Dag van intelligentie

Transcriptie

1 Dag van intelligentie 2018 Intelligentie, neuropsychologie en gedragsstoornissen Ariane Tjeenk-Kalff, klinisch neuropsycholoog

2 Probleemgedrag of gedragsstoornis? Gedrag dat fysiek of psychisch schadelijk of storend is voor de persoon zelf en zijn omgeving. Gedrag dat participatie in de samenleving belemmert. Oppositioneel Opstandige gedragsstoornis (ODD) Normoverschrijdende gedragsstoornis (CD) Boos, vaak ruzie, niet luisteren Voortkomend uit: ADHD * Age of onset * Limited Prosocial Emotions (LPE)-specifier Autisme Trauma Hechtingsprobl.

3 Wat schuilt er achter gedragsproblemen? Onderstimulering Overvraging Gebrek aan communicatie Gebrek aan veiligheid (zelfbescherming) Onzekerheid Overprikkeling Stress

4

5 Intelligentie, psychopathie en agressie Tijs Jambroes, et al Dimensies van psychopathie: grandioos-manipulatief (GM) kille-emotieloos (CU) Vormen agressie: proactief reactief impulsief-onverantwoordelijk (II) Bij hoge verbale intelligentie, verband sterker tussen CU en proactief Bij lage verbale intelligentie, verband sterker tussen II en pro/reactief Geen effect qua performale intelligentie Behandeling reactieve agressie: gedragstherapie om impulsief gedrag te reduceren (weinig verbale vermogens voor nodig) Behandeling proactieve agressie: sterke verbale vermogens gebruiken om CU-trekken te verminderen

6 B, 14 jaar Aangemeld op polikliniek Afglijden sinds middelbare school Spijbelen en te laat komen, liegen, blowen, 1x geld stelen, 1x wegblijven in nacht, spullen kwijt raken Bekend met dyslexie Oudste zoon in volledig gezin met jongere broer met ADHD Vraag: is er sprake van een gedragsstoornis?

7 H, 15 jaar Zit op dagbehandeling; ODD en ouder-kind relatieproblemen Aanhoudende gedragsproblemen thuis, op school en op straat Moeilijk aan te sturen, krijgen moeilijk grip op hem in de klas Niet flexibel, wil graag bepalen Kan niet goed samenwerken Veel onrust in klas, wisselende scholen Gescheiden gezinssituatie, onrustige en onveilige voorgeschiedenis Vraag: hoe kunnen we hem beter begeleiden?

8 D, 16 jaar Zit in gesloten residentiële instelling, ODD en trauma Forse emotieregulatie problemen en gedragsproblemen Moeite met autoriteit Herhaaldelijk conflicten en weglopen Groepsleiding bedreigd met mes Huiselijk geweld groeit op bij moeder Al jaren niet naar school Vraag: wat kunnen we van haar verwachten?

9 Diagnostiek met of zonder testen? Testdiagnostiek in een turbulente periode brengt risico s met zich mee (Koster, Stams en Kaldenbach, 2018). Voordeel: Bijdragen aan verklaring van gedragsprobleem Nadeel: Testprestaties worden negatief beïnvloed door: -psychopathologie -trauma -faalangst -onderwijsproblemen -gebruik middelen of medicatie

10 Hypothese vormend te werk IQ-score dringend aan modernisering toe (de Ruiter, Hurks & Timmerman 2017) WISC-V heeft maar aantal onderdelen van CHC-model Meer nodig dan alleen intelligentietest Waarom wil je wat weten? Welke tests zijn hiervoor nodig? Hoe kan je zo valide mogelijk meten?

11 Met alleen de WISC kom je er niet meer. CHCmodel Sociale adaptatie Wat kunnen we verwachten van? Dynamisch testen PASS model Executieve functies Self control Leren/ geheugen A. Tjeenk-Kalff & A. Hiemstra-Beernink, De Bascule 2017

12 Intelligent testing (Kaufman etal., 2016) An adequate description of an individual s intelligence requires much more than a description of cognitive abilities Het gaat er vooral om dat de gebruiker de aard van het cognitief vermogen begrijpt die gemeten wordt door een subtest of composite score. Zonder dit begrip kan je onmogelijk een score interpreteren en beschrijven.

13 Psychopathologie en fluid intelligence Jongeren met een stoornis (vooral externaliserende stoornissen en meerdere diagnoses) hadden lagere scores qua fluid intelligence dan populatiegemiddelde (Keyes et al., 2017). WISC-V: totaal IQ meer nadruk op probleemoplossend vermogen (fluid intelligence). Maar ook bij internaliserende problematiek is bekend dat er cognitieve problemen zich kunnen voordoen (traagheid, concentratieproblemen, moeite met redeneren).

14 Trauma Traumaklachten beïnvloeden concentratie en aandacht Kinderen met PTSS of PTSS klachten scoren lager op IQ dan gezonde controles (Malarbi et al. 2017) Verhoogd waakzaam -> ten koste van aandacht op test Hormonale stressregulatiesysteem (HPA-as) -> afwijkingen in cortisolniveaus -> problemen in executieve functies en verbaal geheugen Onder stress blokkeren subcorticale gebieden gebruik van hogere cognitieve functies (plannen en oorzaak-gevolg)

15 Faalangst en onderwijsproblemen Laag zelfbeeld en wantrouwen Combi met beperkt doorzettingsvermogen en lage frustratietolerantie Liever ik weet het niet -antwoord dan gezichtsverlies Instabiele schoolgang, veel wisselingen Veel schoolverzuim en/of tijdelijke schorsingen Bij IQ tests juist schoolse kennis getoetst IQ zegt iets over impact van omstandigheden en verleden op huidig functioneren en zegt minder over capaciteiten en toekomstmogelijkheden.

16 Leren in een veilige omgeving /Limbisch gebied /Cortex

17 Middelengebruik en/of medicatie Drugs en alcohol invloed op werkgeheugen en verwerkingssnelheid en verbale vermogens, maar ook andere cognitieve functies. Pas na jaar abstinentie zijn functies weer hersteld. Advies om pas IQ te testen na aantal weken clean te zijn. Bijwerkingen van medicijnen kan zijn trager reactievermogen, mindere concentratie. Van belang dat iemand medicatietrouw is.

18 Vervolg casus B H D Geen diagnose, wel gedragsproblemen Geen trauma Faalangst (dyslexie), Afglijden op school Blowen; geen medicatie ODD en ouder-kind Onrustige en onveilige voorgeschiedenis Faalangst; wil geen fouten maken; veel schoolverzuim Middelengebruik onbekend; geen medicatie ODD Trauma met huiselijk geweld Al jaren geen school, wil niet alles beantwoorden, faalangst Roken, maar drugs onbekend; geen medicatie

19 IQ B Overvraging? VsI WgI FRI VRI VBI TIQ A. Tjeenk-Kalff, de Bascule

20 Subtest Begrijpen Kaldenbach (2017): mogelijke weerstand bij jongeren met gedragsproblemen bij deze subtest vanwege waardeoordeel naar hun gedrag Waarom zijn bepaalde dingen belangrijk om te doen? Waarom is dat slecht om te doen? Voor niks Boeit weinig Nergens goed voor

21 WISC-III H TIQ 94 VB 119 VIQ 112 PO 79 PIQ 77 VS 83 Informatie 12 Onvol. Tekeningen 11 Overeenkomsten 13 Substitutie 7 Rekenen 8 Plaatjes ordenen 8 Woordenschat 13 Blokpatronen 5 Begrijpen 14 Figuur leggen 3 Cijferreeksen 10 Symbool vergelijken 7 Doolhoven 9

22 Conclusies NPO H Sterke factoren: + Minder sterke factoren: - Gerichte aandacht 1-op-1 Kan goed verwoorden Auditief geheugen met herhaling Kan plan maken en vooruit denken Visueel ruimtelijke problemen: waarneming mn. ruimtelijke oriëntatie, geen inzicht Werkgeheugen zwak Executieve problemen: Integreren, organiseren, geen overzicht, oorzaakgevolg Motorische problemen: fijne motoriek en coördinatie A. Tjeenk-Kalff, de Bascule

23 Figuur van Rey

24 Conclusies H Sterke factoren: + Minder sterke factoren: - Gerichte aandacht 1-op-1 Kan goed verwoorden Auditief geheugen met herhaling Kan plan maken en vooruit denken Visueel ruimtelijke problemen: waarneming wb ruimtelijke oriëntatie, geen inzicht Werkgeheugen zwak Executieve problemen: Integreren, organiseren, geen overzicht, oorzaakgevolg Motorische problemen: fijne motoriek en coördinatie Vraagt veel om verheldering Bij veel informatie: slordigheidsfouten Veel tijd nodig -> tijdsdruk averechts Wat faalangstig Eigen lat hoog liggen DICHTKLAPPEN A. Tjeenk-Kalff, de Bascule

25 Welke plattegrond hoort bij het bouwsel? Vul in. 1 hoort bij. 2 hoort bij 3 hoort bij Schrijf de hoogtegetallen in de plattegrond. Welke bouwsels hebben evenveel hokjes? Vul in.

26

27 Onder de ijsberg van H Overvraging Gebrek aan veiligheid Onzekerheid Stress Lukt me niet Ik ben een mislukkeling Boeit me niets

28 Vervolg D Niet eerder getest, inzicht nodig voor inschatting niveau (wordt gestuurd ) Eerst contact maken, vertrouwensband opbouwen Motiveren, nut laten inzien: welke hypothesen liggen er? Tijd nodig voor start testen maar ook opgedeeld in 2 afnames Doet zich stoer voor (liever dan falen): waar slaat dit op? wat is dit voor iets raars? waarom zou ik dit doen?

29 IQ D VsI FRI WgI TIQ VRI VBI A. Tjeenk-Kalff, de Bascule

30 Psycho-educatie Schoenmaat Intelligentie 77 = doe IQ = talige IQ A. Tjeenk-Kalff, de Bascule

31 40,5 46,5 A. Tjeenk-Kalff, de Bascule

32 Psycho-educatie - + Info via ogen Let op kleine dingen Geen overzicht Geen efficiënt plan Te snel, slordig Kent veel woorden Kan dingen goed uitleggen Kan veel onthouden Veel weetjes Info via oren Ruimtelijk inzicht Schoenmaat Intelligentie = doe IQ 112 = talige IQ A. Tjeenk-Kalff, de Bascule

33 Snelheids IQ Denk IQ Doe IQ Werkgeheugen IQ Taal IQ A. Tjeenk-Kalff, de Bascule

34 Manier van informatie verwerken School Thuis 3 e milieu Taal Motoriek Planning Motivatie Zelfbeeld Sociale cognitie Geheugen Aandacht Waarnemen verbaal tactieel visueel verbaal IQ performaal A.Hiemstra-Beernink & A.Tjeenk-Kalff, De Bascule

35 - Ik klap dicht wordt geïrriteerd + Inefficiënt Soms impulsief Geen goed overzicht Oorzaak-gevolg lastig RAM-drive vol Lang opletten als saai is Twee dingen tegelijk Traag werken slordigheidsfouten Organiseren Onthouden Opletten Intelligentie Kan plan maken Woorden onthouden met herhaling Aandacht richten en volhouden Veel kennis, praat gemakkelijk A.Hiemstra-Beernink & A.Tjeenk-Kalff, De Bascule

36 ZINTUIGEN SCHOOL THUIS Leren en geheugen Sociaal IQ Aanpassingsvermogen Executief functioneren IK De rol van informatie verwerking in het dagelijks leven VRIENDEN A.Hiemstra- Beernink & A.Tjeenk-Kalff De Bascule

37 Vervolg behandeling Na inzicht in eigen mogelijkheden: Werken aan acceptatie door relatie op te bouwen en metacognitie hierover geven Leren ontspannen: eerst faalangst aanpakken Nut leren inzien, dan gaat leren beter Bejegening luistert nauw! Stappenplannen aanreiken Handleiding samen maken voor omgeving

38 Geïnspireerd door: Het leren moet: -begrijpelijker worden -meer betekenis krijgen -beheersbaar worden gemaakt 14 leer strategieën over: -Metacognitieve kennis en vaardigheden -Cognitieve vaardigheden -Organisatievaardigheden -Motivatie

39 Dank voor uw aandacht!