Workshop Finse leiderschapslessen!

Transcriptie

1 Workshop Finse leiderschapslessen!

2 Inhoud Leiderschap: een veranderende context Finse paradoxen, passend in onze onderwijstraditie? Rijnlands denken, de Rijnlandse school Uw organisatie een ZBO? Kernwaarde vertrouwen Leiderschapsprofielen; gedeeld leiderschap Pasi-tips voor Nederland

3 Leiderschap in Nederland verandert. Binnen tien jaar met pensioen: leraren -> circa 28% PO en 37% VO schoolleiders -> circa 32% PO en 38% VO Feminisering van het onderwijs (2011): onderwijzend personeel = 86% directie = 43,1% Meerscholen directeuren -> gedeeld leiderschap

4 Nieuwe leiderschapsprofielen? Elf kernwaarden -> vijf domeinen: a. visie gestuurd werken b. in relatie staan tot omgeving c. vormgeven aan organisatiekenmerken vanuit een onderwijskundige gerichtheid d. hanteren van strategieën t.b.v. samenwerking, leren en onderzoeken op alle niveaus e. hogere orde denken Acht competenties, drie profielen per competentie: uitvoerend, vormgevend, strategisch Zeventien specifieke competenties, drieëndertig criteria

5 Leiderschap in Nederland verandert. Leerbehoe!es van de leerlingen veranderen (21st CS) Leerverwachtingen van de ouders veranderen -> maatschappelijke status Afrekencultuur: opbrengsten opbrengsten opbrengsten! Bezuinigingen; meer doen met minder middelen

6 Leerbehoe!es van de leerlingen

7 Leerverwachtingen ouders e f f e c t 20% 80% school/leraar aanleg (erfelijke factoren) thuissituatie omgevingsfactoren maximaal

8 Opbrengsten, opbrengsten, opbrengsten

9 Traditie en culturele identiteit als waardevolle ankers Finland blij" trouw aan zijn traditie en culturele identiteit: Gelijke onderwijskansen, respecteren en benutten van diversiteit als basis voor leren, maatschappelijk vertrouwen in de professional Wat zijn de Nederlandse verworvenheden van het onderwijs? Artikel 23 van de grondwet: Vrijheid van Onderwijs Nederlandse kinderen zijn de gelukkigste kinderen van de wereld -> veel aandacht voor pedagogisch klimaat Het bevoegd gezag benoemt haar personeel -> hoge eisen vakbekwaamheid Nederland hee! van oudsher een open, democratische samenleving Context: Anglo-Amerikaans of Rijnlands?

10 Anglo-Amerikaans Rijnlands 1. Wie de baas is mag het zeggen Wie het weet mag het zeggen 2. Mensbeeld: individualisme Mensbeeld: solidariteit 3. Doelstelling is vertrekpunt Hier en nu als vertrekpunt 4. Organisatie als geldmachine Organisatie is werkgemeenschap 5. Zelf willen schitteren Samen schitteren: team play 6. Regelgedreven Principegedreven 7. Regels zijn regels Contextgevoelig 8. Functiesplitsing als norm Vakmanschap als basis 9. Coördinatie van bovenaf Coördinatie vanaf de werkvloer 10. Staf(aan)gestuurd Primair proces centraal 11. Standaardisering Maatwerk 12. Weten is meten Meten is weten

11 Anglo-Amerikaans Rijnlands 1. Wie de baas is mag het zeggen Wie het weet mag het zeggen 2. Mensbeeld: individualisme Mensbeeld: solidariteit 3. Doelstelling is vertrekpunt Hier en nu als vertrekpunt 4. Organisatie als geldmachine Organisatie is werkgemeenschap 5. Zelf willen schitteren Samen schitteren: team play 6. Regelgedreven Principegedreven 7. Regels zijn regels Contextgevoelig 8. Functiesplitsing als norm Vakmanschap als basis 9. Coördinatie van bovenaf Coördinatie vanaf de werkvloer 10. Staf(aan)gestuurd Primair proces centraal 11. Standaardisering Maatwerk 12. Weten is meten Meten is weten Predicaat excellente school CITO Eindtoets publiceren Prestatiebox School Aan Zet! Opbrengsten etc.

12 De Anglo-Amerikaanse school De Rijnlandse school 1. Gericht op leerstof Gericht op kwaliteiten en talenten 2. Leerstofopbouw->makkelijk naar moeilijk Interesse en talent sturen het leren 3. Leerstof centraal Kinderlijke ontwikkeling centraal 4. Standaardisering Pluriformiteit 5. Toets is er voor de leraar Toets voor de leerling 6. Eerst theorie, dan praktijk Praktijk en theorie gaan samen 7. Leren voor later Leren voor nu 8. Zinvol Betekenisvol 9. Alleen leren Samen leren 10. Leerkracht als uitvoerder Leerkracht als vakman 11. Leerkracht stuurt het proces Zelfsturing/verantwoordelijkheid leerling 12. Directie als beheerder Directie als onderwijskundig leider

13 Global Education Reform Movement(GERM) GERM Standaardisatie van het leren en lesgeven (voorgeschreven) Focus op taal- en rekenvaardigheid Werken met een voorgeschreven curriculum Lenen van hervormingsideeën uit het bedrijfsleven Verantwoording op basis van toetsen en controle FERM (= Finnish Way) Op maat leren en lesgeven (flexibel nationaal curriculum) Focus op creatief leren Aanmoedigen van risico s nemen Eigenaar blijven van de eigen innovatietraditie (good practice!) Gedeelde verantwoordelijkheid en vertrouwen (ondersteuning geven)

14 Anglo-Amerikaans Rijnlands Nederland Polderen Ruilverkaveling

15 Onze Nederlandse traditie

16 Paradoxen met het Finse onderwijs Leerlingen gaan met zeven jaar naar de basisschool Minder budget naar onderwijs Minder lesuren po en vo Leraren staan minder uren voor de klas; meer tijd voor andere zaken Minder (geen gestandaardiseerde) toetsen Nauwelijks onderwijsinspectie Professionele dialoog (wij- land, geen eiland) Erkenning professionaliteit van de leraar (publiek vertrouwen)

17 Paradoxen met het Finse onderwijs Universitaire opleiding van de leraar en de schoolleider Onderwijs onafhankelijk zittingsduur kabinet Sterke maatschappelijke betrokkenheid (lokaal) Geen doublures, wel parttime SBO Schoolleiders moeten lesbevoegd zijn Schoolontwikkeling: bottum-up Meer zakelijke onderwijsstructuur

18 Nederland: het land van leuk en aardig, van ruilverkaveling en ruilhandel Nodig: Erkenning van de professionaliteit van de leraar! * beroepsethos: Het is een intensief en prachtig vak * scherpe, professionele dialoog: in en tussen scholen * sturen op pedagogiek en didactiek, fors investeren in vakmanschap en professioneel leren in en tussen scholen VERTROUWEN! TOEGANKELIJKHEID! SAMENWERKING!

19 Schoolleider: cirkel van invloed Studenten en invallers strenger beoordelen -> zwarte lijst, in samenwerking met de PABO Onvoldoende, incompetente leraren beoordelen -> werken met een competentiecyclus Lokale samenwerking met gemeente, pedagogische partners en collega- scholen uitbouwen Expertise van het S(B)O veel meer benutten -> parttime SBO op de eigen school creëren Minder toetsen minimum toetsprogramma opstellen: meten of weten? Essenties van leerstof bepalen -> keuzes (durven) maken binnen bestaande methodes

20 Schoolleider: cirkel van invloed Focus op de collegiale dialoog -> vergadercultuur en structuur aanpassen Meer draagvlak door het stimuleren van bottum-up initiatieven (good practice) Veranderingsprocessen screenen op Niveau 1 (verbeteren) of Niveau 2 (veranderen) Blijven lesgeven Studeren van teamleden en jezelf uit de taboesfeer halen/ houden: kennis delen Positief over je vak praten -> vertrouwen!

21 Zeer Betrouwbare Organisaties (ZBO) Kenmerken: Duidelijke doelen, constant toezicht op het realiseren hiervan Helder inzicht in de noodzakelijke voorwaarden waaronder deze doelen worden verwezenlijkt Onmiddellijk corrigerend optreden als de doelen niet worden gehaald (Bellamy, Crawford, Marshall, Coulter) Energiebedrijven, kerncentrales, luchtverkeersleiding, onderwijs?

22 Zeer Betrouwbare Organisaties (ZBO) Onderwijs: scholen/ leraren/ schoolleiders schoolbesturen schoolorganisaties Ministerie van OC en W Inspectie van het onderwijs Vakbonden, samenwerkingsverbanden, pers, e.d. Criteria: leerlingprestaties, welbevinden Noodzakelijke voorwaarde: vertrouwen, toegankelijkheid, samenwerking

23 Missie visie - kernwaarden Kernwaarden: geven betekenis aan de visie draag je uit naar je omgeving kun je gebruiken voor je marketing (profilering) Vervolgens kun je kernwaarden linken aan: leerkrachtvaardigheden leerlingvaardigheden onderwijsconcept (o.a. Passend Onderwijs, inrichting gebouw, etc.)

24 Vertrouwen Bij ons op school vertrouwen wij elkaar en hebben wij vertrouwen in de toekomst. Daarbij: gaan we uit van ieders goede, positieve intenties vertrouwen we verantwoordelijkheid toe aan anderen hebben wij vertrouwen in elkaars talenten hee! iedereen altijd vertrouwen in een goede afloop

25 Vertrouwen Leerkrachtvaardigheden Ik straal vertrouwen uit Ik geef vertrouwen Ik ga op vertrouwelijke wijze om met gegevens van leerlingen, ouders en collega s Ik ben trots op mijn vak en straal dat uit naar mijn omgeving Meten of weten?

26 Vertrouwen: Ik weet dat ik het kan! Leerlingvaardigheden Ik weet wanneer ik hulp mag vragen Ik weet wanneer ik hulp mag geven Ik weet wanneer ik hulp kan vragen Ik voel me veilig

27 Vertrouwen Onderwijsconcept/ inrichting van de school Leerlingen mogen samenwerken Leerlingen zoeken zelf hun materialen Ouders helpen actief mee in de school Leerlingen mogen zelf bepalen aan wie ze uitleg vragen Verantwoordelijkheden liggen zo laag mogelijk in het team

28 Vertrouwen Hoe zie je de kernwaarde vertrouwen terug in jouw leiderschap?

29 21 essentiële leiderschapstaken 1. Bevestiging 2. Veranderaar 3. Persoonlijke waardering 4. Communicatie 5. Cultuur 6. Beschermen / bewaken 7. Flexibiliteit 8. Focus 9. Idealen / overtuigingen 10.Invloed geven 11. Intellectuele uitdaging 12. Betrokkenheid progr., did.aanpak, toetsing 13. Kennis van progr. & did.aanpak, toetsing 14. Monitoring/ evaluatie 15. Optimisme 16. Structuur 17. Woordvoerder 18. Relaties 19. Voorwaarden 20. Situationeel bewustzijn 21. Zichtbaarheid Robert Marzano: Schoolleadership that works

30 Kenmerken niveau I en II: meerscholen-directeur Niveau I verbetering Wordt ervaren als een logische stap in de ontwikkeling Past binnen de denkkaders Sluit aan op bestaande normen en waarden Voldoende beschikbare middelen en materialen Iedereen is het eens over de verbetering Niveau II verandering Wordt ervaren als een breuk met het verleden Ligt buiten de bestaande kaders Is in conflict met bestaande normen en waarden Nodige middelen en materialen zijn nog niet beschikbaar Slechts enkelen (met een brede kijk) steunen de verandering Robert Marzano: Schoolleadership that works

31 Essentiële taken: Niveau I 1. Monitoring/evaluatie 2. Cultuur 3. Idealen/overtuigingen 4. Kennis van programma, didactische aanpak en toetsing 5. Betrokkenheid bij programma, didactische aanpak en toetsing 6. Focus 7. Structuur Accenten: doelen stellen samenwerken studeren ondersteunen feedback geven Robert Marzano: Schoolleadership that works

32 Essentiële taken: Niveau II 1. Kennis van programma, didactische aanpak, toetsing 2. Optimist 3. Intellectuele uitdaging 4. Veranderaar 5. Monitoring/ evaluatie 6. Flexibiliteit 7. Idealen / overtuigingen Onder druk: cultuur communicatie structuur invloed geven Robert Marzano: Schoolleadership that works

33 Een plan voor goed werkend onderwijs Vijf actiestappen: 1. Niveau I of Niveau II? 2. Stel een Stuurteam/veranderteam samen 3. Verdeel een aantal essentiële taken onder de leden 4. Bepaal de juiste aan te pakken zaken 5. Stem de stijl van leiderschap af op de ingrijpendheid van de verandering

34 Finse lessen voor Nederland 1. Meer samenwerking minder competitie 2. Meer verantwoordelijk, gebaseerd op vertrouwen - minder afrekening door toetsen 3. Meer eigenaarschap bij het lesgeven - minder externe controle 4. Meer focus op gelijke kansen - minder op marktwerking 5. Meer beleid, gebaseerd op succeservaringen minder experimenteren met mensen Pasi Sahlberg: Masterclass, Nederland januari 2013

35 Welke stappen ga jij als leidinggevende vanuit je cirkel van invloed nemen?