Finse leiderschapslessen! h"p://omjs.nl/pres/ pdf

Transcriptie

1 Finse leiderschapslessen! h"p://omjs.nl/pres/ pdf

2 Leiderschap in Nederland verandert. Binnen tien jaar met pensioen: leraren -> circa 28% PO en 37% VO schoolleiders -> circa 32% PO en 38% VO Feminisering van het onderwijs (2011): onderwijzend personeel = 86% directie = 43,1% Meerscholen directeuren -> gedeeld leiderschap Bezuinigingen: meer doen met minder middelen

3 Leiderschap in Nederland verandert. Leerbehoe!es van de leerlingen veranderen (21st CS) Leerverwachtingen van de ouders veranderen -> maatschappelijke status Afrekencultuur: opbrengsten opbrengsten opbrengsten!

4 Leerverwachtingen ouders e f f e c t 20% 80% school/leraar aanleg (erfelijke factoren) thuissituatie omgevingsfactoren maximaal

5 Nieuwe leiderschapsprofielen? Elf kernwaarden -> vijf domeinen: a. visie gestuurd werken b. in relatie staan tot omgeving c. vormgeven aan organisatiekenmerken vanuit een onderwijskundige gerichtheid d. hanteren van strategieën t.b.v. samenwerking, leren en onderzoeken op alle niveaus e. hogere orde denken Acht competenties, drie profielen per competentie: uitvoerend, vormgevend, strategisch Zeventien specifieke competenties, drieëndertig criteria

6 Leiderschap: de afgelopen jaren Transformationeel leiderschap Transactioneel leiderschap Total Quality Management Dienend leiderschap Situationeel leiderschap Onderwijskundig leiderschap Opbrengstgericht leiderschap

7 Leiderschapsstijlen Pedagogisch leiderschap Ervaringsgericht leiderschap (betrokkenheid & welbevinden) Coöperatief leiderschap (samenwerken) Nederlands leiderschap! TIJD VOOR EEN NIEUWE LEIDERSCHAPSAGENDA!

8 Nederlands leiderschap Ingrediënten?

9 Goed vakmanschap differentiatie instructie sturen en herontwerpen programma didactische aanpak organisatie klassenmanagement relatie pedagogisch handelen

10 Pedagogisch handelen pedagogisch leiderschap Pedagogisch handelen: 1. Relatie leraar leerling 2. Mentale instelling leraar Pedagogisch leiderschap 1. Relatie schoolleider team 2. Mentale instelling schoolleider Marzano What Works in School!

11 Pedagogisch leiderschap Schoolleiders zorgen ervoor dat de interactie tussen leraren en leerlingen goed verloopt: natuurlijk gezag à pedagogisch tact (Luc Stevens) To encourage las<ng school improvement, principals should build collabora<ve cultures instead of imposing their own visions or change agendas (Michael Fullan) Schoolleader: the one everybody knows, but nobody needs

12 Waar zit jouw leiderschapsegel? De Mooiste Weg (2013): Spitteler/Buijs

13 Interventies De Mooiste Weg (2013): Spitteler/Buijs Elke fase van de reis kent een unieke set van interventies Van zwak naar voldoende Van voldoende naar goed Van goed naar steengoed Van steengoed naar excellent Werken aan de basis Zorgen dat de basis op orde is De professie georganiseerd; de school/het team leert Verbeteren door verbinding en innovatie

14

15 Finland

16 Finland Oppervlakte: km 2, meren, eilanden Populatie: 5.4 miljoen (17 inwoners /km 2 ) Twee officiële talen: Fins (91.2%), Zweeds (5.5%) Sámi is the taal van 1800 bewoners (officiële taal in 3 gemeentes) Religie: Luthers (81.8%), orthodox (1.1%), overige (1.2%), geen affiniteit met religie (15.9%) Immigranten: 3,6 % van de bevolking Gemiddeld inkomen: 37,990 (World Bank) Belangrijkste export: elektronica, land- en bosbouw, veeteelt, machinebouw

17 Finland: geschiedenis Sinds de 13e eeuw deel van het Zweedse Rijk 1809: veroverd door Rusland (personele unie) 1917: onafhankelijkheid 1940: Tweede Wereldoorlog -> twee oorlogen met Rusland 1995: lidmaatschap Europese Unie

18 Finnish Lessons Wat Nederland kan leren van het Finse onderwijs

19 Enkele verschillen op een rij Excellente onderwijsresultaten Goede onderwijsresultaten (OESO, PISA) Lesuren PO en VO: uur Lesuren PO en VO: uur Maximum aantal lesuren leraar = 4 uur Maximaal aantal lesuren leraar = 5,5 uur Start basisonderwijs: 7 jaar Start basisonderwijs: 4 jaar Onderwijsbudget (5,6 % BNP) Nederland 5,1 % (OESO- gem. = 5,7%) Geen gestandaardiseerde toetsen Toetsbatterij -> monopolie CITO (95) Geen onderwijsinspectie Kleine(re) scholen Geen doublures Meer leerlingen (parttime) SBO Universitaire opleiding (wachtlijsten) HBO (inclusief zij-instromers) Onderwijskoers los van kabinet Nieuwe onderwijskoers na verkiezingen

20 Enkele verschillen op een rij Geen gestandaardiseerde methodes Continurooster Leraren gaan mee met de groep Leraren in dienst van de overheid Vaak ieder jaar een nieuwe leraar Leraren in dienst van bestuur Hoge mate autonomie leraar Erkenning voor het vak Publiek vertrouwen Erkenning voor de (werk)druk? Kritischer, mondiger publiek/opinie Gratis onderwijs (incl. boeken en maaltijd) Lokaal Rapportgesprekken Regionaal Rapportcijfers

21 Enkele leiderschapsverschillen op een rij Directeuren hebben lesbevoegdheid Masteropleiding (3 jaar universiteit) Lokaal overleg Regionaal overleg (bestuur, WSNS) District School Collegiaal overleg Competentiecyclus Schoolleiders geven les Beperkt scholingsaanbod Onbeperkt scholingsaanbod Aanstelling gemeente/district Bestuursaanstelling Profileren concurreren Ranking the stars ranking the schools Sturen op feiten sturen op getallen

22

23

24

25 Finse leraren Vijf soorten leraren: 1. Kleuterleid(st)ers 2. Leraren primair onderwijs (peruskoulu - grade 1 to 6) 3. Vakleraren: hogere groepen (peruskoulu, voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs) 4. Leraren speciaal onderwijs 5. Leraren beroepsonderwijs (minstens drie jaar ervaring voor toelating) * Toelating opleiding: 10% per jaar

26

27

28

29 Het voordeel van de Finnen: VERTROUWEN

30 De 21 essentiële leiderschapstaken 1. Bevestiging 2. Veranderaar 3. Persoonlijke waardering 4. Communicatie 5. Cultuur 6. Beschermen /bewaken 7. Flexibiliteit 8. Focus 9. Idealen / overtuigingen 10.Invloed geven 11. Intellectuele uitdaging 12. Betrokkenheid progr., did.aanpak, toetsing 13. Kennis van progr. & did.aanpak, toetsing 14. Monitoring/ evaluatie 15. Optimisme 16. Structuur 17. Woordvoerder 18. Relaties 19. Voorwaarden 20. Situationeel bewustzijn 21. Zichtbaarheid Robert Marzano: Schoolleadership that works

31 Global Education Reform Movement(GERM) GERM Standaardisatie van het leren en lesgeven (voorgeschreven) Focus op taal- en rekenvaardigheid Werken met een voorgeschreven curriculum Lenen van hervormingsideeën uit het bedrijfsleven Verantwoording op basis van toetsen en controle FERM (= Finnish Way) Op maat leren en lesgeven (flexibel nationaal curriculum) Focus op creatief leren Aanmoedigen van risico s nemen Eigenaar blijven van de eigen innovatietraditie (good practice!) Gedeelde verantwoordelijkheid en vertrouwen (ondersteuning geven)

32 Fins klaslokaal..

33 Finse gang

34 Traditie en culturele identiteit als waardevolle ankers Finland blij" trouw aan zijn traditie en culturele identiteit: Gelijke onderwijskansen, respecteren en benutten van diversiteit als basis voor leren, maatschappelijk vertrouwen in de professional Wat zijn de Nederlandse verworvenheden van het onderwijs? Artikel 23 van de grondwet: Vrijheid van Onderwijs Nederlandse kinderen zijn de gelukkigste kinderen van de wereld -> veel aandacht voor pedagogisch klimaat Het bevoegd gezag benoemt haar personeel -> hoge eisen vakbekwaamheid Nederland hee! van oudsher een open, democratische samenleving MAAR WAT IS ONZE CONTEXT?

35 Nederland, het land van: Polderen Ruilverkavelen

36 Maar vanuit welke context? 1. Wie de baas is mag het zeggen Wie het weet mag het zeggen 2. Mensbeeld: individualisme Mensbeeld: solidariteit 3. Doelstelling is vertrekpunt Hier en nu als vertrekpunt 4. Organisatie als geldmachine Organisatie is werkgemeenschap 5. Zelf willen schitteren Samen schitteren: team play 6. Regelgedreven Principegedreven 7. Regels zijn regels Contextgevoelig 8. Functiesplitsing als norm Vakmanschap als basis 9. Coördinatie van bovenaf Coördinatie vanaf de werkvloer 10. Staf(aan)gestuurd Primair proces centraal 11. Standaardisering Maatwerk 12. Weten is meten Meten is weten Het Rijnlandboekje: Matthieu Weggeman, Jaap Peters

37 De Anglo-Amerikaanse school De Rijnlandse school 1. Gericht op leerstof Gericht op kwaliteiten en talenten 2. Leerstofopbouw->makkelijk naar moeilijk Interesse en talent sturen het leren 3. Leerstof centraal Kinderlijke ontwikkeling centraal 4. Standaardisering Pluriformiteit 5. Toets is er voor de leraar Toets voor de leerling 6. Eerst theorie, dan praktijk Praktijk en theorie gaan samen 7. Leren voor later Leren voor nu 8. Zinvol Betekenisvol 9. Alleen leren Samen leren 10. Leerkracht als uitvoerder Leerkracht als vakman 11. Leerkracht stuurt het proces Zelfsturing/verantwoordelijkheid leerling 12. Directie als beheerder Directie als onderwijskundig leider Het Rijnland praktijkboekje: Matthieu Weggeman, Jaap Peters

38 Nederland: het land van leuk en aardig, van ruilverkaveling en ruilhandel De Finse onderwijsconsensus: Gemeenschappelijk ideaal: algemeen toegankelijk onderwijs voor iedereen Nederlandse belemmeringen: Regieverlegenheid en vrijblijvendheid: sectoren, koepels, organisaties, instituten, adviesorganen, stuur-, werk-, actie- en klankbordgroepen, klachten-, bezwaren-, geschillen- of tuchtcommissies, beroepsorganen, parlementaire enquêtes Machten en krachten overheid: Ontwikkeling van (jonge) kinderen bij diverse ministeries, beleid afhankelijk van kabinet(speriode) en middenveld (positiemacht) Uitgevers (kennismacht), ruilhandel -> wij laten elkaar met rust

39 Nederland: het land van leuk en aardig, van ruilverkaveling en ruilhandel Nodig: Erkenning van de professionaliteit van de leraar! * beroepsethos: Het is een intensief en prachtig vak * scherpe, professionele dialoog: in en tussen scholen * sturen op pedagogiek en didactiek, fors investeren in vakmanschap en professioneel leren in en tussen scholen VERTROUWEN! TOEGANKELIJKHEID! SAMENWERKING!

40 Cirkel van invloed Studenten en invallers strenger beoordelen -> zwarte lijst, in samenwerking met de PABO s/ lerarenopleidingen Onvoldoende, incompetente leraren beoordelen -> competentiecyclus? Lokale samenwerking met gemeente, pedagogische partners en collega- scholen uitbouwen Expertise van het S(B)O/VSO veel meer benutten -> parttime SBO op de eigen school creëren Minimum toets-programma opstellen: meten of weten? Essenties van leerstof bepalen -> keuzes (durven) maken binnen bestaande methodes Leerlingen laten samenwerken!

41 Cirkel van invloed Focus op de collegiale dialoog -> vergadercultuur en structuur Is het kind klaar voor de school - Is de school klaar voor het kind? Gesprekken over de leerling gesprekken over de cijfers van de leerling Meer draagvlak door het stimuleren van bottom-up initiatieven à good practice Blijven lesgeven, ook interne begeleiders en directies Meegaan met je leerlingen (ped. klimaat doorgaande lijn) Studeren uit de taboesfeer halen/houden: kennis delen Positief over je vak praten -> vertrouwen creëren, ook bij je omgeving!

42 Finse lessen voor Nederland 1. Meer samenwerking minder competitie 2. Meer verantwoordelijk, gebaseerd op vertrouwen minder afrekening door toetsen 3. Meer eigenaarschap bij het lesgeven - minder externe controle 4. Meer focus op gelijke kansen - minder op marktwerking 5. Meer beleid, gebaseerd op succeservaringen minder experimenteren met mensen

43 Nederlands leiderschap = pedagogisch leiderschap? VERTROUWEN: 1. verdienen 2. geven 3. uitstralen 4. krijgen