goede onderzoeksvaardigheden bezit. In de beroepspraktijk vervul jij als hbo er immers een belangrijke rol wanneer je het management adviseert over bedrijfseconomische vraagstukken en beslissingen. En dan wil je er natuurlijk wel zeker van zijn dat de gegevens, waarop jij je bedrijfseconomische expertise toepast, de juiste zijn. Immers: hoe goed je

13 formulekennis en je rekenvaardigheden ook zijn, wat is de uitkomst van je berekeningen waard als je de verkeerde gegevens hebt gebruikt? En je kunt je kostbare tijd beter gebruiken dan voor het opnieuw bedenken van de oplossing voor een probleem dat iemand vóór jou al succesvol heeft opgelost. Of met het toepassen van een model waarvoor inmiddels een beter alternatief of verbeterde versie bestaat. Het allereerste wat je bij een adviesopdracht of vraagstuk doet, is het in kaart brengen van alle relevante informatie: je gaat op onderzoek uit. Dit doe je volgens het principe van Evidence Based Practice (EBP), dat tijdens het semester BV nader toegelicht wordt. Het goed (!) uitvoeren van onderzoeksactiviteiten is hierbij cruciaal. Immers: meten (onderzoeken) = weten, maar verkeerd of niet meten leidt tot chaos. Rapporteren en taalvaardigheid Of je onderzoeksactiviteiten de toets der kritiek kunnen doorstaan is direct af te lezen aan de manier waarop je erover rapporteert. Iemand weet immers pas wat de uitkomsten van je onderzoek zijn en hoe je bij deze resultaten bent uitgekomen, wanneer je daar - mondeling of schriftelijk - verslag over uitbrengt. Onderzoek en rapporteren liggen daarom in elkaars verlengde. Al gebruik je soms alleen je basisexpertise als bedrijfseconoom, en blijft je onderzoek beperkt tot de fase van analyseren en/of bewerken van gegevens, ook dan zul je de uitkomst ervan aan iemand dienen over te dragen (= communiceren). Bijvoorbeeld via een Excel-sheet, digitaal of op papier, of mondeling in een gesprek of in een presentatie. Dit zijn verschillende vormen van rapporteren (en communiceren). Onderzoeken en rapporteren zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Maar je onderzoek kan inhoudelijk nóg zo betrouwbaar en zorgvuldig zijn uitgevoerd: als jouw rapportage vol staat met spel- en andere taalfouten of niet voldoet aan andere (standaard)eisen, welke indruk zal jouw rapport dan - onbedoeld! - bij de lezer wekken met betrekking tot de inhoud ervan? Zo bestaat er dus een direct verband tussen je vakkundigheid, je onderzoeksvaardigheden, je rapportagevaardigheden én je taalvaardigheden. Onderzoeken, rapporteren en taalvaardigheid worden in dit semester aangeboden in de vorm van: - training in week 8 en toets in week 19 - zelfstudie via Hogeschooltaal - feedback taalvaardigheid op beroepsproduct De feedback op taalvaardigheid wordt gegeven door de taalcoach 1e jaar: Susan Swaan ([email protected]). Persoonlijke competentieontwikkeling Om je stap voor stap tot competent financieel professional te kunnen ontwikkelen werk je binnen de opleiding aan de volgende competenties:

14 Kritisch en probleemoplossend denken Communiceren Samenwerken Ontwikkelingsgericht handelen Ethisch handelen Voor een uitgebreide beschrijving van de competenties, zie bijlage 6. Tijdens de managementgame in week 15 werk je aan de competenties: Kritisch en probleemoplossend denken Communiceren Samenwerken En eventueel: ethisch handelen. In week 16 reflecteer je op het verloop van de managementgame met betrekking tot het proces en de ontwikkeling van bovenstaande competenties. Aan het einde van het semester schrijf je een reflectieverslag over je persoonlijke competentieontwikkeling gedurende dit semester. Voor de opdracht: zie bijlage 1.

15 5. Toetsing, beoordeling en feedback De toetsing en het op basis daarvan toekennen van studiepunten (EC) vindt als volgt plaats: 3.1 Toetsen en toetsmomenten 1. In week 4 wordt je vakkundigheid getoetst aan de hand van het rapport Werkkapitaalbeheer. Dit betreft een individuele opdracht en levert bij een voldoende beoordeling 3 EC op. De opdracht en het beoordelingskader worden in de les besproken en apart op DLWO geplaatst. 2. In week 5 wordt je vakkundigheid getoetst aan de hand van een plan van aanpak voor een ondernemingsplan MKB. Dit betreft een groepsopdracht dat bij een voldoende beoordeling 3 EC oplevert. Het cijfer en de EC worden individueel toegekend. 3. In week 8 wordt de theorie van blok 1 getoetst in een tentamen (voor de inhoud: zie de Toetsmatrijs). Een voldoende beoordeling levert 3 EC op. 4. In week 15 speel je met je team de managementgame. Voorbereiding op de game is voorwaarde om mee te kunnen doen en deelname is verplicht. Je reflecteert op de resultaten en het proces in de vorm van een reflectieverslag. Een voldoende beoordeling levert 3 EC op. 5. In week 18 wordt de theorie getoetst aan de hand van een tentamen (voor de inhoud: zie de Toetsmatrijs). Een voldoende beoordeling levert 6 EC op. 6. In week 19 lever je het Ondernemingsplan MKB in. Dit is een groepsopdracht en levert bij een voldoende beoordeling 6 EC op. Het cijfer en de EC worden individueel toegekend. 7. In week 20 vindt de pitch en de verantwoording van het ondernemingsplan plaats. Je pitcht samen met je team voor je medestudenten, een externe expert en de docent. De pitch telt voor 30% en het verantwoordingsverslag van het Ondernemingsplan voor 70% mee voor het eindcijfer Ondernemingsplan. Een voldoende beoordeling levert 3 EC op. Voorwaarde om mee te doen met de pitch is een voldoende beoordeling van het ondernemingsplan. Aanwezigheid is verplicht. Het cijfer van het ondernemingsplan wordt direct na de pitch en verantwoording bekend gemaakt. Mijlpalen beoordeling Week Toetsing Groep/ Studiegidsnr EC individueel 4 Beroepsproduct Individueel 1114BBW_PD 3 Werkkapitaalbeheer 5 Plan van aanpak voor Groep 1114BBP_PD 3 Ondernemingsplan 8 Tentamen Business Basics Individueel 1114BB1_TS 6 Finance 1 15 Managementgame Groep 1114BBM_PD Tentamen Business Basics Finance 2 Individueel 1114BB2_TS 6 Ondernemingsplan MKB Groep 1114BBO_PD 6

16 Pitch en verantwoording Ondernemingsplan Groep 1114BBV_PE Beoordeling Om voor beoordeling van de beroepsproducten in aanmerking te komen is het van belang dat: het product op tijd is ingeleverd; de producten zijn ingeleverd zoals is afgesproken met de docent (digitaal en eventueel ook op papier) en zoals vermeld in deze handleiding ; het werk in correct Nederlands is geschreven. Dit betekent: - algemene spelling en werkwoordspelling in orde; - juiste interpunctie (komma s, punten, hoofdletters etc.); - grammaticaal goedlopende zinnen; - de juiste verbindingswoorden (zoals, daardoor, doordat, etc.); - (professionele) schrijftaal, geen spreektaal; - correcte woordkeuze. 3.3 Feedback De docent geeft tijdens de colleges regelmatig feedback op je resultaten, onder andere naar aanleiding van de formatieve toetsen. Ook zullen aspecten van competentieontwikkeling aan de orde komen tijdens de reflectie o.a. op het verloop van de managementgame. In week 9 en 20 wordt mondeling feedback en inzage gegeven op de eigen uitwerking van de toetsen. De feedback vindt klassikaal plaats waarbij ruimte is voor individuele vragen en toelichting. 3.4 Herkansing schriftelijk tentamen - inschrijven verplicht!! Aan het eind van blok 2 wordt, op een woensdagavond, een herkansing aangeboden voor het eerste tentamen (zie dan het toetsrooster). De herkansing voor het tweede tentamen wordt aan het einde van blok 1 van het volgende semester (febr - juni 2016) aangeboden, op een woensdagavond (zie dan het toetsrooster). NB: Let op dat inschrijving via SIS hiervoor verplicht is. De herkansing van het Plan van aanpak vindt zo snel mogelijk plaats, in overleg met de docent. Een onvoldoende voor het Ondernemingsplan kan worden herkanst in week 4 van het volgende semester (febr - juni 2016). In overleg met de docent wordt de herkansing van de pitch en de verantwoording ingepland. 3.5 Tot slot - studie-eisen Wij wijzen er met klem op dat er harde eisen aan het studeren aan de opleiding gesteld zijn, welke terug te vinden zijn in het Onderwijs- en Examenreglement. Hierin is opgenomen dat een jaar na de start met de studie een totaal van 50 studiepunten behaald dienen te zijn. Het voldoen aan deze eis hangt sterk samen met het zorgvuldig plannen van studie, werk en prive. Om problemen te voorkomen is het sterk aan te raden bijtijds in contact te treden met de studieadviseur Richard de Vos ([email protected]). Naast studeerproblemen kunnen er ook problemen van persoonlijke aard (bijvoorbeeld scheiding, ontslag, ziekte, enz.) voorkomen in een studiejaar, waardoor de studie niet optimaal verloopt.

17 Wanneer dergelijke bijzondere omstandigheden zich voordoen, is het aan te raden om direct in contact te treden met de studentendecaan mevrouw Francis van Hekelen ( [email protected] ).

18 Bijlage 1: Opdracht Reflectieverslag (voor Werkkapitaalbeheer, Managementgame, Ondernemingsplan) - opdrachten 1 t/m 3: voor alledrie de beroepsproducten uitwerken - opdracht 4: betreft het gehele semester, dus slechts eenmaal uitwerken Inleveren van de reflectieverslagen tegelijk met het inleveren van de beroepsproducten. LET OP: dit verslag dient minimaal 500 woorden te bevatten (en maximaal 1.000). Dit is exclusief de ca. 250 woorden die dit format telt. (MS Word telt automatisch) Gegevens student / beroepsproduct Naam student: Studentnummer: Opleiding: Datum: Naam docent: Titel beroepsproduct: 1. Beschrijving van het proces van de totstandkoming van het..(naam beroepsproduct) Geef een korte beschrijving van de aanpak en geef aan in hoeverre jij je aan het projectplan hebt gehouden. Hulpvragen: Waar en wanneer waren er afwijkingen?. Hoe ben je hiermee omgegaan? Bij een groepsopdracht: Waar en wanneer waren er afwijkingen? Hoe zijn de taken tijdens de uitvoering werkelijk verdeeld? Wie heeft wat gedaan? Hoe zijn jullie omgegaan met taken die niet waren voorzien? 2. Individuele bijdrage Welke taken heb je uitgevoerd? Hoeveel tijd heb je erin gestopt? Bij een groepsopdracht: Wat was de waarde van jouw bijdrage voor het uiteindelijke resultaat? 3. Reflectie op het proces (wat had beter gekund?) Geef aan wat beter had gekund bij het proces van de totstandkoming van het product. Geef aan hoe je dit bij een volgende opdracht kunt realiseren. 4. Reflectie op je eigen ontwikkeling op het gebied van: kritisch en probleemoplossend denken, communiceren en samenwerken In hoeverre heb je je kritisch en probleemoplossend denken dit semester ontwikkeld? Waaruit blijkt dit? Geef een korte omschrijving van je ontwikkeling en illustreer dit met voorbeelden. Ga hierbij in op alle indicatoren die bij deze competentie horen, te weten: onderzoekend vermogen, analytisch vermogen, conceptueel vermogen, oordeelsvorming, oplossingsgerichtheid, innovatief vermogen, In hoeverre heb je de competentie communiceren dit semester ontwikkeld? Waaruit blijkt dit? Geef een korte omschrijving van je ontwikkeling en illustreer dit met voorbeelden. Ga hierbij in op alle indicatoren die bij deze competentie horen, te weten: relatiegericht, toegankelijkheid, overtuigingskracht.

19 In hoeverre heb je de competentie samenwerken dit semester ontwikkeld? Waaruit blijkt dit? Geef een korte omschrijving van je ontwikkeling en illustreer dit met voorbeelden. Ga hierbij in op alle indicatoren die bij deze competentie horen, te weten: taakgericht, teamgericht, leiderschap.

20 Bijlage 2: Beoordeling Plan van aanpak Ondernemingsplan Gegevens student / beroepsproduct Namen studenten: Studentnummer: Opleiding: Datum: Naam docent: Titel plan van aanpak: Beoordelingscriteria Het plan geeft opdrachtgever vertrouwen in aanpak van het project. Waardering Toelichting Het plan bevat concreet omschreven projectresultaat en tussenresultaten. De aanpak beschreven in het plan bevat alle relevante projectactiviteiten. Kwaliteitscriteria waaraan het ondernemingsplan moet voldoen zijn duidelijk zichtbaar. Er is een tijdsplanning opgenomen met daarin opgenomen de activiteiten en (tussen)resultaten. De projectorganisatie is helder in kaart gebracht. De risico s van het project zijn beschreven. Er is sprake van correct en professioneel taalgebruik en (rapport)vormgeving. Bronnenlijst en bronverwijzingen zijn weergegeven volgens de APA standaarden. Cijfer (op schaal van 1-10) Alle bovenstaande onderdelen dienen minimaal een 3 te zijn. Een lagere score betekent dat dit onderdeel bijgesteld moet worden. Indien alle scores minimaal met een 3 zijn gewaardeerd, wordt het eindcijfer voor het plan van aanpak bepaald.

21 Bijlage 3: Beoordeling Ondernemingsplan MKB Gegevens student / beroepsproduct Naam student: Studentnummer: Opleiding: Datum: Naam docent: Titel Ondernemingsplan: Beoordelingscriteria Waardering Toelichting De managementsamenvatting geeft een goed beeld van de hoofdpunten uit het ondernemingsplan. Het strategisch plan is compleet uitgewerkt, conform de beroepstaken Management en Organisatie. Het commerciële plan is compleet uitgewerkt, conform beroepstaken Marketing. Het financiële plan is compleet uitgewerkt, conform beroepstaken Bedrijfseconomie. Het plan bevat het ontwerp voor eenvoudig MIS dat aan de informatiebehoefte voor de bedrijfsvoering voldoet. De gekozen rechtsvorm is onderbouwd. Bronnenlijst en bronverwijzingen zijn weergegeven volgens de APA-standaarden. Er is sprake van correct en professioneel taalgebruik en (rapport)vormgeving. Eindcijfer (op schaal van 1-10) Alle bovenstaande onderdelen dienen minimaal een 3 te zijn. Een lagere score betekent dat dit onderdeel bijgesteld moet worden. Indien alle scores minimaal met een 3 zijn gewaardeerd, wordt het eindcijfer voor het Ondernemingsplan bepaald.

22 Bijlage 4: Beoordeling Pitch Ondernemingsplan Deze beoordeling bestaat uit twee delen ( Pitch en verantwoording ondernemingsplan ) Gegevens student / beroepsproduct Naam student: Studentnummer: Opleiding: Datum: Naam docent: Titel Ondernemingsplan: Beoordeling pitch Beoordelingscriteria Waardering Toelichting Pitch vraagt direct je aandacht door interessante opening. Pitch geeft helder beeld van product of dienst. Pitch geeft inzicht in behoefte die product/dienst vervult. Pitch geeft aan wat het voordeel van product/dienst is t.o.v. concurrerende producten/diensten. Pitch wordt met enthousiasme en overtuigingskracht gebracht. Er is sprake van correct en professioneel taalgebruik en hulpmiddelen. Cijfer pitch: De pitch wordt samen met de verantwoording van het ondernemingsplan beoordeeld. De pitch telt voor 30% mee en de verantwoording voor 70%.

23 Bijlage 5: Beoordeling Verantwoording Ondernemingsplan Gegevens student / beroepsproduct Naam student: Studentnummer: Opleiding: Datum: Naam docent: Titel Ondernemingsplan: Kritisch en probleemoplossend denken Criteria Waardering Toelichting: vermeld wat positief opvalt én wat ontwikkeling behoeft. Toont onderzoekend vermogen in de verantwoording. Laat analytisch vermogen zien in de verantwoording. Toont conceptueel vermogen in de verantwoording. Toont oordeelsvorming in de verantwoording. Laat oplossingsgerichtheid zien in de verantwoording. Laat innovatief vermogen zien in de verantwoording. Communiceren Criteria Waardering Toelichting: vermeld wat positief opvalt én wat ontwikkeling behoeft. Toont zich relatiegericht. Communiceert toegankelijk. Beschikt over overtuigingskracht. Samenwerken Criteria Waardering Toelichting: vermeld wat positief opvalt én wat ontwikkeling behoeft. Stelt zich taakgericht op in de verantwoording. Stelt zich teamgericht op in de verantwoording. Toont leiderschap in de verantwoording.

24 Cijfer verantwoording Alle onderdelen moeten minimaal met een V zijn gewaardeerd om tot een voldoende cijfer te komen.

25 Bijlage 6: Toelichting competenties uitgewerkt in indicatoren en gedrag Competentie Kritisch en Probleemoplossend denken Omschrijving: signaleert en analyseert beroepsvraagstukken c.q. problemen (onderzoekend en analytisch vermogen) en komt tot beredeneerde oordelen en oplossingen (oordeelsvorming), gebruikmakend van relevante en actuele (inter)nationale kennisbronnen en beroepspraktijken, theorieën, modellen, begrippen en technieken ( conceptueel vermogen). Komt indien nodig tot innovatieve oplossingen voor processen en producten. Hiervoor is een student in staat om afstand te kunnen nemen van de dagelijkse praktijk. Voert, als de praktijksituatie daarom vraagt, een valide en betrouwbaar onderzoek uit. Verstaat zijn beroep. Indicator Onderzoekend vermogen (gedrags)criteria stelt vragen aan de hand van observaties signaleert een probleem brengt verschillende aspecten van een vraag/probleem in kaart; definieert een heldere probleemstelling of vraag en doelstelling bakent problemen af in deelvragen hanteert de juiste onderzoeksmethode vergaart relevante informatie uit (inter)nationale,(wetenschappelijke) kennisbronnen en beroepspraktijken Analytisch vermogen beoordeelt informatie/ onderzoeksresultaten op kwaliteit en bruikbaarheid haalt de essentie en relevantie uit (cijfermatige) gegevens scheidt feiten van meningen/interpretaties onderscheidt hoofd- van bijzaken stelt oorzaak en gevolg en hun wisselwerking vast (systeemdenken) Conceptueel vermogen legt verbanden tussen gegevens en problemen integreert kennis en vaardigheden vanuit verschillende vakinhoudelijke disciplines past recente (wetenschappelijke) kennis adequaat toe Oordeelsvorming beoordeelt oplossingen op vooraf opgestelde criteria betrekt mogelijke tegenargumenten in de oordeelsvorming werkt bij ontbrekende informatie zonodig met beredeneerde aannames formuleert beargumenteerde conclusies, voortvloeiend uit voorgaande analyse doet realistische aanbevelingen Oplossingsgerichtheid doet uit zichzelf pogingen een probleem op te lossen voorziet oplossingen van een geloofwaardige haalbaarheids- en risicoanalyse (inclusief kosten-batenanalyse) geeft implementatieadviezen aan opdrachtgever of klant evalueert of oplossingen een probleem ook daadwerkelijk hebben opgelost Innovatief vermogen relateert oplossingen en adviezen aan trends, recente en toekomstige ontwikkelingen benoemt mogelijkheden en consequenties van een voorstel op de lange termijn komt met nieuwe en originele oplossingen

26 kijkt over de grenzen van het vak (module/ project/ opdracht) of de eigen opleiding heen Ontwikkeling Hoe complexer het beroepsvraagstuk (geen standaardaanpak, meerdere oplossingen mogelijk, veel variabelen en uiteenlopende belangen in het spel) en hoe zelfstandiger een student dit vraagstuk heeft geanalyseerd en opgelost, des te vakkundiger de student is. In het begin van de (studie)loopbaan wordt veelal gewerkt aan beroepsvraagstukken waarbij opdracht en resultaat gegeven zijn, en de aanpak (en de keuze voor theorie) grotendeels is voorgestructureerd. In latere jaren bepaalt een student zelfstandiger de aanpak en definieert aan welke eisen het resultaat moet voldoen. Innoveren wordt gestimuleerd in situaties waar werkwijze en resultaat niet gedetailleerd zijn vastgelegd (dus weinig procedures), waar samenwerking in wisselende verbanden plaatsvindt en waar sprake is van een open cultuur. Een student is innovatief als hij in verschillende situaties laat zien over visie en/of creativiteit te beschikken: hij doet dit zelfstandig, frequent en/of ook in meer complexe omstandigheden. Complex in dit verband zijn bijvoorbeeld situaties of organisaties waar innovatief denken eerder belemmerd wordt (door bureaucratie) dan gestimuleerd. Competentie Communiceren Omschrijving: communiceert effectief met diverse stakeholders (medestudenten, docenten, opdrachtgevers, collega s, managers. klanten, de buurt, belangengroepen etc.). Het betreft hier zowel mondelinge communicatie als schriftelijke communicatie. Om effectief te communiceren is het van belang dat je in contact komt en blijft met de ander (relatiegericht), om dit op een begrijpelijke en heldere manier te doen (toegankelijkheid) en vervolgens om die ander te overtuigen van je boodschap (overtuigingskracht). Indicator (gedrags)criteria Relatiegericht luistert actief (laat anderen aan het woord, stelt open vragen, vraagt door, checkt eigen interpretaties) is tactvol en stemt gedrag af op de ander praat met respect met en over anderen reageert op/houdt rekening met verbale en non-verbale communicatie benadert anderen op een ontspannen en vriendelijke manier (eerste indruk) gaat nieuwe relaties aan en onderhoudt deze Toegankelijkheid hanteert een duidelijke en logische structuur gebruikt vaktaal correct en op de doelgroep afgestemd; is to the point, zonder onnodige uitweidingen gebruikt hulpmiddelen effectief Specifiek bij mondeling communiceren: is makkelijk verstaanbaar, hanteert een goed tempo, heeft energieke/ enthousiaste verteltoon spreekt vlot en foutloos in de Nederlandse taal (of andere taal) Specifiek bij schriftelijk communiceren: tekst is in één keer lezen begrijpelijk spelling en grammatica zijn in correct Nederlands lay-out is verzorgd

27 Overtuigingskracht onderbouwt standpunten/keuzes/adviezen met steekhoudende argumenten om doelen te bereiken argumentatie is consistent en volledig gebruikt gezaghebbende bronnen om argumenten toe te lichten boodschap is helder Specifiek bij mondeling communiceren: lichaamstaal is in overeenstemming met wat er gezegd wordt gaat in op bezwaren, reageert niet defensief, vraagt naar argumenten uit zich enthousiast Specifiek bij schriftelijk communiceren: stijl van schrijven is in overeenstemming met de inhoud Ontwikkeling Communiceren gebeurt in uiteenlopende beroepssituaties: presenteren, tweegesprekken (functioneringsof beoordelingsgesprek, slecht-nieuwsgesprek, sollicitatiegesprek, adviesgesprek, verkoopgesprek), vergaderen, rapporteren e.d. Pas als in meerdere verschillende situaties sprake is van toegankelijk, sensitief en overtuigend optreden, beschikt de student over communicatief vermogen op Hbo-niveau. Daarbij kan sprake zijn van meer of minder complexe omstandigheden: een presentatie voor een groep studiegenoten houden waarbij sprake is van een ruime voorbereidingstijd is minder complex dan een presentatie voor een groot, onbekend publiek waar veel weerstand te verwachten valt. Complexe omstandigheden hebben te maken met: onverwachte gebeurtenissen, weerstanden, conflicten, belangentegenstellingen e.d. Competentie Samenwerken Omschrijving: levert in een team een eigen bijdrage aan gemeenschappelijke resultaten (taakgericht), is gericht op positieve werkrelaties, ondersteunt teamleden (teamgericht) en neemt het initiatief of de leiding om het team tot betere resultaten te brengen (leiderschap). Indicator (gedrags)criteria Taakgericht levert een actieve, complementaire bijdrage aan structurering van het werk (doet voorstellen en/of maakt afspraken over doelen, resultaten, werkwijze, deadlines e.d.) komt voorbereid naar bijeenkomsten komt afspraken na zorgt dat het teamresultaat bereikt wordt Teamgericht betrekt (stillere) teamleden bij discussie en besluitvorming ondersteunt teamleden, biedt gevraagd en ongevraagd hulp en laat waardering blijken deelt (pro actief) zijn kennis met anderen staat open voor suggesties en kritiek van anderen, laat merken deze serieus te nemen; geeft opbouwende kritiek (feedback) stelt conflicten, proces of rolverdeling aan de orde op een open en oplossingsgerichte wijze

28 Leiderschap neemt leiding in de aansturing van het team en het proces/ resultaat, bijv. leidt vergaderingen op effectieve en efficiënte wijze, delegeert taken, geeft oplossingsrichtingen aan. doet voorstellen het functioneren van het team te verbeteren stimuleert en motiveert teamleden bij de uitoefening van hun taak overziet het geheel ziet kansen en benut deze Ontwikkeling Een goede prestatie betekent niet automatisch dat er goed is samengewerkt. Evenals een goede sfeer niet betekent dat sprake is van een optimale samenwerking. Een student kan goed samenwerken als hij ook in complexe omstandigheden (conflicten, tegenslag onduidelijkheden m.b.t. opdracht en resultaat, botsende persoonlijkheden, grote verschillen in kwaliteiten en aanpak tussen teamleden onderling e.d.) gezamenlijk tot een bevredigend resultaat kan komen. Competentie Ontwikkelingsgericht handelen Omschrijving: in staat en gemotiveerd om van een afstand te kunnen kijken naar het eigen handelen in studie en praktijksituaties in relatie tot de maatschappij / de methode (reflecterend vermogen) en van elke situatie te leren. Na reflectie is de student in staat om acties te formuleren na ervaringen en feedback (zelfregulerend vermogen). Indicator (gedrags)criteria Reflecterend vermogen staat open voor andere visies en methoden ziet eigen perspectieven, denkpatronen, (voor)oordelen en overtuigingen en stelt deze ter discussie vraagt feedback over eigen aanpak en resultaten bezint zich op talenten en persoonlijke beperkingen, drijfveren, sterke en zwakke kanten van het eigen functioneren geeft op basis van ervaring / inzichten aan wat er beter kan in eigen gedrag Zelfregulerend vermogen formuleert leervragen en -behoeften zoekt situaties om te leren durft risico's te nemen en de comfortzone te verlaten past gedrag zonodig aan op basis van feedback en inzichten laat zien het geleerde in andere situatie(s) te kunnen toepassen (transfer) betrekt anderen tijdig bij het eigen leerproces Ontwikkeling Een student beschikt over ontwikkelingsgerichtheid als hij niet alleen op alle competenties vooruitgang weet te boeken, maar ook kan aangeven onder welke omstandigheden leren/ontwikkelen bij hem bevorderd wordt. Een student is vooral ontwikkelingsgericht als hij dit zelfstandig doet, d.w.z. als hij uit zichzelf het initiatief neemt zijn gedrag bij anderen te evalueren. Complexe situaties in deze zijn situaties waarin sprake is van stevige kritiek, of van beoordelingen waarmee hij het niet eens is, of waar geen cultuur heerst van elkaar (opbouwende) feedback geven. Competentie Ethisch handelen

29 Omschrijving: HBO-bachelors zijn geen eenzijdige toepassers, maar beroepsbeoefenaren die relaties moeten leggen met maatschappelijke en soms ethische vraagstukken (maatschappelijke betrokkenheid). Het wordt steeds belangrijker economen op te leiden die zichzelf vragen stellen over de relatie tussen winstmaximalisatie op de korte termijn en het vertrouwen in het economisch stelsel op de langere termijn en hen voor te bereiden op een werkzaam leven waar aandacht voor duurzaamheid meer centraal komt te staan (ethisch handelen). Het gaat om het bewustzijn van de betekenis van aangeleerde kennis en vaardigheden in hun maatschappelijke context. Van studenten mag worden verwacht dat zij beschikken over het vermogen om kennis kritisch te beoordelen aan de hand van morele waarden 1. Indicator (gedrags)criteria maatschappelijk benoemt dilemma s vanuit ethische en sociale belangen betrokkenheid toont interesse in actuele maatschappelijke discussies binnen het beroepsdomein handelt met respect voor medemens maakt een beargumenteerde afweging tussen maatschappelijke, sociale, ethische en de bedrijfsbelangen bij het doorhakken van knopen ethisch handelen toont normbesef (compliance) en reflecteert hierop handelt integer handelt volgens de beroepscode en bijbehorende ethische principes werkt zorgvuldig in relatie tot medemens en omgeving Ontwikkeling Een student handelt ethisch als hij in verschillende situaties laat zien over maatschappelijke betrokkenheid te beschikken en daarnaar te handelen: hij doet dit zelfstandig, frequent en/of ook in meer complexe omstandigheden. Complex in dit verband zijn bijvoorbeeld situaties of organisaties waar ethisch handelen niet hoog op de agenda staat. 1 Uit Kwaliteit als opdracht, HBO- raad, augustus 2009.