Excellentie in Frontlijnteams

Transcriptie

1 November2011 SuzanDaamen ExcellentieinFrontlijnteams Oververschillenenovereenkomstenindemanierwaaropsuccesvolingebedde frontlijnteamsinvullinggevenaanhetbegripprofessionaliteitenwatditbetekent voorhetvormgevenvanverdereprofessionaliseringvanfrontlijnteams 1

2 Derupsatmeerenmeer..maargenoeghadhijniet Maarhijwasnunietlangereenkleinrupsje..hijwaseengrotedikkerupsgeworden Hijbouwdeeenkleinhuisjeomzichheen..datheeteencocon Toenknabbeldehijeengatindecoconenkroopnaarbuiten..hijwasineenprachtigevlinderveranderd EricCarle,1994 Auteur: Opleiding: Begeleiders: Msc. S.E. Daamen (Suzan) Gemeente Rotterdam Bureau Frontlijn Executive Master in Public and Non-Profit Management ( ) Drs. J. de Jong (Jorrit) Senior Fellow - Ash Center for Democratic Governance and Innovation Harvard University s John F. Kennedy School of Government Adj. Prof. dr. Ir. G.M. van Dijk (Gerda) TiasNimbas Business School Meelezers TiasNimbas Business School Public and Non-Profit Management ( ): Drs. E. Koster (Edwin) Gemeente Utrecht Drs. H.L.M. Grooten (Rony) Maartenscollege Groningen 2

3 Inhoud DeelI Inleiding 5 DeelII Theoretischkader 8 a.betekenisvanhetwerkvanfrontlijnteams b.professionaliteitvanfrontlijnteams DeelIII Onderzoeksmethode 15 DeelIV Resultaten a.analysekadervanuitdepraktijk 18 b.aanscherpingvanhetanalysekader:afwegingsmechanisme c.beschrijvingvanonderzoeksresultatenvanuithetanalysekader d.schemaovereenkomsten&verschillen e.karakteristiekenbinnenanalysekader DeelV Conclusie&Aanbevelingen a.hetelement methodiek inrelatietotprofessionaliteit 28 b.hetelement borgenvandetoegepastemethodiek inrelatietot professionaliteit Literatuurlijst 33 Bijlage 35 Inhoudsopgavebijlage 35 3

4 4 Voorwoord&Leeswijzer Vooruligtdeeerstepublieksversievanhetonderzoek ExcellentieinFrontlijnteams.Ditonderzoekisontstaandoordatik mijverwonderdeoverdeexplosieaanfrontlijngerelateerdeinitiatieveninhetsocialedomeininonslandentegelijkertijd moestvaststellendatergroteverschillenzijnindemanierwaaropinvelestedeninvullingwerdgegevenaandeze ontwikkeling.vanuithetideedatdezeveelbelovendeontwikkelingalleenvanuiteengemeenschappelijkreferentiekader eenstapverdergebrachtkanworden,isditonderzoekontstaan.ditreferentiekaderisontstaandooreenvijftalteams uitgebreidteonderzoekenendetyperingvanovereenkomstenenverschilleninhunwerkwijzebasistelatenzijnvoordit referentiekader. Deuitkomstenhiervanzijnrelevantvooriedereendiebetrokkenisbijdetotstandkomingvannieuwefrontlijngerelateerde initiatievenomdathetinzichtgeeftindebasisprincipesenhetkrachtenveldwaarindezeontwikkelingplaatsvindt.maar ookvooriedereendiebetrokkenisbijbestaandefrontlijnteamszijndeuitkomstenrelevantomdathetonderzoekde positioneringvanfrontlijnteamsbenadertvanuiteenbrederkrachtenveld.hetlaatziendatergrotenuanceverschillenzijn indemanierwaaropfrontlijnteamszichmanifesterenendatdezedusnietvanuiteenhomogeenmaareenheterogeen perspectiefmoetenwordenbenaderdzodatdewaardevanelkeverschijningsvormookdaadwerkelijkeenwaardeheeftin depraktijk.metanderewoorden:datdefrontlijnteamsinhetjuisteperspectiefwordengesteldzodatverwachtingen,eisen endoelstellingenovereenkomstigkunnenbetekeniskrijgen.ditallesmetalsdoendatdeteamsuiteindelijkineen passendeverhoudingmetdeinstitutioneleomgevingkunnenopereren. Indehuidigeversievanhetonderzoeksrapportzitnogeengrootaandeeldatbestaatuituitgebreidetheoretische beschouwingenenuitgebreideanalysesvanonderzoeksresultaten.opbasisvandereactiesuithetwerkveldhoopikde komendetijdmeerfocustekunnenbrengenaandezwaartepuntenvanhetonderzoekbinnendehuidigecontextvanhet frontlijnwerk.iknodigdelezervanditrapportvanharteuitmijtevoorzienvanreactieszodatdezevolgendestapgezetkan worden.dezestapleidttoteenepiloogmetdevraag: sowhat?,welkeimplicatieshebbendeonderzoeksresultatenvoor verdereprofessionaliseringvanfrontlijnteams?degroteverschillenopgebiedvanfrontlijnmethodiekenvragenomeen gezamenlijkeevaluatievanuiteengemeenschappelijkreferentiekader.dezeevaluatiezalinzichtenopleverenvoorhet aanscherpenenborgenvanfrontlijnmethodiekenenisbepalendvoorspecifiekeinvullingvanprofessionaliteit. Leeswijzer Indeinleiding(deelI)wordtdefocusvanhetonderzoekvanuitdecontextbeschreven.IndeelIIwordtviaeentheoretisch kaderinvullinggegevenaandemanierwaaropfrontlijnteamsmoetenwordenbestudeerd.hierinwordentweethema s besproken,namelijkdebetekenisvanhetwerkvanfrontlijnteamsendeprofessionaliteitdienodigisomdezebetekenis waartemaken.omtekomentoteenjuisteselectievanfrontlijnteamsvindteenbeoordelingslagplaatsaandehandvan criteriadiekarakteristiekzijnvoorsuccesvolleinbeddingvanfrontlijnteams.indeeliiiwordtdeonderzoeksmethode toegelichtenwordtdeselectievansuccesvolingebeddefrontlijnteamstoegelicht. Voordelezerdiegeïnteresseerdisindeachtergrondvandewerkwijzevandevijffrontlijnteamsiseenvoorbereidende analysevandezewerkwijzeinbijlage10(p.48)opgenomen.deanalysevindtplaatsaandehandvanvierijkpunten: opdracht/opdrachtgever,doelstelling,methodeensuccesfactoren.inbijlage11(p.56)vindtueenbeschrijvingvande onderzoeksresultaten.hierinzijndeopbrengstenvandeinterviewsperthemabesproken.dezeleidentoteentypering vandewerkwijzevanfrontlijnteams.enkelethema szijn:steun,samenwerkingenhandelingsruimte. IndeelIVvindtdeanalysevanonderzoeksresultatenplaats.Dezeanalysevindtplaatsdoorbetekenistegevenaande typeringvandewerkwijzevanfrontlijnteams.opbasisvanovereenkomstenenverschillenindewerkwijzevandeteams ontstaatindithoofdstukeengemeenschappelijkreferentiekaderwaarineenwillekeurigfrontlijninitiatiefgepositioneerd kanworden.indeelv(conclusie)wordtdezeanalysevertaaldnaarsuggestiesvoorverdereprofessionaliseringvan frontlijnteamsennaarfundamenteleafwegingendiedaarmeegepaardgaan. Voordelezerdiegeïnteresseerdisinachtergrondvanhetdomeinwaarinfrontlijnteamsactiefzijnisbijlage1relevant ( beschrijvingvandecontextvanhulpaankwetsbareburgers').voordelezerdiegeïnteresseerdisindeachtergronden typeringvandeprofessionaliteitvaneenfrontlijnwerkerzijndebijlagen2en3interessantomdoortenemen( de frontlijnwerker:eenuitvoeringsprofessional en deprofessioneleprofessional (ZuurmondendeJong,2010). Totslot:bijzonderedankaandegepassioneerdemedewerkersbedankendieiktijdensmijninterviewshebgesproken: HannekeHenkens,GielSchroijen,MenekseCesur,TamaraRada,BernadetteKodde,RachidBen Ali,ImkaBroekhuijsen, MaaikeMulder,AstriddeBue,NynkeAndringa,HeinovandeElst,RichardRosenJeanetZonneveld.Zijhebbeninvulling gegevenaanmijninspirerendereisdoorhetland.daarbijdankikdanielgiltayvethinhetbijzondervanwegezijn waardevollehulpenbijzonderebetrokkenheidbijhetonderzoeksthema.entenslotteeenwoordvandankaanjorritde Jongvoordebegeleidingtijdenshetonderzoeksproces. SuzanDaamen,januari2012 Reactieszijnzeerwelkom: [email protected] SuzanDaameniswerkzaambijBureauFrontlijnvandeGemeenteRotterdam(

5 DeelI Inleiding VanBraakbaltotFrontlijnteam Eenbraakbal:problematiekdievoorhettraditioneledomeinonverteerbaaris IndewereldvanBrendaspelenmeerdereproblemen.Eriseeninkomensprobleem,eriseenwoonprobleem, erissprakevanhuiselijkgeweld,haarkinderenwoneninverschillendepleeggezinnen,zeheeftbeperkte verstandelijkevermogensenworsteltdagelijksmetdegevolgenvaneentraumatischverleden.zoalshier duidelijkwordtkennenmaatschappelijkeproblemeneenbredevoedingsbodemenzorgenverschillende aspectensamenvooreenalgeheleproblematischesituatie.eenprofessionalheefthierdoorandere professionalsnodigomeenprobleemoptelossen.kokerszorgeninditsoortgevallenvoorslechtzichten smalleruimtevooractie.ditknelpuntleidttotslechtfunctionerendezorgstructuurdiezichtbaaraande oppervlaktekomtbijdemultiprobleemklanten(zuurmond,dejong,2010).vanwegedemarginaliteitvande ééndimensionalehulpverleningdieditoplevert,blijfthetgezinssysteemkwetsbaar. Dereflexomenkelvoudigheidalsoplossingtegebruikenvoorditsoortmeervoudigeproblemenisvanuit overheidsorganisatiesvolgensfrissen(2010)sterkaanwezig.hierbijwijsthijopdetendensomprocessenvan differentiatietebeheersenviadeinstrumentenvanderationaliteit.steedsiserhetideaalbeeldvaneen organisatiediealseensoortlopendebandafkoerstophetgewensteeindresultaat.hetparadoxaleisdat enerzijdsdegeïnstitutionaliseerdeomgevingverderwordtgerationaliseerd,maardatditanderzijdsgeschiedt doorhetbenadrukkenvanslechtseendimensievanrationaliteit(delopendeband),zodatdebotsingvandeze rationaliteitensteedsnadrukkelijkerwordt 1. Demeervoudigecontextvankwetsbareburgersbotstdusmetdereflexvanenkelvoudigheid.Hierinvindteen verschijnselplaatsdatpeeterse.a.beschrijvenals eenontsnappingvanhetmaatschappelijklevenaan categoriseringenplanning.vanuitditzelfdeprincipeontsnapthetmaatschappelijklevendusooksteeds(voor eendeel)aanoverheidsbeleid.ontsnappenbetekenthierenerzijdsdatbeleideenmaatschappelijkprobleem nietvolledigafdekt,ofdaterjuistgroteoverlapaanafdekkingisdievoorhetprobleemvande velehanden zorgt.anderzijdsbetekenthetdatnieuweproblemenofoplossingenzichonophoudelijkzullenaandienen 2. Naastdebotsingvanmeervoudigeproblemenmetenkelvoudigeoplossingenzienwedatdesociaal maatschappelijkecontextdekomendejarenveranderen.ditzorgtvooreencapaciteitsprobleem.deklassieke benaderingvanuitdeverzorgingsstaatkomtonderdruktestaan:wehebbennietmeerhetgeld(vanwege noodzakelijkebezuinigingen)ennietmeerdemensen(vanwegedekrimpendearbeidsmarkt)omvoor iedereendiehetnietredteenheleverzorgerintezetten. OokdeRaadvoorMaatschappelijkeontwikkelingbeschrijftrecentdatdeverzorgingsstaatnietmeerwerkt voorkwetsbareburgers( burgerkracht,2011).zijmoetenzélfmiddeninhetarrangementkomentestaandat dóórenméthengemaaktwordt.dermosteltdatditindekomendejarenopveelmeerplaatsenuitgevonden 1 Snellen(1987),inFrissen,1996,259 2 Peeters,vanderSteen,vanTwist,2010,p.16 5

6 zalmoetenworden.binnenhethuidigewelzijnsbeleidvoormenseninachterstandspositiesmerkthetrmo (2011)eenhardnekkigdenken voor en over mensenop. Wenemenburgers hoevraaggerichtenklantvriendelijkweookzeggentezijn tochvooralbijdehand.zezijn klantofcliëntenzeldeneigenaar.enzodraeen(mis)toestandineeninstitutionelesectoralsmaatschappelijk probleemwordtervaren,zoalsbijvoorbeelddewachtlijstenindejeugdzorg,volgtonvermijdelijkinstitutionele groei.dereflexenvanontfermingeninsluitingzijntotdiepindegenenvandesystemendoorgedrongen.ze hebbenzichdiepgenesteldinderoutines,indebejegening,indefinanciering,indeeconomievanzorgen welzijn.hetiszovanzelfsprekenddathetheelmoeilijkiseraanteontsnappen.ondanksverschillende ontwikkelingenblijfthetdominantemodeldatvandedienstverlening:u,cliënt,heefteenprobleemenwijgaan datmetuoplossen 3. Omwiegaathet?GiltayVeth(2009)noemthenalsonbetwistbegrip detienprocent.ditverwijstnaar ongeveertienprocentvandenederlandsebevolkingdieindegevarenzonezitomafteglijden,alafgegledenis enzichineengemarginaliseerdepositievanarmoedeofisolementbevindt.ervaringsdeskundigenuitgrote stedenwijzeneropdatditpercentageindeprobleemwijkenverhoogdmoetwordentotdertigofveertig procent. Frontlijnteams:tegenreactie HartmanenTopsintroducerendeterm frontlijnorganisatie alsdepassendeorganisatievormomhetbelang vanuitvoeringsprocessentotuitdrukkingtelatenkomenindemanierwaaropconcreetgedragvan overheidsfunctionarissenopdepubliekewerkvloergeorganiseerdwordt.hetbegrip frontlijnsturing verwijst naarhetvermogenvanpolitiekeenambtelijkeleidersomorganisatorischeverbandenopdepublieke werkvloer onderhunuiteindelijkeverantwoordelijkheid vormtegevenendaadwerkelijktelaten functionereninlijnmetdespecifiekesituatie.een actielogica gerichtopeffectieveinterventiesstaatcentraal. Essentieelhierbijishetvermogenomdelogicavanconcretesituatiestekunnendoorzienendaarineffectiefte kunneninterveniëren.uitvoeringisdanvaakeenprocesvandirectecoproductietussenfrontlijnwerkersende betrokkenburgers(hartman,tops,2005). Dekarakteristiekenbinnendewerkwijzevanfrontlijnteamskunnengezienwordenalseentegenreactieopde geïnstitutionaliseerdeomgevingzodradieonvoldoendeinstaatisdezekarakteristiekendoortelatendringen totdeinrichtingvandeorganisatieendaarmeeaandedienstverleningvoordeburger.ditverschijnseldoet zichvoordoordatgrootschaligeorganisatiesvaakwordenaangestuurdopbasisvaneffectiviteiten rechtszekerheid.indatgevalzijnwetten,regelsenprotocollenbepalendbinnenhethandelingsrepertoirevan deprofessional.resultaatisdatprocessennietzijningerichtopmaatwerkmaaropeenconfectieaanbod. Overigensvraagtdeburgeromzowelmaatwerkalsconfectie.Maarinhetgevalvankwetsbareburgersmet meerdereproblemenendehieraanverbondencomplexiteitvolstaathetconfectieaanbodniet.hiermeeisin hethandelenvandeinstituties(ondergeschetsteomstandigheden)depubliekewaardeverdwenen.daardoor ontstaateengatmetruimteomweerpubliekewaardetegaancreëren.deredendatfrontlijnteamsontstaanis dusviadevraagomwaardetecreërenindevormvanmaatwerkineenomgevingmeteenconfectieaanbod 4. Inditbestaansrechtissprakevaneensysteemvancommunicerendevatendatfrontlijnorganisatiesverbindt metdeinstitutioneleomgeving(inhetvervolg kokers genoemd)enviceversa.hieruitvloeitvoortdatbijdit typewerkhetopdelenvancompetentiesvoorproductie(werkenmetdoelgroep)enstrategienietgescheiden is.dezezijneerderonlosmakelijkmetelkaarverbonden:inhetwerkzittenvoortdurendstrategische elementen. Frontlijnwerk:wildgroeiofuitsterving? Frontlijnteamsontstaaninverschillendeverschijningsvormen.Alseenmogelijkeoplossingvoorprangendeen pijnlijkeproblemenvanindividuen.problemenwaardesystemenbinnendeverzorgingsstaatzichgeenraad meeweten.hetsuccesvandezeteamsdragenhetrisico,nadatzewordengeborgdineeninstitutionele omgeving,teverwordentotonbetekenendjargonoftenprooitevallenaanpolitiekemachtsstrijdenkorte termijnoplossingen.ditkomtdoordatelementaireprincipeswaarhetsuccesvandeteamsopgebaseerdis,op deachtergrondkunnenraken.eenverschijningsvormhiervanwordtdoorgiltayvethde projectencarrousel genoemd.hijconstateertdatsuccesvolleinitiatievenindefrontlijngeenlanglevenzijnbeschoren.nietalleen 3 De Boer, van der Lans, RMO, 2011, 15 4 Daamen, 2010 ( position paper ) 6

7 omdateropgroteschaalsprakeisvan tijdelijkgeld.hetprobleemligteenlaagjedieper:debestaande denklijnisdatwerkzamebestanddelenvandeprojectenopgenomenkunnenwordeninregulierbeleiden daarmeeinhettraditioneledomein.indezegevallengaatdekrachtvandeprojectenverlorenomdatdegoede praktijkennietbinnenéénbeleidsdomeinmaarjuistdomeinoverstijgendopereren.viadereflextotovername vanwerkzamebestanddeleninregulierbeleidwordtdeprojectencarrouselsteedsopnieuwvanbrandstof voorzien (GiltayVeth,2009,59).Uitditfenomeenwordtduidelijkdathetverduurzamenvanfrontlijnwerkeen uitdagingis.dezeuitdagingkrijgtbetekenisindevormvantweeuitersten.tegenoverwildgroeivan frontlijninitiatievenalseneuiterstestaateenanderuiterste.namelijkdeteloorgangvangoedeinitiatievenen hetvoortbestaanvanschadelijkeuitwassen.giltayveth(2009)noemtstrategischeinbeddinghierbijalseen cruciaalbelang.vanuitdezeinbeddingisdecentraleuitdagingomvoortdurendeenwerkzameverhoudingte vindenmetdegeïnstitutionaliseerdeomgevingvanuitdeeerderbeschrevenafhankelijkheidtussenbeiden. Wiegaanhetdoen? Demodernedynamiekindesamenlevingvraagtomandereomgangsvormentussenburgers,professionals, instituties,fondsen,bedrijvenenoverheden. Datismindereenoproepaanburgersomhetzelftedoen,danweleenappelaanhetinstitutioneleveldom ruimtetemaken,leftetonen,machtlostelatenennieuweverbindingenaantegaanmet(groepen)burgers. Datvraagtomeenanderevormvanprofessioneelhandelen,waarinnietdedienstverlening,maarde dienstbaarheidcentraalstaat(vanderlans2010). Decontourenvannieuweomgangsvormenindesamenlevingtusseninstitutiesenburgersbeginnenvormte krijgenmaarerisnogveel uittevinden.inhetlichtvandezemaatschappelijkeontwikkelingenbehoudthet frontlijnwerkhaarspecifiekefunctie.datdaarbijeenanderevormvanprofessioneelhandelennodigisbegint opverschillendeplaatsendoortedringen.termenals generalist en bredeprofessional wordenhierbij genoemd(vanderlans,2010,vanderlaan2007).inditonderzoekwordtingezoomdopwatde verduurzamingvanfrontlijnwerkvraagtvanfrontlijnprofessionaliteit.metanderewoorden:alsjefrontlijnwerk nietalleengoedmaarookduurzaamwiltdoen,danmoetjestrategischingebedzijnenvoortdurendeen werkzameverhoudingzoekenmetdegeïnstitutionaliseerdeomgeving.devraagisduswatvoorsoort professionaliteitnodigisomeeneffectopbeideterreinentebereiken.omeenantwoordtevindenopdeze vraagwordtviaeenverkennendonderzoekbekekenopwelkemanierprofessionaliteitzichmanifesteert binnensuccesvolingebeddeteams.hieruitkomensuggestiesoffundamenteleafwegingenvoortdierelevant zijnvoordeprofessionaliseringvanfrontlijnteamsinalgemenezin. Decentralevraagstellingzieteralsvolgtuit: Welke verschillen en overeenkomsten zijn er in de manier waarop succesvol ingebedde frontlijnteams invulling hebben gegeven aan het begrip professionaliteit en wat betekent dat voor het vormgeven van verdere professionalisering van frontlijnteams? Opbouw Indeeersteplaatswordtviahettheoretischkaderinvullinggegevenaandemanierwaaropfrontlijnteams moetenwordenbestudeerd.inhettheoretischkader(deelii)wordendaartoetweethema sbesproken, namelijkdebetekenisvanhetwerkvanfrontlijnteamsendeprofessionaliteitdienodigisomdezebetekenis waartemaken. Omtekomentoteenselectievanfrontlijnteamsvindteenbeoordelingslagplaatsaandehandvancriteriadie karakteristiekzijnvoorsuccesvolleinbeddingvanfrontlijnteams.indeeliiiwordtdeonderzoeksmethode toegelichtenwordtdeselectievansuccesvolingebeddefrontlijnteamstoegelicht.indeelivkomende onderzoeksresultatenaandeorde.hierinwordtbeschrevenopwelkemanierdesuccesvolingebedde frontlijnteamsinvullinghebbengegevenaanhetbegripprofessionaliteit. Indeconclusiewordendezeonderzoeksresultatenvertaaldnaarsuggestiesvoorverdereprofessionalisering vanfrontlijnteamsennaarfundamenteleafwegingendiedaarmeegepaardgaan. 7

8 DeelII TheoretischKader Hetdoelvandithoofdstukisomtebeschrijvenopwelkemanierprofessionaliteitineenfrontlijnteamvanuitde theorievormzoukunnenkrijgen.ditleidttoteeninterpretatiekaderopbasiswaarvanverbindingwordtgelegd metdeonderzoeksresultaten(deeliv).erwordentweethema sbesproken,namelijkdebetekenisvanhetwerk vanfrontlijnteams(onderdeela)endeprofessionaliteitdienodigisomdezebetekeniswaartemaken (onderdeelb).opbasisvanditinterpretatiekaderwordtinvullinggegevenaandemanierwaaropsuccesvol ingebeddefrontlijnteamsmoetenwordenbestudeerd. A.BetekenisvanhetwerkvanFrontlijnteams Naastdefiniëringvanhetbegripfrontlijnteamwordtinditeerstedeeldebetekenisvanhetwerkvan frontlijnteamsverkend.frontlijnteamshebbenwaardeineenstedelijkecontext.daarnaastwordtbeschreven hoeenwaaromditwerkjuistinhetsocialedomeineenvoedingsbodemheeft.vervolgenswordtbekekenvanuit welkmechanismefrontlijnteamsindezesettingwaardecreëren.zoontstaateenbeeldvandebetekenisvan hetwerkvanfrontlijnteamsdatdientalsbasiswaaropfrontlijnwerkvanuiteenduurzaamperspectiefbetekenis krijgt. Watiseenfrontlijnteam? Hetbegripfrontlijnteamisnietvastomlijnd.Datkomtindeeersteplaatsdoordatdeteamszichorganisch hebbenontwikkeld.tochiszichtbaardatfrontlijnteamszichopeenbepaaldemaniertotelkaarverhouden doordatzijvergelijkbarekenmerkenhebben: Frontlijnteamshoudenzichbezigmetoplossingenvoormeervoudigeproblemendiedeinstitutionele omgevingnietkanvoortbrengen Frontlijnteamsstaangrotendeelsbuitendehiërarchischelijnenomdathetnietgemakkelijkblijktte zijnombinnendebestaandeorganisatiestructurentotdegewensteversterkingvanuitvoeringte komen.ruimteishierbijduseencruciaalaspect.frontlijnteamszoekenbewustdezeruimteopmaar zijninhetverlengdedaarvanwelsterkafhankelijkvanpolitiekerugdekking Frontlijnteamswerkenineenteamverbanddatbestaatuitongeveer5tot15medewerkers Frontlijnteamsopererenindefrontlijn,ophetsnijvlaktussenburgereninstitutioneleomgeving.Dat betekentdatzijacterenopdecentraalschaalniveau Frontlijnteamshoudenzichbezigmetuitvoeringalseenmanieromdewerkelijkheidscherponder ogentezienenopbasisdaarvanpreciezeactieteondernemen(tops,2011,41) Defrontlijnalspassendconceptindestedelijkecontext Erissprakevaneentoenemendecomplexiteitvanstedelijkevraagstukken(HartmanenTops,2005).Deze complexiteitkomtvoortuithetintegralekaraktervanvraagstukkenenhetgegevendatzeruimtelijkniette isolerenzijn.hierinwordteenworstelingzichtbaaromtekomentotdeinrichtingvaneenthemagerichte wereld(bijvoorbeeldopbasisvandoelgroepofwijk)inplaatsvaneensectoraalingerichtewereld ( gezondheid, veiligheid ).Inplaatsvaneentopdownbenadering,ishierdebottom upbenaderingpassend. Hierbijwordtuitgegaanvandedynamiekdiehetuitvoeringsproceslaatzien.Dezedynamieklaatzichmoeilijk ofnietbeheersenviabeleid.hartmanentops(2005)gevendeparalleltussenuitvoeringenditbottom up denkenaandoordeintroductievandeterm frontlijnsturing. Frontlijnteamsenhetsocialedomein 5 Dekarakteristiekenbinnendewerkwijzevanfrontlijnteamskunnengezienwordenalseentegenreactieopde geïnstitutionaliseerdeomgevingzodradieonvoldoendeinstaatisdezekarakteristiekendoortelatendringen totdeinrichtingvandeorganisatieendaarmeeaandedienstverleningvoordeburger.frontlijnteamsspringen inditgat.hoeditgaterpreciesuitzietisgeanalyseerdaandehandvanhetproblematischekaraktervan hulpverleningaankwetsbareburgers(ookwel:mensenmetmeerdereproblemen).deuitgebreideanalyseis opgenomeninbijlage1.dekernpuntenzijnhieronderweergegeven: 5 Sociaaldomein:verzamelingvanalleorganisatieseninstitutiesdieeenrelatiehebbenmetdehulpverleningaankwetsbareburgers. 8

9 Capaciteitsprobleem:Eriseengebrekaangeldencapaciteitvoorduurzamehulpaandegrotegroep kwetsbareburgers.ditgebrekisgerelateerdaaneenontbrekendenotievan actielogica (handelenop basisvanwatnodigis,nietopbasisvaneenaanbod).ditkanvariërenvanbasalemateriële hulpverleningzijn(eenbedenetenvormendevoorwaardeomverdertekunnenkijken)tothet aanlerenvanbasalelevensvaardigheden(rust,reinheidenregelmaat). Ontbrekendeoplossingenvoormeervoudigeproblemen:Kwetsbareburgersblijvenkwetsbaardoordat huncontextmeervoudigisendeverkokerdeaanpakviaeeneendimensionalefocusgeenoplossingen kanbiedenvoordemeervoudigheid.daarnaastontbreekthet lerend effectbijdeaanpak.burgers wordensomswelgeholpen,maarhenwordtnietgeleerdhoezedeproblemenindetoekomstzelf kunnenvoorkomen.dezemarginaleaanpakzorgtvooronvoldoendeduurzameoplossingen. Problemenmetdeverbindingvanproblemenaanoplossingen:erontstaateenpatstellingtussen burgerenoverheiddoorgebrekkigeinteractietussendewereldvanorganisatiesenvoorzieningenen dewereldvandekwetsbareburger.dezewereldenwetenelkaarnietofonvoldoendetebereiken. Eenbijkomendaspectisdatinhetsocialedomeinophetgebiedvanwetgevingeenontwikkelinggaandeis naardecentraliseringvanwetgeving(awbz,jeugdzorg).hierligteenopgavevoorinstitutiesomwetgeving lokaalenintegraaluittevoeren.frontlijnteamskunnenvoordeinstitutiesvan waarde zijnvoorhetstreven naarintegraleuitvoeringinhetsocialedomein. Frontlijnteams&publiekewaarde HetwerkvanfrontlijnteamskanwordenbenaderdvanuithetmanagementparadigmaPublicValue ManagementvanMoore(1995).PublicValueManagementvormteenverschuivingvandeprimairefocusop resultatenenefficiencynaarhetbereikenvaneenbrederdoelnamelijkhetcreërenvanpubliekewaarde. Strategieënmoetenhierdoorwaardevolzijnvoordeburgers,maartegelijkertijdpolitieklegitiemen operationeelhaalbaar(o Flynn,2007,359).Hoezietdecreatievanpubliekewaardebinnenfrontlijnteamser danuit?hetstartpuntvandeactielogicaisdeburger.vanuitdatstartpuntwordtconstantberedeneerdopwat voormanierhiereenwederzijdsbelangligtvoordeburgerenvoordebetrokkenorganisaties,voorde institutioneleomgevingalssysteemofvoordesamenlevingalsgeheel.datisdedynamiekachterdeconcrete handelswijzevanfrontlijnteams.hiermeewordtopmicroniveaudeverbindinggelegdmetinstitutionele systemenendesamenlevingalsgeheelopmacroniveau.daarbijishetcruciaaldatfrontlijnorganisatiesinstaat zijnominhunomgeving toestemming vooractiesvinden,eenlicensetooperate.omdatdeomgevingsteeds verandert,moetendeteamsinstaatzijnomzichzelfenhunorganisatieaantepassenaandeveranderende omgevingzodatzijdegemeenschapkunnenblijvenvoorzienvanpubliekewaarde.viadezelogicavindteen ongearticuleerdewaardepropositieaandesamenlevingplaats.publiekewaardeisdaarmeehetresultaatvan eenprocesvanmaatschappelijkewaardearticulatie. Bijfrontlijnteamsligtdenadruknietbijeenduidelijkeafgebakendetaakstellingzoalsdatbijveleandere organisatieshetgevalis.juistviahetzoekennaardietaak,structurerenfrontlijnteamshunomgevingen zichzelf.hethandelenvaneenteamkomtvoortuiteenvoortdurendinteractiefprocesmetdiezelfde omgeving.hiermeeis strategie opeenonbewustemanierzeernadrukkelijkaanwezigbinnende frontlijnteams.doorinzichtteverkrijgenindemanierwaaropsituatiesenverhoudingen(dieinenrondomhet teameenrolspelen)totstandzijngekomen,wordtstrategiealshetwaregeëxpliciteerd.strategieishiermee interactiefenvolgtdelogicavan enactment (Weick,1988).Ditconceptisgebaseerdophetideedatmensen viahunactieshunomgevingstructureren.degeconstrueerdeconceptenhebbeninvloedopdecreatievan publiekewaardebinnendeorganisatie.omdatdeconceptenvanuitinteractiemetdeomgevingtotstand komen,vindtvanuitditmechanismeeensamensmeltingvanbuitennaarbinnenplaats. Deuitdagingvanhetverduurzamenvanfrontlijnwerk Watermanbeschrijftdeadhocratiealsorganisatievormdietegennormalebureaucratischestructureningaat omkansentegrijpen,problemenoptelossenenresultatentebereiken.hetdoorkruistdegebruikelijke organisatiestructuur(hiërarchie,afdelingen,traditie).daarnaastbenoemtwatermandeadhocratiealseen tijdelijkverbandbinneneengrotergeheel.hierwordtuitgegaandatdedominantestructuurbinneneen dergelijkeorganisatieeenbureaucratischeis: whichgetsusthroughtheday;itdealsefficientlywitheveryday problems (Waterman,1990,17).Indezesettingontstaateenprobleemalsveranderingnodigisomdatditde conventionelebureaucratischelijnenvoorbijstevent.debenodigdeactieinorganisatiesvindtplaatsbuitende geijktepaden.belangrijkeeigenschappenvanadhocteams(waterman,1990)zijndatzebestaandestructuren enconventionelegrenzendoorbrekenenverschillendedisciplinessamenbrengen.zemakencommunicatie 9

10 10 binnendegeheleorganisatienoodzakelijk.daarnaastkennenzeeenfocusopresultaatenmakenzegebruik vanoptimaleresultatenvanuitdeinzetvaneenteam(inplaatsvaneenindividu).watermangeeftaandat zowelbureaucratischealsadhocratischeinvloedennoodzakelijkzijnmaardatdekunstisbeidemechanismen metelkaarinverbindingtebrengen. Dezojuistbeschrevenuitdagingiseencentralespanningdieweterugzienindemanier waaropfrontlijnwerkvormkrijgtinhethuidigeinstitutionelelandschap.indithoofdstukis totnutoebeschrevenwaaromhetwerkvanfrontlijnteamswaardeheeft.vanuitdeze waardeontstaateenbelangomdewerkwijzeteborgenzodathetkanvoortbestaan.in hetfiguurhiernaastzijntweescenario sinbeeldgebracht.deblauwepijlverwijstnaar eendominantieinbeleidssturingdiesterkeinvloeduitoefentopfrontlijnteams.de ruimtediedefrontlijnteamshebbenwordthierdoor beteugeld.dekokersstaanop devoorgrondenzijndominant.inhetanderescenariostaathetfrontlijnteamopde voorgrond.hieruitblijktdatdomeinoverstijgendwerkendominantis(themagericht: viaeenspecifiekedoelgroepofgebied).deoranjepijlwijstopeenbewegingwaarbij frontlijnteamsruimtehebbenominvloeduitteoefenenopdekokers. Hetborgingsvraagstukkomtindebeschrevenscenario sopverschillende manierentotuitdrukking.inheteerstescenarioishetfrontlijnwerkverticaal georganiseerd,waarbijhetwerkwordtgeborgdbinnendestaandeorganisatie.in hettweedescenariowordthetfrontlijnwerkhorizontaalgeorganiseerdwaarbijeen continueringvanhetwerkbinnenprojectstructuren(horizontaal)zalplaatsvinden. Bijverduurzamingvanfrontlijnwerkvormtborgingvandewerkwijzeuiteindelijkdecentraleuitdaging(alsje hetwerknietborgt,hebjehetvoornietsgedaan).inbeidescenario skentdezeuitdagingeenandertype afbreukrisico.inheteerstegevalishetafbreukrisicodatdekrachtvanhetwerkwordtdoodgemarteldonder invloedvaninstitutionalisering.inhettweedegevalheefthetafbreukrisicotemakenmetdemoeilijkheidvan hetvindenvancontinuïteitendraagvlakvanuiteendomeinoverstijgenddoel. Dezeuitdagingwordttastbaarindevoortdurendezoektochtvanfrontlijnteamsnaareenwerkzame verhoudingmetdegeïnstitutionaliseerdeomgeving.inhoeverreteamsinstaatzijnomteopererenineen werkzameverhoudingmethunomgevingwordtzichtbaarindematewaarinzijzijningebedinstrategische allianties(giltayveth,2009).zijmoetenhierinstaatzijneenstrategischecoalitietesmedenwaarbinnenhet initiatieferkendwordtalsgoodpractice.dit betekentdatdeteamsinhunomgevingvoor hetvoetlichtmoetenzientekrijgendathet projectzodanigemeerwaardeproduceertdat verduurzamingaandeordebehoorttezijn. Daarmeevindenzijeenlicensetooperate. Hieruitvolgteenverdiepingbinnenhet eerdergenoemdeonderscheiddatbetrekking heeftopdematewaarinteamsbinnenzowel horizontalealsverticalealliantieszijningebed. Ditiseenderdescenario.Alsdeteamsinbeide typealliantieszijningebedzorgtde tegengesteldebeweging(verticaalversus horizontaal)nietvoorstrijd,maarvooreen win winsituatie.indatgevalishetvanbelang datgebruikwordtgemaaktvanwederzijdse belangenals incentives voorverbinding. GiltayVethbespreektin hetrendementvan zalmgedrag demoeilijkhedendiedeteamszelf benoemeninhunzoektochtnaarborgingvan dewerkwijze(ziekaderhiernaast) 6. 6 Vrijnaar:GiltayVeth(2009),38 42

11 B.ProfessionaliteitvanFrontlijnteams Omdebetekenisvanhetwerkvanfrontlijnteamswaartemakeniseenspecifiekeprofessionaliteitnodig. Professionaliteitvaltbinnenfrontlijnteamsuiteenintweeelementendieonlosmakelijkmetelkaarzijn verbonden.enerzijdssteltprofessionaliteitdeteamsinstaathunwerkgoedtedoen,anderzijdsstelt professionaliteitdeteamsinstaatdewerkwijzeteborgen.hoedeverbindingtussenbeideelemententotstand komtbinnendeprofessionaliteitvanfrontlijnteamswordtindithoofdstukbesproken. Defunctievanfrontlijnprofessionaliteit Ineenongrijpbarewereldspeeltverbindingeenbelangrijkerol.Ineengefragmenteerdeomgevingkomen contingentverbindingentotstand.hierinspeeltdeprofessionaleencentralerol. Detussenfunctie DezeverbindingwordttastbaargemaaktdoorPeeterse.a.indevormvande tussenfunctie 7.Tussenfuncties latenzichkenmerkendoor 8 : verbindingopbasisvanfunctievermenginginplaatsvanfunctiescheiding meervoudigeinplaatsvanenkelvoudigeinclusie gelijkwaardigheidinplaatsvanhiërarchischelijnen Erwordtdusverbindinggemaakttussenverschillendewereldenwaarinmeervoudigheidendynamiekmeer daneenenkelvoudigerelatievereisen.detussenfunctiekenteeninherentespanninginrelatietotdewereld vandeoverheidsorganisatie.deoverheidsorganisatiekenteeneigenlogica,regels,voorwaardenenroutines, diesteedsbotsenmetdelogicaendeeisenvananderecontexten,waarinzeookactiefzijn.tussenfuncties vertonen ongepastgedrag indezinvangedragdatzichnietconformeertaandegebaandepadenengeijkte denkpatronenvandeorganisatie.ditgedragheeftnietalsdoelomlastigofopstandigtezijn,maarom waardevolleperspectievenintebrengendieveelalonbenoemdblijven,enomproductieveverbindingente leggendienietvanzelfsprekendtotstandkomen 9. Tussenfunctiesstellenbureaucratischeorganisatiesinstaatdestaandeorganisatieintacttelatenende verbindingnietinstructuren,maarinprofessionaliteittezoeken 10.Zevormeneenuitdrukkingvanhetideedat spanningentussendelogicavandeorganisatieendievandeomgevingzichnietdoorstructuuringrepenlaten wegorganiseren,maardraagbaargemaaktmoetenwordendoorcompenserendearrangementen 11.Hierinis detussenfunctieopmicroniveaueensoortimpulsdieeenvoortdurendeinbrengvanperspectieven bewerkstelligt.dezeperspectievenkunnennergenseenplaatsvindenindeorganisatieofverliezendanjuist veelvanhunveelzijdigheidomdatalleonderdelenindereguliereorganisatiezógebouwdzijndatzeéén perspectiefcentraalstellen.organisaties zien ófzorgófarbeidófscholing.nergensiseenintegraleafweging ingeregeld.opdiemanieriseenorganisatienamelijknietontworpen.hiermeebiedentussenfunctieseen sturingdiecomplementairisaandievandebestaandeorganisatie 12.Hetverbindtdatgenewatformeel gescheidenis:alsvraagstukkeninmaatschappelijkecontexteromvragenwordtdatgeneaanelkaargekoppeld watindeuitvoeringgescheidenisgeraakt.doordewisselendeloyaliteitaandeafzonderlijkewereldenworden verschillende brillen ofperspectievengehanteerdinplaatsvanalleenhetgebruikelijkeperspectief. Kameleon Defrontlijnwerkerlegtopmicroniveauverbindingtussendewereldvandeburgerendewereldvande organisatiesenvoorzieningen.hetprincipevanschakelentussendeverschillendewereldengaatervanuitdat hetperspectiefvanenewereldtijdelijkleidendwordtwaardoortegenstrijdigedoelen,behoeften,oplossingen enmogelijkhedenzichtbaarworden.juistdoorhetschakelenishetmogelijkdatditleidendeperspectiefnaar elkewereldkanverschuivenendaterruimtekomtvoorverschillendedenkbeeldenenhandelswijzen.hierdoor komendewereldenmetelkaarinperspectieftestaanenkanereenvertaalslagoverenweerplaatsvinden 7 Peeters,vanderSteen,vanTwist,2010,p.7 8 Peeters,vanderSteen,vanTwist,2010,p.34 9 Peeters,vanderSteen,vanTwist,2010,p.7 10 Peeters,vanderSteen,vanTwist,2010,p Peeters,vanderSteen,vanTwist,2010,p Peeters,vanderSteen,vanTwist,2010,p.32 11

12 12 waardooruitwisselingmogelijkwordt.viadezeweg wordenwaardevolleperspectieveningebrachtdieveelal onbenoemdblijvenenwordenerproductieve verbindingengelegddienietvanzelfsprekendtotstand komen:deschakelfunctie(ziekaderhiernaast).een overzichtvanspecifiekecompetentiesdieaandeze schakelfunctieverbondenzijnophetgebiedvan verwachtingen,percepties,strategieën,stijlenisinbijlage 2opgenomen(Daamen,2007). Eennieuweaanvliegrouterichting professionaliteit Terugnaardeonderzoeksfocus:alsjefrontlijnwerkniet alleengoedmaarookduurzaamwiltdoen,danmoetje strategischingebedzijnenvoortdurendeenwerkzame verhoudingzoekenmetgeïnstitutionaliseerdeomgeving. Watvoorsoortprofessionaliteithebbenwenodigom effectopbeideterreinentebereiken?inhetvoorgaande wordencontourenvandeprofessionaliteitgeschetstdie nodigisomhetwerknietalleengoedtedoen,maarookvanuiteenwerkzameverhoudingmetde geïnstitutionaliseerdeomgeving.hetisopvallenddatbijditwerkhetopdelenvancompetentiesvoorproductie (werkenmetdoelgroep)enstrategie(inbedden)nietgescheidenmaareerderonlosmakelijkmetelkaar verbondenzijn.inhetwerkzittenvoortdurendstrategischeelementen.ditvereistdevaardigheidomhetwerk inputtelatenzijnvoorstrategieenandersom.defocusligtdanopdematewaarindeteamsinstaatzijndit machientjetelatendraaien.ditvraagtvandeteamsdatzijuitdealledaagsestroomvanervaringenjuistdíe elementenkuntdestillerenwaarietsmeemoetgebeuren.ditverwijstooknaardedoormoore(1995) omschreven moreleplicht vanpubliekemanagersomopdiemomentenwaarbeleidenpraktijknietgoedop elkaarzijnafgestemdeensoortgatindemarkttesignalerenenvervolgens jeneusachternategaan doorin deomgevingviaeenlicensetooperatedebenodigdemiddelentegenererenendesteuninstellingtebrengen omhieropgroteschaaloptekunnenacteren. Degeneralist? Debeschrevennieuwevormvanprofessioneelhandelenbegintopverschillendeplaatsendoortedringen.Dit typeprofessionalwordtde bredeprofessional genoemd(vanderlaan)ofde ervarengeneralist (vander Lans).Alscontrastopdespreekkamer specialistisde sociaaldomein generalist iemanddieinhetfrontvan wijkenopereert,diagnosesstelt,specialistischehulpkaninroepenenaanwezigis.datditeennieuwevormvan professioneelhandelenis,wordtdoorscholte(2010)genuanceerd.zijbenadrukdatheteenverschijnselisvan oudewaardeninnieuwetijden.volgenshaarmoetenaantaloudewaardenweerinhethartvande beroepsidentiteitvanhetmaatschappelijkwerkterechtkomen.hetgaatdanomzakenalsdienstbaarheid, bezieling,solidariteit,soberheid,hetverbindendvermogenenonafhankelijkheid. Hetonderscheidendebinnenhetrepertoirevandezegeneralistishetvermogenomhandelingsmandaatopte eisen(enhiermeelostekomenvaninstellingsgebondenprotocollenengewoonten).hierinkandezoektocht naareenwerkzameverhoudingmetdegeïnstitutionaliseerdeomgevingwordenherkend.volgensrouwen Bogman(2011in:e boek aandeslagachterdevoordeur )wordendezeprofessionalsinhethuidigeonderwijs nietopgeleid. Datwilnietzeggendatzeernietmeerzijn.Inhetverkokerdelandschapvanspecialistenzijnwel degelijkervarenrottentevindendieditwerkaankunnenendie onthejob opteleidenzijn.onzeervaringis dathetgaatomeenspecifiekebasisattitudedietevindenisbijprofessionalsuitdiversekokers (Rouwen Bogman,2011,13). Deprofessioneleprofessional? OokZuurmondendeJong(2010)beschrijveneennieuwtypeprofessionalenbenadrukkendaarbijeveneens dezoektochtvandezeprofessionalomeenwerkzameverhoudingmetdegeïnstitutionaliseerdeomgevingte vinden.volgenshenleggendehuidigeprofessionalszichteveelneerbijdebestaandesituatie(bestaande regels,achterhaaldewerkwijze,kentgeenuitzonderingen). Zijwerkenvanuiteigenprofessie,hebbengeen beeldvanhetgrotere,onderliggendeprobleemendenkenvanuithetbestaandeproduct.zehebbenzich neergelegdbijdehuidigetekortkomingenenzoekennietnaarnieuweoplossingen.deschulddaarvanleggen

13 zebijdeorganisatie,nietbijhenzelf (Zuurmond,deJong,2010,53).Hettypeprofessionaldatdaartegenover wordtgesteldisdeprofessioneleprofessional.ditzijn professionalsdieprobleemoplossendwerken,die daarbijzoveelmogelijkgebruikmakenvanbestaanderegelsenrichtlijnenendiekunnenwerkenmet bestaandeadministratieveentechnologischesystemen (ZuurmondendeJong,2010,49).Deprofessionele professionalisgedrevendoorpassieenvisie,nietzozeeromtrentzijnvak,alswelvooroplossingsgericht werken.hijgaatuitvanwatnodigisenkentdegrenzenvandeeigenprofessie,dusschakelthijrelevante andereprofessiesin.voordeprofessioneleprofessionalis nee nietaltijdheteindevandediscussie.indien nodigverbeterthijdewerkwijzealsdehuidigemaniervanwerkennietafdoendeis.hijlijkteeneigenkompas tehebben,enwordtnietgestoorddoordeorganisatie(zuurmondendejong,2010,47).overigensbetekent hetfeitdathijnietgestoordwordtdoordeorganisatiezekernietdatdeorganisatiegeenrolspeeltinzijn handelswijze.viadezeprofessionalzelfwordtdespanningtussenbeidewereldennietweggeorganiseerdmaar juistproductiefgemaakt. Professionaliteitgekoppeldaanhetborgingsvraagstuk Totnutoezijndecontourengeschetstvooreenanalysekadervoorfrontlijnprofessionaliteit.Maarwekunnen hiernogeenlaatste(binnendezebijdragecruciale)verdiepingsslagaantoevoegen.datisdeinvloedvanhet borgingsvraagstukopprofessionaliteitvanuithetonderscheidtussendeverticaalenhorizontaalgeoriënteerde werkwijze. Indesectoraalingerichtewereldzijnde kokers dominantenwordtgewerktaaneenconfectieaanbod.er werkenspecialistenendeuitvoeringvanhunwerkheefttemakenmetprecisieenefficiency.een confectiemanagerkanhierinsturendoptreden.indethemagerichtewereldwordtdoorbredeprofessionalsof generalistenmaatwerkgeleverd.erwordt geschakeld tussenverschillendewerelden,menzoekterruimte binnendewetenbenutdeze. Volhouden Terugnaardecentraleuitdagingrondomhetborgingsvraagstuk.Hierligtdefocusspecifiekopwathetborgen vandewerkwijzevraagtvandeprofessionaliteitvanfrontlijnteams.binnenhetborgingsvraagstukzijntwee verschillendeafbreukrisico sgenoemd.hetafbreukrisicobijeenhorizontaalgeoriënteerdewerkwijzeheeftte makenmetdemoeilijkheidomcontinuïteitendraagvlaktevindenvanuitdomeinoverstijgendperspectief.in hetgevalvaneenverticaalgeoriënteerdewerkwijzeishetafbreukrisicodatdekrachtvanhetwerkwordt doodgemarteldonderinvloedvaninstitutionalisering. Deprofessionalmoetinstaatmoetenzijnomietsopgangtebrengenenvervolgensteborgenendaarmeete latenvoortbestaan.deuitdagingdaarbijis:kunnendeprofessionalshetvolhouden?ditvolhoudenzouop verschillendemanierentotstandkunnenkomen: Professionalskunnenhetvanzichaforganiserenviahetopleidenvanandereprofessionals.Veel auteurs(vanderlans,giltayveth,rouwenbogman)gevenaandatdittypeprofessionaldeeluit moetenmakenvaneenleeromgeving;een communityofpractice waarineenspin offvankennis plaatsvindtineenrelevanteomgeving.meerdereprofessionalsmetverschillendeachtergronden doorlopeneencollectiefleerproces.ditisgeenkortdurendmaarjuisteendoorlopendleerproces. Intervisieenteamvergaderingenzijnvormenwaarinditkanplaatsvinden. Ookwordtveelvuldighetbelanggenoemdvaneenuitgebreidecommunicatiestructuurmetdagelijkse teambredebriefingsencontactmomentenomhetcontacttussenprofessionalsonderlingte stimuleren(vanderlans,rouwenbogman). Hierinzienwehetverschijnselterugdatbinnenfrontlijnteamsingrotemateeennoodzaakaanwezig isdatwaardewordtgehechtaaninputvanallemedewerkers.demedewerkersmakenopeen doordringendemanierdeeluitvandeteamsenisvaakzelfseengevierdwederzijdsbelangtussen organisatieenmedewerker.ditverschijnselkanwordenverklaardaandehandvanhetbelangvande actielogicaineencontingentesituatie.deenigemanierwaaropdezegevolgdkanwordeniswanneer alleniveausvandeorganisatiemeedoenenmeedenkenzodatervaringenuitdepraktijkvoortdurend wordenomgezetinactiedieopdatmomentnodigis. Despanningvanhetvolhouden Eenanderemanieromhet voltehouden isomhetwerkviaeensamenspelvandebetrokkenstakeholderste latenvoortdurenviaeennieuwemaniervaninstitutionalisering.omdittelatenslagenmoeteenmanier gevondenwordenomhetborgenendebijbehorendeafbreukrisico stecombineren.ineenhorizontaal 13

14 georiënteerdteamisdeuitdagingvanhetvolhoudeneennieuwemaniervaninstitutionaliseringofborgingte vindenwaarbijdekrachtvandewerkwijzeovereindblijftstaan.ineenverticaalgeoriënteerdteambetekent volhoudendatprikkelsuitdefrontlijnopeendoordringendemanierhetaanbodvande kokers structureel beïnvloed. Demoeilijkheidisdatdehandelswijzevanfrontlijnteamsnietwordtingeperktdoororganisatiegrenzen.De handelswijzewordtdaarentegenviadeactielogicaeerdertotheteindelozeuitgerekt.hierziteenspanning. Enerzijdszorgtditvoorruimtevoorconcreteoplossingen.Anderzijdsbetekenthetdatfrontlijnteamsqua taakstellinginplaatsvaneenafbakenendereflex,eerdereenuitdijendeffectkennen.dit rupsjenooitgenoeg effectvormtenerzijdsdekrachtvandewerkwijzemaaristegelijkertijddestructiefvanwegeeenzekere oneindigheiddiedeteamsookkwetsbaarkunnenmaken. Uiteindelijkkunnengeenconcessieswordengedaanaandefrontlijnprikkelsomdatditsamenvaltmethet elementairebelangvandeongearticuleerdewaardepropositiediefrontlijnteamstotstandproberente brengen.ditbetekentdathetmeenemenvan(horizontaalénverticaalgeoriënteerde)stakeholdersinde omgevingvancruciaalbelangisvoorfrontlijnteams.paradoxaalgenoegvalthetbelangvandefrontlijnprikkels uiteindelijkdustochsamenmethetbelangvaneenomgevingdiebereidwordtgevondenruimteteverlenen aandezefrontlijnprikkels.ditbetekenteengroteafhankelijkheidvanfrontlijnteamsvande(institutionele) omgeving.inverdergaandestadiavraagtditverschijnselsteedsmeervandekwaliteitenvandeteamsomhet tekunnen volhouden.ditbetekentdateengrootberoepwordtgedaanopzelfkritisch enadaptief leervermogenvandefrontlijnteams.maarditbetekentookdathetbelangvanhetvindenvaneen licenseto operate indewerkomgevingvoortdurendenintoenemendcomplexemateeencrucialerolspeelt. 14

15 DeelIII Onderzoeksmethode Frontlijnteamszijnteamsdieorganischzijnontstaan.Deteamszijnnietopeengeorganiseerdemanier opgerichtviabewusteplannenofbeleid.ditheeftconsequentiesvoordegeschikteonderzoeksmethode.erkan namelijknietteruggeredeneerdwordenopbasisvanspecifiekbeleidbinnenalleteams.daaromishetnodigom opeenexploratievemanierteonderzoekenwelkeovereenkomstenenverschillenerzijntussenteamsomeen cloutegevenvanwaarhetgezamenlijksuccesuitvaltteverklaren.binnenhetonderzoekvindtgeenexpliciete testplaats,maarwordtgezochtnaarcontourendieontstaanvanuitdeonderzoeksdata.hierzijngeen uitputtendeantwoordenmogelijkmaarwelpatronen,contourenenrichtingen. Binnenditonderzoekiseengemeenschappelijkedimensiegekozenwaaropdegeselecteerdeteamsexcelleren. Dezedimensieissuccesvolleinbeddinginstrategischeallianties.Hetonderzoeknaardevraaghoejuistdéze teamsinvullinggevenaanprofessionaliteitdraagtbijaanhetbeantwoordenvandeonderzoeksvraag: Welkeverschillenenovereenkomstenzijnerindemanierwaaropsuccesvolingebeddefrontlijnteamsinvulling hebbengegevenaanhetbegripprofessionaliteitenwatbetekentdatvoorhetvormgevenvanverdere professionaliseringvanfrontlijnteams? Geschikteonderzoeksmethode Omdebovenstaandeonderzoeksvraagtekunnenbeantwoordenisdemeestgeschikteonderzoeksmethode gekozen.dezekeuzehangtsamenmetenkelefactoren: Aardfenomeen:erissprakevannieuwonderzoeksterrein.Erisnogweinigconceptuele overeenstemmingoverfenomenenwaarfrontlijnteamstegenaanlopen Beschikbaarheiddataisbeperkt:wetenschappelijkonderzoekopditterreinbevindtzichinde pioniersfase.erbestaatnogweinigvoorkennisopdatwederelevantevariabelenofderelaties daartussennietkennen.datbetekentdatdeonderzoeksdatadevormvanruwedataenverkenningen heeft Beperkingenonderzoeksbestek:vanwegedeafwezigheidvangeconsolideerdekennisishet noodzakelijkdatdereikwijdtevanhetonderzoeksterreinbeperktis Vanwegedezesituatieishetenerzijdsonwenselijkenanderzijdsonmogelijkomhypothesetestendonderzoek tedoen.eerstishetnodigomtekijkenhoehetverschijnselzichvoordoet.debestemethodehierbijis verkennendkwalitatiefonderzoek.kwalitatiefonderzoekisgerichtophetverkrijgenvanbetrouwbare indicatiesvanwáterleeftenwaaróm.dittypeonderzoekisindicatief,wordtmeestalkleinschaliguitgevoerd enkantoewerkennaarhetformulerenvaneenhypothese.dezeonderzoeksmethodewordtvooraltoegepast wanneermeerdiepgangindeinformatiegewenstis.indezeonderzoeksmethodeherkennenwedegrounded theory(corbin&strauss,1990). Agroundedtheoryisonethatisinductivelyderivedfromthestudyofthephenomenonitrepresents.Thatis,it isdiscovered,developed,andprovisionallyverifiedthroughsystematicdatacollectionandanalysisofdata pertainingtothephenomenon.therefore,datacollection,analysis,andtheorystandinreciprocalrelationship witheachother.onedoesnotbeginwithatheory,thenproveit.rather,onebeginswithanareaofstudyand whatisrelevanttothatareaisallowedtoemerge(strauss&corbin,1990,23). Viaditonderzoekwordtgerichtgekekennaardemanierwaaropprofessionaliteitvormkrijgtinsuccesvol ingebeddefrontlijnteams.viadezewegwordteenpoginggedaanbijtedragenaangeconsolideerdekennisop ditterrein. Structuurvanhetonderzoek Opbasisvanhetinterpretatiekaderdatvanuithettheoretischkaderontstaat,wordtinvullinggegevenaande manierwaaropsuccesvolingebeddefrontlijnteamsmoetenwordenbestudeerd.ditkaderwordtverbonden metdeanalysevanonderzoeksresultaten(deeliv)enleverteenaanscherpingvanhetanalysekaderop.aande handvanditanalysekaderontstaatconclusies.dezeconclusieskrijgenvormdoordatovereenkomstenwijzen opeenverklarendefactorvoorsuccesendaarmeebasiszijnvoorhypothesen.deverschillentussendeteams wordengenoemdalsobservatiesenkunnenwordenherleidaandepositiebinnenhetanalysekader.daarmee krijgenzijbetekenis. 15

16 16

17 Casusselectie Omtekomentoteenselectievansuccesvollefrontlijnteamswordendezeteamsbeoordeeldaandehandvan criteriadiekarakteristiekzijnvoordemanierwaaropzijsuccesvolingebedzijninstrategischeallianties. Vanwegedebeperkteomvangvanhetonderzoekenhetinhoudelijkeverwantschapisgekozenomgebruikte makenvanbestaandonderzoeknaarverduurzamingvanfrontlijnwerk.hetgaathieromhetwerkvandaniel GiltayVethdieinmiddelssamenmetanderecollega sbij30frontlijnteamsinnederlandeenquickscanheeft uitgevoerdnaardematewaarinersprakeisvaneengoodpracticeenhoehetverduurzamingpotentieelvan hetteameruitziet.ditonderzoekvindtplaatsinsamenwerkingmetforumeninopdrachtvanhetministerie vanbzk.binnendeonderzoeksmethodestaanviercriteriacentraalalsmeetlatvoordeuitvoeringvanalle scans(bijlage4).verderetoelichtingoverhetonderzoekvangiltayvethisbeschreveninbijlage5.hetwerk vangiltayvethiseenbelangrijkinhoudelijkuitgangspuntgeweestvoordecriteriaopbasiswaarvande casusselectieheeftplaatsgevonden.deviercriteriazijnaangevuldviarelevanteliteratuuromeenbreder afwegingskaderteverkrijgenopbasiswaarvandecasusselectieheeftplaatsgevonden 13.Heteindoverzichtvan criteriadathieruitisvoortgekomen,isopgenomenindetabelinbijlage6.dezetabelwasuitgangspunttijdens eenuitgebreideinterviewmetdanielgiltayveth.hetdoelvanditinterviewwasomvijfteamsteselecteren dieopallecriteriagoedscoren,meteensterkefocusophetderdecriterium(inbeddinginstrategische allianties),waaropdegeselecteerdeteamsallenzeergoedscoren. Deselectievanexcellentefrontlijnteams,diegrotendeelsgebaseerdisopdeonderzoeksresultatenvanGiltay Veth,isnietuitputtend.Enerzijdsgeefteenonderzoeknaar30teamsgeencompleetbeeldvanalle frontlijnteamsinnederland.anderzijdsishetonderzoekviadequickscansgebaseerdopeenmomentopname enmeteenbeperktediepgangendaarmeeindicatief. BureauFrontlijn(Rotterdam)isbewustbuitendeonderzoekspopulatiegehoudenomdatdeonderzoekerzelf werkzaamisbijditbureauenbetrokkenbijhetonderzoeksthema.ditzourisicovolzijnvoordeneutralerolals onderzoeker.daarnaastisvoorafgaandaandeinterviewsuitgelegddatherkenningenervaringenoverde Rotterdamsesituatiezoveelmogelijkbuitenhetgesprekwordengehouden. Dataverzameling Deonderzoeksdatazijnoptweeverschillendemanierenverzameld.Indeeersteplaatswerdeen voorbereidendeanalysegedaanopbasisvanverzamelingvanrelevantedocumentatie.hierbijwerdopeen gestructureerdemanierinformatieverzameld.dedocumentatiediehiervoorgebruiktis,bestaatprimairuitde doorgiltayvethverstrekte quickscans vanelkafzonderlijkfrontlijnteam.indezequickscanswerddesituatie perteamvanuiteenzelfdemethodiek(viercriteria,bijlage4)beschreven.daarnaastzijndeteamsgevraagd relevanteenrecenterapportagesteverstrekkenmetbetrekkingtothunwerkwijze.dezerapportageszijn aangevulddoorgiltayvethdievoorzijnquickscanbinnenelkteameenuitgebreidedocumentanalyseheeft uitgevoerd.dezedataisgeordendenverwerktopbasisvandeeerstedrieinterviewvragen(bijlage7).de uitkomstenvandevoorbereidendeanalysezijnnadeinterviewstijdensdeanalysefasegecombineerdmeteen analysevanbijzonderhedenperteam.ditgeheelisterugtevindeninbijlage10. Naastdeverzameldedocumentenzijninterviewsgedaanmettweetotdrierespondentenuitelkteam.Om vasttestellenwatverduurzamingbetekentvoorprofessionaliteitvanfrontlijnteamswordtalshetware teruggeredeneerdviaopeninterviewvragendietastbaarmakenwatverduurzamenvoorhenbetekent.de vragenzijnzoopgestelddatderespondentenwordenaangemoedigdopeenverhalendemaniertevertellen overhunwerk(viadebeschrijvingvangebeurtenissen,verschijnselsensituaties).deinterviewvragenzijn opgenomeninbijlage7.dezelfdevragenkomeninalleteamsaandeordezodateropbasisvandeantwoorden eenvergelijkingkanwordengemaaktophetgebiedvanovereenkomstenenverschillen.omdittebewakenis voorafgaandaandeinterviewsvermelddathetbelangrijkisdatallevragenderevuemoetenpasserenomdat andersgeenvergelijkingtussendeteamskanwordengemaakt.deinterviewvragenzijninverbindinggebracht metdespecifiekecontextvanhetteamviadevoorbereidendeanalyse(bijlage10).hierdoorleidende contextvragen(vraag1t/m3,bijlage7)bijenkeleteamstotspecifiekevragenoverdesituatie.deinterviews 13 Rouwe.a.(2011) e boekaandeslagachterdevoordeur.giltayveth, HetrendementvanZalmgedrag (2009).Kruitere.a. DeRotonde vanhamed (2008) 17

18 durenminimaaleenuureneenkwartier.deinterviewvrageneneenkortetoelichtingoverhetonderzoekzijn vantevorennaarderespondentenopgestuurd. Degeselecteerderespondentenmakendeeluitvandegeselecteerdefrontlijnteamsofzijndaarnauwbij betrokken.debelangrijksteeisvoordeselectievanderespondentenhangtsamenmethunpositiebinnenhet team:zezijninstaatteoverzienopwelkemanierhetteamstrategischingebedisenwatditvraagtvande professionaliteitbinnenhetteam.zemoetendusinstaatzijnnaarbinnentekijkenenkunnenbeschrijven welkeuitwerkinghetheeftvoorhetteamzelf. Naastdeinterviewsindefrontlijnteamsheefteeninterviewplaatsgevondenmetdelandelijkprojectmanager kennisnetwerk AchterdeVoordeur aanpak.zijisgeselecteerdvanwegehaarpositieendehieraanverbonden ervaringmethetonderzoeksthemavanuiteenbrederperspectief. Eenoverzichtvanderespondentenenhunfunctiebinnenhetfrontlijnteamisopgenomeninbijlage8. Data analyse Dedatadieverzameldisviadedocumentverzamelingisinhoudelijkgeordendenverwerktopbasisvande eerstedrieinterviewvragen(bijlage7).daarnaastzijnindiennodigopvallendeenspecifiekeaanvullende interviewvragenopgesteld.dezeanalysewaseenvoorbereidendeanalysevoordeinterviews.deanalyseisop hoofdlijnengedaanenheefteenbeperkteomvangvanwegehetdoelvandeanalyse(namelijkter voorbereidingopdeinterviews). Deinterviewszijnopgenomenenletterlijkuitgewerkt.Deuitwerkingistertoetsingaanderespondententerug gestuurd.deuitwerkingenzijngecodeerdopbasisvanovereenkomstenenverschillen.daarnaastzijnde belangrijksteuitsprakengecodeerdenlateronderverdeeldinthema s(ziebijlage9:thema scodering). Vervolgensheeftcountercodingplaatsgevonden.Ditbetekentdattweepersoneniederde interviewuitwerkingendoorlezenenopmerkenwatopvallendisaandeovereenkomsten,verschillenen verschillendethema s.dezepersonenzijnglobaalopdehoogtevandeonderzoeksopzet.opbasisvande uitkomstenvanditproceszijndeonderzoeksresultatenbeschreven(deeliv). 18

19 DeelIV Resultaten Hoesuccesvolingebeddeteamsinvullinggevenaanprofessionaliteit Deonderzoeksresultatenbestaanuittweeonderdelen: 1. Heteerstedeeliseeninhoudelijkeanalyseendebijzonderhedendaarbijperteam.Dezeanalyseiseen voorbereidingsslagomdeuiteindelijkeresultatenophetgebiedvanteambredeverschillenen overeenkomstentekunnenbenoemenendaaromopgenomenindebijlage(bijlage10). 2. Deuitkomstenvandegesprekkenindefrontlijnteamszijnvanuiteenhogerabstractieniveaugeclusterdin thema sdietijdensdeinterviewsaandeordekwamen.hierbijzijnderesultatenbeschrevenintermenvan overeenkomstenenverschillen.hetoverzichtvandezeclustersenbijhorendethema sisinonderstaande tabelopgenomen.degesprekkenhebbenmeerinformatieopgeleverddannodigwasomde onderzoeksvraagtekunnenbeantwoorden.erwerdimmersnietgezochtnaarietsdatexplicietgevraagd ofgetestkonworden,maarnaarcontourendiezoudenontstaanvanuitdeonderzoeksdata.daaromis ervoorgekozendevolledigebeschrijvingvanonderzoeksresultatenindebijlageoptenemen(bijlage11). Indithoofdstukisdeanalysevanbovenstaandeonderzoeksresultatenbeschreven.Indeeersteplaatswordt daartoeeenanalysekaderbeschrevendatopbasisvanhettheoretischkaderisontstaan.ditanalysekader wordtindeeerstetweeparagrafenviadeonderzoeksresultatenverderaangescherpt.daarnawordendetopics uitbovenstaandetabelgepositioneerdbinnenhetanalysekader.debasisvoordezepositioneringzijnverschillen enovereenkomstentussendeteams.dezewordenniettotindetailbeschrevenmaartotzoveralsnodigisom hetonderscheidinpositioneringbinnenhetanalysekaderteillustreren. A.Analysekadervanuitdepraktijk Vanuitdeanalysevandeonderzoeksresultatenkomtoptweefronteneenbelangrijkonderscheidnaarvoren. Heteersteonderscheidheefttemakenmetdewerkwijzevandefrontlijnteams.Alleteamsopererenínde frontlijnmaarnietalleteamsbenoemenfrontlijnsturingexplicietalssubdoelvandewerkwijze.naasthetfeit datnietalleteamsfrontlijnsturingbenoemenalsdoel,zijnerookverschillenindemanierwaaropzehunrolin relatietotfrontlijnsturinghebbenopgevatenuitdragen.inuiterstenzijnertweemanierenwaarop frontlijnwerkbetekeniskrijgt:insmalleeninbredezin.insmallezingaathetomhetoplossenvanproblemen enhetovernemenvanhandelingenofbevoegdheden.ditgebeurtindefrontlijnendatbetekentbijalleteams inwijkverband.inbredezingaathetomaanlerenenhetaanpassenvanprocessenopdebehoeftevande 19

20 20 doelgroep.ditkangaanomprocessenbinnendeeigenwerkwijze,maarookprocessenvanandere organisaties. Hettweedeonderscheidheefttemakenmethet handelingsrepertoirebinnendefrontlijnteams.indeteams wordenvoortdurendbeslissingengemaakt.deaardvande beslissingenisbijzonderomdatdaarindiversefactorentotuiting komenzoalsbelangenvanorganisaties,wetgeving,politieke afwegingenensituationeleaspectenopmicro enmacroniveau. Demanierwaaropfrontlijnteamsinvullinggevenaandeze beslissingenkanwordengekarakteriseerdviaeencentraal afwegingsmechanisme.hetafwegingsmechanismekarakteriseert eenfundamentelekeuzediesteedsopnieuwbijelkebeslissing binnendeteamseenrolspeelt.deinhoudvandeafwegingkanin grotelijnenwordenbeschrevenalszelfwerkzaamheidofkracht enerzijdsenregelmachtanderzijds.ditafwegingsmechanisme wordtindevolgendeparagraafuitgewerkt. Hetonderscheiddatoptweefrontenkanwordengemaaktisin hetfiguurhiernaastweergegevenopdeverschillendeassen.de bijbehorendekwadrantenzijngenummerdvanit/miv. B.Aanscherpingvanhetanalysekader:afwegingsmechanisme Hetafwegingsmechanismekarakteriseerteenfundamentelekeuzediesteedsopnieuwbijelkebeslissing binnendeteamswordtoverwogen.alleteamsgevenaandatdeinzetvanhetteamprimairgekoppeldisaan hetactiverenvandeeigenkrachtbijdeburgers.maarnietinallegevallenisdezeinzetvoldoendeomdatde aardvandeproblematieksomsvraagtomhetforcerenvanoplossingen(het tenzij principe ).Opdie momentenwordtde regelmacht ingezet.inhetfiguurhiernaaststeltde oranjebalkhetfrontlijnteamvoor.alleteamsgevenaanhuninzetprimair terichtenophetbevorderenvanzelfwerkzaamheid.deze zelfwerkzaamheidwordtgeïllustreerddooreenwielmetspaken 14.De burgerstaatinhetcentrumenkanviadeverschillendespakenbijde organisatiesterechtkomendiezichbevindenopdebandvanhetwiel.de burgerheeftvaardighedennodigomviadespakendejuisteorganisatiete vinden.daarnaastzijntandwielenafgebeeldomaantegevendatdekracht diehierbijvrijkomtviahetprincipevanwederkerigheidingezetkanworden omeenmultipliereffecttebereiken(zie3.3 multiplier ).Hiernaastkanhet frontlijnteamvanuithettenzij principeoverwegenderegelmachtdiehet heeftintezettenomeenoplossingteforcerenuitde(blauwe)kokers.hoe grootdezeregelmachtisheefttemakenmetdematewaarinhetfrontlijnteam oplossingenuitdekokerskanontsluiten.ditisbijalleteamsverschillend.de meestvergaandevormishetmandaat:indatgevalkanhetteamnamenseen andereorganisatieopererenenbeslissen.hetafwegingsmechanismespeeltniet alleeneenrolophetniveauvandeburger.hetafwegingsmechanismegeeftook invullingaanderelatiemetandere organisatiesindeomgevingvanhetteam. Ookdaarziteenpatroondatzichintweeuiterstenlaatkarakteriseren. Enerzijdsdeinzetophetaanlerenofaanpassenvandewerkwijzevan debetreffendeorganisatie(zelfwerkzaamheidbijdeorganisaties). Anderzijdsdeinzetophetovernemenvaneenstukjevandewerkwijze vandeorganisatieomdievervolgensopeenanderemaniervormte geven. Deomschrevenpatronenzijnschematischweergegevenindefiguren hieronder.indefigurenzijnopdeverticaleaszelfwerkzaamheid 14 Vrijnaar:B.Rombout,2010(DoorbreekdePatstelling)

21 (kracht)enregelmacht(macht)geplaatst,corresponderendmetdeuiterstenbinnenhet afwegingsmechanisme.opdehorizontaleaswordtdefrontlijncapaciteitvanhetteam(oranjebalk)inbredeen smallezinuitgedrukt. Omdeverschillendeteamstekunnenpositionerenbinnenhetanalysekaderwordtindevolgendeparagraaf samengevatopwelkemanierverschillenenovereenkomstenzichmanifesterenindeafzonderlijkeclusters. C.Beschrijvingvanonderzoeksresultatenvanuithetanalysekader 1.Context 1.1 Opdracht&Opdrachtgeverschap Indemeesteteamsspeeltdegemeenteeennadrukkelijkerolbinnenhet opdrachtgeverschap.deopdrachtvoordewerkwijzekomtmeestalvoort uitambitiesophetgebiedvandewijkaanpak.hierbijheeftdeimpuls rondomdevogelaarwijkeneengroterolgespeeldwaarbij woningbouwcorporatieseengrootgedeeltevandefinancieringhebben voortgebracht.hetisopmerkelijkdatdeopdrachtdiegerelateerdisaande wijkaanpakeenintegraleopdrachtis.hetinitiatiefishiermeeniet afkomstiguitéénvandekokersmaarkenteenmeerhorizontale ontstaansoriëntatie.dezeontwikkelingisweergegevenviadepijlinhet figuurhiernaast. 1.2 Doelstelling Inalleteamsisdehoofddoelstellinggerichtopkwetsbarewijkbewonerswaarbijsocialestijgingeen overkoepelendedoelstellingis.deinzetvanalleteamsisomeenbijdrageteleverenaanzakenals:samenhang, socialebindingeneenverbeterdeleefbaarheidindewijk. Deverschillentussendeteamsmanifesterenzichophetterreinvansubdoelstellingen.Enerzijdszijner verschillenindematewaarinnadrukwordtgelegdopempowermentvanbewoners(kracht)endeaanpakvan complexesocialeproblemenanderzijds(macht).daarnaastzijnerverschillenindereikwijdtevandewerkwijze. Bijdrieteamsissprakevaneenbrede(re)taakopvatting.Hierinbenoemenzijdeambitieomnietalleensucces teboekenopmicroniveau,maarookstructureleveranderingopgangtebrengen.thema sdiehierbijgenoemd wordenzijn:zoekennaarnieuwesamenwerkingsvormen,eengeneralistischeaanpak,ontschottenen frontlijnsturing( despiegelvoorhoudenaanjeeigenorganisatie ). Vanuiteenhogerabstractieniveauwordengrofwegvierverschillendeverschijningsvormenzichtbaarmet betrekkingtotdemanierwaaropdeteamsinvullinggevenaaneenbredereikwijdtevanhunwerk: Meedenkenbinnenbestaandeverhoudingen(indomeinoverstijgendewerkgroepen,bijeenkomsten, kenniskringene.d.) Delenvanwerkmethodeviaopschalingindebreedte(deproductievandeorganisatiewordtvergroot. Bijvoorbeeld:kopiërenvandewerkwijzenaaranderegemeenten) Delenvanwerkmethodeviadiepte opschaling(nietdeorganisatie,maardemethodiekgroeit:de productievandemethodiekwordtvergroot.ditbetekentdatdemethodiekevolueertvanuiteen continuleerproceseneencontinueadaptatieaandeomgevingvanuiteengroeiendblokvan ervaringen.wezienditterugwanneerhetdebedoelingisdatmeerdereteamsinééngemeente vanuiteenzelfdemethodiekgaanwerken) Werknemersvanparticiperendeorganisatieswordenuitgeleendaanfrontlijnteam(variërendvan detacheringtotvormenwaarbijeenactieveverbindingmetmoederorganisatieblijftbestaan) 1.3 Verantwoorden&Meten Dematewaarinoutcomeeenrolspeeltisbepalendvooreensmalleofbrede betekenisvanfrontlijnwerk.wanneeroutcomeeengroterolspeeltbinnende verantwoordingsstructuurvanhetteamschuifthetquapositioneringinhet analysekaderopnaarrechtsonder(kwadrantiv). Geenvandeteamslijktopditmomentzovertezijndatdepartnerorganisaties overwegendwaardehechtenaanresultatendieophetniveauvanoutcome wordenbeschreven.indepraktijkspelenbijalleteamsoutputcijfersnogeen 21

22 22 groterol,metnameterverantwoordingnaarpartnerstoeomdatnogaltijddeenigegemeenschappelijketaal blijkttezijn.alleteamssprekenweluitdatzijineenzoektochtzittennaareenalternatiefvoordeze gemeenschappelijketaaldatzichmanifesteertophetniveauvanoutcome.eengeschiktinstrumentals onderdeelvandezenieuwevormvangemeenschappelijketaalwordtgenoemdindevormvande participatieladder.dezewordt(weliswaaropverschillendemanieren)inalleteamsgebruiktbinnende verantwoordingsstructuur.inhetfiguurhiernaastwordtdezoektochtinbeeldgebrachtviadepijl. Eenanderedimensiediehierrelevantis,isdeinformatiepositievanteams.Deteamsgaanhierverschillend meeom.hetverschilzitmetnameindematewaarinbewustgebruikwordtgemaaktvandeinformatiepositie vanuiteenstrategischbelang.sommigeteamsbeschrijvendatzijbewustzorgendatleerervaringenof casusbeschrijvingenbijspecifiekepersonenterechtkomendievandaaruitruimtecreërenvoordewerkwijze vandeteams.naarmateditopgrotereschaalgebeurtschuifthetteamquapositioneringmetbetrekkingtot verantwoordinginhetanalysekaderopnaarrechtsonder(kwadrantiv).afhankelijkvanhetdoelwaarmeede teamsditdoenschuifthetteamnaarboven(wanneerdehiërarchischepositievanhetsleutelfiguureenrol speelt)ofnaarbeneden(wanneerdesleutelfigurenwordenbetrokkenomeenlerendeffectte bewerkstelligen). 2.Steun 2.1 Typesteun Deteamsbenoemengrofwegtweetypensteun.Namelijkhiërarchischesteunofrugdekkingen samenwerkingssteun.vanuithetanalysekaderkanrugdekkingbeschouwdwordenalseenvormvanmachten samenwerkingssteunalseenvormvankracht.alleteamsbenoemendeinvloedvanbeidetypensteuninhun werk.overhetalgemeenkangezegdwordendatwanneerdesteunmeeropbasisvanmachtplaatsvindt,de betekenisvanhetfrontlijnwerksmalleris.wanneersteunjuistmeeropbasisvankrachtplaatsvindt,wordtde betekenisvanhetfrontlijnwerkbreder. Effectievesteun Alshetgaatomeffectievesteunlatendeteamsziendatereenpatroonvan tweerichtingsverkeer nodigis. Enerzijdsgaatheteromdatsamengebouwdwordtaanontwikkelingvandewerkwijze,opbasisvanzorgvuldig gevondengedeeldebelangenwaarbijbegripvoorelkaarssituatieeenbelangrijkuitgangspuntis.anderzijdsis erookafgedwongenruimtenodig.viaeenhiërarchischelijnwordenafsprakenendedaarmeegepaard gaandeverhoudingenduidelijkneergezet(rugdekking).ineenvergaandevormgebeurtditviaeenconvenant. Bijalleteamsissprakevanbeidevormenvansteunmaarzijndezeinverschillendemateaanwezig. Alsdezesteunopbeidefrontenindejuistemateaanwezigisontstaatviahettweerichtingsverkeereen wisselwerkingtussenhardesamenwerkingsafsprakenengezamenlijkedoorontwikkelingindepraktijk. Enerzijdswordendeverhoudingenviahiërarchischelijnduidelijkwaarmeevervolgenseenfunctioneelproces kanplaatsvindenmetbetrekkingtotdejuisteinvullingvandeafspraken,wathetpadvrijmaaktomop constructievemanierverdertebouwenaandoorontwikkelingvandeaanpak.debijbehorendeafwegingvoor frontlijnteamsishetvindenvaneenjuistebalanstussenbeidetypensteun. 2.2 Kansen&Bedreigingen Ondanksdatdeteamszijngeselecteerdopbasisvandegemeenschappelijkeeigenschapdatzijsuccesvolzijn ingebedwordtookzichtbaardaternaardetoekomsttoeinalleteamsonzekerhedenspelendieeenbedreiging vormenvoorborgingvandewerkwijze.hoeweldeteamsdeeluitmakenvanvitalecoalities,wijzenalleteams opdecrucialerolvansleutelfigurenzowelínalsindedirecteomgevingvandeteams.dielaatstegroepvormt eensteunpilaarviahetverlenenvan(bestuurlijke)rugdekkingvoordeteams.deaanwezigheidvan sleutelfigurenisoplangetermijnaltijdinstabielomdatditperdefinitieverbondenisaanspecifiekepersonen. Zijverdwijnenechterdikwijlsvanhettoneelendevraagofhetstokjedoordejuistepersonenwordt overgenomenbrengtvoortdurendeenvormvanonzekerheidmetzichmee. Netwerkprincipe Eenkansrijkebewegingisdegrotewaardedieopuitvoeringsniveauwordtgehechtaanhetnetwerkprincipe. Hetisopvallenddatmedewerkersvanalleteamshetbelangvansamenwerkinguitspreken.Medewerkers makenvoortdurendafhankelijkhedentastbaarinspecifiekesituaties.vandaaruitwordtgezochtnaar constructieveoplossingen.dáárwordenopmicroniveauvitalecoalitiesgesloten.dáárwordtonderling

23 23 geprobeerdomelkaarstaaltelerenverstaanensamenaaneenplanvanaanpaktegaanwerken.dáárvindt verbredingvandeblikplaatsenwordtgewerktaanhetzichtbaarmakenvandemeerwaardedieindeplaats komtvooralleafzonderlijkeinterventies. 3.Werkwijze 3.1 Methode Alleteamslatenzienhoejekleinschalig,zodichtmogelijkbijdeburgerdegeneralistischeprofessionalzijn werkkuntlatendoen.deteamswerkenoverhetalgemeenvraaggericht,gaanoutreachendnaarmensentoe enpakkenvanuitnabijheidproblemensamenaan.ditbetekentdatnietwordtgewerktvanuiteenloket,maar letterlijkbijdebewonersindebuurt.dematewaarindeeigenkrachtvandebewoneruitgangspuntisbinnen demethode,isverschillendperteam.inéénvandeteamsgebeurtditindevormvanempowermentvia coaching.hiernemendeteamledenbewustafstandvaneeneventuelehulpverlenersrolenisempowerment dushetprimairedoel.dezeteamszittenquapositioneringinhetanalysekaderonderin(kracht).indeandere teamsisdeafstandtothulpverleningofgespecialiseerdedienstverleningmindergroot.indiegevalleniserdan ookvaakeenexplicietelinkmetdetaakomcomplexesocialeproblematiekoptelossen.indieteamskrijgen medewerkerstemakenmetregieenafstemming.dezeteamszittendanquapositioneringinhetanalysekader meerbovenin(macht). 3.2 Afbakeningdoelgroep Overhetalgemeengeldteenbredebenaderingrichtingselectievandedoelgroep.Dedeurenstaanvaak letterlijkopenvoorallebewonersindewijkdieeensteuntjenodighebben. Opditmomentbestaaterbinnendeteamsenbijdebetrokkenpartnersnogeenbehoorlijkeacceptatieom eendergelijkebrededoelgroepformuleringtehandhaven.ditkanverklaardwordendoordatdeteamsvaak directgelinktaandewijkaanpakaanhetwerkzijn.indezogenaamde generalistisch opererendeteams(zie 4,2)waarinmedewerkersvanuitverschillendeorganisatieswerkenwordtopditgebiedweleenspanning beschreven.uiteindelijkwillendezeorganisatiesduidelijkheidomtrentresultatenendiewordennognietop groteschaalviaoutcomebenoemd.dus tellen deresultatenopditgebiednietenisheteenlastigeopgavede resultatenvoordezeparticiperendeorganisatietochvoorhetvoetlichttekrijgen.hetisopvallenddatinde teamswaargroterehandelingsbevoegdheidisnamensandereorganisaties(diequapositioneringgeoriënteerd zijnop macht )deneigingaanwezigistoteensmallereopvattingvandebetekenisvanhetfrontlijnwerk.in éénvandeteamsisbijvoorbeeldzelfseenspecifiekedoelgroepgeformuleerd(namelijk uitkeringsgerechtigdenmeteenlangeafstandtotdearbeidsmarktineenspecifiekewijk). 3.3 Multiplier Intweevandevijfteamswordtbewustgewerktaanhetvergrotenvandereikwijdtevandeinspanning.Door deinzetvanbewonersalsvrijwilligerskunnenbijeenminimaleprofessioneleinspanningveelmeerburgers verdergeholpenworden.eenverdergaandevormhiervanis ervaringsdeskundigheid.hiermakenbewoners diezelfervaringhebbenmeteensituatievankwetsbaarheidwaarzijbovenopzijngekrabbeld,naeenopleiding zelfsdeeluitvanhetfrontlijnteam.doordezeimpulsbinnendewerkwijzewordteenmultipliereffectbereikt. Ditelementvandewerkwijzelijkteenveelbelovendeimpuls.Metnamewanneertrainingofonderwijs gekoppeldwordtaanhetmultipliereffect.hiermeegroeithetaantalvertegenwoordigersvande menselijke kant opfrontlijnpositiesenlevertheteennatuurlijkespin offvankennisindewijkzelfop,waardoordewijk sterkerwordtenmenelkaarvanuitnatuurlijkeverbandenvooruithelpt.hierstaatweltegenoverdatde frontlijnteamseeninspanningmoetenleverenomdeditprocesdraaiendtekrijgen(capaciteit).daarnaastis hetvanbelangdatdeteamsinvestereninhettrainenenopleidenvandevrijwilligersofstagiaires. Hetbewerkstelligenvanditeffectisvanbelangvoorfrontlijnteamsomdathetdeveerkrachtindewijk stimuleert(geïllustreerddoorhettandwielvanhetafwegingsmechanisme)endaarmeeverduurzaming bewerkstelligt.diteffectisnoodzakelijkomdatvanwegedegroteomvangvandedoelgroep(10%vande bevolking)massagemaaktmoetkunnenworden. Hetmultipliereffectisnietalleeneffectiefwanneeropgroteschaalinzetnodigis,maarookomeenduurzame verdiepingsslagtemakenbinnendeteams.wanneerprofessionalszichintensieverbezighoudenmethet creërenvanhetmultipliereffectzijnzijgenoodzaaktingrote(re)mateteinterveniërenopbasisvanheteigenkracht principeindewijk. Hetisopvallenddatalleenteamsdieeennadrukkelijkeoriëntatieopkrachtkennen,ditmultipliereffect hebbenopgenomeninhunwerkwijze.voorteamsdiemeerboveninhetanalysekaderzijngepositioneerd

24 (richting macht )ishetmindergoedmogelijkgebruiktemakenvanditeffectomdatveelmeereisenworden gesteldaanhandelingsbevoegdheid(mandaat)vanmedewerkers. 4.Professional 4.1 Wieisdeprofessional? Vaakwordtdeterm helikopterview genoemdomaantegevendatprofessionalsnietalleendesituatiezelf moetenkunnenanalyserenopmicroniveau,maarookmoeteninschattenopwelkemanierdezesituatieop macroniveaubetekeniskrijgt.hierinvormthijeenverbindendeschakelalshetgaatomhetinbeeldbrengen vanwederzijdsebelangentussenindividueninstanties.daarnaastbetekenthetookdatdeprofessionalsinde teamsbetrokkenzijnbij(door )ontwikkelingvandemethodiek.dezekenmerkenwordendooralleteams genoemd.deruimtediedeprofessionalkrijgtomindezepositietehandelenisverschillend. Hetverschilkangeduidwordenintweeuitersten.Deruimtevoordeprofessionalismindergrootinteamsdie linksboveninhetanalysekader(kwadranti)zijngepositioneerdomdatdaarminderwordtgehechtaanhet lerendevermogenvanuitdefrontlijnenerdaarnaastminderontwikkelruimteisomdatermeerafhankelijkheid isvaneengespecialiseerdehandelingsruimte.dezelfderuimtewordtgroternaarmatehetteamrechtsonderin hetanalysekader(kwadrantiv)gepositioneerdis.daarwordtveelbelanggehechtaanlerendvermogenvanuit defrontlijn. Spiegelen 15 Frontlijnteamshebbennietalleenburgersals klant.hetaansturenvansamenwerkingspartners,hentevriend houdenengoedblijvensamenwerkenvraagtomdezelfdevaardighedenalshetgoedkunnenwerkenmeteen burger.datisenerzijdslaverentussennormeren,grenzenstellen,herinnerenaanafsprakenofconsequenties dieervolgenophetnietnalevenvanafsprakenenanderzijdsbijhenaansluiten,helpen,ondersteunenen win winsituatiescreëren.gespiegeldwordtzichtbaardatdeprofessionalhetzelfdenodigheeftineensituatie meteenbewoneralswathijopalleniveausdaarnanodigheeft.derolvandeprofessionalvereistindeze gevallendusookdathijzichbezighoudtmetstrategischhandelennaardepartners.deinhouddicteertdat patroon.inhethandelenvandeprofessionalspelenopdatmomentnietalleendebelangenvaneen gezinssysteemeenrol,maardaaraangespiegeldspelenookdebelangenvanverschillendebetrokken organisatieseenrol. 4.2 Samenstellingteams Alleteamssprekenuitdatdeselectievanmedewerkerscruciaalis.Deteamleidersgevenaandatzijzeer bewusthebbengeselecteerdopvariatieindeskundigheid,kwaliteitenencompetenties.doordeveelheidaan competenties,eigenschappenenkennisdieinrelatietotdeprofessionalwordtgenoemd,gevenzeaandatniet iedereenhetinzichheeftdezefunctietevervullen. Eenopvallendeontwikkelingisdatdemeerdereteamsbewustbezigzijninvullingtegevenaangeneralistisch opererendeteams.dathoudtindatalleteamledeneeneigenspecialismehebben,maardatzeinprincipe generalistischwerkenendaarmeehunspecialismeflexibelinzetten:viahunteamleden.dezespecialisten kunnenofwelvolledigopgaaninhetteam,ofindienstvaneenmoederorganisatieblijven. Deburgerheeftééncontactpersoon.Aandezepersoonzittendusdeeventueelbenodigdespecialismen verbondenviahetteamverbandwantdeburgerzietalleendezeeneprofessional.deuitdagingdiehierbij hoortwordtenerzijdsbenoemdalshetzoekennaareenontsluitingsmechanismevanspecialismen(ookwel specialistischekennis)viasamenwerkingbinnenhetteam.enanderzijdsalshetzoekennaareenjuiste hoeveelheidkennisdievoordeprofessionalsbehapbaarisenopbasiswaarvanzegeneralistischkunnen werken. Aandeverhoudingtussengeneralismeenspecialismeiseenspanningverbonden.Namelijkdatdespecialisten enerzijdsinverbindingmoetenstaanmetofspecialistischekennisofzelfshunmoederorganisatieomeffectief gebruiktekunnenmakenvandeexpertise,deskundigheidenkortelijnen.maaranderzijdsmoetendie personenookgeneralistischgaanwerkenendaarbijbeschikkenoverkennisvanuitanderedisciplinesen daarnaastdewerkwijzevanuithunspecialismedeelsloskunnenlaten. 15 uitinterviewmetj.zonneveld 24

25 Wanneerhetwerkvanhetgeneralistischeteamvooralisingegevendooreenspecifieke handelingsbevoegdheidvanuitpartnerorganisatiesdanopereerthetteamlinksboveninhetanalysekader. Wanneerditniethetgevalisopereerthetteamjuistmeerrechtsonderinhetanalysekader.Indatgeval handelendeteamsintegraalomzelfwerkzaamheidbijburgerstebewerkstelligen. 5.Samenwerking 5.1 Positiebinnensamenwerking Eencentralevraagdiebepalendisopwelkemanierdeteamszichverhoudentotsamenwerkingspartnershangt samenmetdematewaarindeteamsophetgebiedvansamenwerkingspartnersopereren.aandeenekantzijn erteamsdiedetakenvandesamenwerkingsorganisaties overnemen,dezezijnmeerboveninhet analysekadergepositioneerd(richtingmacht).anderzijdszijnerteamsdiedetakenbewustbijdieorganisatie latenliggen.indatgevalbenadrukkendeteamsdatzijnietopdestoelvandehulpverlenergaanzittenendie roldusinprincipenooitoverpakkenendezezoveelmogelijkbijdesamenwerkingsorganisatiezelflatenliggen. Dezeteamspositionerenzichonderinhetanalysekader(richtingkracht). Hetisopvallenddatdematewaarindehandelingsbevoegdhedenzijnvastgelegdnietalleszegtoverdemate waarinhetteamzichsterkermanifesteertrichting macht.hetteamwaardehandelingsbevoegdheid (mandaat)isvastgelegdviaeensamenwerkingsconvenantgeeftaandatditgeenvrijbriefisomvervolgens je eigengang tegaan.opvallendisdatsubtielesamenwerkingsvormenhierdoorsomsnogwelbelangrijkerlijken teworden.eénvanderespondentenbenoemtditalseenwisselwerkingtussenhardesamenwerkingsafspraken engezamenlijkedoorontwikkelingindepraktijk.hierbijlijkendeverhoudingenopscherptezijngezetdoorhet convenant,watvervolgenshetpadvrijmaaktomopconstructievemanierverdertebouwenaan doorontwikkelingvandeaanpak.daartegenoverstaatdatteamsdiegeenmandaathebbenenmoeten terugvallenophiërarchischerugdekkinghun macht opeendoordringenderemaniermoeteninzetten. 5.2 Hoewordthetfrontlijnteamgeziendoorpartners Alleteamsrealiserenzichdatpartnerseenbeeldhebbenvanhenwaarbijzijsomsbrutaalenirriterendover komen.ditbeeldkanconstructievesamenwerkingindewegstaan.eenaantalteamsbenoemenhierbij explicietdathethuntaakisomvanuithetbeelddatisontstaantebouwenaaneenconstructieve samenwerkingspositie.inalleteamswordtgesprokenoverinspanningendietoewerkennaardeze constructievesamenwerkingspositie.dematewaarinditgebeurtisverschillend.deteamszijninverschillende matesensitiefvoorbeeldvormingbijpartners:heteneteamalerterdanhetandere.teamsdiealertzijn benadrukkenhetbelangvandeconstructievesamenwerkingspositiezeernadrukkelijk:zijsprekenover elkaars taallerenverstaan,metelkaareengezamenlijkplanvanaanpakmakenenhiermeedemeerwaardevanelke afzonderlijkeinterventielatenzien.hiermeebeogenzijdatereenverbredingvandeblikontstaat.naarmate hiermeernadrukopligtverschuifthetteamquapositioneringinhetanalysekadernaarrechts(voordemate waarinintegraalwordtgekeken)ennaaronder(voordematewaarinvanuitdezeintegralebliksamenwerking indebreedtewordenopgezocht). 6.Handelingsruimte 6.1 Reikwijdtevandehandelingsruimte Uitdegesprekkenblijktdatdehandelingsruimteoptweeniveauseenrolspeelt: Ruimtevoorhandeleninsituatie Ruimtevoorhandeleninsamenwerkingsrelatie(formelehandelingsruimte) Inhetonderscheidtussenhandelenineensituatieenineensamenwerkingsrelatielijktspraketezijnvaneen wisselwerking.dezewisselwerkingzouinuiterstevormenhandelingsmogelijkhedenalsvolgtkunnenworden geduid: Veelruimteinsamenwerking Weinigruimteinsamenwerking Veelruimtevoorsituatie Mandaat Faciliteren Weinigruimtevoorsituatie Hulpverlening Dienstverlening 25

26 26 Alleteamsbenadrukkeneensgezinddatzijveelruimtehebbenomtehandelenineensituatieopbasisvanwat nodigis.vervolgensishetcruciaalhoedeformelehandelingsruimteeruitzietvoordematewaarinde improvisatieruimtekanwordeningevuld.teamszonderformelehandelingsruimtemogenveelimproviseren zolangzijmaarnietaandebevoegdhedenvandekokerskomen.dezeteamszijnonderinhetanalysekader gepositioneerd,richting kracht.dezeteamshebbeneenmeerfaciliterenderol.teamsdiezichboveninhet analysekaderpositioneren(richting macht )hebbendemeesteruimteomtehandelen.hetmandaatishierbij eenuiterstevorm. 6.2 Signaleringsfunctie Demanierwaaropderelatietussenburgereninstantiesdoordeteamsfunctioneelwordtgemaaktisviade signaleringsfunctie.alleteamszienhetalseentaakomsignalendiehetniveauvanhetindividuoverstijgen, terugtekoppelennaarpartnersdiedaarietsmeetemakenhebben.ditgebeurtopverschillendemanieren.in enkeleteamsisditopstructurelebasisbelegd.bijvoorbeeldviaoverleggenwaarbijpartnersopwijkniveau aanwezigzijn.inanderegevallenzijnerspecifiekecontactpersonenindeorganisatiebeschikbaarzodatkorte lijntjesmogelijkzijn.naarmatedezefunctieexplicieterwordtuitgedragenschuifthetteamquapositioneringin hetanalysekaderopnaarrechtswaarmeedebetekenisvanhetwerkbreedwordtopgevat.wanneerdeteams hunsignaleringsfunctieoverwegendinzettenvoorhetoplossenvanéénspecifiekprobleemdanbevindenzij zichmeerlinksinhetanalysekader.hoemeerhetteamzichnaarrechtsbeweegt,destemeerimpulsenen prikkelseffectiefwordenomgezetinlerendvermogenvanuitdefrontlijn. 7.Faciliteren communicatie,leervormenenaansturing Alleteamsbesprekeneenuitgebreidecommunicatiestructuurwaarindeinhoudvanhetwerkhetuitgangspunt is.denadrukligthierbijnietopcontrolerenenbewaken,maarophetactueelhoudenvaninhoudelijke uitgangspuntenendezegekoppeldaanspecifiekesituatiesterdiscussiestellen. Hetteamiseenbelangrijkeleereenheid.Nadejuistesamenstellingvanhetteamwordthetbouwenaanhet teamfundamentalscruciaalelementbenoemd.lerenopditschaalniveauwordtinalleteamsalsuitgangspunt genomen.kennisuitelkaarshandelenhalenisdaarbijcruciaal.nietalleeninpraktijksituatiesmaarookvanuit degezamenlijkereflectiehierop.deprofessionalsmoetensteedskritischnaarheteigenhandelenkunnen kijkenenmoetendatookvoortdurendterdiscussiestellen.bijhetaansluitenoppassendeleervormenworden tweeuitdagingengenoemd.enerzijdsisdathetontsluitenvankennisophetjuistemomentenbijdejuiste persoon.anderzijdsisdathetinschattenvandejuisteinhoudenhoeveelheidkennisvanverschillende disciplinesdieeengeneralistnodigheeftinhetdagelijkswerk. EenopvallendeleervormisdeCommunityofPractice(CoP).Dezemethodewerktmetdesituatievande burgeralsstartpunt(integenstellingtotorganisatiebelangen).pasdaarnawordtbekekenwatvoordezeburger vanuithetnetwerkkangebeuren,enwelkeroldeeigenkrachtvandecliënthierbijspeelt.erziteensoort methodiekinverwevendiedeelnemersdwingtomdesituatietebenaderenvanuithetperspectiefvande burger.daarnaastisessentieeldatmedewerkersvanverschillendeorganisatiesdieinwijkverband samenwerken,deelnemenaandezecop.hierdoorwordtdesamenwerkingdooreenstructureleleervorm ondersteund. Hetisopvallenddatbinnendeleervormenmeerbelangwordtgehechtaanhetteamalsleereenheidnaarmate deteamszichverderonderinhetanalysekaderbevinden.naarmate macht nadrukkelijkereenrolspeelt binnendeteamsishetlerenviainstructieeenpassendeleervorm.indiegevallenmoetenmedewerkers immershandelingsbevoegdzijnomvastgelegdetakenvanuitdekokersuittevoeren.inteamsdiezichonderin hetfiguurbewegenligtdenadrukmeerophandelingsbekwaamheid(waardoorhetmogelijkis ervaringsdeskundigheidalstypeprofessionaliteitingezetkanworden).

27 D.SchemaOvereenkomsten&Verschillen Inonderstaandschemazijnvanuitbovenstaandeanalyse(onderdeelC)overeenkomstenenverschillenper themasamengevatweergegeven: Thema Overeenkomst Verschil Opdracht& Horizontaleontstaansoriëntatie Opdrachtgeverschap Doelstelling SocialeStijging Oplossenopmicroniveau(smal)versus beïnvloedenopmacroniveau(breed) Verantwoorden& Meten Zoektochtnaarverantwoordingop niveauvanoutcome Bewustgebruikinformatiepositie TypeSteun Rugdekkingénsamenwerkingssteun spelenbeideneenrol Kansen&Bedreigingen Steunpilaarfunctieisperdefinitie onstabielomdathetverbondenis aaneenpersoon Opuitvoeringsniveauwordtgrote waardegehechtaanhet netwerkprincipe Methode Kleinschalig,dichtbijdeburger, vraaggericht,samenaandeslag, outreachend Matewaarininformatiepositiebewust wordtgebruiktvanwegeenerzijds hiërarchischepositiesleutelfiguur (macht)versuslerendeffect(kracht) Matevanrugdekking(macht)versus steunviasamenwerkingsrelaties(kracht) Empowerment(kracht)versuscomplexe socialeproblematiek(macht) Afbakeningdoelgroep Brededoelgroepformulering Bijgroterehandelingsbevoegdheid namensandereorganisatiesisdeneiging aanwezigtoteensmallereopvattingvan debetekenisvanhetfrontlijnwerk Multiplier Teamsmetnadrukkelijkeoriëntatieop kracht,hebbeneenmultipliereffectin hunwerkwijze Wieisdeprofessional Samenstellingteams Helikopterviewtenbehoevevan samenspeltussenmicro en macroniveauéntenbehoevevan ontwikkelingmethodiek Bewusteselectieopvariatiein deskundigheid,kwaliteitenen competenties Veelruimten.a.v.helikopterview (vanwegebelanglerendvermogen vanuitdefrontlijn)versusafgebakende ruimte(vanwegegespecialiseerde handelingsruimte) Werkvanteamisingegevendooreen specifiekehandelingsbevoegdheidvanuit partnerorganisatiesversusintegraal handelenomzelfwerkzaamheidbij burgerstebewerkstelligen Positiesamenwerking Teamsnementaken over van samenwerkingspartnersversusteamsdie detakenbewustbijdieorganisatielaten liggen Hoewordthet frontlijnteamgezien doorpartners? Teamszienbeeldvormingalseen belangrijkenotieenspannenzichinom opbasishiervantoetewerkennaareen Sensitiviteitvoorbeeldvormingbij partners:heteneteamisalerterdan hetandereteam Vervolgensziterverschilindemate 27

28 28 E.Karakteristiekenbinnenanalysekader Uitdeanalysevanverschillentussendeteamskomenonderscheidendekarakteristiekennaarvorendie invullinggevenaandecontrasterendewerkingtussendeuiterstenopbeideassen(handelingsrepertoireen werkwijze)inhetanalysekader: Hoewordthet frontlijnteamgezien doorpartners? Teamszienbeeldvormingalseen belangrijkenotieenspannenzichinom opbasishiervantoetewerkennaareen constructievesamenwerkingspositie Sensitiviteitvoorbeeldvormingbij partners:heteneteamisalerterdan hetandereteam Vervolgensziterverschilindemate waarinintegraalwordtgekeken (verschuivingrichting breed )enin dematewaarinvanuitdeze integraleblikvervolgens samenwerkingwordtgezocht (verschuivingrichting kracht ) Reikwijdtevande handelingsruimte Teamshebbenveelruimteomte handelenopbasisvanwatnodigisin eensituatie Geenformelehandelingsruimte (improvisatieruimtereikttotaan bevoegdhedenvandekokers= faciliterend)versusveelformele handelingsruimte(verbredingvan improvisatieruimte) Signaleringsfunctie Signalendiehetniveauvaneenindividu overstijgenwordenteruggekoppeldaan betrokkenorganisaties Oplossenversusprikkelofimpuls Faciliteren Uitgebreidecommunicatiestructuur waarindeinhoudvanhetwerkhet uitgangspuntis Hetteamzelfisdebelangrijkste leereenheid Lerenviainstructieversusteamals leereenheid Handelingsbevoegdversus handelingsbekwaam Handelingsrepertoire Macht Kracht Forcerenvan probleemoplossing Oplossendvermogen burger Complexe problematiek Empowerment Rugdekking Samenwerking Hulpverlenen Coachen Handelingsbevoegd Handelingsbekwaam Lerenviainstructie Team=leereenheid Reikwijdtevandewerkwijze Smal Breed Oplossen Beïnvloeden(via impulsenprikkels) Overnemen Aanleren,aanpassen Output Outcome Sectoraal Integraal Breedteopschaling (kopiëren) Diepteopschaling (massa)

29 DeelV Conclusie&Aanbevelingen Welke verschillen en overeenkomsten zijn er in de manier waarop succesvol ingebedde frontlijnteams invulling hebben gegeven aan het begrip professionaliteit en wat betekent dat voor het vormgeven van verdere professionalisering van frontlijnteams Vanuittheoretischperspectiefkomeninditverbanddevolgendeelementennaarvoren.Frontlijnsturing verwijstnaarhetvermogenvanpolitiekeenambtelijkeleidersomonderhunverantwoordelijkheid organisatorischeverbandenopdewerkvloervormtegevenendaadwerkelijktelatenfunctionereninlijnmet despecifiekesituatie.daarmeeisfrontlijnsturingvolgenshartmanentopsprimaireenverantwoordelijkheid vanpolitiekeenambtelijkeleiders(p.6).dezeopvattingpastnietnaadloosbijdegedachtegangdatwanneer deoverheidzichzondermeerterugtrektuitdesamenleving,vanzelfweereengemeenschapontstaat: Wegaandegelukmachineuitzetten PremierRutte,oktober2010 Slechtsindienfrontlijnsturinggebaseerdisophetstimulerenvanzelfredzaamheidenlokaledynamiek,kande gelukmachinelangzamergaandraaieneninhetidealegevalindetoekomststilgezetworden.dewaardevan frontlijnwerkisnamelijkgelegenindemogelijkheidommaatwerktecreërenmetbehulpvanzelfredzaamheid vandeburgers,ineenomgevingvanconfectieaanbod,metdebedoelingdathetconfectieaanbodoptermijn kanafnemen.inditbestaansrechtisvanwegeeenwederzijdseafhankelijkheid,sprakevaneensysteemvan communicerendevatendatfrontlijnorganisatiesverbindtmetdeinstitutioneleomgeving.dekunstisindit verbandom,zoalswatermanhetuitdrukt,denoodzakelijkebureaucratischeenadhocratischeinvloedenals mechanismenmetelkaarteverbinden(p.9). Professionaliteitvanfrontlijnteamsvaltopgrondvandezetheoretischecontextuiteenintweeelementendie onlosmakelijkmetelkaarzijnverbonden.enerzijdssteltprofessionaliteitdeteamsinstaathunwerkgoedte doenmetbehulpvaneenopzelfredzaamheidgerichtemethodiek,anderzijdssteltprofessionaliteitdeteams instaatdiemethodiekopeenadequatewijzeteborgen. Dewijzewaaropdeteamsindepraktijkinvullinghebbengegevenaanprofessionaliteitinrelatietotde methodiekwordthieronderinparagraafatoegelicht.dewijzewaaropdeonderzochteteamsinvullinghebben gegevenaanprofessionaliteitinrelatietothetborgenisuitgewerktinparagraafb. A.Hetelement methodiek inrelatietotprofessionaliteit Deovereenkomstentussenmethodiekenvandeteamsvindenhunherkomstindehorizontale ontstaansoriëntatie(de wijkaanpak ).Vanuitdezeontstaansoriëntatiehebbenzichsuccesvollemethodieken ontwikkelddievanuitnabijheidmeervoudigeproblemenhethoofdkunnenbiedenviahetprincipevan zelfwerkzaamheid.hiermeespringendefrontlijnteamsinhetgatdatdeinstitutioneleomgevinglaatliggen.de waardevanditwerkheeftbetrekkingopdecentraalwerkenvanuiteencontrasterendewerkingvankrachtten opzichtevanmachtenerzijds,enintegraaltenopzichtevansectoraalanderzijds.vanuithettotaalbeeldvan overeenkomsten(deeliv,d)komteenbeeldnaarvorendatdeteamszichquamethodiekidealiterinhet kwadrantrechtsonderinhetanalysekaderpositioneren(kwadrantiv,p.19). Bijnaderebeschouwingbestaanerechteraanzienlijkeverschillenindedoordeteamsgehanteerdemethodiek. Wanneerdeonderzoeksresultatenvandegehanteerdemethodiekenwordengepositioneerdbinnenhet eerdertoegelichteanalysekaderkunnendeverschillentussendevijfteamsalsvolgtschematischweergegeven worden 16 : 16 Dezepositioneringiseeninterpretatiedieachterafheeftplaatsgevondenopbasisvandebeschikbareonderzoeksresultaten.De positioneringisdusindicatiefomdatergeenmetingheeftplaatsgevondenbijderespondentenopbasisvanspecifiekewaardenopde assen. 29

30 Dedriebovensteteamshebbendenadrukophetwerkenvanuit kracht gemeen.eenbelangrijkkenmerk hiervanisdatdezeteamsgeenruimtehebbenomvanuithunpositiealsteamprobleemoplossingente forceren.zijhoudendaarbijbewustafstandvaneeneventuelehulpverlenersrol.teamsdieinminderemateop kracht zijngeoriënteerd,kunnenhetempowerment principewelalsuitgangspunthebben,maarschuivenqua methodieknaarboveninhetfiguur. Datkangebeurendoordathetteambijvoorbeeldeenspecifiekedoelgroep heeftwaarbijcomplexeproblematiekspeeltdiehetforcerenvanprobleemoplossingnoodzakelijkacht.of omdatzijzelfinvloedkunnenuitoefenenophetgebiedvan regelmacht zoalshetgevalisbijeenformele handelingsbevoegdheidnamenseenandereorganisatie(hetmandaat).indeteamsdiemeerrichting macht zijngeoriënteerd,isdehandelingsbevoegdheidvanzwaarderwegendbelangwaardoorhetlastigerisomook vrijwilligersinteschakelen.inhetlaatstegevalishandelingsbekwaamheidbelangrijkerdan handelingsbevoegdheid. Hetandereonderscheid(desmalleversusbredereikwijdtevandewerkwijze)krijgtbinnendeteamsookop verschillendemaniereninvulling.inalleteamszijninspanningenzichtbaaromdereikwijdtevandewerkwijze brederintezettenviahetbeïnvloedenenmeedenkeninhunomgeving.maarophetmomentdatzijdatdoen vanuiteensectoralecontextinplaatsvaneenintegralecontext,schuivendeteamsquamethodiekopnaar linksinhetfiguur.ookwanneerdeteamseensectoraledoelgroepbenaderinghanterenschuivenzijopnaar links.zozijnerteamsdieresultatenintermenvansectoraleoutputdienenteverantwoorden. Aanbevelingenvoorhetvormgevenvanprofessionaliteitinrelatietotmethodiek: Detoegepastemethodiekenzijnorganischgegroeidvanuiteenindepraktijkbestaandebehoefte.Dater verschillenbestaanislogischenkanmedewordenverklaarddoordespecifiekeomstandighedenopbasis waarvandemethodiekisdoorontwikkeld.vanuitdeconclusiedatertochbehoorlijkeverschillenbestaan tussenmethodieken,verdienthetaanbevelingomdeverschillenteevaluerenvanuiteen gemeenschappelijkreferentiekader.viadezewegkomenaccentverschillennaarvorendieleidentot inzichtenvoorhetaanscherpenenborgenvanmethodieken.dezekennisdelingkanplaatsvindenviaeen CommunityofPractice. Deuitkomstenvanditonderzoekkunnenwordengezienalseenbijdrageaanditgemeenschappelijke referentiekader. 30

31 Methodiekontwikkelingvergtgrotekennisvanzowelhetinhoudelijkewerkveldalsvandeinstitutionele omgeving.ditblijktuitdeinvullingvandeasseninhetanalysekaderdieslechtsdeelstemakenhebben metagogischevaardighedenmaarookingrotemateeisenstellenaanvaardighedenrondomstrategische positioneringendeverbindingvanmicro naarmacroniveau.ditstelthogeeisenaandeprofessionaliteit vandeteams.erwordtvanuithetwelzijnsdomeinalgezinspeeldophetontstaanvaneennieuwe professie: debredeprofessional.uitditonderzoekkomtnaarvorendatdebreedtenogeenstapverder gaat:kennisoververhoudingenbinnendeinstitutioneleomgevingenstrategischepositioneringbinnen dezeverhoudingenvormeneenaanvullendbelang.binnendevolgendeparagraafwordtditverder uitgediept. B.Hetelement borgenvandetoegepastemethodiek inrelatietotprofessionaliteit Demethodiekvanelkafzonderlijkteamsteltandereeisenaandemaniervanborgenendedaarbijbenodigde professionaliteit.vooreenmethodiekwaarbijhetaccentligtop kracht en breed (kwadrantiv)magworden aangenomendatdezegemakkelijkergeborgdkanwordenbinneneenhorizontaalgeoriënteerdestructuur. Vooreenmethodiekmeteenaccentop macht en smal magwordenaangenomendatdezegemakkelijker aansluitingzalvindenbinnenenverticaalgeoriënteerdestructuur. Erzijndrieopties 17 voordemanierwaaropdemethodiekkanwordengeborgd: 1 Deteamszoekenvanuithunontstaanspositieborgingbijintegralestakeholdersopwijkniveaualwaar eendirectbelangligtvoorpartnersindewijkombijtedragenaansocialestijgingvanbewoners Voordelen Nadeel: Destakeholderszullendewerkwijzesneller onderschrijven Wederzijdsebelangenzijninzichtelijkop wijkniveau Resultatenzijnzichtbaaropwijkniveau Hethorizontaledraagvlakisnietsterkgenoeg (geldenmachtligtingrotematebijkokers) Rupsjenooitgenoeg:oneindigheidvan taakopvattingzorgtvoorbehoefteaanborging Toenemendeconcurrentiepositiemetdekokers 2 Deteamszoekensteunindeinstitutioneleomgevingvoorhetborgenvandemethodiek Voordeel: Nadeel: Samenwerkingmetdekokersisgeborgddoor middelvanopdrachtgeverschap Krachtvandemethodiekverdwijntonder invloedvaninstitutionalisering Mogelijkheidprojectencarrousel:moeilijkheid omcontinuïteitendraagvlaktevindenvanuit domeinoverstijgendperspectief 3 Deteamszoekennaareenmaniervanborgingdiezowelvoorintegralestakeholdersopwijkniveauals voorinstitutioneleomgevingtoegevoegdewaardeheeft: tweerichtingsverkeer 18 Voordelen: Nadeel: Toegevoegdewaardevoorkokers Weerstandtegenhetafslankenvandeinstitutionele Kanintotaaltotkostenbesparingleiden(via omgevingzalmoetenwordenoverwonnen 19 hetuitzettenvandegelukmachine) Opdrachtgeverschaprichtingteamsisdoor zowelhorizontaleenverticalestakeholders geborgdopbasisvaneengemeenschappelijk belangvanwaaruitdetehanteren methodiekkanwordengeoptimaliseerd 17Oppagina10wordendedrieverschillendeoptiesindevormvanscenario sbesproken 18 Vanuiteen filterfunctie verkleinenfrontlijnteamsinditgevalhetberoepdatopdekokerswordtgedaan(ditbetekent outsourcing van werkvandekokersrichtingfrontlijnteams) 19 Dematewaarindewederzijdsebeïnvloedingtussendefrontlijnteamsendekokerssuccesvolzalplaatsvindeniscruciaal.Hieraanligteen spanningtengrondslagwaarbijdekokersenerzijdszullenwillenvasthoudenaanhunwerkwijzeenanderzijdsdezewerkwijzemoeten loslaten.inhetlaatstegevalkaneenheroriëntatieopdeeigenkerntaakplaatsvindenopbasiswaarvandecapaciteitvandekokerwordt versmald.wanneerdekokersvooralwillenvasthoudenaanhuneigenwerkwijzezaleensituatieontstaanwaarbijhuninzetzalmoeten wordenvergrootomtekunnenvoldoenaandeformeleinspanningdiezijindeveelheidvancomplexesituatiesindefrontlijndienente plegen.datkanleidentotonbeheersbaregroeiof uitdijen vandekokers 31

32 Vanuitdeverschillendekwadranten(p.19)komteenonderscheidnaarvorenintermenvanhet borgingsvraagstuk.inkwadrantibestaateendynamiekvansectoraleborging.daartegenoverstaatde dynamiekvanintegraleborgingcentraalinkwadrantiv.uithetpraktijkonderzoekblijktdatondanksde horizontaleontstaansgeschiedenis(kwadrantiv,p.20),detweedeoptiehetmeestgebruikelijkismetalle risico svandienvoordeontwikkeldemethodiek.vanuitdezeconstateringdientdeopvattingdatdeteams succesvolzijningebeddanooktewordengerelativeerd.teamsdieingrotematevanuit kracht werkenendie nauwelijksofnietverbondenzijnmetintegralestakeholders,zijnmethunborgingindeinstitutionele omgeving(dievaakvansleutelfigurenafhankelijkis)ergkwetsbaar. Aanbevelingenmetbetrekkingtotprofessionaliteitinrelatietotborgen Hetcontrasttussendewereldvandefrontlijnteamsendewereldvande kokers lijktervoortezorgendat dewereldenzovervanelkaarafstaandatzijnietsmetelkaartemakenhebben.juistdoordieafstandten opzichtevanelkaarkunnenzijscherperophunhandelensturen.vanwegehetborgingsvraagstukzijnbeide wereldenechtertotelkaarveroordeeld.vanuitdeconclusiedatdeteamszichquamethodiekidealiterin kwadrantivinhetanalysekaderpositionereniseengezamenlijkezoektochtnaargemeenschappelijke belangenonvermijdelijk.eenbelangrijkgemeenschappelijkbelangisondermeerhetlangzamerlaten draaienvandegeluksmachine.demaniervanborgendiedaarbijhetmeestduurzaamiswordthier beschrevenalsoptie3(p.30).hiertoeiswederzijdsekennisnoodzakelijkvaninstitutioneleverhoudingen enontwikkelingendiezichindezeomgevingvoordoenalsmedevanontwikkelingenophetgebiedvan frontlijnsturing. Cruciaalvoorhetprocesvanborgenishetidentificerenvanwin winsituatiesvoorhetfrontlijnwerk enerzijdsenvoordeinstitutioneleomgevinganderzijds.ditkanwordengeduidals spiegeling (p.23). Gespiegeldaanwatnodigisineensituatiespelenstrategischebelangenvanorganisatiesenbelangenvan desamenlevingalsgeheeleenrol. Daarbijishetopdeeersteplaatsvanbelangdatmenelkaarstaalleertbegrijpenenspreken.Omditte bereikenishetnietvoldoendeomeencommunityofpracticetehebbenwaaraanalleen gelijkgestemde frontlijnteamsdeelnemen.hetverdientdeaanbevelingomaandezecommunitiesjuistooksleutelfiguren uitdebestaandeinstitutioneleomgevingtelatendeelnemen.hierdoorwordtdecontrasterendewerking tussen kokers enfrontlijnteamsbinnendeleeromgevinggebrachtendaarmeewordtdezewerking constructiefgemaaktendwingthetdeelnemerszicheengemeenschappelijketaalaanteleren. Behalvesamenwerkingmetdeinstitutiesisdebestuurlijkeborgingvangrootbelang(zoalsdoorHartman entopswordtbeschrevenindedefinitievanfrontlijnsturing).daartoebestaaterbehoefteaaneen eenduidigehelderetaalwaarindecomplexiteitvandemethodiekendecomplexiteitvandeinstitutiesin eenvaaksterkgepolitiseerdeengepassioneerdeomgevingeenvoudigkanwordenweergegeven.uitde onderzoeksresultatenblijktdatmedewerkersvanfrontlijnteamsgepassioneerdemensenzijn.ditkan ertoeleidendatdeaandachtvooreenheldereboodschaponvoldoendeaandachtkrijgtomdatdie boodschapvanuithetperspectiefvanhetteamzovanzelfsprekendis.hetbelangvaneenobjectiveerbare taalendevaardigheidvandeteamsomzichdezetaaleigentemakenisinditverbandonontbeerlijk. Naastborgingbijdeinstitutioneleomgevingkomenuithetonderzoeknauwelijksinitiatievennaarvoren omvoorhetborgentoenaderingtezoekenbijanderestakeholderszoalsbijvoorbeeldzorgverzekeraars, werkgeversorganisatiesofanderelokalebelanghebbendennaastwoningbouwcorporaties.deze mogelijkheidverdientextraaandachtomdatteamsdiezichvooralrichtenopborgingviastakeholdersop wijkniveauhiermeehunhorizontaledraagvlakkunnenverbreden.mogelijkhedenhiertoekunnenvoorde institutioneleomgevingtevenseenprikkelopleverenominhetfrontlijnwerkte(blijven)investeren. Netalsbijdeinstitutioneleomgevingisbijdittypestakeholdersdezoektochtnaarwederzijdsebelangen cruciaal.vooreenzorgverzekeringisdezebijvoorbeeldingegevendoordeconsequentiedatburgers gezonderzijnendaardoorminder belastend zijn.maarookdoordatempowermentvanburgerseen veerkrachtoplevertdiedeeffectiviteitvandedienstverleningtengoedekomt. 32

33 Slotconclusie Metbetrekkingtotdeeerdergenoemdeevaluatievanfrontlijnmethodiekenvanuiteengemeenschappelijk referentiekaderisereenaanvullendedimensiedievanbelangis.namelijkdebeoordelingvanteamsvoorde matewaarinereenbalansbestaatindeborgingssituatie.binnenditonderzoekwordteenverband verondersteldtussenwatbinnenhetanalysekaderzichtbaarwordtalsdespanningtussenkwadranti(borging binnendekokers)endemethodiek(kwadrantiv,p.20).dezespanningvraagtomeensamenhangendsysteem tussenfrontlijnsturing(verticaal)enfrontlijnwerk(horizontaal)waarbijviafrontlijnsturingdevoorwaarden wordengecreëerdomfrontlijnwerkplaatstelatenvinden.omhieruiteenmaatschappelijkemeerwaardete latenontstaanishetessentieeldatereenbalansbinnenhetsysteemontstaat.erissprakevaneenbalans wanneerbeidekwadranteninéénsysteemeenvastgelegderolhebbentenopzichtevanelkaar. Vanuithetonderzoekwordteennieuwsysteemontblootwatindeliteratuurnognietalszodanigwordt genoemd.vanditsysteemwetenwenogniethoewehetmoeteninvullenofhoehetpreciesinbalanskan wordengebracht.daarligtdezoektocht.destellingdieinrelatietotdezezoektochtnaarvorenkomtisde volgende: Hetsysteemisinbalanswanneereenmaniervanborgingisgevondendiezowelvoorintegralestakeholdersop wijkniveaualsvoorinstitutioneleomgevingtoegevoegdewaardeheeft( tweerichtingsverkeer ) 33

34 Literatuurlijst Baarda,D.B.,Goede,de,M.P.M.,2001,BasisboekMethodenenTechnieken,StenfertKroese Boer,N.de.Lans,J.vander(2011).Burgerkracht:detoekomstvanhetsociaalwerkinNederland.Raadvoor Maatschappelijkeontwikkeling(RMO). Bryman,A.,Bell,E.(2007).Businessresearchmethods.Secondedition.OxfordUniversityPress Daamen,S.(2007).Afstudeerscriptie: Praktijkprofessionaliteitindefrontlinie,UniversiteitUtrecht,master BestuurenBeleid. Doorzettenenloslaten,toekomstvandewijkaanpak(2011).Visitatiecommissiewijkenaanpak.2011 Frissen,P.,(1996).Devirtuelestaat.AcademicService. Frissen,P.,Vliet,L.van(2010).Overonvoorspelbaarheidendetragiekvanontkokering,in Voorbijdecrisis. Boomuitgeverijb.v. GiltayVeth,D.(2009). Hetrendementvanzalmgedrag.NICISinstitute E boek:aandeslagachterdevoordeur,vansignalerennaarsamenwerken.i.o.ministerievanbzkenvws. Hartman,C.,Tops,P.,2005,Frontlijnsturing,uitvoeringopdepubliekewerkvloervandestad,DenHaag: KenniscentrumGroteSteden Kruiter,A.J.,Jong,J.de,Niel,J.van,Hijzen,C.(2008).DeRotondevanHamed,maatwerkvoormensenmet meerdereproblemen.nicisinstitute Laan,G.vander,Kersten,R.(2007).Omdathetwerkt Werkzamebestanddelenvaneenmaatschappelijkereintegratieproject.Antwerpen/Apeldoorn:Garant. Lans,J.vander(2010).EROPAF,denieuwestartvanhetsociaalwerk.Augustus. Moore,M.H.CreatingPublicValue:StrategicManagementinGovernment.HarvardUniversityPress,1995 O'Flynn,J.(2007).FromNewPublicManagementtoPublicValue:ParadigmaticChangeandManagerial 34

35 Implications.TheAustralianJournalofPublicAdministration,66(3), Peeters,R.,Steen,M.vander,Twist,M.van.(2010).Delogicavanhetongepaste.NSOB. RaadvoorMaatschappelijkeOntwikkeling(2010).DeOntkokeringVoorbij.SWPAmsterdam. Rombout,B.(2010).DoorbreekdePatstelling vangoedebedoelingennaareffectiefbeleidvoorgroepenmet eenlageses,afstudeerscriptie:masterofstrategicurbanstudies. Scholte,M.,(2010).Oudewaardeninnieuwetijden.Overdekrachtvanmaatschappelijk werkinde21eeeuw.movisie. Schön,D.(1987)EducatingtheReflectivePractitioner.Jossey Bass,SanFrancisco Steketee,M.Vandenbroucke,K.(2010).OnderzoeknaarmultiprobleemgezinneninRotterdam.VerweyJonker Instituut. Strauss,A.,Corbin,J.M.(1990).Basicsofqualitativeresearch:techniquesandproceduresfordeveloping groundedtheory.thousandoaks,california,sage. Volberda,H.W.,(2004).Deflexibeleorganisatie.Kluwer Waterman,R.H.(1990).Adhocracy.NortonNewYork Weick,K.E.(1995).Sensemakinginorganizations.ThousandOaks,CA:Sage. Weick,K.E.(1979).TheSocialPsychologyofOrganizing.McGraw Hill. Werkenaanwijken,experimentsamenhangindewijk(2011).MinisterievanBinnenlandseZakenen Koninkrijksrelaties. Zuurmond,A.,Jong,J.de,(2010)DeprofessioneleProfessional.MinisterievanBZK 35

36 BIJLAGE INHOUD BIJLAGE1 Beschrijvingvandecontextvanhulpaankwetsbare 36 burgers BIJLAGE2 DeFrontlijnwerker:eenuitvoeringsprofessional 38 BIJLAGE3 Kenmerkenvandeprofessioneleprofessional 41 BIJLAGE4 BIJLAGE5 Criteriakwaliteitenverduurzamingpotentie frontlijnteams Toelichtingonderzoek QuickScanvoor frontlijnteams BIJLAGE6 Uitwerkingvandecriteriat.b.v.casusselectie 44 BIJLAGE7 Interviewvragen 45 BIJLAGE8 Overzichtrespondenten 46 BIJLAGE9 Coderingsschema 47 BIJLAGE10 Inhoudelijkeanalyseperteam 48 BIJLAGE11 Totaalbeeldonderzoeksresultaten 56 36

37 BIJLAGE1: Beschrijvingvandecontextvanhulpaankwetsbareburgers Capaciteitsproblemen Tijd isinhulpverleningslandeenschaarsbegrip.geziendeschaalgroottevandeproblematiekbestaatereen grotedrukopprofessionals.hetverweyjonkerinstituutconcludeertin2010overderotterdamsesituatiedat gezinnenmetmeerdereproblementegelijkvaakmetlichtevormenvanhulpsnellerenbeterkunnenworden geholpen.echter: daarbijismeerandersoortigehulpnodigdandehulpdieinstantiesopditmomentbieden 20. Dezeontbrekendepraktischeenpragmatischevormvanhulpverleninglooptalseenrodedraaddoorde werkwijzevanfrontlijnteams:hetgaatnietomingewikkeldekennis,diagnostiekofgespecialiseerde behandelingen.hetgaatjuistomhelebasalezaken:een zetje (hoeordenikmijnadministratie?hoebrengik structuuraaninhethuishouden?hoevoerikeentelefoongesprek?).ditistegelijkertijdeenondersteuningvan deeerdergenoemdeoverbelastterotterdamseprofessionalsdiezichnormaalgesprokengedwongenvoelen omookpraktischezakenoptepakkenomdegezinnenverdertekunnenhelpen.wantdezepraktische ondersteuningmaaktgeendeeluitvanhuningecalculeerdetijd.metalsgevolgdathungespecialiseerde capaciteitindezegevallenmaargedeeltelijkwordtbenut.ditwordtdooreenprofessionalvanmee 21 tijdens eenafstemmingsoverlegovereengezinalsvolgtverwoord: Ikhebgeentijdvoordedingendiejulliedoen,als ikmetiemandpraatdankanikwelsamenmeteendeafwasdoen,maardaarhoudthetookwelop.hetiseen grotetoevoeging.ikhebaltijdaldeovertuiginggehaddatditsoorthulpnodigisomdegezinnenéchttehelpen. Ikheberalleengewoongeentijdvoor. Doorditallesontbreekthet lerend effectbijdeaanpak.bewonerswordensomswelgeholpen,maarhen wordtnietgeleerdhoezedeproblemenindetoekomstzelfkunnenvoorkomen.lerenbetekentimmers investerenenhulpverlenershebbenvaakniettijdomhieraandachtaantebesteden.zobesteden professionalsindezorg40%vanhuntijdaanadministratieenblijfterslechts60%vanhuntijdovervoorzorg (Zuurmond,deJong,2010).Professionalsgevenaanweltezienwatermoetgebeuren,maarhebbener simpelweggeentijdvoor. Meervoudigeproblemen Veelmeervoudigeproblemenindeachterstandswijkenhebbeneenrepeterendkarakter,omdatdoorde verkokerdeaanpakmaarzeldendetotaleproblematiekwordtaangepakt.professordr.pieterwinsemiuszegt hierover: Alleproblemeninditlandwordeninkokersopgelost (congres bouwstenenvoor grotestedenbeleid,juni2008).eenmaatschappelijkprobleemheeftvaakmeerdereaspecteneneen professionalheeftandereprofessionalsnodigomeenprobleemoptelossen. Hetlukthenechternietomdoor dekokersvandedivisiestructuurheentebreken.deknelpuntleidttoteenslechtfunctionerendeoverheid, vooralpregnantnaarvorenkomendbijdezogenaamdemulti probleemklanten (ZuurmondendeJong,2010, 25).Vanwegedemarginaliteitvandeééndimensionalehulpverleningdieditoplevert,blijfthetgezinssysteem kwetsbaar. Problemenmetdeverbindingvanproblemenaanoplossingen Opveelplaatsenlijktdezesituatietoteenpatstelling 22 teleiden.deoverheidenhulpverleningbereikenmet hunregulieredienstverlening80tot90procentvanderotterdamsebevolking.10tot20procentvande burgerswordtechteromuiteenlopenderedenenniet ofonvoldoendebereikt.erisbijdeoverheiden hulpverleningsprakevanonvermogenomdezeburgerstebereiken,erisbijgroepenburgerssprakevan onvermogenomdeoverheidenhulpverleningtebereiken.deze patstelling heeftgrotegevolgen. Achterstandenenarmoedeblijvenonopgemerkt,investeringenleidenniettotresultaat,overlasten criminaliteitnementoe.daardoorlijkencontroleenrepressiedevervangerstezijnvanhulpenondersteuning. Vooraldemeestkwetsbareburgerszoalsalleenstaandenenkinderenzijndedupeenzakkensteedsverder wegindesocialeellende Steketee,Vandenbroucke,onderzoeknaarmultiprobleemgezinneninRotterdam, MEEiseenlandelijkeorganisatiemetregionaleafdelingterondersteuningvoormensenmeteenbeperking 22 Rombout,DoorbreekdePatstelling vangoedebedoelingennaareffectiefbeleidvoorgroepenmeteenlageses, Rombout,2010,4 37

38 BovenstaandeanalysewordtherkendinuitkomstenvanhetonderzoekvanhetIntegraalToezichtJeugdzaken. Vanwegedeproblematischegevolgenvanarmoedevoordeontwikkelingvankinderenendenoodzaaktot samenhangindehulp,heefthetintegraaltoezichtjeugdzaken(itj,2011)dehulpaandezekinderenin verschillendegemeentenonderzocht.daarbijwijsthetitjopviergroteknelpunten: Kwetsbaregroepenblijvenbuitenhetbereikvanorganisatiesdiehulpkunnenbiedenofvanregelingen dieparticipatiekunnenvergroten.ofmensenincontactkomenmetregelingenofmogelijkhedenvoor hulpisondermeerafhankelijkvanprofessionalsdiezetreffen,maardiebeschikkenvaaknietoverde informatieomjongerenenoudersgoedteinformeren. Hulpstartalsproblemenacuutzijn.Kortdurendehulpwordtingezetomdeacuteproblemente verhelpen,maaroorzakenwordennietaangepakt.ditkomtondermeerdoordatbijdestartvande hulpgeengoedeprobleemanalysewordtgemaakt.datachterliggendeoorzakennietworden aangepakt,vergrootdekansopherhalingenhetopnieuwontstaanvanacuteproblemen. Jongerenenouderswordenteweinigbetrokkenbijhettotstandkomenvanhulp.Zehebbenvaakveel enwisselendehulpverlenersdiekortetijdhulpbieden,terwijloudersenjongerenbehoeftehebbenaan eenhulpverlenerdielangeretijdbetrokkenblijft.zowelvoorjongerenenoudersalsvoorhulpverleners ishetmoeilijkoverzichttehoudenoverwieinhetgezinwelkehulpbiedt. Hoewelintegraalbeleidwordtgemaakt,isdeuitvoeringvanhetbeleidversnipperd.Ieder beleidsterreinheefteigenloketten,eigenorganisatiesmetafzonderlijkewerkprocesseneneigen samenwerkingsverbandenvoordeuitvoeringvanhetbeleid.jongerenwordenhierdoorvanhetkastje naardemuurgestuurd. 38

39 BIJLAGE2: DeFrontlijnwerker:eenuitvoeringsprofessional VolgensDaamen(2007)isvanuitdeaandachtvoorfrontlijnsturingeennieuwsoortprofessionalontstaan:een uitvoeringsprofessional.dezeuitvoeringsprofessionalwerktalsfrontlijnwerkerindefrontlinie:daarwaar burgereninstellingsamenkomen. Hieronderiseenschemaweergegevenmetdaarinelementairekarakteristiekendietemakenhebbenmet verwachtingen,percepties,strategieënenstijlendieeenrolspelenbinnenhetwerkvandefrontlijnwerkerof uitvoeringsprofessional.debetekenishiervanvoorbenodigdecompetentieswordtdaarnauitgelegd. Verwachtingen Omde juiste inschattingentemakenen goed tekunnenhandelenmoetdeuitvoeringsprofessionaleen beeldhebbenvanverwachtingspatronenvanzijnwerkwereld.dezeomgevingwordtgekenmerktdoor onbereikbaarheid en onbegrip binnenrelatiestussenafzonderlijkewerelden.deuitvoeringsprofessional moetkunneninschattenwaarmogelijkhedenengevoelighedenliggenbijcontactleggingenhetbehoudenvan ditcontact.deuitvoeringsprofessionalmoetdaarnaastinkunnenschattenhoeerindewereldenwordt gedachtover wederkerigheid,metanderewoorden:hijmoetwetenwathijerinmoetstekenomerietsuitte halen.dekansendiedeuitvoeringsprofessionalaanwendtomwereldenteverbindenkunnenookworden ingeschatopbasisvan afhankelijkheden.daarwaarorganisatiesencliëntenvanelkaarafhankelijkzijndoen zichmogelijkhedenvooromverbindingenteleggengerichtopuitkomstenenresultaten. Tenslottespelen verantwoordelijkheden eenrol.deuitvoeringsprofessionalmoetkunneninschattenhoever verantwoordelijkhedenvananderenindepraktijkrijken,enwaarhijzelfactiefmetzijnverantwoordelijkheden moetomgaan.uitvoeringsprofessionalenzienverantwoordelijkheden(vancliëntenenbetrokkenorganisaties) nietals vanzelfsprekend.zijleggendaaromaccentenop mogelijkheden ennietopdeafhankelijkheidvan verantwoordelijkheden.ditillustreertzijnactieverolalshetgaatomverantwoordelijkheden. Percepties Hetisbelangrijkdatuitvoeringsprofessionalsparticipereninwateromhenheengebeurtzodatzeinkunnen schattenwatvanbelangisomdoelentebereiken.perceptiesvanhoedewerkwerelderuitzietenwatdaarin moetgebeurenomeffectiviteittebewerkstelligeniscruciaal.deuitvoeringsprofessionalmoetdaartoede stream vanverschillendewereldenkennen.deze stream wordtgekenmerktdoorheersendeopvattingen, omgangsvormenengevoeligheden.daarbijmoethijde codes vangedragkennendieineenbepaaldewereld effectiefwerkenmethetoogopactiveringenhetopbouwenvanvertrouwen.opdiemanierkanhijinschatten wathijbinnendeverschillendewerelden kan vragenenkantotdiegrensgaanomuiteenlopendewensenen behoeftenbijelkaartebrengen.tenslotteishetvanbelangdatdeuitvoeringsprofessionalinzietdatzijntaak dubbelzinnigis.enerzijdsgaathetomhetopbouwenvancontactenmetcliënten.anderzijdsmoetditcontact 39

40 40 gebaseerdzijnomeenspecifiekdoelenopdederdeplaatsmoet bemiddeld wordentussendetweewerelden diehierdooropelkaarbetrokkenworden(intermediairfunctie). Strategie Deuitvoeringsprofessionalmaaktgebruikvanneutralecategorisatiebijzijncliëntenenbinnenzijnnetwerk omdathijhierdoor boven degangbaredenkwijzebinnendeverschillendewereldenkanstaan.normenen heersendeopvattingenbinneneenbepaaldstramienwerkenhierdoorminderbeperkendinzijnzichtopde situatie.hierdoorishetvoorhembetermogelijkzichinteleven.daarnaastiseenpersoonlijkebenaderingbij contactleggingmetdecliëntbelangrijk.vanwegehetcentraleprobleemvanbereikbaarheidisdepersoonlijke benaderingombijvoorbeeldvertrouwenoptebouwenwaardoorafstandenkunnenwordenoverbrugd.door dezepersoonlijkebenaderingstaatdecliëntsteedscentraalbinnenhethandelingskadervande uitvoeringsprofessional.ditzorgteronderanderevoordatdeuitvoeringsprofessionalzoveelmogelijkinzetop een warmeoverdracht.eenderdestrategieishet doorpakken.opsommigemomentenweetde uitvoeringsprofessional doortepakken enhandelthiermeeviaongeijktepadenen onconventioneel. Bijdecontactleggingtussenverschillendewereldenspelennogtweestrategieëneenrol.Indeeersteplaatsis dathet verbinden.viadebrugfunctieverbindtdeuitvoeringsprofessionalinstantiesenorganisatiesinallerlei verschijningsvormenaandecliënt.bijelkerelatiedieviahet verbinden wordtaangegaanmoetde toegevoegdewaardeduidelijkgemaaktworden(gévenennémen).dezetoegevoegdewaardemoet vertaald wordenindatgenewatinteressantisvoordetegenpartijomte ontvangen.deuitvoeringsprofessionalstaatdaaromdichtbij verschillendewereldenzóndererdeelvanuittemaken.omdatde uitvoeringsprofessionaltijdenszijnvertaalslagendaardoornooithet groteplaatje uithetoogverliestkanhijinschattenwaarvertalingen nodigzijnenhoedezeeruitmoetenzien. Uitvoeringsprofessionalshechtentenslotteingrotemateaanelkaars inbrengenlatenzichhierdoorondersteunenensturen. Stijl Stijlenzijnpatronenindeuitvoeringdoordeuitvoeringsprofessional.Indeeersteplaatsspeelthierbijhet signaleren eenrol.signalereniscruciaalbinnenhetwerkpatroonvandeuitvoeringsprofessionalomdathij inzichtheeftinverschillendewereldenendoorhetsignalerendezewereldenopelkaarkanlatenaansluiten. Hetspanningsveldbijhetsignalerenbevindtzichttussenactiviteitenpassiviteit.Hetisbelangrijksteedsde juisteinformatie teverkrijgen,maardezeinformatiemoetookgedoseerdzijn.daarnaastspeelthet terugkoppelenendoorverwijzeneenrol:hierishetsignalerenopgericht.watditbetreftispassiviteitgeboden omdatdeuitvoeringsprofessionalzélfgeenspecialistischehulpverleent,maartevenseenactievehoudingmet hetoogop warmedoorverwijzing waarbijwordttoegezienofdecliëntuiteindelijk geholpen wordtenniet tussenwalenschipvalt. Eentweedestijlhangtsamenmethet taxeren.binnendewereldvancentralevoorzieningenenerzijdsen cliëntenanderzijds,wordthetspanningsveldzichtbaarindevormvanstandaardiseringversusmaatwerken uniformiteitversusvariatie.devereistehoudingvandeuitvoeringsprofessionalisbinnenditspanningsveld zakelijk en directief.dezehoudinghangtsamenmetdeinschattingwatdoordecliëntzélfgedaanmoet wordenenwatbenodigdisbijhetbiedenvanhulp. Tenslottespeelt afstandbepaling eenrol.hierbijwordtsteedsdeafweginggemaakttussenbetrokkenheid enerzijdsenzakelijkheidanderzijds.afstandontstaatdoordatdeuitvoeringsprofessionaleenduidelijkdoel voorogenheeftwaardooreenzakelijkeopstellinggewenstis,maaranderzijdsmoetdecliëntwel bereikt wordenenisbetrokkenheiddeenigemanieromvertrouwenoptebouwen.devoortdurendevraag hoekanik diegenebinnenkrijgen? staatopgespannenvoetmetdebegeleidingmet kaders en begrenzingen.destijl vandeuitvoeringsprofessionalishierduszakelijkendirectiefmaarmetbehoudvanbetrokkenheidencontact gerichtopbereikenactivering. Wanneercompetentiesalleenindevormvanconcreteeigenschappengenoemdworden(bijvoorbeeld onconventioneel en doorzettingsvermogen ),wordtvoorbijgegaanaancontextenstaanzeafvande werkelijkheid.erisjuist iets datdezecompetenties speciaal maakt.hetgeheelaanstrategieën,stijlen, verwachtingenenperceptieszorgtervoordatdátwatdeuitvoeringsprofessionalkéntenkániets extra s vormt.omdatdesituationelelogicahierbijleidendis,ishetvangrootbelangdatcompetentiesookdichtbijde werkelijkheidblijven.de schakelfunctie maaktditmogelijk.juistdoorhetschakelenishetmogelijkdathet leidendeperspectiefnaarelkewereldkanverschuivenendatruimtekomtvoorverschillendedenkbeeldenen

41 41 handelswijzen.hetenewordtnietafgekeurd;hetanderwordtnietgoedgekeurd,hetgaaterjuistomdatde wereldenmetelkaarinperspectiefkomentestaan.hierdoorzorgtdeuitvoeringsprofessionalervoordathij eengeschikte intermediair isenvertaalslagenkanmaken. Een vakapart Context Decontextwaarindeuitvoeringsprofessionalzichbeweegtbestaatuittweewerelden.Indeenewereldisde cultuurvandestraatheersendenmoeteenuitvoeringsprofessionalde straattaal beheersenomcontactte krijgenmetdecliënten.indeanderewereldisde burgercultuur heersendenmoetdeuitvoeringsprofessional delogicavannetwerkenenorganisatieskunnendoorzien. Deuitvoeringsprofessionalmoetinelkewereldkunnenlatenblijkendathijerbijhoort( ikbenéénvanhen ) zodathijvertrouwenopbouwtendingenvoorelkaarkankrijgen.deuitvoeringsprofessionalheeftbinnen beidewereldenietstóetevoegenenmoetditkunnenaantonen,daarmeebouwthijvertrouwenopenkanhij, naasthet geven,ook nemen.daartoemoetdeuitvoeringsprofessionaldetaalvandezewereldspreken.de wereld(cultuur)moet gekend worden.deuitvoeringsprofessionalzetzichdusnietaftegenéénvande werelden,maargaaterinmee.daarmeeopereertdeuitvoeringsprofessionalvanuiteen stream.dezestream wordtgekenmerktdoorheersendeomgangsvormen,opvattingenengevoeligheden:deuitvoeringsprofessional moetde codes kennen.destreambinnendewereldvandecliëntheefttemakenmethet bereikenvan onbereikbaarheid enwordtgetekenddoorcliëntencultuur,omgangsvormenensystemenvanwederkerigheid. Deuitvoeringsprofessionalmoetopen mindedzijn,decliëntserieusnemenenopzijngemakstellen.humor, inlevingsvermogenenrespectvoordeeigenwaardevandecliëntwordengebruiktommeetegaanin bewegingenbinnende stream.daarbijmoetdeuitvoeringsprofessionalookna17.00uurbereikbaarzijn:de uitvoeringsprofessionalkannietmeegaanindestreamalshijzichaanzijnregulierewerktijdenhoudt. Binnende stream vandewereldvandeorganisatiesmoetdeuitvoeringsprofessionalzichaanafspraken houden,situatiesaanwetentegrijpendiebeidepartijen(cliënténnetwerk)voordeelopleveren,hijmoet vertrouwenopbouwenmetnetwerkpartnersenactiefsignaleren.destreambinnenhetnetwerkaan organisatieskanverschillendzijn;deuitvoeringsprofessionalonderscheidtorganisatiesdieformeelen informeelzijningericht.deuitvoeringsprofessionalschatbijditonderscheidsteedsinwathij erinmoet stoppen enwathij eruitkankrijgen.bijinformeleorganisatiesisdiscussieeneigeninbrengmogelijk.formele organisatiesstaandichtbijwet enregelgevingenzijnlastigertebeïnvloeden. Interactie Bijdeinteractietussendeuitvoeringsprofessionalendeverschillendewereldenstaat afstand centraal.deze afstandzorgtervoordatdeuitvoeringsprofessionalhandeltinlijnmetdegrenzenvanzijnbevoegdheidende juiste maat weettehouden.deinteractieisingegevendoorcodesuitdestreamvandeafzonderlijke werelden.decodeszijnconcretegedragsmechanismendiebinneneenwereldeffectiefwerkenmethetoogop activeringenhetopbouwenvanvertrouwen.doordatdeuitvoeringsprofessionalde stream binnende wereldenkent,kanhijinschattenwathijvancliëntenenorganisaties kan vragenengaathijpreciestotdie grens( eenvoettussendedeur, doorlullenzodatzegeenneekunnenzeggen ). Gedrag Dezojuistgenoemdeinschattingiscruciaalomdeuitvoeringsprofessionalhet juiste gedragtelatenvertonen. Hetgedragvandeuitvoeringsprofessionalbinnende stream houdtconcreetindathijalertensnelsignalen moetkunnenopvangen,plaatsen,bundelenendoorgeven.hijkaninschattenwaarkansenenmogelijkheden liggenenwaargrenzengesteldmoetenworden.hetgedragvandeuitvoeringsprofessionalvaltdanookte typerenals onconventioneel en buitendegeijktepaden.opdeinschattingdiemetditgedragsamenvalt wordtgereflecteerddoorsamenwerkingbinneneenteam,dusnietalleendoorindividueleinternereflectie: hetteamstuurtopkansenengrenzenbinnenhetgedragsrepertoirevandeuitvoeringsprofessional.doordat deuitvoeringsprofessionaltijdensdebegeleidingvandeclienteenconcreetdoelvoorogenheeftisdeinhoud vanhetgedrag directief en zakelijk.vanuitdezeinstellingontwikkeltdeuitvoeringsprofessionaleen gedragspatroonwaarincentraalstaatdatafstandentussenwereldenoverbrugdwordenmethetdoel economischezelfstandigheid vancliëntentebewerkstelligen.

42 BIJLAGE3: Kenmerkenvandeprofessioneleprofessional Zuurmond, de Jong, 2010, 48 Wehebbenprofessioneleprofessionalsnodig.Mensendiezogoedzijnindeadministratieveroutines,deregelsenrichtlijnen,datzijze blindelingskunnentoepassen.zemoetenzezogoedbeheersen,datzeernietmeeroverhoevennatedenken,zodatzehunhele professioneleengagementkunneninzettenvoorhetoplossenvanproblemen.netalseentoppianistmoetenzehunvingerzetting,de akkoordenschema s,deritmes,endergelijketotperfectiebeheersen.bijgoedepianistenzitdatallemaalindevingersendespieren,zodat zehunhoofdenhartkunnenvrijhoudenvoordeinterpretatie,debetekenisvanhetpianostukdatzevertolken.zulkeprofessionalssturen hetmanagementterugmethuiswerkalsregelingennietgoedontworpenzijn.zulkeprofessionalsweigerenonmenselijke,bureaucratische handelingenteverrichten.zulkeprofessionalszorgenervoordatdeict systemenendefinanciëlesystemenzodanigzijningerichtdatze henfaciliteren,inplaatsvanvoordevoetenlopen.zulkeprofessionalsklagennietoverdeverkeerdingerichtesystemenenprocessenmaar verbeterenzetotdatzedoenwatzemoetendoen.zulkeprofessionalhoudenzichaanderegels,richtlijnenenprotocollen,omdatdiegeen enkelprobleemvormen.zulkeprofessionalswerkensamenmetrelevanteandereprofessionals,insteedswisselendeteams,omhet probleemdatzeonderhandenhebbenoptelossen.zulkeprofessionalsvormendeorganisatievandetoekomst(zuurmondendejong, 2010,53) 42

43 BIJLAGE4: Criteriakwaliteitenverduurzamingpotentiefrontlijnteams 43

44 44 BIJLAGE5: Toelichtingonderzoek QuickScanvoorfrontlijnteams Projectencarrousel In2009heeftDanielGiltayVeth(DGVHolding)inopdrachtvanhetministerievanBinnenlandse ZakendirectoraatWonen,WijkenenIntegratie(BZK/WWI)envermogensbeheerderStartFoundation onderzoekgedaannaardewerkingvandeprojectencarrouselinhetsocialedomein.hetfenomeen projectencarrouselbestaatuitallerleiprojectendiekomenengaan,ongeachthetfeitofzesuccesvol zijnofniet.verduurzamingvangoodpracticesgerichtopsocialestijginglijktonvoldoendeeenissuete zijn.voorditonderzoekheeftdanielgiltayveth,geassisteerddooryvonnewijland(wijlandadvies encoaching)enmedewerkingvanpaulienvanderhoeven(directoraatgeneraalwwi/ministerie BZK/voorheenVROM/WWI),14succesvolleprojectenonderzocht.Inhetboek Hetrendementvan zalmgedrag wordtuiteengerafeldwatdekrachtenenprocessenzijndiedeprojectencarrousel vormen.envooralwatdefactorenzijnwaaromgoedepraktijkennietherkendwordenen verduurzamingvangoedepraktijkenuitermatelastigis.naafrondingvanditonderzoeknaarde projectencarrouselbordurenzevoortopdebevindingenuithetonderzoek.verduurzamingvangood practicesdiesocialestijgingtotdoelstellinghebben,isookin2010en2011deinzet.casuïstiekblijft hierinleidend.watiseengoodpractice,hoe(h)erkenjedie?hoeverduurzaamjedatwatgoedis? Identificatievangoodpracticesenkennisverdiepingen verspreidingvanverduurzamingvangoede praktijkenzijnbelangrijkespeerpunten.eennieuwepublicatiemeteenverdiepingvandeinzichtenuit het RendementvanZalmgedrag staatopstapelinditnajaar. Het4+1model Opbasisvanhetresearchin2009zijndoorDanielGiltayVethenYvonneWjlandcriteria geformuleerdwaarlangseengoodpracticeherkendkanwordenenuitsprakengedaankunnenworden overhetverduurzamingspotentieelvandegescandeprojecten.hetdoorhenontwikkeldewerkmodel geeftinzichtinhoeverreeenprojectkanverduurzamenenhoeditervervolgensuitkanzien.deze criteriazijnvervatinhetwerkmodel 4+1 :zijtoetsenhetprojectopviervoorverduurzaming noodzakelijkekenmerkennamelijk:degehanteerdemethodiek,demeetsystematiek,destrategische alliantieendeaanwezigheidvanondernemerschap.voorverduurzamenisvervolgensnodig(+1)dat dedomeinen/actorendiedoorhetprojectmaatschappelijkebatenontvangenookinvestereninhet project,bijvoorbeelddoorgeldofpersoneleinbreng.alleenzokaneenduurzaambusinessmodeltot standkomen. Voorliggendevraagisaltijd:gaathetomeengoedproject?Alsdatniethetgevalisdankanbeterde stekkereruitgetrokkenworden.het4+1modelbiedtookhandvattenomtoteeneventueleborging vanresultatenvansuccesvolleintegratieprojectentekomen. SamenwerkingmetForum BZK/WWIheefthetinitiatiefgenomenom,samenmetForum,totenmet2012verduurzamingeen belangrijkeplaatstegeveninderegionalegia(gemeenschappelijkeintegratieagenda) bijeenkomsten.bzk/wwistaatophetstandpuntdatzeeenspecialeverantwoordelijkheidheeftinhet tegengaanvandeprojectencarrouselophetgebiedvanintegratie.metprogramma salsruimtevoor Contact;eenstimuleringsregelvandetoenmaligeministervanWWI,zijnindeperiode succesvolleinitiatievengestart.inmiddelszijnweeenaantaljaarverderenishetstokjeovergedragen aangemeenten,fondsen,woningbouwcorporaties,welzijnsinstellingenenzelforganisaties.hoestaat hetmetdezeprojectenenhoekunnendeuitkomstenvandezeintegratieprojectenwordengeborgden verduurzaamd,zijnvragendiezowelforumalswwizichhierbijstellen.vandaardatdequickscans uitgevoerdwordendoorforum,gefinancierddoorbzkwwi.giltayvethenwijlandzijnals onderaannemersdeuitvoerders.

45 BIJLAGE6: Uitwerkingvandecriteriat.b.v.casusselectie Criteria Uitwerkingcriteria Effectievemethodischeaanpak? individuelebenadering geenselectiecriteria vertrouwenherstellen serieusnemen kleinstestap proactiefenvasthoudend intermediaireregierol delenvaninformatie verantwoordelijkheidtoewijzen functie enbeleidscombinatie gemeenschappelijkeindicatie bestemensenopdebesteplek buiteninstitutioneleoplossingen mixedsystem feedbackloops Hoewordtgemeten?Geloofwaardig kwalitatieveverantwoording maatschappelijkewinst engetoetstaanbeoogde focusopoutcomenaastoutput doelstellingenvandeactiviteit? Welkepositieveennegatieveeffectenzijner? Welkelangetermijneffectenzijner? Hoeverhoudendekostenzichtotdebaten? Welkerisico senonzekerhedenzijner? Isdeactiviteitingebedineen strategischecoalitievan stakeholders? Wordthetprojectgeleiddoor sociaalentrepreneursmet doorzettingsmacht Wieprofiteertenwiebetaalt? Instaatomdevolgendeverduurzaminghindernissenteoverwinnen devaststellingvan endeovertuigingskrachtomvoorhetvoetlichttekrijgendathet projectzodanigemeerwaardeproduceertdatverduurzamingaandeordebehoortte zijn. Deanalyseuitwelkebeleidsdomeinendemiddelenmoetenkomenom verduurzamingtefinancieren. Vervolgensspeelthetnieuwvooroudvraagstuk:verduurzamingvanietsnieuws gaattenkostevanhetgevestigdbelang. Projectendiewillenoverlevenhebbencoalitiesnodigenrugdekking Defixatievandeoverheidomactiviteitentotindetailvastteleggenenafte rekenen.de beheersingsneurose. Enalslaatstedeklachtvanprojectleidersdietegenhetonbegripaanlopendatereen grotegroepmensenaandeonderkantvandesamenlevingbestaat,waarbijsociale stijgingindezesteedscomplexerwordendesamenlevingeenprocesvanvelejaren (enduseengroteinvestering)is Verder: Instaatomteblijvendoorontwikkelen Professioneleontwikkelomgeving behoorlijkbestuur ruimtenemen regieverplaatsen 45

46 BIJLAGE7: Interviewvragen Interviewvragen Excellentie in Frontlijnteams september Watisjeopdracht?Wieisjeopdrachtgever? 2. Watisjedoelstelling?Enhoemeetjeofdiewordtbereikt?Waarwordtjeopafgerekend? 3. Welkemethodegebruikje?Isdemethodesuccesvolenhoeweetjedat?Watzijndesuccesfactoren? 4. Waarinzijnjullieonderscheidendvananderefrontlijnteams?Waarheeftdatmeetemaken? 5. Hoezietderelatiemetjebelangrijkstepartnerseruit?Hoezietderelatiemetpolitiek,welzijnsorganisaties, gemeentelijkeorganisatieenanderepartnerseruit?dus:welkepositieneemthetteaminbinnendezerelaties? Enwaarzitvoorhendetoegevoegdewaardevanhetfrontlijnteam? 6. Inhoeverreishetdebedoelingdathetfrontlijnteamblijftbestaannaastdesectoraledienstenenorganisaties ( kokerdiensten )?Inhoeverreishetdebedoelingdathetteamdewerkwijzeoverdraagtoflaatinbeddenin bestaandediensten?welkeconsequentiesheeftdatvoorjulliestrategieensamenwerking/positionering? 7. Hoewordtditdoorhetteamindepraktijkgebrachtenwiehoudtzichbinnenhetteambezigmetinbeddenen alliantievorming,opwelkemanier? 8. Hoezietdehandelingsruimte*vanhetteameruitopuitvoeringsniveau?Isdezehandelingsruimteperrelatie verschillend?isheteenvoordeelofnadeelomviaeenmandaatnamensandereorganisatiestehandelen? Handelingsruimteopuitvoeringsniveau:ditisderuimteomtehandelen,beslissenofoplossingenteforcerenophetgebiedvan andereorganisaties.ditkanverschillendevormenhebben:hetmandaatiseenspecifiekevormvanhandelingsruimte.ditiseen formeeltoegekendebevoegdheidombeslissingentemakennámenseenandereorganisatie.jehandelingsruimtekanook afgedwongenhandelingsruimtezijnopbasiswaarvanjeviarugdekkingoplossingenkuntbewerkstelligeninindividuelegevallen (escaleren). 9. Stel:jewerktveelsamenmeteenorganisatiewaarvanindepraktijkblijktdateenspecifiekonderdeelvanhet dienstverleningsprocesopgeenenkelemanieraansluitbijdebehoeftevanjulliecliënten.cliëntenworden hierdoornietalleenslechtgeholpenmaarkomendoordedienstverleningnogverderindeproblemen.watdoet julliefrontlijnteamhiermee?hebjeweleensietsvergelijkbaarsmeegemaakt?kunjevertellenhoediesituatie uitgepaktis? 10. Stel:jeteamkomtinaanrakingmeteencliëntmetmeerdereproblemenopalleleefgebieden.Ondanksde aandachtvan20hulpverlenersblijvendeproblemengroterworden.watdoetjeteamenhoevergaathetom eenoplossingteforceren?iserruimteomteescaleren,opwelkemanierenwanneergebeurtdit?watzijn hiervandeeffecten? 11. Zijnersituatieswaarinjeteambewustgebruikmaaktvanjehandelingsruimte?Zijnersituatieswaarinjeteam hierbewustgééngebruikvanmaakt?waarom?watgebeurterindiegevallen?opwelkemanierishetteam hierbijbetrokken? 12. Hoekijkjeaantegenhetwerkenmetvrijwilligersofstagiairesbinnenjouwspecifieketeamenspecifiekinrelatie totdehandelingsruimtevanhetteam? 13. Watmoetjeteaminhuishebbenomopeenjuistewijzeomtekunnengaanmetdehandelingsruimtediejullie hebben?iserbinnenhetteamaandachtvoordemanierwaaropdeteamledenhiermeeomkunnengaan?(wat misje?waaristeveelaandachtvoor?waarisdeweinigaandachtvoor?) 14. Zijnervoorbeeldenvancliëntenofsituatiesdiezoopmerkelijk,schrijnendofpositiefwarendatjulliealsteam hieropgrotereschaalietsmeezijngaandoen?wiewashierbijbetrokken?hoeisditgegaan? 15. Hoezoudebuitenwereldinjouwalledaagsehandelenindewerksituatieterugkunnenzienwaarjeals frontlijnteamvoorstaat? 46

47 NAAM TEAM FUNCTIE 1 HannekeHenkens DeTulp WoenselWest Eindhoven 2 GielSchroijen DeTulp WoenselWest Eindhoven 3 MenekseCesur DeTulp WoenselWest Eindhoven 4 TamaraRada ProjectAlledaagseKansen(PAK)& Sterrenvinder Deventer 5 BernadetteKodde ProjectAlledaagseKansen(PAK)& Sterrenvinder Deventer 6 RachidBen Ali ProjectAlledaagseKansen(PAK)& Sterrenvinder Deventer BIJLAGE8: Overzichtrespondenten ProgrammaleiderMaatschappelijke SteunsystemenGGZE Kwartiermaker Ervaringsdeskundige Teamleider TalentmakelaarPAK TalentmakelaarPAK 7 ImkaBroekhuijsen ParticipatiecoachesArnhem AfdelingshoofdGemeenteArnhem 8 MaaikeMulder ParticipatiecoachesArnhem ManagementassistenteParticipatie 9 AstriddeBue FrontlijnteamLeeuwarden Teamleider 10 NynkeAndringa FrontlijnteamLeeuwarden Frontlijnwerker 11 HeinovandeElst WijkcoachesEnschede TeamleiderWesselerbrink 12 RichardRos WijkcoachesEnschede Projectleiderwijkontwikkeling,zorgen welzijn.perjanuari:projectleider frontlijnsturing 13 JeanetZonneveld MPG aanpakamsterdam(dienst MaatschappelijkeOntwikkeling) Stedelijkprojectmanageraanpak multiprobleemgezinnenamsterdam Landelijkprojectmanager MPGaanpak/Achterdevoordeurat MinisterievanBinnenlandseZakenen Koninkrijksrelaties 47

48 BIJLAGE9: Coderingsschema KLEUR THEMA GEEL Context GROEN LICHTBLAUW HELDERBLAUW PAARS: GRIJS DONKERBLAUW DONKERGROEN ROOD Wieisdieprofessional? Opvallendvandewerkwijze Samenwerkingindealliantie Handelingsruimte Relatiemetomgevingversusbelangcliënt Faciliteren (training/kennisdeling/teamsamenstelling/werving) Bestaansrechtindekokers Strategischeelementeninhetdagelijkswerk 48

49 49 BIJLAGE10: Inhoudelijkeanalyseperteam VooranalyseEindhoven DeTulp éénvandemaatschappelijkesteunsystemenineindhoven OntmoetingsgplekdeTulpinWoenselWestisonderdeelvanhetstedelijkeGGZeprojectMaatschappelijke Steunsystemen(MSS).Dezemaatschappelijkesteunsystemenwerkenvanuiteengedeeldemethodiekop10 plaatseninenrondomeindhoven. Opdracht/opdrachtgever HetprojectMSSbestaatalsinds2005enindietijdheeftdeprojectleidermetveelfinanciersmeteven zoveleregelsrekeningmoetenhouden.gestartonderdeawbzzorgvernieuwingsvlagwaarinnietof nauwelijkssprakewasvaneenverbindingmetdegemeente,moestbijdekomstvandewmodie verbindingwelwordengemaakt.enmetdekomstvandekrachtwijkenzijnerweerandereactorenen belangeninhetspelwaardetulpenhetprojectmssi.c.deprojectleiderzichtoemoetverhouden. InEindhovenwordendeprofessionalsbetaalddoordeGGZe. Hettotaalplaatjevandefinancieringzieteralsvolgtuit:gemeente,zorgverzekeraar,AWBZ,onderwijs,nog watsubsidiesenre integratiemiddelenendecorporaties.hettotaalplaatjeis22%wmo,7%onderwijs,13% AWBZ,13%zorgverzekeringswetenoverig(woningbouw,re integratie). Doelstelling Dedoelgroepbestaatuitkwetsbarewijkbewonersmet(vermeende)psychiatrischeofpsychosociale problematiek.hetgaatombewonersdiehetgevoelhebbennietmeete(kunnen)doenaandesamenleving endaardoorvaakuitgeslotenworden.zelevenveelalgeïsoleerdenwetendewegnietindezecomplexe maatschappij.zeontbereneenmaatschappelijkenondersteunendpersoonlijknetwerkwaarzegebruikvan kunnenmakenenopterugkunnenvallen.detulpfungeertinditallesalsbasis,springplankenalseen laagdrempeligeontmoetingsplekwaarditallessamenkomt.kwetsbarebuurtbewonerskunnenzomaareven binnenlopenenincontactkomenmetlotgenotenenhulpverleners.zekunnenookzelfeenactievebijdrage leverenaandeopbouwindewijkalsvrijwilligerofindemeestvergaandevormalservaringsdeskundige(na eenopleidingstrajecttehebbendoorlopen). HettebereikenresultaatvandeTulpendeMSSaanpakisdatdezegroepkwetsbarecliënten,ieder vanuitdeeigenmogelijkhedenenbehoeften,uiteindelijkovereenondersteunendnetwerk(een maatschappelijkenpersoonlijksteunsysteem)beschiktenzich,medehierdoor,kanreddenindewijk endemaatschappijenin hetalledaagsezijn. Methode HetteamdatdeTulpbemantbestaatuitéénkwartiermakerentweeervaringsdeskundigen.De kwartiermakerheefteentweeledigefunctie.aandeenekantlegthij(outreachend)contactmetdekwetsbare wijkbewoner,luisterthijgoed,biedthijpraktischeondersteuningbijhetzoekennaaroplossingenvan problemenopmeerderelevensgebieden.anderzijdsishijdeschakeltussenallerleimaatschappelijke instantiesenslechthijdrempelsbijdieinstanties.opdezemanierondersteunthijzijncliëntzowelinde opbouwvaneenmaatschappelijkalseenpersoonlijksteunsysteem. DeervaringsdeskundigenwordengeworvenvanuitdewijkenwaarindeMSSactiefisenviaeendoorMSS opgezetopleidingsprogramma(mbospwofhbosph)opgeleid.deervaringsdeskundigebegeleiderisiemand dieuiteigenervaringweetwatpsychiatrischedanwelpsychosocialeproblematiekisenwatdegevolgen daarvanzijnopdeelnameaandesamenleving.zijhebbeneenbelangrijkefunctiealsoutreachende contactleggersmetdedoelgroepenhebbenvanwegehunervaringsdeskundigheidookeenbelangrijkefunctie binnendebegeleidingvanindividueleofgroepenwijkbewoners. Alsschakeltussenallerleimaatschappelijkeinstantiesisdesamenwerkingspositievandekwartiermaker cruciaal.dezepositiewordtingekleurdviaeenstructureel casusoverleg indewijkwaaraanfrontlijnwerkers vanverschillendeorganisaties(o.a.corporatie,ggz,wijkagent,welzijn,begeleidwonen,maatschappelijkwerk enwerkersvanhetwmoloketparticiperen)deelnemen.hetwordenfrontlijnwerkersgenoemdomdatdeze medewerkersnamenshunorganisatieindewijkwoenselwestaanhetwerkzijn.inditoverlegwordenacties geïnitieerdenafgestemdrondomcliëntenuitdewijkdievanuitdeverschillendeorganisaties(somsmeerdere tegelijk)naarvorenwordengeschoven.

50 50 Opvallend(interpretatietotaalbeeldnainterview) Deingewikkeldemaarsubtieleinvlechtingmetsamenwerkingspartners.Hetisdaardoornietuitzonderlijk krachtigmaarooknietergkwetsbaar.entóchweetheteenprikkelopteleverenomdoelgroepvanuit samenhangtebekijken(zievoorbeeldbijambtenarensocialedienst). HspreektnietgraagoveropdrachtgeverschapEnalsjesteedsinopdrachtgever,opdrachtnemerverhouding blijftdankandatbotsenmetwestaanerookgezamenlijkvoor,hetisookeensamenwerking,hetgaatomhet geheel.degemeentewilditstukverantwoordzien,watweprecieshierdoen.terwijlwijhetgeheelzien. GGZEiseenbelangrijkeaanjagervandewerkwijzedieviasleutelfigurenincomitévanaanbevelingde medewerkingvanverschillendepartijenprobeerttemobiliserenenteharmoniseren. DeCoPisopvallend.Zehebbeneenleermethodeontwikkelddiezeindepraktijkbinnendesamenwerking toepassenomhetperspectiefvandecliëntdoordringendernaardevoorgrondtekrijgen.viadecop organiserenzeeensoortwerkbareverhoudingmetdekwartiermakerendebelangrijkeorganisatiesdie daaromheenzweven. Handelingsruimteiserwelmaarwordtnietafgedwongen.Geenactivistischeopdebarricadestaande medewerkers.opeensubtieleremanierwordtinvloeduitgeoefend,metbehoudvangrenzen.ikvind mandaat..ikweetniethoor,hetdoelisomhettochindewijkoptelossen.datvindikvanbelang.waarom? Omniemanduittestoten. VooranalyseDeventer ProjectAlledaagseKansen PAK Opdracht/opdrachtgever DePAKmethodiek,diealsinds2006floreert,wordtmomenteeloptweeplekkeninDeventeringezet. IndeRivierenwijkisPAKonderdeelvanhetprojectSterrenvinder,datinjanuari2008vanstartis gegaan.rastervoertditprojectuitinsamenwerkingmetcambioeninopdrachtvanrentree.eldersindestad israsterinapril2009gestartmetpakin2. Financiering:Sterrenvinder,waarPAKeenonderdeelvanis,wordttot2012tijdelijkgefinancierddoorRentree, Vogelaargelden,deGemeenteDeventer,hetWdeelvandeWBBendeProvincieOverijssel. PAKin2wordttijdelijkgefinancierddoordegemeente.DeProvincieismedetijdelijksubsidiënt.Financiering vanafjanuari2012isnognietduidelijk.erligteenvoorstelvoorvoortzettingvoor2jaar,alsoverbruggingstijd voorverdereimplementatie.mendenktdaterovertweejaarwatmeermogelijkhedenzittenquafinanciën. Datbetekentdateeninperkingvandeformatieverwachtwordt,maardateenPAK brigadeoperationeelblijft omdemethodiektekunnenblijvenvoortzetten. PAKheefteendraagvlakenisingebedineenstrategischealliantie.Veelprojectenmogeninhun handenknijpenalszezichkondenberoepenopzoveelgoodwill,ambassadeurschapenstakeholders dieertoedoen.eenhelepositievescoredus(giltayveth,quickscan) Doelstelling DoelvanPAKissocialestijging.Voordeeenbetekentdateenbaan,ofhetoplossenvande opgelopenschulden,voordeandervergrotenvanhetsocialenetwerkenhetzelfvertrouwen,ofsimpel degordijnenopendoenenhethuisuitgaan,voordevolgendedestartvaneeneigenbedrijfof aandachtschenkenaandeeigengezondheid.voorhetmerendeelvandebewonershoudthetindat zijhuntalentenhebbenontdektenontwikkeldendatzeparticiperenindewijk.pakgaatuitvande regievandebewoner,zijgaanaltijdvoorop.paklostgeenproblemenop,maardoortewerkenaanje dromenkunnendeproblemenverdampen.doorpakneemthetwelzijn,desocialecohesieen daarmeedeleefbaarheidtoe. Deresultatenwordengemetenopin enuitstroomgerelateerdaanhetaantalbewonersdateenstap opdesocialeladderheeftgezet,hetaantalopgeleidecoachesvanhetalledaagseenophetaantal huishoudensdatvervolgensdoordiecoachbegeleidwordt. Methode DePAKmethodiekbestaatnaastdatindividueletrajectwaarinvertrouwen,presentie,luisterenentijd sleutelbegrippenzijn,uitdevolgendeinstrumenten: PAKhuis.HetPAKhuisiseen experimenteerruimte waarbewonerswerkenaanderealisatie o vanhundromen.hetbevato.a.eenwekelijksbuurtrestaurant,eenbeautysalon,eenatelier. o Deelnemerskunnenoefenenenelkaarontmoeten. PersoonlijkKansenBudget.Deelnemerskunnen,nadatzesamenmetdetalentmakelaarhun o planhebbenopgesteldeenaanvraagdoenvoorfinancieringvandiedroom.dezeaanvraag

51 51 DePAKmethodiekbestaatnaastdatindividueletrajectwaarinvertrouwen,presentie,luisterenentijd sleutelbegrippenzijn,uitdevolgendeinstrumenten: PAKhuis.HetPAKhuisiseen experimenteerruimte waarbewonerswerkenaanderealisatie o vanhundromen.hetbevato.a.eenwekelijksbuurtrestaurant,eenbeautysalon,eenatelier. o Deelnemerskunnenoefenenenelkaarontmoeten. PersoonlijkKansenBudget.Deelnemerskunnen,nadatzesamenmetdetalentmakelaarhun o planhebbenopgesteldeenaanvraagdoenvoorfinancieringvandiedroom.dezeaanvraag o wordtbeoordeeldengetoetstophaalbaarheid.toekenninggaataltijdvolgenshetvolgende o principe:voorwathoortwat.socialecohesieiseengrootgoedindepakmethodiek.dit betekentdatbewonersaltijdietsterugdoenvoordewijkendusvoorelkaar.bijvoorbeeld kokeninhet o PAKhuis,jebuurvrouwhelpenmetformuliereninvullenofnaailesgeven. CoachvanhetAlledaagse.Inditprincipekomengeloofenvertrouweninindividuensociale o gemeenschapterug.bewonerswordenopgeleidtotcoach,zodatzeelkaarkunnenhelpenom o hunleven(verder)opderailstekrijgen. Succesfactoren DemethodiekisvolgensGiltayVethdesterktetroefvanPAK.Daariniseenkoppeliggemaakttussenhet individueleenhetcollectievearrangementindevormvaneensteunsysteemindewijk. Opvallend(interpretatietotaalbeeldnainterview) Opvallend:solideengoedeuitgewerktemethodiek.Erisovernagedacht.Duidelijkekennisvanzaken.De manierwaaropbewonersalsvrijwilligerswordeningezetendewijkwordtgeactiveerdisuitzonderlijk. Heelgoedingebedinallianties.Hoewelnietuithetinterviewnaarkomthoehetkomtdatdiehelegoede inbeddingeris.directelinkmetwerkwijzevanhetteamvalterdusnietuitoptewerken.werkenserieusaan detoekomst,kijkendaarbijooknaarlangeretermijnperspectief.staanheelbewustbuitende hulpverleningsmolen.hebbengeenhandelingsruimterichtinginstanties,gaanuitprincipenietopde hulpverleningsstoelzitten.coachingeneigenkrachtzijnzeernadrukkelijkaanwezig.erisheelveel handelingsvrijheidrichtingdecontactenmetbewonersenerisdaarbijookechtenergiediedaadwerkelijk ergenstoeleidt(observatie:dehuizenzittenvol!,dekamertjeszijningebruik,defietsenwordenopgeknapt!). Eriswelsamenwerkingmetinstantiesophetniveaudatmenelkaarmoetwetentevindenmaardezeclub acteerteigenlijknietincasusoverleggenofalscasemanager.somslijkthetwelnodigtezijn,dannoemenzedit tussenneusenlippendoor puzzelen,maarhetisnietdehoofdtaak.verderishetprincipevanwederkerigheid ergbelangrijk.jemagvaneenruimtegebruikmaken,maarmoetdanookiets.veelgesprokenoverde inhoudelijkemethodiek.erwordtveelin jargon gesproken:dromen,sterren. VooranalyseArnhem Participatiecoaches Opdracht/opdrachtgever DegemeenteArnhemstaatophetstandpuntdatdewijkaanpakonontbeerlijkisvoorderealisatievan krachtigewijkeneneenstadinevenwicht.eengoedelijnmetennaardeburgersiseenvoorwaarde vooreengeslaagdewijkaanpak.vraagsturingishierinleidend.dezevisievandoorenvoordestaddieis neergelegdin Arnhem2015 engeactualiseerdisin2004(stadinbalans),isvertaaldinstadsprogramma sen programmagestuurdwerkendiesamenhangendeninterdisciplinairwerkenaanbelangrijkevraagstukken mogelijkmoetenmaken. ParticipatiecoachesiseensamenwerkingvandegemeenteArnhemmethetvoormaligeCWIenUWV. Gemeenteishoofdopdrachtgeverenleverteengrootdeelvandepersonelecapaciteit.UWVismedeopdrachtgeverenlevertdeelvandeformatie.Organisatorischishetprojectondergebrachtbinnende gemeente(dienstinwonerszaken,sectorpubliekedienstverlening) bewustalsbuitenboordmotoren optimaleaansluitingopgemeentebrededienstverlening.alleparticipatiecoacheszijnindienstvande gemeente(ofvollediggedetacheerd)enwordenaangestuurddoordeprojectleider. ParticipatiecoachessluitennaadloosaanopdeambitievandegemeenteArnhem Doelstelling Dedoelstellingisombewonerstestimulerenactieftewordenindemaatschappij,teparticiperen.En,alshet mogelijkis,omaanhetwerktegaan.hetprojectrichtzichopallebewonersvande5arnhemsewijkenenmet namedemensendieerondankseenaantrekkendearbeidsmarktnietinzijngeslaagdomzichzelfte verbeteren. Departicipatiecoacheszijnmensenmetdiverseachtergronden,erwordtbelanggehechtaanhet wervingsproces:professionalswordengeselecteerdopbasisvanspecifiekekwaliteiten,competenties,kennis ennetwerk. InArnhemzijn12coachesactief.Zijzijnactiefin5wijken.Deze5wijkenzijngebundeldin3wijkteams. Methode Departicipatiecoachesdieindehaarvatenvandewijkzittenendieuitgaanvandeeigenkrachtvande bewoners,hebbenhetdiepewantrouwenvanbewonersomwetentebuigennaarvertrouwen.ze hebbenbewonersbegeleidnaarwerk,re integratietrajectenofnaaranderevormenvanparticipatie aandewijkendestad.mededoorhuninspanningenisdewerkloosheidafgenomen,deleefbaarheid toegenomen,desamenwerkingindewijkenmetandereorganisatiesverstevigdenishetvertrouwen vandebewoners,volgensdewijkmonitor2009,toegenomen.dezeresultatenhebbenertoegeleiddat hetteamparticipatiecoachesvooronbepaaldetijddoorkangaan.voordebewonerseenbelangrijke

52 Departicipatiecoachesdieindehaarvatenvandewijkzittenendieuitgaanvandeeigenkrachtvande bewoners,hebbenhetdiepewantrouwenvanbewonersomwetentebuigennaarvertrouwen.ze hebbenbewonersbegeleidnaarwerk,re integratietrajectenofnaaranderevormenvanparticipatie aandewijkendestad.mededoorhuninspanningenisdewerkloosheidafgenomen,deleefbaarheid toegenomen,desamenwerkingindewijkenmetandereorganisatiesverstevigdenishetvertrouwen vandebewoners,volgensdewijkmonitor2009,toegenomen.dezeresultatenhebbenertoegeleiddat hetteamparticipatiecoachesvooronbepaaldetijddoorkangaan.voordebewonerseenbelangrijke stapinverduurzamingvanhunwijkaanpakendaarmeehunsocialestijgingenertoedoen. individuelecoachingvanbewonersmetdefocusopparticipatieenwerk bewonermaaktzelfparticipatieplan,ondersteunddoorcoach achterdevoordeur;ookaandeslagmetdiesituatie frontlijnsturing:spiegelvoordeeigenorganisatieomdathetdenktvanuitdebewoner,doelisomniet alleensuccesteboekenmetdieenebewonermaaromookstructureleveranderingopgangte brengen Succesfactoren gemeenteorganiseertactiefregieopdewijk werkwijzestaatnietvast,erisruimteomteontwikkelen projectwordtnaarbuitentoeuitgedragenviaweekimpressiesensuccesrecepten participatiecoachesgaanvraaggerichttewerkwaarbijzedeleefwereldvandebewonercentraal stellen pcgeeftbewonerruimteenvertrouwenenhoudtdebewonereenspiegelvoorindiennodig oplossingsgerichtcoachen Opvallend(interpretatietotaalbeeldnainterview) Hetwerkvanhetteamisonderdeelvaneensector( publiekedienstverlening ).Proberenals onderdeelvan tochinvloeduitteoefenen,vooraldoordenadrukophet meenemenvanpartners.meteeneigenstrijddie meerietswegheeftvaneenzoektocht:opeensubtieleen overwogen manier.geenactivistischehouding. Eerderbeheerst,doordacht,nietopdespitsdrijvenmaardiplomatiek..Veelgevoelvoorambtelijke verhoudingenenmakendaaroptimaalgebruikvan.begrijpenheelgoedwatzemoetendoenomerietsuitte krijgen effectiefgebruikvaninformatiepositie.fijnmazig.makensuccesvolgebruikvandegemeentebrede ambitieopwijkniveau(dewijkaanpak).daardoorduurzamesteun.maardaarmeewelgerichtopkleine stapjesennieteenomtrekkendebeweging.koppelingmet hetnieuwewerken vanhetrijk.proberen aansluitingtevindenen meetedenken overditsoortvernieuwingsthema s(gemeentebreed). VooranalyseLeeuwarden HetFrontlijnteam Veelaandachtvoorcoaching/aansturing/wervingbinnenhetteam. Werkendoordachtaaninstrumentenvanuitinhoudelijkebehoefteindepraktijk.Methodeheeftoverde Leeuwardeniseenvandekoplopergemeentenalshetomvisieendoorinnoverenvangoedepraktijkengaat. gehelelinieeenredelijkcompletedekkingquawerkzameelementen,aansluitingophetcollectievegebeurt Frontlijnsturing,maatschappelijkbelangboveninstellingsbelangenontschottenzijninLeeuwardenijkpunten wel,maarisnietzoexplicietaanwezig. ineenverduurzamingstrategiebinnenhetwelzijns ensocialebeleid.metalsresultaatdeinoprichtingzijnde socialewijkteams,gestoeldopdefrontlijnmethodiek,diegevormdengestuurdwordendoorgemeente, welzijnsinstellingenencorporaties. Alvanaf2010werdgeëxperimenteerdmetdemaatwerkgedachtealsleidraadvoormensenineen achterstandssituatie. Opdracht/opdrachtgever Augustus2007,wijkactieplan:allebewonerseenstapvooruit.Diestapmoestvooralwordenvormgegeven dooreenintegraleengeneralistischeaanpakwaarbijdemogelijkhedenvanbewonerscentraalstonden. Hetfrontlijnteamvaltonderderegievangemeente.Ditisbewustgekozen;debestuurlijkerugdekkingnodig omdwarsdoordedomeineneninstitutiestekunnenopereren,ishiermeegeborgd.verduurzamingvanhet frontlijnteamisvanafhetbegineenbelangrijkefactorgeweest.detoenmaligwethouderwildeafvanalle losseprojecten.eenaantalambtenareninsleutelpositieswarenovertuigddathetanderskon. Financieringtot2013isrond,daarnagaathetteamoveropdenetopgerichtesocialewijkteams! InLeeuwardenishetgeenvraagmeerofdegeneralistischeinsteekuitdebestaandekokersbetaald moetworden. Doelstelling Debredetaakstelling aanpakvancomplexesocialeproblemen isgeconcretiseerdindedoelen participatie enactiveringvanwijkbewoners.datisdeindividuelecomponent.opwijkniveaumoetdeinzetvanhet frontlijnteamleidentotbevorderenvansamenhangensocialebinding. Maaraandeachterkanthangenooksubdoelen.Hetfrontlijnteamisvoordegemeenteeenexperiment,een laboratoriumwaaringeëxperimenteerdkanwordenmetnieuwesamenwerkingsvormen,eengeneralistische aanpak,metontschottenenmetfrontlijnsturing.zekregendaaromruimte,dediscretionaireruimtevande 52

53 teammanagerendaarmeehaarteam,wasgroot. Meten:kwantitatiefenkwalitatief.Nietalleendoorcijfers.Maarookzeggenenschrijvenoverdeimpactvan hunpresentieenhuninterventies TNOonderzoekenmethodiekbeschrijving,zodatanderenervankunnen leren. Methode Demogelijkhedenenkansenvandebewonersstaatcentraal.Menbeltbijallewijkbewonersaan.De problematiekiswelgrootenmaaktweldegelijkonderdeeluitvandebewonersendusvandewerkers.maar deinsteekisanders.endatraaktaandewaardevandebewoners:hetgevoeldatzeertoedoen. Uitgangspuntenzijn: Vraaggerichtwerken:devraagvandebewonerstaatcentraal.Debewonersbepalenwater besprokenwordtenbepalenookdegrenzendaarin. Outreachendenempowerment:debewonerzelf,deeigenkrachtenmogelijkhedenvormendebasis omstapvoorstap(weer)meetedoenindesamenleving.deoutreachendeaanpakspeelthierineen belangrijkerol. Dooroutreachendnaarmensentoetegaanenpraktischsamenproblemenaanpakkenworden mensengeholpen. 1gezin,1plan,1begeleider/hulpverlener:defrontlijnwerkersnemenhethelegezinalsvertrekpunt enalleorganisatiesdiebetrokkenzijnbijdatgezin. Multidisciplinaireninterdisciplinair:hetfrontlijnteamiseenmultidisciplinairteam.Doorde uitwisselingvankennisenervaringontwikkelendefrontlijnwerkerszichtotgeneralisten. Hetfrontlijnteamwerktvolgensdepresentiebenadering.Hetteamwerktnietvanuiteenloket,maar werktletterlijkbijdebewonersindebuurtwaardoorzijeenvoudigbereikbaarzijn. Erismeernadrukopindividueleaanpakdanopdecollectievecomponent Tweetypeteams:eensociaalwijkteamvooraandachtswijkeneneenstedelijkteamgefocustopvragenbuiten deaandachtswijken.desocialewijkteamszijngestoeldopdeintegraleengeneralistischemethodiekvanhet frontlijnteam.deteamszijnsamengestelduitdiverseinstellingen.tweevandeteamswordenaangestuurd doorwelzijnsinstellingenenééndoordegemeente.demethodischesupervisieligtbijdeteammanagervan hetfrontlijnteam. Hetstrevenwasomhetfrontlijnteamzoveelmogelijksamentestellenmetmedewerkersvanbestaande hulpverleningsinstellingen(viaeendetacheringconstructie),zodatdekoppelingmetdemoederorganisaties sterkbleef.datisnietaltijdgeluktomdatdecompetentiesvandemedewerkersprevaleerdebovende detacheringconstructie.eenaantalfrontlijnwerkersisomdieredenviaeenandereconstructietoegevoegd aanhetteam.expertisesaanweziginhetfrontlijnteam:maatschappelijkwerk,opbouwwerk,ggz, verslavingszorg,werkeninkomen,jeugdzorg,inburgering,onderwijs,huiselijkgeweld,jongerenproblematiek, woonbegeleiding,intercultureelwerken,wonen,schuldenproblematiek. Degemeenteheeftderegiegenomen.Zeheeftdiversepartnersuitgenodigdtelerenvandezeaanpakom vervolgensmethetamaryllisconceptendesocialewijkteamsdoortepakken. Succesfactoren Methodeiseenconsequentdoorgezettetransitiebewegingopbasisvaneenvisie.Hetwijkactieplanbood mogelijkhedentotverbredingensloegeennieuwebrugnaardecorporatiesalspartnerinuitvoering. Opvallend(interpretatietotaalbeeldnainterview) Deamaryllisgroep:brainstormgroepdievanaf2008isgevormdomnatedenkenoververnieuwende uitgangspunteneneenandereaanpakvanhetlokalesocialebeleid.amarylliswerdvaneen gedachtegoedeenconcepténeenaanpak. Coalitie:Degemeentevormthethartvandevitalecoalitie.Zijstuurtopbasisvanvisieen continuïteit.vanuithaarregierolheeftzeeenlijstsamengesteldvanpartnersdiemoetenbijdragen aanhetfrontlijnteamensocialewijkteams. DanielbeschrijftdatLeeuwardenbelangrijkeberenopdewegnaarverduurzaminghebben overwonnen. Desteunisheelgrootenvisionairgeweestmaarhetisnognietzekerofdezedekomendejarenovereindblijft staan.datkomtenerzijdsdoordathetuiteindelijkafhankelijkisvansleutelfiguren(diedeamaryllisgroep vormden..)waarvandemeestevanhettoneelverdwijnenenernoggeenzichtisopnieuwesleutelfiguren. Daarnaastlooptdelijndaterdoorgezetmoetwordenviaruimtedoordeinstantieszelfalspuntjebijpaaltje komt.dieookweerkampenmetbezuinigingen.hetisnognietduidelijkofhetkantelenvandedenkwijzegaat 53

54 lukkendoorbeidefactoren. Defrontlijnteamsbestaandooreenzeerovertuigendesteungroep(amaryllis).Daarnaastiserheelnauw samengewerkttussenteamleiderengemeenteomditvandegrondtekrijgen.degemeenteheeftdaarecht indoorgepakt. Deverbazingdiespeeltiswaaromerindeomgevinghetwielopnieuwwordtuitgevondenterwijlhet machinetjealeldersdraait.ikherkenhetgevoeldatjedegripbegintteverliezenterwijljezoveel aangrijpingspuntenzietomdesituatiedegoedekantuittetrekken. Demethodiekisgoeddoordacht,hetishetresultaatvankennisvanzakenenvaneenhistorischbesef.De filosofieis:multidisciplinair,maarallemaalwerkendalsgeneralist.eenonorthodoxe,frontlijngestuurde aanpakwaarbijgeneralistenhunmandaatpakken,presentzijnindewijk,vertrouwengevenenvragen.de methodeendefrontlijnwerkerszelflijkeneenhardcoreverschijningtezijnvanwaardefrontlijngedachteuit bestaatenisdaarookeenvoorloper/bakermatingeweest.verderisdesamenwerkingopmicroniveau voortvloeiselvaneensubtielproces.hetnetwerkprincipeheefteenpositieveuitwerkingenerwordtbewust aandachtaanbesteed(nynke).hetsignaleringsprincipewordtergmooinaarvorengebrachtenisconstructief opstructurelebasisbelegd(wijkoverleggen).hetstruikelblokvansterkepersoonlijkhedeninteamverbandis herkenbaarmaarheeftdeaandacht. Zewerkennietmeteenmultiplier effect,slechtsopkleineschaalmetvrijwilligers. VooranalyseEnschede Wijkcoaches Opdracht/opdrachtgever DegemeenteEnschedenamruimtienjaargeledenhetinitiatiefvoormeercoördinatieophetgebiedvan zorg,onderwijsenveiligheidrondjongerenengezinnenmetmeervoudigeproblemen.meercoördinatie betekendevoorbetrokkeninstellingendeelnameaantalvanoverleg encoördinatienetwerken.omde samenwerkingdoeltreffenderendoelmatigerteorganiserenheeftdegemeentein2004metsteunvande instellingenderolvanregisseuropzichgenomeneneenrigoureuzesaneringsoperatieingezet.vrijwelalle afstemmings encasusoverlegvormenvoorspecifiekedoelgroepenwerdenafgeschaftenvervangendoor gebiedsgerichtewijkzorgteams.indenieuweopzetstuurteengemeentelijkeprocesmanagercasemanagers aan,dieeenplanvanaanpakontwikkelengerichtopproblemenvanhet systeem (vader,moeder,opa,oma, betrokkenbuurvrouwetc.).debasisvoordegecoördineerdeaanpakvormteenconvenanttussen25 instellingenuitdeonderwijs,zorg enveiligheidsketen.vastepartnersinhetwijkzorgteamzijnhet maatschappelijkwerk,jeugdzorg,jongerenwerk,eenwijkagent,eenwoningconsulent,jeugdgezondheidszorg eneencasemanagerwerkenbijstand.degrondslagvoordesamenwerkingisketenregie;erwordteenketen vandienstenenactiesgevormdommeervoudigeproblematiekintegraalendaardooreffectieveren efficiënteraantepakken. Doelstelling Omdebeoogderesultaten(socialestijgingen empowerment vanmensen)tekunnenrealiseren,moeten wijkcoachesookzelfinstaatzijn(eigencompetenties)endoorhunomgevinginstaatwordengesteld (bevoegdhedenenmiddelen:tijdengeld)omnaardegezinnentoeadequaattekunnenhandelen.methet oogopdezevoorwaardeniserinhetprojectplaneenprofielgeschetstvandewijkcoachdatrichtinggevendis geweestvoordewervingenselectievandezefunctionarissen(ziebijlage2)enisookvoorzienintraining, opleidingenbegeleiding. Convenant: 54

55 55 Methode IndeEnschedesewijkVelve Lindenhofisin2008eenpilotvanstartgegaanwaarineennieuwe,onorthodoxe aanpakvanachterstandsproblematiekwordtbeproefd.dewijkcoachesindevelve Lindenhoffungeren,om meteenmetafoortespreken,als socialehuisartsindeeerstelijn.zijbepalensamenmethuncliëntenwelke hulpenondersteuningernodigisenzettenditingang.pergeziniserééncoachmetvoldoendetijden aandachtomeenduurzamerelatieaantegaanwaaropkanwordenvoorgebouwdindehulpverleningaan dezegezinnen.daarbijzijndegezinsledenmethunambitiesencompetentieshetuitgangspuntvoorhet bepalenvandebenodigdehulpenondersteuning.deactiesindeeerstelijndoendewijkcoacheszelfende tweedelijnwordtingeschakeldalszijzelfnietoverdebenodigdedeskundigheidbeschikken.deinzetvande wijkcoachesmoetvoormensenmetproblemendeeenvoudterugbrengen.dewijkcoachesbiedenbewoners ondersteuningenontwikkelingskansen.hetdoelisomzeweerderegietegevenoverhuneigenlevenen stappentelatenzettenopde socialeladder.dewijkcoachesbeschikkenhiertoeoververgaande bevoegdheden,dieindewandelgangenals mandaten wordenaangeduid.dezemoetenslagvaardigeen efficiëntehulpverleningmogelijkmaken;wijkcoachesdieindewijkaanwezigzijn,wetenwatnodigisen zettenhetingang. Succesfactoren Aanwezigindewijk,ruimteomvertrouwentewinnen o Positioneringindewijkzelf,daardooraanspreekbaar,benaderbaar,spreektdetaalvande mensen.hetuitgangspunt voorwathoortwat sluitdaarbijgoedaanbijdeleefwereldvan dewijk. o Tijdom aanwezigtezijn,aandachttehebbenvoorverschillendesituaties. o Veelruimteindewerkwijze(bijv.intakeindriegesprekkenalshetnodigisomvertrouwen tewinnen,ofhelpenwasopvouwen,helpenafwassene.d.,maarookgelijklangsgaanals iemandnietverschijntbijeenreïntegratietrajectoféénvandekleintjesvoorlezen). Integraleensamenhangendeaanpak o Integraleindicatieopalleleefgebieden. o Gerichtplanvanaanpakopalleleefgebieden,geprioriteerdenopelkaarafgestemd. o Naastregieookdoorzettingsmachtopdezeterreinen,zowelbeloningalssanctiemogelijk. o Mogelijkheidominstrumentenvoorheteneleefgebiedintezettenalsoplossing( worstof stok )voorhetandereleefgebied. Ingoedesamenwerkingmetdeinstellingen o Gerichtoverdragennaarspecialistischehulpverlening,waardooreenintakesnellerkan plaatsvindenenmeerzichtisophetgeheleprobleem. o Mogelijkheidtotsnelopschalenwaarnodig. o Naastafsprakenookvastecontactpersonenbijdeinstellingen,dieopdehoogtezijnvande afspraken. Daardooreffectieveondersteuning o Snellehulpopdemeestinhetoogspringendeproblematiek(vaakzwareschulden).Het

56 o o stabiliserenvandeschuldenlast,hettegengaanvanhetverlammendeeffectdaarvan,zorgt dateengezinruimtekrijgtomnaardetoekomstenandereproblementekijken(bijv. opvoedingsondersteuning,werk,verslaving,overlast). Mensendieal20jaarindeproblemenzatenkomenweerinbeweging;hebbenwerkof participerenopeenanderemanier,kinderengaaninbehandeling,etc. Doorhandelingsruimteefficiëntereinzetvanondersteuningaanlichte envoortdurende multiproblematiek Opvallend(interpretatietotaalbeeldnainterview) Vanuiteenlangdurigaanwezigetraditieiserveelpolitiekeenambtelijkeenergie.Dezeenergiewordt voorgezetviainiedergeval1sleutelpersoonbinnendeambtelijkeorganisatie.viahetconvenantenlatervia samenwerkingopuitvoeringsniveau,lijktereenwij gevoeltezijnbijpartners.ditisgecreëerdviahet benadrukkenvanhetgezamenlijkbelang(julliewillentochook..).daarnaastisdeontwikkelingrondomhet mandaatsubtielgemanagedengoedgeorganiseerd.dezeontwikkelinglijktduurzaamtewordendoorgezet viadefrontlijnsturingsaanpakvanafjanuari2011. Verderismenerzeeruitgebreidbezigmetinvullinggevenaandegeneralistischeprofessional.Dezeis specialistopeenvakgebiedmaarweetookgenoegopanderegebieden. Daarwaarhetmandaatduidelijkgeregeldis,lijkterhiertegenovertestaandatdeeigenkrachteenbelangrijk uitgangspuntiszodathetmandaat,alsdatnodigis,overtuigendvoordebuitenwereldkanwordeningezet (menmaaktzichzorgenomeenbeeldvanbetutteling,komtsteedsterug).ditlijkteenwisselwerking waardoorhetmandaatmisschienwelscherpisingezet,maarmisschienwelmindervaakechtingezethoeftte worden.hiermeelatenzeziendatjuistditproces datheeftgeleidtotvaststellingvanhet handelingsmandaat functioneelisgeweest.hiermeezijndeverhoudingenduidelijkgeworden.watoverigens ookbetekentdatervoortdurendaandachtblijftvoordeovertuigingskrachtvandeactie sendaterzorgvuldig wordtomgegaanmetsamenwerking(éénaanspreekpuntperbetrokkenorganisatiediegoedopdehoogteis vandeafspraken). Multiplierziternietechtin(vrijwilligers/stagiaires). Veelaandachtvooronderwijsencoaching,waarbijdeteambuildingalshetbelangrijksteelementwordt genoemd,ondanksdatditgeeninhoudelijkthemabetreft.kennisisviadespecialistischeachtergrondvan afzonderlijketeamledenaanwezig,maarbelangrijkernogisdushoediekennisinteamverbandwordt ontsloten,datvraagtsamenwerkinginteamverband(=belangteambuilding). 56

57 BIJLAGE11: Totaalbeeldonderzoeksresultaten Vanwegehetfeitdatnietalleonderzoeksresultatenrelevantzijnvoordebeantwoordingvande onderzoeksvraagiservoorgekozendevolledigebeschrijvingvanonderzoeksresultatenindebijlageopte nemen. 1. Context 1.1 Opdracht&Opdrachtgeverschap Deformuleringvandeopdrachtisindeteamsverschillend.Inviervandevijfgevallenishetdegemeentedie vanuitambitiesophetgebiedvandewijkaanpakeennadrukkelijkerolspeeltindeopdrachtformulering. Hierbijheeftdeimpulsrondomdevogelaarwijkeneengroterolgespeeldwaarbijwoningbouwcorporatieseen grootgedeeltevandefinancieringhebbenvoortgebracht.inhetandereteamisdegemeenteminder nadrukkelijkbetrokkenenisheteen zorgorganisatie diehetinitiatiefneemt.indatgevalisersprakevaneen subtieleinvlechtingvansamenwerkingspartners.namelijkviasleutelfigurenineencomitévanaanbevelingdie demedewerkingvanhuneigenorganisatieproberentemobiliserenenharmoniseren. Eénvandeprojectleidersmerktoveropdrachtgeverschaphetvolgendeop: Alsjesteedsinopdrachtgever,opdrachtnemerverhoudingblijftdankandatbotsenmet:westaanerook gezamenlijkvoor,hetisookeensamenwerking,hetgaatomhetgeheel.degemeentewilditstukverantwoord zien,watweprecieshierdoen.terwijlwijhetgeheelzien.vanjajongens:ditishetgeheelennietallemaalje eigenorganisatie.enwatwiljenou,wiljenoualleenblijven,tobben,ofzullenwesamenietsdoen. Definancieringssituatieisbijnaaltijddiversenvaakookgefragmenteerd.Inalleteamszijn woningbouwcorporatiesengemeentefinancier.vaakvormenhiernaastookwelzijnsinstellingen,provincie, jeugdzorg,zorgverzekeraars,awbz,wmo,cwienuwvfinancieringsbronnen.indemeestegevallenzorgtde gemeente(aldannietinsamenwerkingmetteamleiders)voordeafstemmingrondomhetbudget.in Eindhovenisdeprogrammaleider(afkomstigvanGGZ)zelfdegenediedeafstemmingtussenbovenstaande financiersorganiseertviaeencomitévanaanbeveling. 1.2 Doelstelling Dedoelstellingvanalleteamsisgerichtopkwetsbarewijkbewonerswaarbijsocialestijgingeen overkoepelendedoelstellingisdieviaparticipatieenactiveringvanwijkbewonerswordtbereikt.deinzetvan deteamsmoetopoutcome niveaueenbijdrageleverenaanzakenals:samenhang,socialebindingeneen verbeterdeleefbaarheidindewijk. Onderscheidendedoelstellingenzijnde empowerment vanbewoners(pak,deventer),deaanpakvan complexesocialeproblemen(frontlijnteamleeuwardenenwijkcoachesinenschede)endeaansluitingopeen maatschappelijksteunsysteem(eindhoven).voordeteamsinarnhem,leeuwardenenenschedewordtde experimenteerruimteexplicietbenoemdalssubdoel.inhetverlengdehiervanligtdeambitieomnietalleen succesteboekenopmicroniveau,maarookstructureleveranderingopgangtebrengen.thema sdiehierbij genoemdwordenzijn:zoekennaarnieuwesamenwerkingsvormen,eengeneralistischeaanpak,ontschottenen frontlijnsturing( despiegelvoorhoudenaanjeeigenorganisatie ). Deresultatenvandeinspanningindeteamsisperdefinitiedomeinoverstijgend.Hetblijktlastigtezijnomde bijvangsten opzo nmaniertearticulerenzodathetbruikbaarwordtvoordeverschillendesectorenof moederorganisaties.departicipatieladder 24 iseeninstrumentdatveelvandeteamsgebruikenomsociale stijgingaantegeven.eenindividudatstijgtopeentredevandezeladdervormteenresultaatwaarveelteams zichoplatenafrekenen.hoewelookwordtgenoemddatzelfsditinstrumentnietalleresultatenkanmeten: 24 DeParticipatieladderiseenmeetinstrumentwaarmeekanwordenvastgesteldinhoeverreeenburgermeedoetindesamenleving.De ladderisonderverdeeldinzestreden:vansociaalgeïsoleerdtotwerkendzonderondersteuning. 57

58 Voordeechtmoeilijkedoelgroepisdeladdernogergruim.Diekunnenookstappenmakenbinnendeladderdie jenoggeenstijgingnoemtintermenvandieladder.wijkijkenookergnaardeelsuccessen.kinderendieeerst 5 6uurperdagachterdecomputerzaten,diegaannusporten..schuldenlijkttocheenillusieomdaarineen beperkttijdsbestekietsaantedoen..maarstabiliserenisookaleenheleverdienste. Inditzoekproceswordtgeprobeerdzodichtmogelijkbijhetprimaireproceskleinerestappeninzichtelijkte makenalspogingdebijvangstentóchdeexpliciteren. Hetisopvallenddatdemeesteteamszelfhetinitiatiefnemenrichtinghetformulerenvandeinhoudelijke doelstellingen: Ikvinddatjeookweleenbeetjejeeigendoelstellingmoetkunnenformuleren.Duswehebbenvoorditjaar gesteldwewillenhetzelfdeaantalklantenalsvorigjaar,maarwewillenvanallebewonersdatzenaeenhalf jaar55%minimaal1tredeopdeladdergestegenis. 1.3 Verantwoorden&Meten Overhetalgemeeniseropditgebiedeenzoektochtbijalleteamswaarneembaar.Inallegevallenzijn meerderepartnersbetrokkenenhebbenzijeeneigenverantwoordingsfilosofie.geenvandeteamslijktopdit momentzovertezijndatdepartnerorganisatiesoverwegendwaardehechtenaanresultatendieophetniveau vanoutcomewordenbeschreven.menhoudtnogveelvastaanoutputcijfers.weliseracceptatieophet gebiedvandemetingrondomdeparticipatieladder. Resultaathiervanisdatteamleiderseenkoppelingproberentemakenmetderegistratiebehoeftevan partnerorganisatiesopeenzodanigemanierdathetvoordeteamledenzoweinigmogelijkextrarapportageinspanningkost. Bijdearticulatievanhunresultatenkiezendeteamsoverhetalgemeeneenbeschrijvendeenpakkendemanier vancommuniceren.impressies,frontlijncafés,filmpjes,onlineinterviews,kleurrijkeboekenoverdelevensvan bewoners.hetzijnallemaalmanierenwaaropwordtgeprobeerddeessentievandewerkwijzeophetnetvlies vantoehoorderstekrijgen. Hetisopvallenddatalleteamsbewustgebruikmakenvanhuninformatiepositie: Dathoortookbijonzeaanpak:ommensenmeetenemen.Jezietookdaterbijdieimpressies 25 ookineens mensenzijndieonsbellenenzeggen;datverhaalgaatovermijnorganisatie.datkantochniet?kommaarop! Ofzekomenmeteenvoorstel,jaergebeurtwat!Onzegemeentesecretarisdiehadaltijdzoietsvan:alshijmet organisatiesindestadingesprekwasdangebruiktehijonzevoorbeelden,omaantegevenhoeveelverderdat gaat.nietoverons,maarwel:ditzijndeburgers.datmaaktevoorhemookdathijconcreetmateriaalkon benutten.onzedirecteurhetzelfde.hetgeeftwatinhanden. SommigevandeteamsproberenditprocessamenmetdestakeholdersintegaanviabijvoorbeeldeenSROImethode(SocialReturnonInvestment),ofdoordirectefeedbacktevragenaanopdrachtgeverofhijmetde verantwoordingvanderesultatenuitdevoetenkan.duidelijkisdatdemeesteteamsbewustbezigzijnmetdit themaenzichrealiserendatditonderwerpeenbelangrijkpadisdatleidtnaardebestendigingvande werkzaamhedenindetoekomst: Hetisalsofjehetaltijdeenstapvoormoetzijn. Ditgebeurtnietalleenvanwegeeenopgelegdeverantwoordingsplichtmaarjuistookopbasisvanintrinsieke motivatie: Jewilopeenanderemanierlatenzienwatjeallemaalbereikt.Jewilditnietomjezelf.Jewiltwetenofhet terechtisenofhetdáteffectheeftwatjedenkt.datjegevoelklopt.inhetuitleggenwatwedoennemenwe ookheelvaakdebewonersmee.datisgewoonpuur. 2. Steun 25 situatiebeschrijvingenuitdepraktijk 58

59 Typesteun Alleteamswijzenophetbelangvansteunindevormvansleutelfigurendiesomszelfsambassadeurzijnvoor dewerkwijze.dezesteunbevindtzichvaakoppolitiekenambtelijkniveauenvormeneenvormvan bestuurlijkerugdekking.intweegevallenisdezesteunzelfssamengevoegdineensoortactivistischegroepdie quavisieeenbelangrijkebasisvormenvoorderuimtediedeteamskrijgenomaandeslagtegaan.deze sleutelfigurenspeleneenbelangrijkerolinhetorganiserenvancommitmentbijpartnerorganisaties.enkele belangrijkeprincipesdiedaarbijhoren(zoalseenwij gevoelenbegripvoorelkaarssituatie)komennaarvoren inonderstaandcitaat: Wijhebbeneenzeerambitieuzedirecteur.Dieechtpassieheeft,dievertrouwenheeft.Diedaarookcreatiefin is.enookdingendaarinscherpkanbrengen,zonderbangtezijnvooralleproblemendiedaarachteraan komen.zo ntypehebjewelnodig.( )Ikweetnogeenbijeenkomstmeteenaantalpartners..Danbrengthij ookzonaardepartnersvan:julliewillentochookallemaaldatdieklantgoedbediendwordt,dathetallemaal watgoedkoperenefficiënterkan.enalsjedanmetvoorbeeldenkomtvanhetistochnietnormaaldatweerin sommigesituatiesmetveelbetrokkenhulpverlenersnietuitkomen.alsjeiedereendatzegt:danvindtiedereen datookbelachelijk.datisdaneengoedebasisvoorhetmeedoenvanpartnersineenpilot.( )Ikdenkalsikdat vergelijkmetdatgenewatikelderswaarneemdepartnershierhetvoordeelzienvanhetontschotten.maar aandeanderekantweetjeookdatdieinstantieszelfmetproblemenzitten( )jeweetzelfhoecomplexhet allemaalinelkaarzit.maardangaathetookomdebereidheidomdaarmeeteexperimenteren.dingenloste laten.hetgaateromdatgemeenteenpartnersonderlingbegriphebbenvoordesituatiewaarzein verkeren.7 Uitbovenstaandedatdesteunenerzijdsgerichtisophet samenbouwen aaneennieuweenbeterewerkwijze vanuiteengedeeldbelang.maarsomsissteundieuiteindelijkeenhiërarchischeffectheeftookbelangrijk: Dedirectieslatenzichheelgraaguitnodigenvoorzo nambtswoninggesprek.alsjedanafspreektmetde burgemeesteraantafel:ja,wijdoenmee,wijleveren,wijzullenextracapaciteitvrijmaken,jawijgelovenerin, wijwillendat.nou diejadaarhebbenwijzenogheelvaakaanherinnerd.danhebbenweheelvaakgezegd tegenmensendiehetnietgeloofden,nietwilden,danzeidenwe:jajouwdirecteuraantafelbijde burgemeesterheeftjagezegd,dusmisschienmoetjeeveninternkijkenhoehetzitendankunnenweweer samenmetjouwerken 2.2 Kansen&Bedreigingen Hetverkrijgenvansteunlooptsomsviabeleidsambities(bv.dewijkaanpak)ensomsviadeenergievan sleutelfiguren.indegesprekkenkwamnaarvorendatindeprocesveelenergiewordtgestoken,zoals onderstaandcitaatillustreert: Wijzijngewoonopdefietsgestaptenhebbenmaandenlangrondgefietst.Dehelestaddoorlangsorganisaties, langsstadsdelen,langsuitvoerders,langsmanagers.wehebbenonsgewoonrotgefietst(..).wehebbenheel veelsympathiegekregendaardoor,datwegewoonlangskwamen,heelopenwaren(..).wehaddenwelde ingrediëntenmaarerwasnogwelveelruimtehoedaterdanuitmoestkomentezien. Opwelkemanierdesteunookwordtverkregen,uitdegesprekkenklinktdoordathetnaastbrainstormenover degezamenlijkeontwikkelingvanplannen,ookbelangrijkisomeenstokachterdedeurtehebbenendaarmee eenzekerebalanstussenbeidetehebben: Aandeenekantwasdatheelveelpratenensamenontwikkelingendeinbrengvanallepartijenmeenemen. Aandeanderekantwaserookgewooneenconvenant. Deteamsdiezijnverzekerdvanstevigesteunvanuitdegemeentemerkenwelopdathetspannendwordtof partnersindetoekomstblijvensteunen.verschillendeteamleiderssprakenuitdatdesteunbinnende bestaandekadersreikt.alshetgaatomeen kanteling ofeen transitie menenzijdatereenspannendetijd aanzalbreken: Hetheeftnognieteenwaanzinnigevastebodem.Doordatwedieheletransitieindewetgevingmetjeugdzorg enawbzhebben..heelergderegiebijdegemeente,doeninstellingenhierookaanmeevan:wemoetenbeetje meewerkenaandebeleidsvoorstellenvandegemeente,anderskunnenwehetstrakshelemaalwelschudden.

60 60 Datisnatuurlijkhetfinanciëlebelangdataltijderonderligt.Hetisweleenbeetjegedragenvanuitdevisie. Maaralsjedevisiedoorredeneertdatjouwinstellingoplosseschroevenkomt,ofdatjejejeheleopgebouwde toestandweleensveelminderzoukunnenworden..datjemisschienwelnietsmeertezeggenhebtoverje werkersomdatdiestraksoveralennergenstochveelautonomerhunganggaan..hetisdevraagofmenzover heeftdoorgedacht.misschienheeftmenweldoorgedachtenwezienwelwanneerdatereenbeetjeaankomt. Voorlopigdoenweeenbeetjemee.Ikdenkdatzebijnanietanderskondendanjazeggen. Alleteamshebbenéénofmeerderesleutelpersoneninhunachterhoofdalshetgaatomambassadeurschapof rugdekkingvoorhunaanpak.tegelijkertijdnoemenbijnaalleteamsdebedreigingdateraltijdeentijdelijke dimensieaandesteunverbondenis.sleutelfigurenkrijgeneenanderebaan,gaanmetpensioenofop wereldreisendaarmeegaatdeonzekerheidgepaardofdezesteunpilarenwordenvervangen. 3. Werkwijze 3.1 Methode Alleteamslatenzienhoejekleinschalig,zodichtmogelijkbijdeburgerdegeneralistischeprofessionalzijn werkkanlatendoen.dematewaarindeeigenkrachtvandebewoneruitgangspuntisbinnendemethode,is verschillendperteam.inéénvandeteamsgebeurtditindevormvanempowermentviacoaching.hiernemen deteamledenbewustafstandvaneeneventuelehulpverlenersrolenisempowermentdushetprimairedoel.in deandereteamsisdeafstandtothulpverleningofgespecialiseerdedienstverleningmindergroot.indie gevalleniserdanookvaakeenexplicietelinkmetdetaakomcomplexesocialeproblematiekoptelossen.in dieteamskrijgenmedewerkersooktemakenmetregieenafstemmingdiezeoverigenszoveelmogelijkthuis bijdebewonerlatenplaatsvinden.indiegevallenspeeltinalleteamseenafwegingsmechanismeeenrol.de contourenhiervanwordeninonderstaandcitaatverduidelijkt: Jemoetervoorzorgendattussendeorenzitdatdeburgerzelfdewegmoetkunnenvinden,tenzij danwordt gebruikgemaaktvaneenmandaat.tenzijisdusalsjemoetforcerenofomdatereengrootrisicois.maardat eerste,datdeburgerdewegvindt,ishetuitgangspuntensomsgajedatmandaatgebruikenomdattekunnen bereiken. Mandaatkanikbovenstaandcitaatwordenopgevatalseenspecifiekehandelingsbevoegdheid.Viadezevorm vanhandelingsruimtekandemedewerkereenruimtebenuttendievoordeburgerzelfniettoegankelijkis.het risicoisdatdeburgerhiermeeafhankelijkwordtvandemedewerkeromdatdezezelfgeenhandelingsruimte heeft. Erzijndustweerolleninhethandelingsrepertoirevandemedewerkersteherkennen.Deeneisdecoachende rolwaarbijdeburgerleertzichzelfvooruittehelpenendeandereisdeschakelrolwaarindemedewerkerde schakelistussendeburgerenallerleiinstanties.somsmeteenspecifiekefunctieomoplossingenteforceren diedeburgerzelfnietvoorelkaarkankrijgen.inparagraaf6( handelingsruimte )wordtdieperopdit onderwerpingegaan. Deteamswerkenoverhetalgemeenvraaggericht,gaanoutreachendnaarmensentoeenpakkenpraktisch problemensamenaan.deteamsnoemenzelfvaakpresentiealseenbelangrijkuitgangspunt.ditbetekentdat nietwordtgewerktvanuiteenloket,maarletterlijkbijdebewonersindebuurt. Alleteamswerkenmeteenplanvanaanpak.Ditplanwordtsamenmetdebewonergemaaktenvormteen belangrijkstartpuntvanhet(coachings)traject.inleeuwardengaanzedaarnogeenstapverderin: 1gezin,1plan,1hulpverlener:defrontlijnwerkersnemenhethelegezinalsvertrekpuntenalleorganisatiesdie betrokkenzijnbijdatgezin. Alleteamskijkenintegraalmaarsommigeteamsnoemenhierbijdatzenauwlettendindegatenhoudendatze zakendiegeenbelemmeringvormenvoorhetplanvanaanpaknietzelfoppakken.hierinkomtwederomhet zojuistgenoemdeafwegingsmechanismetotuiting: Alshetuiteindelijkedoelparticipatieenwerkisenditiseenbelemmeringdangaanwedaarmeeaandeslag. Alshetalleenschuldenisendaaromslaapiknietmeer,jadanzorgenwedatiemandopdejuisteplekterecht

61 komt,datisgeencoachingtrajectvoorons.endanmoetjevooralnietopdiestoelgaanzittendienietvanjou is.maarwelzorgendatiemandwarmovergedragenwordt. 3.2 Afbakeningdoelgroep Binnendeteamsisoverhetalgemeensprakevaneengrotecaseloadpermedewerker:ongeveer1op20(tot 40alsergewerktwordtmetvrijwilligersofstagiaires).Overhetalgemeengeldteenbredebenaderingrichting selectievandedoelgroep.dedeurenstaanvaakletterlijkopenvoorallebewonersindewijkdieeensteuntje nodighebben.deteamszijninallegevallenindewijkwaarzewerkengevestigd.meestalineenwoningen somsineenwatgrotergebouwwaarinookanderewijkorganisatiesgevestigdzijn. Opditmomentisbinnendeteamsenbijdepartnersnogeenbehoorlijkeacceptatieomeendergelijkebrede doelgroepformuleringtehandhaven.ditkomtmetnamedoordatdeteamsvaakdirectgelinktaande wijkaanpakdraaien.eénvanderespondentenbenoemtweleenspanningdiegaatspelenzodramedewerkers vanandereorganisatieswordeningezetindegeneralistischopererendeteams: Jezetinprincipededeurenopen,hetisnietzoalsbijWWB klantenwaarbijbepaaldepartnerserheelergachter staan..maaralsjehetwatbredergaatbekijken..daarkunnenzedanookoptegenzijnomdathetnietvaltin despecifiekedoelgroep.heteropafgaanisnognietgeaccepteerdoveralomdatveelorganisatiesgewendzijn omtedenkenvanuithunbestandenwantdaarachterzitookdewereldvancontroleenbeheersing.hetis makkelijkeromaftebakenen:danweetjegewoon,ditismijnresultaatennuhebikmijndoelgroepverder geholpen.punt.enditiswatspannenderwantjegaatmeernaaroutcomekijken:eenwijk,verbeterde leefbaarheidindewijkenhetheeftallemaalinvloedopelkaar.maardiepartnersmoetenerwelvooropen staandatdeingebrachtejeugdzorgmedewerkermisschienwelgaathelpenineengezinwaarnietdirecteen jeugdzorgprobleemligt 3.3 Multiplier Inalleteamszijninitiatieventeherkennenvanuithetwerkenmetvrijwilligers.Ditzijnwijkbewonersdiehun talentinzettenvooranderewijkbewoners.indeventermaaktisditprincipeeendoordringendonderdeelvan demethodiek.daarwordenbewonerszelfsopgeleidtot coachvanhetalledaagse omviaeenspecifieke coachvraagmeteencoachvragergematchtteworden.indeventereneindhovenzijndaarnaastinloophuizen waarallerleiexperimentenplaatsvinden(kookavonden,cursussen,praatclubjes,kledingherstelserviceetc). Dezeinloophuizenzijngeenvrijblijvendegezelligheidsinstituten:zedraaienopbasisvanwederkerigheid.Inhet gevalvandeventereneindhovenisereengrootmultipliereffectaanwezig.indeoverigedrieteamsworden vergelijkbareinitiatieventussenbewonersonderlinggestimuleerd,maarmakenzenietzodoordringenddeel uitvandewerkwijze. 4. Deprofessional 4.1 Wieisdeprofessional? Overzicht Vaakwordtdeterm helikopterview genoemdomaantegevendatprofessionalsnietalleendesituatiezelf moetenkunnenanalyserenopmicroniveau,maarookmoetenkijkenopwelkemanierdecontextdaaropaan sluitenhoeditindetoekomstbeterkan: Jemoetwelmensenhebbendiedeinhoudkunnenoverstijgenennietalleenheelenthousiastwordenoverde inhoud. Datbetekentookdatdeprofessionalsindeteamsbetrokkenzijnbijdoorontwikkelingvandemethodiek: Alsjehethebtoverdedoorontwikkelingbinnenhetprimairproces..Ikkannietuitsystemenallemaalleuke cijfershalen,neeikmoethetuitdiekwalitatievegegevenshalen( )ikkanechtnietzonderdeuitvoerdersdie daarzitten. Ditisgeenvrijblijvendeactiviteit,maarisverbondenaandetaakvandeprofessional: Zezijnuitvoerders,zehebbenpassie,zewillendaarechtietsbereiken( )maardaarnaastiserookeenandere rol:informatiebrengen,waarloopjetegenaan,hoezouhetanderskunnen..endanmerkjedatzedatnogwel 61

62 62 eensvergeten..daarmoetjewelopsturendatzevoortdurendalertzijnvanikhebindezefasewel2rollen;ik benuitvoerdermaarikmoetookvoedingleverenvoordedoorontwikkeling.nietiedereenkandat. Samenwerking Deprofessionalmoetdewegkennen: Datis1vandekwaliteitenvandefrontlijnwerkersindatteam,datzedewegkennen.Datzeweliniedergeval indeorganisatiewaarzevandaankomen,maarechteengrotesocialekaarthebben,hetnetwerkkunnen benutten. Hierinvormthijeenverbindendeschakelalshetgaatomhetinbeeldbrengenvanwederzijdsebelangen tussenindividueninstantie: Endatweooklatenziendatwemetelkaartemakenhebben. Daarbijwordtverwachtdatdeprofessionalvoortdurendkritischkijktnaarzijnrol: Vandieprofessionalvraagjenaastzijngezondboerenverstandookbewusttezijnvanzijnbeperkingendiehij heeft.enhijmoetzichookbewustzijnvanderisico salshijdezaaktelangbijzichhoudt. Endehouding:laataltijdiemandmeekijken,wantdiekanertochmeteenanderebrilnogwelwatandersin zienofvanvinden. Hetgedragvandiewijkcoachvan:ikhebdatrugzakjewelmaarikkanhetookopeenanderemanierdoen.En jemerktgewoonindepraktijkdatzenietvaakgebruikhebbenhoevenmakenvandiebevoegdheden.daarom ishetbelangrijkdatjegewoonstevigcontacthebtmetmensenindieorganisaties,diewetenvandehoedende randendieookwetenvanhetwaaromvandergelijketeams,dieookwetenvanafsprakendieerzijn. Doorhetlaatstgenoemdevormthetwerkvandeprofessionalsopenigmomenteenbelichamingvangemaakte afsprakenentotstandgekomenverhoudingentussenorganisatiesonderling. Mentaliteit Erisovereenstemmingdatdeterm hulpverlener eigenlijknietpastbijdementaliteitvandeprofessional: Eencoachisookgeenhulpverlener.Diekanjeadviserenmettipsendieleertjouzelfstandigteworden,maaris geenhulpverlener Hoebewonersvandewijkdeprofessionalszienwordtalsvolgtbeantwoord: Praktischisteplat.Hetisnietalleendoen,datzouniethetzelfdeeffecthebben.Hetiswelheelergpragmatisch bezigzijn..watisnunodig?dangaanwedatdoen. Maarwatdebewonersookzienisdatweheellaagdrempelig,indeleefwereldvanmensen,betrokken,mensen respecteren.mensenkunnenaltijdbijonsbinnenlopen,altijdtijdvooreengesprekje.ookgewoonwerkenalser gewerktmoetworden,ooknietzo9tot5,mensenwordenook savondsbezocht. Specifiekerol:ervaringsdeskundigheid Bovengenoemdekenmerkenzijnvantoepassingopalleteams.Eénvandeteams(Eindhoven)werktmeteen onderscheidendingrediënt:ervaringsdeskundigheid.overigenswerdditverschijnselookindeventeringezet, daarzijnervaringsdeskundigenbewonersuitdewijkdiealsvrijwilliger coachvanhetalledaagse worden.in Eindhovenmaaktdeervaringsdeskundigedeeluitvanhetteamzelf.Inbeidegevallenisereenvormvan opleidingaanverbonden.deervaringsdeskundigenhebbenzelfervaringheeftmetkwetsbaarheid,vaakdoor eensituatiedielevensontwrichtendisgeweestenwaarzijbovenopzijngekrabbeld.eindhovenheefteen opleidingtotervaringsdeskundige,ophboenmboniveau(sphenspw).vanuitdezeopleidinglopenmensen stageopverschillendeplekken(ookbuitendeteamsbinnenandereorganisaties).watzehebbengeleerdiste reflecterenophuneigenverhaal,hierdoorkunnenzezichzelfalsinstrumentgebruiken:

63 63 Ikwerkenikhebookleefervaring.Eenpsychiaterkanniethetzelfdevoelenalsik.Ikvoeldatechtheeldiep.De psycholoogweetdetheorie,ikweetdepraktijk. Sommigehebbenervaringmaarzekunnendeervaringnietgoedgebruiken. Enzekerdeervaringsdeskundigespeeltdaareengroterolin:desfeerendeopenheiddatisheelfijn. Alsdeervaringsdeskundigeiemandvandewoningbouwtegenkomtindewijk,jekrijgteenpersoonlijkeresfeer. Omdatzij,deervaringsdeskundige,gebruiktzichzelfalsinstrument,datdoejealshulpverlenerook,maartoch isdatafstandelijker.dieervaringsdeskundigezegtdan:jaiksnaphoejeeralsprofessionalinstaat,maarhoe stajeeralsmensin? Endatiseigenlijkwatzenaarvorenbrengenookhoehetvoeltomindiesituatietezitten.Eensoortmenselijke kant. 4.2 Samenstellingteam Teamleidersvertellendathunteamsbewustenselectiefzijnsamengesteld.Kleurrijk,diversmetaanvullende kwaliteiten,competentiesenvakgebieden.inalleteamswordthetbelangvaneenteamgevoelbenadrukt.dat ervertrouwenisinelkaarendatermetelkaarmeewordtgedacht.daarnaastiscreativiteitnodigomelkaarte stimulerenensamennieuwedingenteontwikkelen.deaardvanhettypeprofessionaldatindeteamsnodigis komtweleensopgespannenvoettestaanmethetbenodigdeteamgevoel: Ikhebwelhetgevoeldatereensoortgezamenlijkenoemerisvanwewillenervoorgaanvoordiebewoner.En datiswelvanuitallemaalverschillendekanteningestoken.datisooklangnietaltijdmakkelijk,hetzijnookstuk voorstukvandiehaantjesjachtigefiguren..dussomsookheeldrukenchaotischengunnenzeelkaarhetlichtin deogennietmaaruiteindelijkisereenwaanzinnigebetrokkenheid. Eenopvallendeontwikkelingisdatdemeesteteamsbewustbezigzijninvullingtegevenaangeneralistisch opererendeteams.dathoudtindatalleteamledeneeneigenspecialismehebben,maardatzeinprincipe generalistischwerkenendaarmeehunspecialismeflexibelinzetten,viahunteamleden.teamswordenindit gevalsamengesteldopbasisvaneencompleetpaletaanbenodigdespecialismen.deburgerheeftéén contactpersoon.aandezepersoonzittendusdeeventueelbenodigdespecialismenverbondenviahet teamverbandwantdeburgerzietalleendezeeneprofessional.deuitdagingdiehierbijhoortwordtenerzijds benoemdalshetzoekennaareenontsluitingsmechanismevanspecialismenviasamenwerkingbinnenhet team.enanderzijdsalshetzoekennaareenjuistehoeveelheidkennisdievoordeprofessionalsbehapbaaris enopbasiswaarvanzegeneralistischkunnenwerken: Eénvandegroteuitdagingenisdatjedadelijkeenteambentvanmensendieallemaalspecialistenzijnendat tekenenwedanookvaakzouitvandatzijnverticalebalkenendaartrekjeeendwarsbalkdoorheen,enwe zeggen:wevragenvaniedereendátniveauvangeneralisme.enhetzoekenisnatuurlijkwelkniveauisdatdan? Welkniveauvangeneralismeverwachtenwe..watkunjeerallemaalinstoppenenwatgaattever.Wantop eengegevenmomentkomjeookophetterreinvannietalleenwatkaniemandquakennisbehappen,maarwat kunjeverwachtendatiemandvandebackofficeweet? Natuurlijkhebjeookspecialismennodig.Datkunjebinnenjeteamopzoeken,wantjehebtmensenvanuit andereinstellingenmethunaffiniteitendeskundigheid.isdaterniet,danmoetjeverder.endankanhetbest zijndatjevanuitdie2eschilspecialismemoetophalen.endannógdenkikdatweheelsnelgenegenzijnom eenpersoonoptehalen..terwijlikvinddatjejemoetafvragenhoejededeskundigheidophalenwaardoorje hettochzelfkandoen. InEnschedezijnalmeerderevanprocessenrondomdezeteamontwikkelingdoorlopen.Daarwordtinde beginfaseeengrootenthousiasmeherkend.indetussenfaseontstaanwatweerstandenenirritatiesopbasis opindividueelniveau.ditheefttemakenmethetoriënterenopeigenrolentoegevoegdewaardevanuithet zoekennaardebalanstussenspecialismeengeneralisme. Hiernavolgteenperiodevanstabilisatieeniser ruimteommeeropbasisvaninhoudverderteontwikkelen.teamsdieopdezewijzewerkenbenoemendatzij lasthebbenvandevaakkortelooptijdvaninitiatieven(inpilotvorm)enwijzeneropdatditsoortprocessentijd kosten. 5. Samenwerking

64 Positiebinnensamenwerking Depositievandegemeentebinnensamenwerkingsverbandenspeeltinalleteamseenbelangrijkerol.Veelvan derespondentennoemenderolvandegemeentealssuccesfactoralshetgaatomdeaanjaagfunctietijdensde opstartfase: Danmoetenwijzelfookmetdevoetenindekleizijn.Endusnietalleenvaneenafstandroepen,maarookals gemeentezelfaandeslaggaan.endatheeftzichdenkikookwelbewezen.ikdenkweldathetfeitdatwijvan degemeentezijnéénvandesuccesfactorenzijn.wezijnniethetzoveelsteprojectdatmaarvanbuitenaf,die danstraksweerweggaan..ookwelomdatanderepartnerszoietshaddenvan,okédegemeenteroeptaltijd watmaarnudoenzezelfookmee. Naastdeaanjaagfunctiekristalliseertderolvandegemeentezichookverderuit: Wijalsgemeentemoetenveelmeerdoensamenmetdepartners,ofhetliefstdoordepartners.Hetlijkt allemaalzoclichématig.partners,geefeigenlijkmaaraanwatjullievanonsnodighebben.waarwijdusvoor defrontlijnteamsvoorgekozenhebbenis:wekrijgeneenfunctioneleaansturingdoordegemeente,datzijn functioneleteamleiders.wantdemedewerkersvandeanderepartnersblijvendushiërarchischen arbeidsvoorwaardelijkbijhuneigenorganisatie.enwijzeggendaarmee:hetkanbestzijndatjelaternaareen anderesturingsvormgaat(bijvoorbeeldeenjointventure).wijzeggenvan:wijhebbennietdewijsheidinpacht. Datmoetenwesamendoenmetdepartners.Maarindezeopstartfasewillenwijonzeverantwoordelijkheidwel nemen. Eénvandeteamsnoemtdathetondanksdecentralerolvandegemeentenietaltijdgemakkelijkisomsamen tewerken.metnamebijnieuweonbekendepartnersmoethetverhaalopnieuwwordenuitgelegd: Danzegtzo nambtenaar:degemeenteheeftvoorhetsociaalbeleidalleendattedoenwaarzezelf verantwoordelijkis.danzegik:ikkanbeternaarhuisgaan.terwijlditprojectjuistdomeinoverstijgendis.ja, daarheeftdegemeentenognietvoorgekozen,zeggezedan( ).Maarwijvoelenonsverantwoordelijk,we doenietsvoordiemensen.duskunnenwehetsamenuitzoeken?zetonsnietbuitendepoort.voeltheelfout voormij.enookdatuitsluitingmechanismevanmensenmeteenafwijkendgedrag,datvoelikdanzelf.zorgen jullienoumaarvoordiemoeilijkedoelgroep,vanuitjeeigenbudget,jeeigenzaken.dandenkik:jadankunnen wenetzogoedeenmuuromdeggzheenbouwen.danstaanzedaarindewachtrijvoordiepoortbijons, gemeente.endan? Inbovenstaandvoorbeeldmoestdaaromteruggevallenwordenopdebestuurlijkerugdekking(dewethouder) diedewerkwijzesteuntomditvlottetrekken. Eencentralevraagdiebepalendisopwelkemanierdeteamszichverhoudentotsamenwerkingspartnershangt samenmetdematewaarindeteamsophetgebiedvansamenwerkingspartnersopereren.aandeenekantzijn erteamsdiedetakenvandesamenwerkingsorganisaties overnemen,anderzijdszijnerteamsdiedetaken bewustbijdieorganisatielatenliggen.indatgevalbenadrukkendeteamsdatzijnietopdestoelvande hulpverlenergaanzittenendieroldusinprincipenooitoverpakkenendezezoveelmogelijkbijde samenwerkingsorganisatiezelflatenliggen. Inhetanderegevalkanhetzozijndatviaeenspecifiekehandelingsbevoegdheidhandelingennamensde partnerorganisatiewordenuitgevoerd.indiesituatiewordenmedewerkersvandesamenwerkingsorganisatie meestal uitgeleend aandeteams.indatgevalzijnblijvendemedewerkershiërarchischen arbeidsvoorwaardelijkbijhunorganisatie,maartredenzenamenshetfrontlijnteamopbijbewonersthuis.in dezesituatieblijvenzedusverbondenmethunmoederorganisatie: Demensendieernuzittendieblijvenvolledigindienstbijhunmoederorganisatie.Diewordendirectuitgeleend aanzo nproject.moeteerlijkzeggendatalsjemensendetacheertdanwordtdebindingmetje moederorganisatiemeteenminder.demensendiedirectingeleendwordendiezittenechtnoginhetsysteem bijdemoederorganisatie(..).diebindingiserwel,alhoewelikwelmoetzeggen:diefrontlijnerheefteenhele anderefunctie.alsjeiemanduitdemoederorganisatieweghaalt,danmisthijaltijdeenstukjeontwikkelingdie deorganisatiedoormaakt.dusjelevertopdatspecialismein.datisdebedoelingookwel,zeworden generalist.maarhetiseensoortijzerenwetdatditgebeurt.despanningisdusdatjeenerzijdsmensenwilt

65 65 bindenmetdemoederorganisatieomzogoedmogelijkgebruiktemakenvandeexpertiseendeverbindingof goedelijnen.maaranderzijdswiljedatdiepersonengeneralistischgaanwerken. Uitdegesprekkenkomtnietnaarvorendatdebesprokenverhoudinganderesamenwerkingsstrategieën vraagt.hierbijwordenjuistovereenkomstigeprincipesgenoemd. Wezijneenschakelineenketen.Enjekanhetalleenmaarmetelkaar.Datsprekenwemetz nallenuit.die relatiemetdebelangrijkstepartnersisomweluittesprekendatjeelkaarnodighebt Jebentdegenediedevingeropdezerepleklegt,maarhetligterheelergaanhoejehetdoet,nietzovan:je doethetnietgoed.wekunnenwelzeggen:ditiswatdiebeslissingaandeanderekantvoorconsequenties heeftenwasdatookjebedoeling,ofhebjejedatgerealiseerd?vindjedatookdebesteoplossingalsjekijkt naarhoedatnudoorwerkt.enwatkunnenwedaarmee?meedenkenisietsheelandersdanzeggen:jedoethet nietgoed. Erzijnwelverschillenindemanierwaaropsamenwerkingsrelatiesrondomhetteamzijningericht.Alser gewerktwordtmeteengedeeldehandelingsbevoegdheidtussenfrontlijnteamensamenwerkingsorganisaties danwordendaarduidelijkeafsprakenovergemaakt,meestalzelfsindevormvaneenconvenant.alsdie gedeeldehandelingsbevoegdheidernietiswordtopeenmeerdiplomatiekemaniergeprobeerdinvloeduitte oefenenenruimtetekrijgen: Hetisvaakwelhoekomikbinnen.Dankrijgjevanwatdoejeaanmijnvoordeur,wiljeopmijnstoelgaan zitten?needatwilikniet,alleenmaarmeedenken.meedenken?zomaar?datwaswelbijdezeafdeling,eerst evenaftasten..wekennendiegevoelighedenenspanningsveldenwelhier.hetovervaltjesomstochnogmaar jeherkenthetdantochwel.hetiseigenlijkzodatjeindewijkookeerstnetjesaandevoordeurvandewijk aanbellen,jekannietzomaarbinnendenderen,bijdebewonerookmetzorg,zogeldthetookvoorje organisatieenandereorganisaties. Inbeidetypenverhoudingenwordtgenoemddathetbelangrijkisgoedcontacttehebbenophetniveauvan afdelingshoofden,managersendirecteuren.demeesteteamsbenoemendathetdoelvandesamenwerkingis omelkaarmeetekrijgenineennieuwewerkwijze: Jemoetblijveninvesterenincollegialecontacten,elkaarconstantmeenemen.Watikookwelmooivindtisdat jeelkaarmeeneemtineenanderemaniervanwerken,he,welzijnnieuwestijl..endathebbenwedusookmet elkaaropgestart,eenbijeenkomstwaarinwekennisdelen.waarinwemetelkaarafsprekenvan:hoekanik daarmeeomgaan,watkanikvanjouleren,watkanjevanmijleren..waarmogenweelkaaropaanspreken ( ).Omdatjedanbijmeerdereorganisatieseenanderemaniervanwerkenkrijgt.Endatiswatje..wil.Ikwil nietdatwijdatalleendoen,datwerktniet Ditteamlaathiermeeziendatzijvanbinnenuitsamenwerkingspartners(inditgevaldegemeentelijke sectorenzelf)meeproberentekrijgenineenverandering.andereteamslijkenhierbijmeeraftekoersenop eenomtrekkendebeweging.hetmandaatishiereenvoorbeeldvan.hierbijwordensamenwerkingsafspraken tussenorganisatiesonderlingvastgelegdineenconvenant.hetisopvallenddatditgeenvrijbriefisvoorde teamsomvervolgenshungangtegaan.opvallendisdatsubtielesamenwerkingsvormenhierdoorsomsnog welbelangrijkerlijkenteworden.eénvanderespondentenbenoemtditalseenwisselwerkingtussenharde samenwerkingsafsprakenengezamenlijkedoorontwikkelingindepraktijk.hierbijlijkendeverhoudingenop scherptezijngezetdoorhetconvenant,watvervolgenshetpadvrijmaaktomopconstructievemanierverder tebouwenaandoorontwikkelingvandeaanpak: Hiermeelatenweziendatjuistditproces datheeftgeleidtotvaststellingvanhethandelingsmandaatfunctioneelisgeweest.hiermeezijndeverhoudingenduidelijkgeworden.watoverigensookbetekentdater voortdurendaandachtblijftvoordeovertuigingskrachtvandeactiesendaterzorgvuldigwordtomgegaanmet samenwerking.bijvoorbeelddoordatwehebbengeregelddateréénaanspreekpuntperbetrokkenorganisatie isdiegoedopdehoogteisvandeafspraken. 5.2 Hoewordthetfrontlijnteamgeziendoorpartners?

66 66 Binnendeteamsbestaateenovereenkomstigbeeldoverhoede buitenwereld deteamsbekijkt.eriseen besefdatdeteamssomsbrutaalenirriterendoverkomen: Wantbijwerkpleinensocialezaken,daarwillenwesomstochwelwatanders,ofwijvindenanderedingen.Dat zesomszoietshebbenvanjulliehebbenmakkelijkpraten,wantjulliekunnenlekkerlangsenhebbendetijd, lekkerkoffiedrinkenenwijkunnendatniet.dussomsmetjaloersegevoelens.enanderendiehebbenookzoiets vanikwoudatikhetzoukunnen,diezinhetwatpositiever.dievindenhetleuk.eerstwasdeoverhanddaar hebjehunweertezeuren,ennuzoekenzeookweldesamenwerking Eenillustratiefvoorvalgeeftaanhoehethandelingspatroonvandeteamsvoortdurendopgespannenvoetkan komentestaanmetderelatiemetsamenwerkingspartners: Wijorganiserenalsindswijerzijnfrontlijncafés,waarinwemensenuitnodigenomtevertellenoverdeze maniervanwerken,daardoetookiedereenenthousiastaanmee( )eneentijdlangreiktenwedande frontlijnawarduit.dezewasbedoeldvoormensendiebuitendekadersdenkenenookeenvoorbeeldvoorons waren.wehebbenereenkeereentjeaaniemandvandecorporatieuitgereikt,maardiewerddanvervolgens.. diedeednatuurlijkdingendienatuurlijk..heja..dusdiekoneigenlijkmetdatdinghelemaalnietthuiskomen datgingzovan:datdoejijdusnooitmeer.dathaddenwijonsooknietgerealiseerd..danziejevanwatwij heelpositiefvinden,alsjeechtprobeertwatmeetebewegenineenproceswaareenbewonerinzit,datwordt doordeinstellingzelfnietgeapprecieerd. Hetkantelennaareenconstructievesamenwerkingspositievereistdatdeteamsanticiperenopsentimenten diebestaan.insommigeteamswordtdanookbenadruktdathetbelangrijkisbegripvoortehebbenvoorde contextvandeanderemedewerkers: ErkwamensignalenvanuitdeafdelingWelzijnvanuitonzecommunicatiemanagerenvanuitonzesecretaresse, diewaarschuwdenonssteedsvan:jongens,bijwelzijnwetenzenietwatjulliedoenenzezijnzonegatief.dus nuhebbenwealleendieclubzeuitgenodigdvooreenfrontlijncafé. Eénvanderespondentenbeschrijfthierondereeninzichtdatzehadnaaraanleidingvansentimentendie samenwerkingkunnendwarsbomen: Wehebbenhiereeninterventieteamendatdiezijnbrederopgezet.Voordewatzwaarderegevallen( )Een collegavroegmijomhulpzovan:nouverdorie,nouheeftdiepersoonvanhetinterventieteamg den gezegd: ikneemderegieover.maarikhebhéélveelgedaanendatkantochniet,oikkanmijntelefoonwel doorhetbeeldschermgooien..toenhadzijookdeaanname:zezullenwedenken,wijhetinterventieteamwij wetenalles..dushetiszograppigdatalsjijteboekstaatalszjindeeengroepjediemoeilijkegevallendoet..dan lijkenmensendaaralsofjehetzozoumoetenzienalswijzijnbeter.zowordenzijooknualneergezet,ikziedat gebeurenbijmijncollega,maarookbijanderen..dandenkikvan:needatisnietzo.wekunnenelkaar ondersteunen( ).Maarikdenkookdatmensendathebbengehadmethetfrontlijnteam.Degewone maatschappelijkwerkersomhetzomaareventezeggen,diehebbenonsgezienvan:ohetfrontlijnteamzalhet welevenvertellen..endanishetheelmoeilijkom..jemoeteenbeetjeonderzegaanstaaneigenlijkomdie samenwerkingtebereiken.wantzijhebbenjedaarneergezet(wijstomhoog),enwijdoendatsomsookwel omdatwedanheelbrutaalopbellenvanmoetevenzusenzo.danbevestigjewaarzejouhebbenneergezet, datiseensubtielproces.daarmoetjegoedaandenken. Hardnekkigebeeldenspeleneenrolinhetdagelijkswerkvandeteams.Dezebeeldenzijnontstaanuit bestaandeverhoudingentussenorganisatiesonderlingenwordtinonderstaandvoorvalgeïllustreerd: Endangingenwevoordeeerstekeersamenzittenomdieenecasusoverdatgezinmet9kinderente bespreken.metmanagementendirectieniveau,eenheleraadszaalvol.zehaddennaambordjesneergezet: zorgpartijenaandeenekant,politieenjustitieaandeanderekant.entoengingenweeigenlijkbestwelboos naarelkaarkijken.erwasookveelgebeurd.dusiedereenwasboos.wehaddeneenbeetjeeenhekelaan elkaar.maardatkomtomdat jekentelkaarniet,jespreektelkaarstaalniet..jeweetnogniethoejemet elkaarkansamenwerken.jeweetooknognietwatjouwmeerwaardekanzijnalsjedanmetelkaargaat samenwerken.endatvindikwelheelmooidatwedatnaeenpaarjaarbeterbijelkaarhebbengekregen,en datisophetniveauvandecomplexesituaties.

67 67 Inhetlaatstestukjewordtalgezinspeeldophetbouwenaaneenconstructievesamenwerkingspositie.Inalle teamswordtgesprokenoverinspanningendietoewerkennaareenhieronderbeschrevensituatiebinnende samenwerking: Datsamenlatenkomen,elkaarstaallerenverstaan,metelkaarsamenaaneengezinsplanvanaanpakgaan werkenheeftheelveelverbredingvandeblikopgeleverdenookheelveeldraagvlakvoor1gezin1plan.endat vergrootookdemeerwaardevanelkeafzonderlijkeinterventieendatwordtsteedsmeergezienopuitvoerend niveau,managementniveau,directieniveau. 6. Handelingsruimte 6.1 Reikwijdtevandehandelingsruimte Allerespondentengevenaandaterbinnendeteamseengrotehandelingsruimteis.Bijdemeesteteamsisde handelingsruimtenietformeelvastgelegdineenmandaatmaarwordtaangegevendatdieruimtewelgepakt wordtalshetnodigis.handelingsruimtebetekentvoordeteamsookruimteomtedoenwaareenspecifieke situatieomvraagt.erbestaatgroteovereenstemmingdatdezeruimteingrotemateaanwezigis: Ikbengeneigdomtezeggenmeteenalleruimte.Jehebtnatuurlijkwettelijkekadersdatwijgeen beslissingsbevoegdheidhebbenmaarikvinddatwijheelveelruimtekrijgenenookinnemen.somsbemoeien wijonsookopvlakkendatismisschiennietonsterrein,maardangaanwedaarwelstaan(..).enhetmooieis datikvinddatwelegitiemzijndaarinomdatwehetzienbijdecliëntduswekunnenhetheelgoed verantwoordenwatergebeurt. Datditgeenvrijblijvenderuimteiswordtduidelijkuitonderstaandecitaat: deontwikkelruimte,omdingenzelfteontwikkelen,datisheelbelangrijk.wantwatmensenzelfvaakvergeten isdatjejuisthierligtdeexpertise,watzijzien,voelen,proevenindewijk,datmoetjejuistgebruikenomietste ontwikkelen,wantdanblijfjedichtbijdebewoner. Hoegrootdehandelingsruimteookis:erisaltijdeenafhankelijkheidvansamenwerkingsrelaties: Heelextreemgezegdkaniedereendoenwatnodigis.Daarzittenechtgeenmitsenenmarenaan.Alleende werkelijkheidisnatuurlijkdatjehetalswerkernietalleenkan,jehebtaldiepartijennodig. Erwordtopverschillendemaniereninvullinggegevenaandehandelingsruimte.Enerzijdsgaathetoverde invullingvanhetwerk.daarinhebbenallemedewerkersveelvrijheid( iedereenkandoenwatnodigis ). Daarnaastheeftdehandelingsruimteookbetrekkingopderuimtediewordtingenomeninderelatietussen burgereninstantie.sommigeteamsblijvenbewustinderuimteopererendiedeburgershebben.ditkanwel betekenendatdemedewerkersmeegaanmetdebewonersnaarafsprakenofsameneenklachtindienenals ditnodigis.veelvanderespondentengevendaarnaastaandatwanneersituatiesrondomzorgof hulpverlening vastlopen,zijsamenmetdeburgereenzorgoverlegaandekeukentafelorganiseren. Maarbuitenderuimtedieburgerheeftzijnerinderuimtevaninstantiessomsverregaandeafsprakenom oplossingenteforcerenofmaatregelentetreffen.bijéénvandeteamskunnenerzelfsbeslissingenophet gebiedvanpartnerorganisatiesgemaaktworden(mandaat).indievormwordtnietalleengeopereerdinde ruimtevandebetreffendeinstantie,maarwordtzelfsingebrokenindiensrol.eenmindervergaandevorm bestaatook:indatgevalzijnafsprakengemaaktmetpolitiekeofambtelijkesleutelfigurendieviarugdekking kunnenbewerkstelligendatalsdeteamsergensaankloppeneraltijd ja wordtgezegd. Deformelebevoegdheidomtehandelenwordtvaakgenoemdalseenlaatsteredmiddel.Veelzakenkunnen ophetniveauvansamenwerkingookwordenopgelost.maarvandeprofessionalwordtookverwachtwanneer de maatvolis endaaroptekunnenhandelen.daarbijweegthijhetbelangvansamenwerkingversusbelang vandecliëntaf: Welgaanvoorhetnetwerkenmaarookhetlefhebbenomdeconfrontatieaantegaan.

68 68 Dewijkcoachkaniemanduitdebackofficeoverrulen.Maaralsjezakengewoonvanuitdeinhoudberedeneert: dankomjeerweluit. Ofhetmandaatnuformeelisgeregeldofniet,hetblijkteenonderwerpwatzorgvuldigensubtiel georganiseerdenafgestemdmoetwordenmetsamenwerkingsorganisaties.ditheeftconsequentiesvoorde manierwaarophetteamopereert: Datjeookspecifiekemensenindieorganisatiewetenvandieorganisatie..communicatiedaarmee.Wijhebben metelkeorganisatieookcontactpersonenvastgelegd.doejedatnietdanloopjehetrisicodatiemanduitde backofficezegt:hallo,diegaatmijevenvertellenhoehetzoumoeten.enalsdieooknietweethoehetprecies werkt.danloopjehetrisicodatdiewijkcoachwatmeeropzijnstrepengaatstaanvandeformeleafspraken. Enhoevakerjedatmoetgaandoen,dandenkik:datlooptnooitgoed.Dankrijgjeeenwij enzijgevoeld. Mandaatisteveelgezegd.Ikvindmandaat..ikweetniethoor,hetdoelisomhettochindewijkoptelossen. Datvindikvanbelang.Waarom?Omniemanduittestoten. Jebentafhankelijkvangoedcontactmaarikblijfsteedsaangeven:ditiseencasusendatisietsandersdanons algemeneprofessionelecontact.wekunnenhetoneenszijneneenanderezienswijzehebben,hetisbelangrijk datwedatwelaanelkaarblijvenuitleggen.endatmoetenwevanelkaaraccepteren. Watbelangrijkisvoordeafstemmingmetsamenwerkingspartnersisdatbelangenvanbeidepartijenworden samengebracht.vanuitditvertrouwenontstaatruimteomtehandelen: Datisvaakdeeerstestapvandingenweghalenomvooronsruimtetecreërenomverdertegaan.Enwezijn dusingesprekgegaan,toenbleekdaarachtertezitten:alswenuditgoedkeurendankomenzevolgende maandweer,alsernietsveranderd.duswijwillengraagdezekerheiddaterietsveranderd,danzeggenwijwél ja.toeniserietsontstaanvanganouuitvanvertrouwen,zegja,en.. Daarnaastbenoemenmeerdererespondentendathetbelangrijkisomdewerkwijzeindegoedezinte verkopen.datbetekentsomsvragenofjeruimteenmogelijkhedenmagkrijgenomdatjeineen experimenteerfasezit.maarookheelduidelijkdereikwijdtevandewerkwijzeaangeven:hetgaatnietom iedereburger.daarnaastwordtgenoemddathetergbelangrijkisdehandelingsruimtebewustintezetten. Briefings,casusoverlegenintervisiewordengenoemdalsmomentenwaaropjedehandelingsruimtesteeds opnieuwmetelkaarbespreektomeenjuisteafwegingtekunnenmaken. 6.2 Afwegingsmechanisme Aandehandelingsruimteziteenafwegingsmechanismeverbondenwaarvandecontourenduidelijkbeginnen teworden.hetgaatomzelfwerkzaamheidenerzijdsendoorzettingsmachtanderzijds.zoalseerderbesproken isdewerkwijzevanalleteamsomditindeeersteplaatsviazelfwerkzaamheidofeigenkrachtvanburgerste latengebeuren.somsisditnietgenoegenwordtdeafweginggemaaktruimteintenemenomeenoplossingte forceren. Hetuitgangspuntisinderdaadjemaaktmensenzelfredzaamenjemoetmenseninhunkrachtzetten,datiseen heelessentieeluitgangspunt.hetgevaarvanbetuttelingligtgauwopdeloeralsjekortelijntjeshebtensnel ietsvooriemandkuntregelen.aandeanderekantzienwedatjeheelzelfredzaamkuntzijn,maarbepaalde bureaucratischesystemen,daarkomjegewoonnietdoorheen.dusjemoeteenbalanszientevindentussen hoezetikdatmandaatin,enwatkanikdieklantzelflatendoen.daarnaastkanhetgewoonzozijndat bepaaldemensenbijdehandgenomenmoetenworden.erisnietsmismeedatjeindeeerstefasevanhet contactmetdemoederdeshuizesdewasopvouwtenopdiebasisingesprekkomt.daarzithetgevaarindatje zobetrokkenraaktendeelgaatuitmakenvanhetgezin.iksluitnietuitdatdatsomsgebeurtis.ikhoordelaatst eenwijkcoachaandetelefoonmeteenenergiebedrijfdatikdacht;kunnenzedatnietzelf?ikveroordeelhet nietmaarikvraagdannaardeprofessioneleafwegingdiedaarachterzit. 6.3 Signaleringsfunctie Demanierwaaropderelatietussenburgereninstantiesdoordeteamsfunctioneelwordtgemaaktisviade signaleringsfunctie.alleteamszienhetalseentaakomsignalendiehetniveauvanhetindividuoverstijgen, terugtekoppelennaarpartnersdiedaarietsmeetemakenhebben.ditgebeurtopverschillendemanieren.in

69 69 enkeleteamsisditopstructurelebasisconstructiefbelegd.bijvoorbeeldviawijkoverleggenwaardepartners opwijkniveauaanwezigzijn.inanderegevallenzijnerspecifiekecontactpersonenindeorganisatie beschikbaarzodatkortelijntjesmogelijkzijn. 7. Faciliteren communicatie,leervormenenaansturing Alleteamshechtenaaneenuitgebreidecommunicatiestructuurwaarveeloverdeinhoudwordtgesproken. Intervisie,briefingsenteamoverleggenwordendaarbijgenoemd.Eénvandeteamleidersbenoemthetbelang vaninhoudelijkeuitgangspuntenindeaansturingvanhetteamalsvolgt: Hebnouvertrouwenindeprofessional,ganounietallescontrolerenenbewaken..maarjehebteenaantal inhoudelijkeuitgangspuntenendaargajeoveringesprek.bijvoorbeeld:isdatuitgangspuntvandeeigen krachtvoldoendeisbelicht?daarblijfjevoortdurendkritischinmeedenken. Menspreektookvanhetbelangomafentoeweerevenscherpnaardeeigenwerkwijzetekijken.Datgebeurt bijalleteamsals vanzelfsprekend doordatzijopgroteschaalbezoekkrijgenvangeïnteresseerdenuithethele land.omdatjedangedwongenwordtkritischnaarjezelftekijken: Jemoetconstantscherpblijven.Jemoetconstantweldevragenblijvenstellen.Inhetbegin,nieuweaanpak,ze zijnfris,gaandebarricadesop.opeengegevenmomentraakthettochgesetteled.zijnzegewenddat bepaaldedingennietkunnen.endanishetdetaakvanonsomzeteblijvenkietelen.endantocheenbeetje vragenwaarze..datjeookietskrijgtvan:hmmikbeneveneenbeetjemindertrouwgeweest.jadatgeeftniet maarhetgaateromwatgajeermeedoen?( )Ikmerkookweldathethelptomnietdoorjezelftekijkenmaar viaeenandereclubdatdanookweerhelptomookweerdaarnatezienhoejehetzelfdanookechtdoet.je komtdatdandaarwelverkondigenmaarhetiseigenlijkeensoortloepoverjeeigenwerkwijzeheen. Passendeleervormen Uitdegesprekkenkomendrieonderdelennaarvorendiebelangrijkzijnbijhetoverwegenvanpassende leervormeninteamverband.indeeersteplaatswordtgenoemddatdehetteamverbandzélfvanelementair belangis: Jekanalleengeneralistzijnofdaaringroeienalsjewerktinzo nteammetverschillendedeskundigen,dat maaktgewoonechtdatjeleertaandehandvandepraktijkhoejezakenaanpakt,datisvolgensmijdeultieme basis.zondereenteamzieikniethoejijindewijkinjeuppiealsgeneralistzoukunnenwerken.hetiseensoort permanentleerproces,ondersteuning,jemoetookhetgevoelhebbendiewijkisvanons,hetteam.enniet alleenvanjoualleenwantdanwordthetgewoontezwaar. Aandachtvoorteamvormingenkwaliteitenvanelkaarisbelangrijkomdekennisdiebijdespecialisten aanwezigisteontsluitenophetjuistemomentenbijdejuistepersoon.eenanderbelangisdatmedewerkers zichhierdoorookgesterktvoelendoordatzewetenopelkemomentenbijwiezededeskundigheiden expertisekunnenhalen.vervolgenswordtgenoemddatdeleerbehoeftevoortdurendmoetwordenvoorzien. Daarbijisereenduidelijkebehoefteaanhetaanlerenvanbasalekennis(overvoorzieningen): Hetvergtnuwelvanmensen,bedoelhetisnietnikswatiedereenaanhetdoenis.Hetvergtweldatje permanentaanhetlerenbent.wijhebbentochnaastdatjeaanhetwerkenbent,metregelmaatscholing.om tocheensoortbasalekennisdiemensennietautomatischhebbenmeegekregen,erintekrijgen.endangaathet tochomdievoorzieningenenhoejeschuldenaanpakt. Bijenkeleteamsiseropbovengenoemdefrontenondersteuningdoordeplaatselijkehogeschool.Somsvia ingekochtemaatwerktrajectenensomsookviaeenspeciaaldaarvooropgerichteleerlijn.eenbijkomend verschijnselisdatdeteamledenbuitenshuis vaakopdehogeschool uitdewaanvandedag worden gehaald.voordiegenendieopdezemaniermetleervormeninaanrakingzijngekomenwordtditgenoemdals eenbelangrijkelement. EenvoorbeeldvaneenuitgewerkteendoordachteleerlijnisdeCommunityofPractice(CoP)inEindhoven.Dit houdtindateringroepsverbandleerbijeenkomstenplaatsvinden(ineindhovengebeurdhetopwijkniveaumet medewerkersvanverschillendeorganisatiesdieindewijkzijngelokaliseerd):

70 Datdoenweaandehandvancasuïstiek.Dankijkenwemetz nallennaardecasusenvooralnaarwatdecliënt zelfzouwillen.decasussenzijnomschrevenvanuitdeorganisatie.maarweproberenjuistechtnaarde persoontekijken,waarkunjebeginnenwelknetwerkhebjenodig.enwehebbenditsoortbijeenkomstenook voorhetmanagement.wantalsjeditsamengaatdoen,vraagteenandereaansturing. Startpuntisomdesituatievanuitdecliënttebekijkenentebegrijpenendaarnatekijkenwatviahetnetwerk kangebeuren,enwelkeroldeeigenkrachtvandecliëntspeelt.endanindievolgorde.erziteensoort methodiekbijdiejeookdwingtomeropdezemanierovernatedenken. Eenandereinteressantespin offvanleerlijnenzijndeleerlijnendieverbondenzijnaanhetopleidenvan vrijwilligers.ditgebeurtindeventerenineindhoven.ineindhovenzitdaarhetvolgendesysteemin:degrote groepwijkbewonerskanzichviahetwederkerigheidsprincipeinzettenvooranderewijkbewonersviahet inloophuis.daarnaastzijnervoordegroepbewonersdiehieraffiniteitmeeblijkttehebbenooktrainingenom zichteoriënterenopdeopleidingtotervaringsdeskundige.erblijftuiteindelijkeenkleinegroepmensenover diedezeopleidinggaanvolgen.hiermeevormteindhoveneeneigenmachinetjevanontwikkelingindemanier waaropzedeteamsbemensen.inhoudelijkisdeopleidingingerichtopdebehoefteindewijk:namelijkomde krachtvanervaring(dieopgroteschaalaanwezigisindewijk)teontsluitenvooranderebewoners: Indeopleidinglerenmensenhuneigenervaringentevertellenendaarinhuneigenoplossingenen herstelmomentenintebenoemen.daarisookweltheorieoverinmiddels,dangaathetovernarratieve methodesvanherstelverhalenmaken.enerisookietsmetfasesvanherstel,datspiegeljemetjeeigensituatie. Zodatmensenhunervaringopeenempowerendemanierintezettenvooranderen.Wanneerzeeencliëntgaan begeleiden,welkstukjevanmijnervaringisnuwaardevolvooreenpersoon.hetgaatomdieaansluiting.ze zijndaarmeeeenvoorbeeldfunctie. 70