MensenZorg in de wijk. MensenZorg in de wijk 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MensenZorg in de wijk. MensenZorg in de wijk 1"

Transcriptie

1 Toekomstperspectief WIJK & BUURT GERICHT WERKEN MensenZorg in de wijk MensenZorg in de wijk 1

2 Het kernteam Wijk- en Buurtgericht Werken bestaat uit: Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland Alice Dallinga, ActiZ Gerdienke Ubels, LOC, ZEGGENSCHAP in ZORG Arnoud Boerwinkel, BTN Diana van Langerak, Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg Daniëlle Harkes, Adviesbureau Viatore Jord Neuteboom, Marlou Pijnappel-Clark, De tien experimenten van Wijk- en Buurtgericht Werken zijn: De handen ineen in het Tramkwartier Machiel Talsma, Klaas de Jong, Comfortabel Wonen Menterwolde (Gildepartners) Gepke Scheringa, Bon Vie: Uitrol werken in integrale teams in Culemborg West Huub Gijsberts, JUUL Susan Baks, Samen leven in Kloosterveen Chris Vleesman, Dwarsweg Sjon Oude Egberink, Dement in Huis Ronny Dokter, De cliënt heeft de regie! Mirjan de Heus, Steunpunt Obdam & ZUIDWIJK Wilma Remmé, Zorgzame buurt Dukenburg Anneke Wolters, 2 MensenZorg in de wijk

3 WIJK & BUURT GERICHT WERKEN Wijk- en Buurtgericht Werken Wijk- en Buurtgericht Werken is een verbredingsprogramma in de langdurende zorg. Het programma is een initiatief van brancheorganisaties ActiZ, LOC Zeggenschap in Zorg, BTN, VGN, Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg en adviesbureau Viatore en wordt ondersteund door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Doelstellingen van het verbredingsprogramma zijn: > Praktische doorontwikkeling van innovatieve wijk- en buurtgerichte zorgconcepten > Uitwerking van specifieke streefbeelden om richting te geven aan wijk- en buurtgericht werken > Vergroten van de innovatiekracht van deelsectoren van langdurende zorg > Creëren van gunstige (systeem)condities voor opschaling van duurzame & succesvolle praktijken Het programma is in het najaar van 2010 gestart met de selectie van 10 verbredingsexperimenten Wijk- & Buurtgericht Werken. Meer informatie over de deelnemers of de inhoud van het programma kunt u vinden op MensenZorg in de wijk 3

4

5 WIJK & BUURT GERICHT WERKEN INHOUD Voorwoord 7 Achtergrond 8 Wat is MensenZorg in de wijk? 8 Wat we zien gebeuren 9 Turbulente ontwikkelingen op lokaal niveau 9 Wat we hebben gedaan 10 Wat we hebben geleerd 11 Ontwikkelprincipe 1: Ont-wikkelen 13 / Ont-wikkelen in de praktijk 13 Ontwikkelprincipe 2: Ont-regelen 15 / Ont-regelen in de praktijk 15 Ontwikkelprincipe 3: Ont-schotten 17 / Ont-schotten in de praktijk 17 Waardevolle lessen van projectleiders 18 Hoe beleidsmakers hiermee aan de slag kunnen gaan 21 MensenZorg in de wijk 5

6

7 WIJK & BUURT GERICHT WERKEN Voorwoord In 2011 startten de brancheorganisaties BTN, ActiZ, VGN en LOC Zeggenschap in Zorg het verbredingsprogramma Wijk- en Buurtgericht Werken. Al bij aanvang bleek dat dit thema erg leeft bij veel zorgorganisaties: in korte tijd kwamen overal uit Nederland de aanmeldingen voor deelname aan dit programma binnen. De tien geselecteerde initiatieven gingen vol enthousiasme en energie van start. Het programma versterkte niet alleen de afzonderlijke initiatieven, maar gaf ook een impuls aan een veel bredere vorm van samenwerking over bestaande kaders heen. Hierdoor zijn naast de tien locale successen, ook prachtige overstijgende producten gerealiseerd. Die verdienen brede verspreiding over de branches. Het is onze ervaring dat juist die grensoverstijgende aanpak van Wijk- en Buurtgericht Werken, de nieuwe meerwaarde is om te komen tot kwaliteit van zorg en ondersteuning. Zowel voor cliënten en medewerkers, als voor burgers en beleidsmakers. Het is niet zo dat alles over rozen ging, ook hier ging verandering gepaard met weerstanden en obstakels. Wat echter opviel was dat juist die zaken ook verbindend en versterkend werken. Daarin schuilt, ons inziens, het succes van dit programma. Met het oog op de veranderingen die op onze samenleving afkomen, zijn we genoodzaakt om te zoeken naar nieuwe oplossingen en andere vormen van samenwerking. Onze waardering voor de wijze waarop de tien initiatieven hier een voorzet voor hebben gedaan, is bijzonder groot. En dat willen we graag met u delen. We zijn dan ook gepast trots op deze publicatie en de bijbehorende website Hier kunt u films bekijken van het programma en de verhalen achter de initiatieven lezen. Ook kunt u inspiratie opdoen om zelf aan de slag te gaan. Wijk- en Buurtgericht Werken blijft een belangrijk en zeer kansrijk innovatiethema in de zorg. Als brancheorganisaties zullen we daarom ook in 2012 en daarna doorgaan met het delen van kennis en ervaringen op dit gebied, onder andere via het faciliteren van leernetwerken. Voor meer informatie hierover kunt u contact opnemen met We willen graag alle betrokkenen, cliënten, collega's en onderzoekers hartelijk bedanken voor hun inzet bij het programma in We wensen de lezer veel leesplezier toe. We hopen vooral dat deze publicatie en de website u helpen en inspireren in het verder ontwikkelen van Wijk- en Buurtgericht Werken! Het kernteam Wijk- en Buurtgericht Werken MensenZorg in de wijk 7

8 Achtergrond De houdbaarheid van de langdurige zorg staat onder druk. Willen we de zorg en ondersteuning van mensen met beperkingen, ouderen en andere kwetsbare doelgroepen duurzaam overeind houden? Dan zijn nieuwe oplossingen nodig. Eén van die oplossingen is wijk- en buurtgericht werken. Nu al maken veel burgers, dienstverleners en beleidsmakers werk van duurzame zorg in wijken en buurten. Met dit document willen we alle betrokkenen niet alleen een hart onder de riem steken, maar ook inspirerende handvatten bieden. Dit doen we aan de hand van bijzondere ervaringen en praktische lessen van anderen die de afgelopen jaren experimenteerden met nieuwe aanpakken in wijken en buurten. De ervaringen laten vooral zien dat iederéén een bijdrage kan leveren en verschil kan maken. Anders kijken, denken en handelen kunnen nieuwe verbindingen zichtbaar maken. Verbindingen die complexe vraagstukken sneller kunnen oplossen. Wat is MensenZorg in de wijk? Dit toekomstperspectief MensenZorg in de wijk komt voort uit het verbredingsprogramma Wijk- en Buurtgericht Werken (WBW). Dit programma is een initiatief van de brancheorganisaties in de langdurende zorg, te weten ActiZ, BTN, VGN en LOC-zeggenschap in zorg, ondersteund door adviesbureau Viatore. Het programma werd in 2011 gefinancierd door VWS, als vervolg op het landelijke transitieprogramma in de langdurende zorg (TPLZ). De visie van MensenZorg in de wijk geeft waardevolle inzichten en bijdragen van de betrokkenen bij de tien verbredingsexperimenten in het WBW-programma. Dit zijn de projectleiders en participanten van de tien experimenten, de betrokken bestuurders en lokale partners in het veld. Ook onderzoekers, beleidsmakers en een speciale focusgroep dachten mee. 8 MensenZorg in de wijk

9 WIJK & BUURT GERICHT WERKEN Wat we zien gebeuren Krijgen mensen in de toekomst nog wel de hulp en ondersteuning die ze nodig hebben? Een woud van regels, wetsvoorstellen en bezuinigingsmaatregelen, maakt burgers, zorgverleners en beleidsmakers onzeker. Beleidsmakers maken zich druk om de stijgende kosten, de dubbele vergrijzing en de vraag hoe we in de toekomst kwalitatief goede zorg en ondersteuning kunnen blijven realiseren. Zorgverleners vragen zich af of ze hun vak nog wel goed en professioneel kunnen uitoefenen. Worden zij overvraagd als het aantal mensen groeit dat zorg nodig heeft? Kunnen ze cliënten nog de aandacht geven die ze willen geven? Juist mensen die zorg en ondersteuning nodig hebben, vragen tijd en persoonlijke aandacht. Wanneer de druk op het zorgsysteem te groot wordt, voelen veel cliënten zich nauwelijks als persoon gezien en behandeld. De spanningen in het systeem rond geld en personeel lopen onmiskenbaar op, terwijl de problemen bij mensen die zorg nodig hebben onzichtbaar of onopgelost blijven. Daarmee staan we als samenleving voor een grote maatschappelijke opgave: Hoe komen we tot een duurzame vormgeving van de zorg, die gericht is op mensen (met hun verschillende rollen en mogelijkheden), zorg die (economische) waarde toevoegt en maatschappelijk is ingebed? Turbulente ontwikkelingen op lokaal niveau Op lokaal niveau bestaan veel kansen om de grote stap naar duurzame zorg te maken. Nederlandse gemeenten zien veel verantwoordelijkheden voor de zorg en ondersteuning aan kwetsbare groepen burgers op zich afkomen. Zo wordt de functie extramurale begeleiding vanuit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ*) per 2013 overgeheveld naar de gemeenten (WMO**). Daarnaast vindt decentralisatie plaats van de taken van Jeugdzorg, de Jeugd GGZ en de Wet Werken naar Vermogen. Deze taken komen bovenop de werkzaamheden die eerder via de WMO naar de gemeenten zijn gedecentraliseerd (zoals hulp bij het huishouden). De bezuinigingen die door de economische crisis en bij de decentrale overheveling optreden, geven de gemeenten een zeer heldere en scherpere doelstelling: meer doen met minder middelen. *AWBZ: Hieruit wordt de langdurende zorg betaald, waaronder ouderenzorg en zorg voor mensen met een beperking. **WMO: Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Hierbij financiert en regelt de gemeente bijvoorbeeld woning aanpassingen, hulp bij het huishouden, welzijn en bestrijding van huiselijk geweld. Per 1 januari 2013 komt daar de begeleiding en dagbesteding bij van langdurig zieken, voorheen gefinancierd uit de AWBZ. MensenZorg in de wijk 9

10 De turbulente ontwikkelingen hebben gevolgen: allereerst voor de mensen, met en zonder zorgvraag. Maar ook voor de gemeenten en zorgprofessionals. Gemeenten De beperking van personele en financiële middelen vragen om een radicale verandering van de manier waarop zorg en dienstverlening worden geleverd. Voor verzorging en begeleiding gaan mensen bijvoorbeeld meer gebruik maken van hun eigen netwerken en bronnen. Ook gemeenten moeten ervoor zorgen dat zorgprofessionals op een andere manier de mogelijkheden van de mensen zelf gaan stimuleren: door hun persoonlijk netwerk, vrijwilligers en mantelzorgers, professionele zorgverleners en -organisaties aan te spreken. Gemeenten zullen veel meer samenwerking tussen de welzijns- en zorgsector kunnen stimuleren en zich bezinnen hoe ze dit het beste kunnen doen. Ons credo hierbij is: ga open met elkaar in gesprek en leer van elkaar. Zorgprofessionals Zorgprofessionals zoals verzorgenden, persoonlijk begeleiders en ook hun werkorganisatie zullen zich (nog) meer richten op de vraag van de cliënt en wat hem of haar bezighoudt. Primair ondersteunt de zorgprofessional mensen bij wat zij zelf en met anderen kunnen doen, en faciliteert ze wat partijen uit andere sectoren en domeinen in de samenleving kunnen leveren aan zorgdiensten. Daarbij blijft ze zelf directe zorgdiensten leveren, maar wel in een compleet andere omgeving. Wat we hebben gedaan Het programma Wijk- en Buurtgericht Werken Met het verbredingsprogramma Wijk- en Buurtgericht Werken (WBW) geven we een doelgericht vervolg aan het landelijke transitieprogramma in de langdurende zorg (TPLZ). Het doel van dit verbredingsprogramma is enerzijds goed zicht krijgen op de werkende principes die duurzame zorg verder helpen, en anderzijds blokkades opsporen die succesvolle initiatieven frustreren waardoor ze niet tot wasdom komen. De manier waarop binnen het verbredingsprogramma deze inzichten zijn verzameld is als volgt: Aanpak en gedeelde visie Via de brancheorganisaties in de langdurende zorg zijn zorgorganisaties uitge nodigd om deel te nemen in een leernetwerk. In enkele dagen tijd meldden ruim 70 zorgaanbieders zich bij hun brancheorganisaties met verbredingsexperimenten. Hieruit koos het kernteam tien organisaties, die als leergemeenschap een jaar lang 10 MensenZorg in de wijk

11 WIJK & BUURT GERICHT WERKEN samen optrokken. Iedere projectleider voerde in zijn of haar organisatie een radicaal innovatief idee uit en besprak de voortgang op de maandelijkse bijeenkomsten bij een van de deelnemers. Daar leerden en experimenteerden ze niet alleen, ze kregen advies en wetenschappelijke ondersteuning, maakten leerproducten (in brochures, publicaties, verhalen, films) en droegen bij aan dit toekomstperspectief. De gemeenschappelijke visie van dit leernetwerk werd als volgt verwoord: Radicale vernieuwing in wonen, welzijn, zorg en (samen) leven is zowel nodig als mogelijk. Daarvoor moeten we ruimte durven maken. In onszelf, in hoe we kijken, denken en doen. Maar ook in ons maatschappelijk systeem. In hoe we dingen organiseren, regelen en financieren. Wat we hebben geleerd Ruimte maken Het begrip ruimte maken bleek een sleutel om te komen tot radicaal nieuwe oplossingen. Ruimte krijg je niet, die moet je zelf maken. Bij de mogelijk heden van jezelf en anderen (mentale ruimte), bij de diversiteit van de organisatie (organisatorische ruimte), bij de klant en de flexibele organisatie (geografische ruimte), bij de inhoud van het werk en financiële gezondheid van de onderneming (financiële ruimte) en bij (beperkte) regelgeving (juridische ruimte). De verschillende soorten ruimten zijn vastgelegd in het convenant van Culemborg op 18 november Door actief ruimte te maken, werden enkele principes ontdekt die wijk- en buurt gericht werken bevorderden, namelijk: ont-wikkelen, ont-regelen en ont-schotten. De deelnemers in het experimentenprogramma gingen aan de slag met deze principes, door het loslaten van: 1. beperkende wikkels (ont-wikkelen) 2. knellende voorschriften (ont-regelen) 3. inflexible structuren (ont-schotten). MensenZorg in de wijk 11

12

13 WIJK & BUURT GERICHT WERKEN Ontwikkelprincipe 1. Ont-wikkelen Wat is het? Met ontwikkelen bedoelen wij de persoonlijke en professionele ontwikkeling die cliënten en (zorg-) medewerkers doormaken als ze zich meer richten op zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Door te kijken naar wat mensen zelf en met elkaar kunnen doen, door zich te ontplooien, door beperkingen (knellende wikkels) af te leggen, wordt hun weerbaarheid en zorgzaamheid verder vergroot. Wat vraagt het? Aandacht voor ont-wikkelen betekent dat we levenskwaliteit centraal stellen, in plaats van zorg. Dat is een radicale omslag in denken, die begint bij ondersteuning van de individuele mens. Diens levenskwaliteit hangt samen met gezondheid, sociale participatie, welbevinden, zingeving, et cetera. Deze mens kan niet los worden gezien van zijn geschiedenis en context, de wijk waar hij leeft. Zorg voor de unieke mens en zijn leefomgeving moeten dus hand in hand gaan. Verbinding maken met bestaande initiatieven Onze samenleving is erbij gebaat dat burgers hun eigen kracht beter kunnen inzetten. Veel mensen willen graag van waarde zijn voor de maatschappij, maar mensen hebben schroom om hun hulp aan te bieden of om iets te vragen. Maatschappelijke organisaties proberen daarom de verbinding te vormen. Daarbij zien we een paradox: gaat een maatschappelijke organisatie op zoek naar burgers om iets te realiseren in de wijk, dan lijken mensen terughoudend. Totdat hen wordt gevraagd wat zij al aan activiteiten doen. Op zo n moment blijkt dat het geen kwestie is van niet willen want ze participeren al in bestaande initiatieven. De voorzichtigheid heeft dan meer te maken met niet durven, of er niet alleen voor willen staan. Het hoeft dus niet per se méér te zijn. Het gaat om goede verbindingen maken met wat er al is. / Ont-wikkelen in de praktijk Esdégé Reigersdaal In een Noord-Hollandse wijk krijgen mensen met vaak zware en meervoudige beperkingen een zinvolle dagbesteding. Door het ophalen van flessen in een verzorgingshuis, mee te werken aan het schoonmaken van de openbare ruimte en sportgelegenheden, zijn mensen met een beperking meer zichtbaar in het dorp. Ze leren te groeten en met anderen om te gaan. De andere bewoners raken gewend aan het zien van mensen die het minder hebben getroffen. De resultaten MensenZorg in de wijk 13

14 zijn hoopgevend: iedereen heeft meer werkplezier en doet gevarieerder werk. In Obdam werken geen cliënten maar medewerkers, die steeds meer functies van hun lichaam leren gebruiken. De organisatie maakte een handboek met vaardigheden voor projectleiders die dit soort activiteiten willen ontwikkelen. Arduin In Zeeland werkt Arduin aan het principe eigen regie. De cliënt heeft het bij Arduin zoveel mogelijk zelf voor het zeggen. Dat betekent: wonen in een gewoon huis, in een gewone wijk, met activiteiten meedoen in het buurthuis of bij de bakker in de wijk. Maar ook eten koken met je eigen ouders, in je eigen huis. Als het even kan zonder medewerkers. Dit vraagt veel van de zelfsturende teams. Medewerkers leren zich af te vragen: Wat moet je doen en wat hoeft niet? Vanboeijen In de nieuwbouwwijk Kloosterveen in Assen krijgt de projectleider met zijn enthousiasme verschillende buurtinitiatieven bij elkaar, van oppas-oma s tot kaasproeverij. De vrijetijdscoach van mensen met een beperking ziet altijd mogelijkheden voor de mensen in zijn wijk. Waarom zou een cliënt niet mee kunnen helpen bij de buurtopticien? Ont-wikkelen staat voor hem voor verbinden. Het is niet altijd gemakkelijk belangen en rollen te overstijgen, want politieke spelletjes zijn ook in Kloosterveen nooit ver weg. Maar inmiddels werken ze in een ander deel van de stad ook met de sociale kaart om cliënten meer vrijetijdsmogelijkheden te geven. Dwarsweg Aan de Daalseweg in Nijmegen wonen jongeren met een verleden. Ze proberen hun leven op te pakken en richting te geven. Over ont-wikkelen gesproken. De begeleiders van deze groep houden zich op de achtergrond, zodat deze jongeren zo veel mogelijk de regie kunnen nemen over hun eigen leven. Het valt deze jongeren niet mee om op te klimmen in de maatschappij, ieder moment kunnen ze weer buiten de boot vallen. De medewerkers werken volgens de presentietheorie (familie en verzorgenden kijken samen naar alternatieven) en ze leren alle jongeren in het huis om met anderen in gesprek te gaan, bijvoorbeeld met de buren. Zo leren ze ervaren wat het betekent om écht contact te maken en je in te leven in andere mensen. 14 MensenZorg in de wijk

15 WIJK & BUURT GERICHT WERKEN Ontwikkelprincipe 2: Ont-regelen Wat is het? Ont-regelen gaat om wat zorgverleners in hun kracht zet: hun vak kunnen uitoefenen met passie en professionaliteit, niet gehinderd door onnodige bureaucratische en administratieve regels. Hierdoor ontstaan nieuwe samenwerkingsvormen, zoals frontlijnteams en netwerkorganisaties, die hun unieke klanten en hun systemen anders bedienen en daadwerkelijk betrekken. Het werk van iedere professional in een zorgorganisatie begint met de vraag: Wie is de klant? Wat wil hij? Wat is zijn sociale kaart? Wat werkt bij hem of haar en wat is reëel om te realiseren? Dat vraagt om een andere grondhouding: > niet meer zorgen voor maar zorgen dat > de zorg niet meer automatisch overnemen > de oriëntatie verschuift van ziekte en zorg, naar gezondheid en gedrag > zorg zien als een investering in mensen en in de samenleving, waarbij mensen ook een eigen verantwoordelijkheid dragen. / Ont-regelen in de praktijk Juul In Alkmaar kun je medewerkers van Juul herkennen aan hun rode bodywarmer. De samenwerking tussen twee (thuis-)zorgorganisaties en een vrijwilligersorganisatie, werkt heel goed voor cliënten in de wijk. Welzijn en zorg worden goed gecombineerd. Juul schakelt de hulp in die nodig is en stemt af met de andere organisaties zodat de mensen een duidelijk aanspreekpunt hebben. Een enthousiast team doet de rest! Thuiszorg Rondom Voor mensen met dementie is het essentieel dat de (thuis)zorg die zij krijgen is afgestemd op hun behoeften: meer tijd voor de bezoeken en altijd dezelfde gezichten. In Enschede is Thuiszorg Rondom hiermee voortvarend aan de slag gegaan. De organisatie heeft veel contacten in de wijk en investeert in de mantelzorgers. De persoonlijke benadering werpt inmiddels voor veel cliënten zijn vruchten af. MensenZorg in de wijk 15

16

17 WIJK & BUURT GERICHT WERKEN Ontwikkelprincipe 3: Ont-schotten Wat is het? Binnen de zorg, en tussen de zorg en andere sectoren, staan veel muren (schotten) die het ontstaan van meer integrale (zorg)praktijken belemmeren. Door het weghalen van deze rigide muren (ontschotten), onstaat ruimte om beter samen te werken aan integrale oplossingen waardoor: > De zorgsector meer verbonden raakt met de samenleving. > De zorgsector haar kennis beter en meer preventief in andere sectoren kan toepassen. > Sociale afwenteling wordt gestopt (ieder maatschappelijk probleem vertaalt zich uiteindelijk in een zorgvraag met hoge maatschappelijke kosten en veel persoonlijk leed). / Ont-schotten in de praktijk BonVie Of je nu zin hebt in een avondmaaltijd, een bed zoekt in een zorghotel, of een crèche waar kinderen met en zonder beperking terecht kunnen, je vindt het in BonVie in Culemborg. Projectleider Huub Gijsberts heeft mede vorm gegeven aan de concrete samenwerking van een groot netwerk van verschillende organisaties in welzijn, zorg, gemeente en woningcorporatie. Zaken regelen, dat is het dagelijkse werk, en dat zou best met minder bureaucratie mogen! Het vraagt veel afstemming en balanceerkunst om een BV (van het restaurant) onder één dak met de zorgorganisaties te hebben, zeker als je graag cliënten in de bediening van het restaurant ziet. Tramkwartier In Leeuwarden werken Friese zorgorganisaties aan een radicaal concept: een wijkaanbesteding van alle gelden die vanuit de AWBZ en WMO regeling naar de mensen in die wijk gaan. Dit vanuit de gedachte dat het efficiënter kan, en meer op maat voor de wijk en haar bewoners. Er komt heel wat kijken, van gesprekken en lobby op het ministerie van VWS, tot het verkrijgen van draagvlak in de organisaties. En dit is nog maar het begin, want het spel verandert als meer onderdelen van de AWBZ naar de WMO overgaan en de zorgverzekeraars de rest van de AWBZ voor eigen verzekerden gaan uitvoeren. Hierbij is een duidelijke, gedeelde visie van betrokken partijen cruciaal. En onderling vertrouwen. MensenZorg in de wijk 17

18 ZZG In Nijmegen werkt zorgorganisatie ZZG aan een zorgzame wijk Dukenburg. In deze wijk is al jaren van alles beloofd aan bewoners, maar vaak bleef het bij mooie woorden. De ziel liep uit de wijk. Nu werken woningbouwcorporatie, welzijnsorganisaties en andere zorgaanbieders o.a. in woonservicecentrum De Meijberg intensief samen. Ouderen kunnen samen naar de markt of met elkaar een kop koffie drinken. Op plekken in de wijk waar oude gebouwen worden afgebroken, wordt in samenspraak met bewoners nieuwbouw voorbereid. Het betrekken van bewoners blijkt een pittige klus. Gildepartners Als je in de gemeente Menterwolde hulpbehoevend bent, kun je terecht in het nieuwe multi functionele centrum De Gilde, waar een welzijnspartner en verschillende zorgorganisaties hun thuis hebben. Wat opvalt in het MFC De Gilde, is de kracht en de vele voordelen van het samenwerken tussen de woon-, welzijn- en zorgpartijen. Er zijn woningen voor senioren en voor mensen met een beperking, maar tegelijkertijd kun je er op maandagavond terecht voor een partij Bridge met buurtbewoners. De projectleider is een meester in het schakelen tussen verschillende belangen en interesses, zodat de samenwerking een stevige vorm heeft gekregen. Uit onderzoek is gebleken dat de bewoners van De Gilde een hoge mate van welbevinden ervaren. Kwetsbaar is De Gilde ook, nu er op de welzijnsorganisatie wordt bezuinigd en de gemeente zich voorlopig heeft teruggetrokken om zich te bezinnen op zijn rol. Waardevolle lessen van projectleiders De projectleiders hebben samen met de onderzoekers van ibmg aan de hand van hun ervaringen in het programma onderstaande leerprincipes geformuleerd: > Participeer als aanbieder in netwerken van burgers Zoek samen met bewoners antwoorden op vragen over wonen, welzijn, zorg en werk. > Netwerk binnen en buiten je eigen organisatie Het betrekken van interne partijen als cliënten, professionals, bestuurders en managers is even belangrijk als samenwerking met zorgkantoren, gemeenten, woningbouwcorporaties, etc. > Creëer gedeelde verantwoordelijkheid in nieuwe coalities Kijk over de grenzen van zorg heen. Hiervoor zijn nieuwe coalities nodig met wonen, welzijn, zorg en werk. > Vind een nieuwe taal voor succes Om maatschappelijk rendement zichtbaar te maken, zijn nieuwe uitkomstmaten 18 MensenZorg in de wijk

19 WIJK & BUURT GERICHT WERKEN en criteria voor succes nodig. Ontwikkel een nieuwe taal in termen van social return on investment. > Niet beheersen, maar loslaten Je moet kunnen laveren tussen externe verantwoordingsdruk en de zorgverlening aan cliënten. Dit vraagt om flexibiliteit en scharrelruimte om te leren experimenteren. > Meerwaarde is geen gegeven: laat zien wat het is WBW moet zichzelf nog bewijzen in de praktijk. Laat zien wat je doet, wat en voor wie het wat oplevert. > Met je hoofd in de wolken, met je voeten in de klei Durf te dromen over wat WBW bijdraagt aan de zorg. Weet wat er speelt in de organisatie en in de wijk om te voorkomen dat het project een doel op zich wordt. Dit vraagt veel van een projectleider: doorzettingsvermogen tonen, omgaan met tegenslagen, leren van fouten, een verhaal hebben en kunnen overbrengen, geduld hebben en mensen overtuigen. > Wees niet te optimistisch Een andere werkwijze creëren is niet eenvoudig door betrokkenen en tegenstrijdige belangen. Ga uit van een realistische planning en organiseer steun en toewijding op bestuurlijk en operationeel niveau: voor, tijdens en na afloop van het experiment. > Niet uitrollen, maar maatwerk Een succesvolle werkwijze is niet een-op-een te vertalen naar nieuwe omgevingen, cliëntgroepen en contexten. Verspreiding vraagt om maatwerk voor enerzijds een specifieke groep mensen en anderzijds de organisatorische context. > Verknopen van bestaande initiatieven & leren van anderen Denk na over hoe jouw project aansluit bij bestaande initiatieven in de wijk, gemeente en regio. Probeer verbinding te leggen tussen verschillende projecten om overlap te voorkomen en extra draagkracht te genereren. MensenZorg in de wijk 19

20

21 WIJK & BUURT GERICHT WERKEN Hoe beleidsmakers hiermee aan de slag kunnen gaan Transitie sturing: vertrekpunten voor een radicaal andere aanpak De nieuwe aanpak van aanhoudende problemen op lokaal niveau vraagt een andere vorm van sturing door beleidsmakers. Deze zogenoemde transitiesturing heeft een aantal vertrekpunten. Het vraagt om: > Anders kijken en verkennen (integraal, flexibel en ver vooruit) > Leren door experimenteren (ruimte geven aan innovatie, aansluiting zoeken bij actieve koplopers, ervaringuitwisseling) > Integraal werken (betrekken van structuur, cultuur en werkwijzen, verbinden van radicaal nieuwe initiatieven) > Vertrouwen en durven loslaten (door mensen en organisaties te betrekken, zorgen dat oplossend en sturend vermogen komt uit uit de mensen, buurten en wijken zelf) INTENTIE OM TE BLIJVEN SAMENWERKEN Het programma Wijk- en Buurtgericht Werken was een groot succes voor alle betrokkenen. Het uitwisselen van ervaringen stopt daarom ook niet en we willen graag nieuwe mensen afkomstig uit welzijn, de langdurende zorg of andere organisaties uit de wijk die een verbinding hebben met een zorgorganisatie, uitnodigen om met ons mee te denken en vooral te doen. Kijk op de website voor meer informatie en om aan te haken bij een thematisch leernetwerk. MensenZorg in de wijk 21

22 Geraadpleegde literatuur > Zorg voor je gezondheid! Gedrag en gezondheid: de nieuwe ordening. Discussienota uitgebracht door de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, Den Haag, april > Website > Wegwijzer Wijk- en Buurtgericht Werken 2011: De inzichten uit het Transitie Programma Langdurende Zorg verbreed naar tien nieuwe praktijken Programmabureau WBW (2011) > Mensenzorg, een transitiebeweging DRIFT & Viatore e.a. (2009) > Presentietheorie Prof. Dr. Andries Baart COLOFON Maart Dit is een uitgave van het Programma Bureau Wijk- en Buurtgericht Werken. Programma bureau wijk- en buurtgericht werken p/a Viatore BV Springhuys gebouw Springweg VH Utrecht Tekstbijdragen Paulien de Jong Concept & realisatie Axioma Custom Media, Baarn. Telefoon: , Met dank aan Christel van der Meer (EGBG) voor haar prachtige films Peter Sierksma (PS2) voor zijn bijzondere verhalen Maarten Janssen en Lieke Oldenhof (EUR, Instituut Beleid & Management Gezondheidszorg) voor hun theorie van de grenzenwerkers Frans Grobbe (AO Advies) voor de samenwerkingstraining Heleen Rijnkels (BMC) voor de vragenlijst en handreiking MBc Yvonne van Gilse, Eddy Karrenbelt, Nelleke van Olst, Prof. Dr. Kim Putters, Truus Sweringa & Hetti Willemse voor hun inspirerende bijdrage in de focusgroep sessies 22 MensenZorg in de wijk

23 mede mogelijk gemaakt door MensenZorg in de wijk 23

24

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg?

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Jan Rotmans Tilburg, 20 November 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken

Nadere informatie

Langer zelfstandig wonen

Langer zelfstandig wonen Langer zelfstandig wonen Inspiratiedag 5 oktober 2013 Kenniscentrum Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen HAN Centre of Expertise Krachtige Kernen Martha van Biene, martha.vanbiene@han.nl Daniëlle

Nadere informatie

wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief

wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief scheiden van Verblijf van wonen naar Wonen en zorg & van verblijf naar wonen door extramuralisering en scheiden wonen/zorg Programma Doel van vandaag Meer grip

Nadere informatie

Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim

Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim Netwerkbijeenkomst decentraliseren = innoveren, georganiseerd door Zorg voor Innoveren, Utrecht, 26 juni 2014 Zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Vaste Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Vaste Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20018 2500 EA Den Haag Vaste Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20018 2500 EA Den Haag Utrecht, 14 november 2015 Betreft: AO Kwaliteit verpleeghuiszorg 18 november 2015 Geachte leden, Volgende week voert u een

Nadere informatie

Wegwijzer Wijk- en Buurtgericht Werken 2011. De inzichten uit het Transitie Programma Langdurende Zorg. Verbreed naar tien nieuwe praktijken

Wegwijzer Wijk- en Buurtgericht Werken 2011. De inzichten uit het Transitie Programma Langdurende Zorg. Verbreed naar tien nieuwe praktijken Wegwijzer Wijk- en Buurtgericht Werken 2011 De inzichten uit het Transitie Programma Langdurende Zorg Verbreed naar tien nieuwe praktijken Colofon Tekstbijdragen: Alice Dallinga (Vereniging Gehandicaptenzorg

Nadere informatie

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp Voorbij de geraniums Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp 14 maart 2014 Voorbij de geraniums Visiestuk vitaliteitsdenken en vitaliteitscoaching

Nadere informatie

!7": ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING

!7: ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING !7": ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING )NKOOPBELEID,ANGDURIGE :ORG +LANTVERSIE Uitgangspunten en inkoopdoelen 2015 Verpleging en Verzorging (V&V) U hebt recht op langdurige zorg als dat nodig is. Denk aan

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen. Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord. 8 mei 2013

Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen. Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord. 8 mei 2013 Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen 8 mei 2013 Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord Eind april presenteerde staatssecretaris Van Rijn zijn plannen voor hervorming van de langdurige zorg. Daarbij

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Algemene gegevens Om te beginnen willen wij graag wat algemene informatie van u ontvangen. Uw gegevens worden geanonimiseerd verwerkt.

Algemene gegevens Om te beginnen willen wij graag wat algemene informatie van u ontvangen. Uw gegevens worden geanonimiseerd verwerkt. VRAGENLIJST Quickscan voorbereiding decentralisatie begeleiding Algemene gegevens Om te beginnen willen wij graag wat algemene informatie van u ontvangen. Uw gegevens worden geanonimiseerd verwerkt. Vraag

Nadere informatie

Transitieprogramma in de Langdurende Zorg In a Nutshell

Transitieprogramma in de Langdurende Zorg In a Nutshell 08-09-24 Transitieprogramma in de Langdurende Zorg In a Nutshell Landelijk Programmateam TPLZ, sept. 2008 V.170809 Transitieprogramma in de Langdurende Zorg In a Nutshell Doelstellingen Programma Organisatie

Nadere informatie

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch 21 juni 2013 Onze samenwerking Vijftien organisaties doen de gemeente s-hertogenbosch op 28 juni 2013 tijdens de jaarlijkse Godshuizenlezing een aanbieding in het kader

Nadere informatie

Visie op de vernieuwing van het sociaal domein in de gemeente Nijkerk. Iedereen telt en doet mee

Visie op de vernieuwing van het sociaal domein in de gemeente Nijkerk. Iedereen telt en doet mee Visie op de vernieuwing van het sociaal domein in de gemeente Nijkerk Iedereen telt en doet mee Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De opgave voor het sociaal domein 3. Waar staat Nijkerk nu? 4. Principes voor

Nadere informatie

ALGEMEEN VISIE, MISSIE EN HERSTEL SPEERPUNTEN. Voor een leven in balans

ALGEMEEN VISIE, MISSIE EN HERSTEL SPEERPUNTEN. Voor een leven in balans Jaar verslag 2013 ALGEMEEN VISIE, MISSIE EN HERSTEL LEVANTO is ontstaan in een turbulente periode van verandering in het maatschappelijk veld. Vanuit de overtuiging dat zelfredzaamheid, herstel, participatie

Nadere informatie

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur Geachte lezer, Fijn dat u even tijd neemt om kortweg kennis te maken met het beleid van stichting Welcom. Door het beleid voor de komende vier jaren te omschrijven, laat Welcom zien wat ze in de samenleving

Nadere informatie

In de Visie is beschreven waar SGL in de toekomst voor wil staan, rekening houdend met ontwikkelingen die op dit moment aan de orde zijn.

In de Visie is beschreven waar SGL in de toekomst voor wil staan, rekening houdend met ontwikkelingen die op dit moment aan de orde zijn. Bijlage 1 meerjarenbeleidsplan Missie, visie en kernwaarden SGL In dit document vindt u de hernieuwde Missie, Visie en kernwaarden. In de Missie is beschreven wat SGL uit wil dragen naar buiten. Daarbij

Nadere informatie

Cliëntenradenbijeenkomst 16 april 2013

Cliëntenradenbijeenkomst 16 april 2013 Cliëntenradenbijeenkomst 16 april 2013 Opening Anneke Augustinus Manager Care Zorgkantoor Zorg en Zekerheid Foto: website Activite Waarom vandaag? Delen kennis en ervaringen zodat: Het zorgkantoor voldoende

Nadere informatie

Het kind centraal. maatschappelijke Business Case (mbc) Samenvatting / juli 2010

Het kind centraal. maatschappelijke Business Case (mbc) Samenvatting / juli 2010 Het kind centraal maatschappelijke Business Case (mbc) Samenvatting / juli 21 VROEG VOORTDUREND INTEGRAAL Samenvatting maatschappelijke Business Case VVI 1www.vroegvoortdurendintegraal.nl Dit is de samenvatting

Nadere informatie

Transitiecursus zorg en welzijn Een nieuw transitiekundig perspectief op het sociale domein

Transitiecursus zorg en welzijn Een nieuw transitiekundig perspectief op het sociale domein Transitiecursus zorg en welzijn Een nieuw transitiekundig perspectief op het sociale domein Hoe kunnen we ons zorg en welzijnssysteem meer mensgericht en tegelijk economisch volhoudbaar maken? Dat is momenteel

Nadere informatie

Welkom. Hans Vos De architect 13 oktober 2010

Welkom. Hans Vos De architect 13 oktober 2010 Welkom Hans Vos De architect 13 oktober 2010 NEVI zorgcongres 2014 Hans Vos Gebiedsdirecteur ZZG zorggroep Programmadirecteur wonen en zorg ZZG zorggroep Lid Kenniscentrum Lectoraat Duurzame Zorg HAN Presentatie

Nadere informatie

Cliënten over de transities AWBZ en Jeugd in Dommelvallei+

Cliënten over de transities AWBZ en Jeugd in Dommelvallei+ Cliënten over de transities AWBZ en Jeugd in Dommelvallei+ 1 2 VOORWOORD De komende jaren staan gemeenten voor grote veranderingen in het sociale domein. Verschillende taken worden vanuit de rijksoverheid

Nadere informatie

Decentralisatie begeleiding naar gemeenten Wat houdt het in? Wat gaat er veranderen?

Decentralisatie begeleiding naar gemeenten Wat houdt het in? Wat gaat er veranderen? Decentralisatie begeleiding naar gemeenten Wat houdt het in? Wat gaat er veranderen? Mark van den Einde ministerie van VWS PIANOo-bijeenkomst Hoorn (8 februari 2012) Transitie: wat verandert er? Regeer-

Nadere informatie

Opstart met WeHelpen voor (zorg)instellingen

Opstart met WeHelpen voor (zorg)instellingen Opstart met WeHelpen voor (zorg)instellingen Opgesteld door: Vilans in opdracht van coöperatie WeHelpen Datum: 9 juni 2013 Versie: 1.0 Opstart met WeHelpen In dit document bieden we een aantal handvatten

Nadere informatie

Raadsvergadering : 3 december 2013 Agendapunt : Commissie : Sociaal. Onderwerp : Transities sociaal domein: start pilots in 2014

Raadsvergadering : 3 december 2013 Agendapunt : Commissie : Sociaal. Onderwerp : Transities sociaal domein: start pilots in 2014 Raadsvergadering : 3 december 2013 Agendapunt : Commissie : Sociaal Onderwerp : Transities sociaal domein: start pilots in 2014 Collegevergadering : 29 oktober 2013 Agendapunt : 19 Portefeuillehouder :

Nadere informatie

Arbeidsmatige dagbesteding werkt

Arbeidsmatige dagbesteding werkt Arbeidsmatige dagbesteding werkt Marjet van Houten 14 maart 2014 18-03-14 Programma Welkom, kennismaking Korte inleiding arbeidsmatige dagbesteding Samenloop met beschut werken Wat komt er op het bordje

Nadere informatie

Puzzelen aan innovatie. Minisymposium Gehandicapten zorg VGZ 1 juni 2016, Unieplaza Culemborg Jord Neuteboom - jord@viatore.nl www.viatore.

Puzzelen aan innovatie. Minisymposium Gehandicapten zorg VGZ 1 juni 2016, Unieplaza Culemborg Jord Neuteboom - jord@viatore.nl www.viatore. Puzzelen aan innovatie Minisymposium Gehandicapten zorg VGZ 1 juni 2016, Unieplaza Culemborg Jord Neuteboom - jord@viatore.nl www.viatore.nl Opties op de toekomst. met stukjes morgen ONDUURZAAMHEID in

Nadere informatie

Zorgkantoor Friesland Versmalde AWBZ (Wlz)

Zorgkantoor Friesland Versmalde AWBZ (Wlz) Zorgkantoor Friesland Versmalde AWBZ (Wlz) & De Friesland Zorgverzekeraar Toewijsbare Wijkverpleegkundige Zorg (Zvw) Niet-toewijsbare Wijkverpleegkundige Zorg (Zvw) Inhoud Presentatie Hervormingen Langdurige

Nadere informatie

Convenant Samenwerking Zorgkantoor Coöperatie VGZ Gemeente Nijmegen

Convenant Samenwerking Zorgkantoor Coöperatie VGZ Gemeente Nijmegen Convenant Samenwerking Zorgkantoor Coöperatie VGZ Gemeente Nijmegen Partijen Het Zorgkantoor Nijmegen,( Coöperatie VGZ. hierna te noemen het Zorgkantoor, De Coöperatie VGZ Hierna te noemen VGZ, en het

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

De slimste route? Vormgeven toegang

De slimste route? Vormgeven toegang De slimste route? Vormgeven toegang Grote veranderingen in zorg en ondersteuning Taken vanuit AWBZ, Jeugdzorg, Werk en inkomen. Passend onderwijs (toegang tot onderwijs) De slimste route (voor Hengelo)

Nadere informatie

Daarvoor gaat u naar Minters

Daarvoor gaat u naar Minters Opvoeden & Opgroeien Eigen functioneren & Relaties Een leefbare buurt Daarvoor gaat u naar Minters U weet zelf vaak het beste wat goed is voor uzelf of uw gezin. En u gaat voor goede raad of praktische

Nadere informatie

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Kennis van de Overheid Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Zorg voor Zorgen dat! Leren gekanteld werken Het werk van de professional in de frontlinie van zorg en welzijn verandert ingrijpend. Niet

Nadere informatie

PASSENDE MEDEZEGGENSCHAP:

PASSENDE MEDEZEGGENSCHAP: PASSENDE MEDEZEGGENSCHAP: Hoe maak je die? 1 Passende medezeggenschap: Hoe maak je die? 2012 Colofon Passende medezeggenschap: Hoe maak je die? is een uitgave van LOC Zeggenschap in zorg. LOC komt op voor

Nadere informatie

De gewenste transitie in de zorg

De gewenste transitie in de zorg Voorwoord Dit visiedocument is opgesteld door de verenigd in het pioniersnetwerk zorglandbouw. Sinds 2013 werken Wageningen UR en de Federatie Landbouw en Zorg samen aan strategieën om in te spelen op

Nadere informatie

VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ

VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ Visie Dichterbij: Dichterbij schept voorwaarden waardoor mensen met een verstandelijke beperking: - leven in een eigen netwerk temidden van anderen - een eigen

Nadere informatie

Onderwerpen. Wat is kantelen? Waarom kantelen? Kantelen doen we samen Stip aan de horizon

Onderwerpen. Wat is kantelen? Waarom kantelen? Kantelen doen we samen Stip aan de horizon Onderwerpen Wat is kantelen? Waarom kantelen? Hoe gaan we kantelen Kantelen doen we samen Stip aan de horizon Wat is kantelen? Invoeren bedoeling Wmo: - Zelfredzaamheid en zelfstandigheid - Van zorg naar

Nadere informatie

Zorgpact Teylingen

Zorgpact Teylingen Zorgpact Teylingen 2015-2016 In 2013 zijn de verschillende partijen gestart met het uitvoeren van het Zorgpact. In het Zorgpact werken de gemeente Teylingen, de huisartsen, Woonstichting Vooruitgang, Warmunda,

Nadere informatie

Er is een transformatieproces in de ouderenzorg aan de gang

Er is een transformatieproces in de ouderenzorg aan de gang Er is een transformatieproces in de ouderenzorg aan de gang 3 issues: 1. Adequaat inspelen op demografische ontwikkelingen; 2. Normaal als het kan en bijzonder als het echt moet; 3. Kostenbeheersing en

Nadere informatie

Bora Avric, Senior Adviseur Movisie 6/2/2015

Bora Avric, Senior Adviseur Movisie 6/2/2015 Gezonde wijk in wording: Sport als middel tot participatie Bora Avric, Senior Adviseur Movisie 6/2/2015 Sportquiz Vraag 1: Hoeveel procent van de Nederlanders sport minimaal 1 x per maand? 64% of 75 %

Nadere informatie

Opleiding Regisseur Maatschappelijk Domein

Opleiding Regisseur Maatschappelijk Domein Kennis van de Overheid Opleiding Regisseur Maatschappelijk Domein Sturing van (jeugd)zorg, welzijn en participatie Regisseren in het maatschappelijk domein In het maatschappelijk domein krijgt de gemeente

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Veranderingen in delangdurige zorg, toegespitst op de begeleiding

Veranderingen in delangdurige zorg, toegespitst op de begeleiding Veranderingen in delangdurige zorg, toegespitst op de begeleiding Astrid Buis Stijgende kosten zorg Vergrijzing Vereenzaming Professionalisering Individualisering Bureaucratisering Wet- en regelgeving

Nadere informatie

opdrachtformulering subsidiëring MEE 2017

opdrachtformulering subsidiëring MEE 2017 opdrachtformulering subsidiëring MEE 2017 Aanleiding Met ingang van 1 januari 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de cliëntondersteuning voor alle inwoners, voorheen was dit een verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Ondernemend werken in welzijnsorganisaties

Ondernemend werken in welzijnsorganisaties Training & Advies Ondernemend werken in welzijnsorganisaties Betere resultaten met nieuwe competenties Ondernemend werken in welzijnsorganisaties De welzijnssector is sterk in beweging, dat weet u als

Nadere informatie

Een voorbeeld van de samenwerking tussen de partners.

Een voorbeeld van de samenwerking tussen de partners. Bijlage 1. Een voorbeeld van de samenwerking tussen de partners. Korte toelichting In het projectplan van de pilot worden drie arrangementen beschreven; 1. Kort herstel; voor mensen die tijdelijke begeleiding

Nadere informatie

Oktober Informatiebijeenkomst Inkoop Langdurige Zorg in Rotterdam

Oktober Informatiebijeenkomst Inkoop Langdurige Zorg in Rotterdam Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Inkoop Langdurige Zorg in Rotterdam Doel informatiebijeenkomst 1. Informeren marktpartijen over inkoopplannen gemeente 2. Toetsen op uitvoerbaarheid 3. Uitnodigen om

Nadere informatie

Drie decentralisaties voor gemeenten

Drie decentralisaties voor gemeenten Drie decentralisaties voor gemeenten Onze visie en aanpak Pim Masselink Joost van der Kolk Amersfoort 24 april 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Veranderende rol van de gemeente 3. Veranderopgave: richten, inrichten

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Decentralisatie begeleiding naar de Wmo

Decentralisatie begeleiding naar de Wmo Oktober 2011 Decentralisatie begeleiding naar de Wmo Plan van aanpak TransitieBureau Inhoudsopgave Aanleiding Ambitie en Visie van het TransitieBureau Werkwijze TransitieBureau Activiteiten TransitieBureau

Nadere informatie

Bijeenkomst cliëntenraden. Zorgkantoor Friesland Wlz. De Friesland Zorgverzekeraar Wijkverpleging 13 april 2015

Bijeenkomst cliëntenraden. Zorgkantoor Friesland Wlz. De Friesland Zorgverzekeraar Wijkverpleging 13 april 2015 Bijeenkomst cliëntenraden Zorgkantoor Friesland Wlz & De Friesland Zorgverzekeraar Wijkverpleging 13 april 2015 Planning 10.00 11.00 Korte terugblik Presentatie Wlz Presentatie Wijkverpleging 11.00-11.45

Nadere informatie

Wmo-Menukaart. Mede mogelijk gemaakt door:

Wmo-Menukaart. Mede mogelijk gemaakt door: Wmo-Menukaart Mede mogelijk gemaakt door: Keuzemenu, onze specialiteit Onder het motto Ieder z n kracht wil Abrona werken aan een sterke samenleving, die mensen ondersteunt die het echt nodig hebben. Daardoor

Nadere informatie

Zeggenschap en keuzevrijheid in de zorg voor ouderen

Zeggenschap en keuzevrijheid in de zorg voor ouderen Zeggenschap en keuzevrijheid in de zorg voor ouderen CDA symposium Nunspeet, 27 september 2013 CDA symposium 27 september 2013 1 De huidige perceptie van ouderen: Er moet stevig worden bezuinigd. Recht

Nadere informatie

Geef inhoud aan gemeentelijk beleid

Geef inhoud aan gemeentelijk beleid Geef inhoud aan gemeentelijk beleid met kennis, advies en trainingen van MOVISIE Decentralisatie van de jeugdzorg, de overheveling van de functie- begeleiding uit de AWBZ, de komst van de Wet Werken naar

Nadere informatie

Rapport sluiting verzorgingshuizen

Rapport sluiting verzorgingshuizen Rapport sluiting verzorgingshuizen ActiZ is een ondernemende branchevereniging die haar leden faciliteert om een gezonde onderneming te kunnen exploiteren die hoogwaardige zorg en ondersteuning biedt.

Nadere informatie

Jan Rotmans hoogleraar transities / transitiemanagement directeur Dutch Research Institute For Transitions [DRIFT] 23-04-2009

Jan Rotmans hoogleraar transities / transitiemanagement directeur Dutch Research Institute For Transitions [DRIFT] 23-04-2009 Jan Rotmans hoogleraar transities / transitiemanagement directeur Dutch Research Institute For Transitions [DRIFT] 23-04-2009 0 Op weg naar een duurzame zorg probleemduiding uitgangspunten voor duurzame

Nadere informatie

Deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. Opgesteld door A. Boujahma, M. Maarse, C. Wijnands, versie 2.7

Deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. Opgesteld door A. Boujahma, M. Maarse, C. Wijnands, versie 2.7 Deelnemen aan het maatschappelijk verkeer Aanleiding De overheveling van de AWBZ naar de WMO, kostenreductie Samenwerking vanuit gezamenlijke visie, zeven zorgaanbieders Vraaggericht dagbestedingsaanbod,

Nadere informatie

Voorstel/alternatieven. Inhoud aanvraag/aanleiding ambtshalve besluit. Wettelijke grondslag. Inhoud extern advies

Voorstel/alternatieven. Inhoud aanvraag/aanleiding ambtshalve besluit. Wettelijke grondslag. Inhoud extern advies Raadsvergadering d.d. 29 augustus 2013 Aan de raad Voorstraat 31, 4491 EV Wissenkerke Postbus 3, 4490 AA Wissenkerke Tel 14 0113 Fax (0113) 377300 No. 14. Wissenkerke, 11 juli 2013 Onderwerp: Notitie Uitgangspunten

Nadere informatie

Integraal samenwerken in de wijk: wat betekent dit voor toezicht?

Integraal samenwerken in de wijk: wat betekent dit voor toezicht? NVTZ Lokaliteit en toezicht houden Integraal samenwerken in de wijk: wat betekent dit voor toezicht? Rian van de Schoot -Vilans Programma Hervorming Langdurende Zorg en de opkomst van wijkteams Wat weten

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken Investeren in kwaliteit verpleeghuiszorg : zinvolle daginvulling en deskundig personeel.

Bestuurlijke afspraken Investeren in kwaliteit verpleeghuiszorg : zinvolle daginvulling en deskundig personeel. Bestuurlijke afspraken Investeren in kwaliteit verpleeghuiszorg : zinvolle daginvulling en deskundig personeel. Datum: Partijen: ActiZ, organisatie van zorgondernemers Zorgverzekeraars Nederland (ZN) De

Nadere informatie

De positie van de(thuis)zorg. Henri Plagge, arts M&G MCM voorzitter Raad van Bestuur de Zorgboog

De positie van de(thuis)zorg. Henri Plagge, arts M&G MCM voorzitter Raad van Bestuur de Zorgboog De positie van de(thuis)zorg Henri Plagge, arts M&G MCM voorzitter Raad van Bestuur de Zorgboog de Zorgboog Voor alle generaties; dus kraamzorg, Jeugdgezondheidszorg 0-4 jaar, behandelpraktijk (paramedici),

Nadere informatie

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS December 2012 1 Draaiboek Gewoon meedoen in je wijk! Aanleiding van dit draaiboek Gewoon Meedoen in je wijk is een pilotproject dat in 2010 en 2011

Nadere informatie

Kennis- en experimentenprogramma Langer Thuis

Kennis- en experimentenprogramma Langer Thuis Kennis- en experimentenprogramma Langer Thuis Vervolg 2016 2017 Platform31 In samenwerking met Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg Den Haag, 21 maart 2016 Inhoudsopgave Langer Thuis in eigen buurt: activiteiten

Nadere informatie

Achtergrondinformatie geldstromen en wetten

Achtergrondinformatie geldstromen en wetten Achtergrondinformatie geldstromen en wetten Tot stand gekomen in het kader van het project RAAK-MKB Ontwerpen voor zorgverleners Auteurs Dr. F. Verhoeven; onderzoeker lectoraat Co-design (HU) Ing. K. Voortman-Overbeek;

Nadere informatie

Masterclass Aan de slag met zorgverzekeraars hoe organiseer ik dat

Masterclass Aan de slag met zorgverzekeraars hoe organiseer ik dat Masterclass Aan de slag met zorgverzekeraars hoe organiseer ik dat Dag 1: 7 mei Dag 2: 21 mei Terugkomdag: 20 juni (kantoor Menzis) en 25 juni (kantoor De Friesland) Waarom deze Masterclass Regeerakkoord

Nadere informatie

Succesvolle carrière als (wijk)verpleegkundige? Verstand van Zorg

Succesvolle carrière als (wijk)verpleegkundige? Verstand van Zorg Succesvolle carrière als (wijk)verpleegkundige? Verstand van Zorg Opleiding én prachtbaan Verpleegkundige als regisseur van de zorg De komende jaren verandert de zorg ingrijpend. Steeds minder mensen verblijven

Nadere informatie

Een doodgewone jongen

Een doodgewone jongen Bijspringen en meelopen Decentralisatie Jeugdzorg FoodValley dinsdag 6 november 2012 Een doodgewone jongen 2 1 Wat gaan we doen 1. Omgevingsanalyse/Regeerakkoord 2. Als jeugd en toekomst tellen De zeven

Nadere informatie

Zorg, welzijn, preventie en werk verbinden: hoe pakken jullie dat op? Projectenparade, 21 maart 2013

Zorg, welzijn, preventie en werk verbinden: hoe pakken jullie dat op? Projectenparade, 21 maart 2013 Zorg, welzijn, preventie en werk verbinden: hoe pakken jullie dat op? Projectenparade, 21 maart 2013 Aletta Winsemius, senior onderzoeker MOVISIE Jan Bouwens programmacoördinator preventie, ZonMw Centrale

Nadere informatie

Bijlage 3: Overzicht ontwikkelingen

Bijlage 3: Overzicht ontwikkelingen Bijlage 3: Overzicht ontwikkelingen De Wmo heeft de afgelopen jaren een flinke ontwikkeling doorgemaakt. De eerste jaren bestonden uit het neerzetten van goede structuren voor hulp en ondersteuning. De

Nadere informatie

Factsheet AWBZ, 24 februari 2014. AWBZ naar Wmo: langdurige zorg per 1 januari 2015 naar gemeenten

Factsheet AWBZ, 24 februari 2014. AWBZ naar Wmo: langdurige zorg per 1 januari 2015 naar gemeenten Factsheet AWBZ, 24 februari 2014 AWBZ naar Wmo: langdurige zorg per 1 januari 2015 naar gemeenten Het Rijk draagt op 1 januari 2015 een deel van de zorg voor ouderen, chronisch zieken en gehandicapten

Nadere informatie

Opleidingsprogramma De Wmo-professional

Opleidingsprogramma De Wmo-professional Kennis van de Overheid Opleidingsprogramma De Wmo-professional Gekanteld werken Leren gekanteld werken Het werk van de professional in de frontlinie van zorg en welzijn verandert ingrijpend. Niet helpen

Nadere informatie

Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving. Breed Welzijn s-hertogenbosch. Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd

Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving. Breed Welzijn s-hertogenbosch. Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving Breed Welzijn s-hertogenbosch Juvans Maatschappelijk Werk en Dienst verlening // Welzijn Divers //

Nadere informatie

De cliënt staat wel erg centraal

De cliënt staat wel erg centraal De cliënt staat wel erg centraal Onderzoek naar de transitie in kernboodschappen van ouderenzorgaanbieders Amsterdam & Den Haag, augustus 2014 Rutger de Graaf & Roel van den Tillaart directie@lobbyvakschool.nl

Nadere informatie

22-4-2015. Onderwerpen. Veranderingen in de zorg. helpt samenwerken?! Veranderingen in het zorgaanbod. Veranderingen: ouderen.

22-4-2015. Onderwerpen. Veranderingen in de zorg. helpt samenwerken?! Veranderingen in het zorgaanbod. Veranderingen: ouderen. Onderwerpen Veranderingen in de zorg. helpt samenwerken?! 14 april 2015 Minke Nieuwboer, adviseur Radboudumc, PVI; coördinator DementieNet 1. Welke veranderingen in de zorg 2. Samenwerken; motieven en

Nadere informatie

Verder treft u hieronder de integrale teksten van het regeerakkoord aan die van toepassing zijn op het werk van Wmo-raden:

Verder treft u hieronder de integrale teksten van het regeerakkoord aan die van toepassing zijn op het werk van Wmo-raden: Vrijheid en verantwoordelijkheid Regeerakkoord VVD-CDA De Koepel Wmo-raden heeft voor u het huidige regeerakkoord en bijbehorende stukken doorgenomen. Er zijn weinig specifieke opmerkingen over de WMO

Nadere informatie

Gemeenten krijgen vanaf 2015 veel meer verantwoordelijkheid:

Gemeenten krijgen vanaf 2015 veel meer verantwoordelijkheid: 2 juni 2014 Sociaal Domein Gemeenten krijgen vanaf 2015 veel meer verantwoordelijkheid: Jeugdzorg, AWBZ-begeleiding naar Wmo, Participatiewet. Samenhang met ontwikkelingen Publieke Gezondheidszorg en Passend

Nadere informatie

De Wmo en de decentralisaties

De Wmo en de decentralisaties De Wmo en de decentralisaties Presentatie Alice Makkinga Adviseur programma Aandacht voor Iedereen Inhoud Landelijk programma Aandacht voor iedereen Belangrijke maatschappelijke trends? Belangrijkste wettelijke

Nadere informatie

Nieuwsflits 16 - Aandacht voor iedereen

Nieuwsflits 16 - Aandacht voor iedereen Aartjan ter Haar Van: vcp@nieuwsbrief.programmavcp.nl namens Aandacht voor iedereen Verzonden: woensdag 8 mei 2013 14:17 Aan: Aartjan ter Haar Onderwerp: Aandacht voor

Nadere informatie

Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg

Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg Inleiding Zorg Groep Beek (ZGB) is al vele jaren een heel goed alternatief voor cliënt gerichte thuiszorg en wijkverpleging in de Westelijke Mijnstreek.

Nadere informatie

De bibliotheek actief in het sociale domein. Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij

De bibliotheek actief in het sociale domein. Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij De bibliotheek actief in het sociale domein Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij Programma Wetten op een rij: Wet Langdurige Zorg (Wlz) Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015 (Wmo

Nadere informatie

3) Verslag van de vergadering van 29 september 2014, zie bijlage 1 (16:05 uur)

3) Verslag van de vergadering van 29 september 2014, zie bijlage 1 (16:05 uur) Agenda voor de vergadering van het Platform Zelfredzaam Datum: Locatie: 12 januari 2015 van 16:00 uur tot uiterlijk 19:00 uur (voor een eenvoudige maaltijd wordt gezorgd) Kulturhus Lienden Koningin Beatrixplein

Nadere informatie

De Wmo, De Kanteling & decentralisaties: ontwikkelingen, kansen, risico s

De Wmo, De Kanteling & decentralisaties: ontwikkelingen, kansen, risico s De Wmo, De Kanteling & decentralisaties: ontwikkelingen, kansen, risico s Aanleiding (concept)beleidsplan Wmo 2013-2016: Duurzaam, Dynamisch, Verbindend, opmaat naar toekomst bestendige Maatschappelijke

Nadere informatie

4-sporen-aanpak. Wijkverpleging. Verstand van Zorg

4-sporen-aanpak. Wijkverpleging. Verstand van Zorg 4-sporen-aanpak Wijkverpleging Verstand van Zorg Positionering, rolontwikkeling én instroom Vraagstukken wijkverpleging De komende jaren verandert de zorg ingrijpend, waardoor zorgorganisaties voor complexe

Nadere informatie

Met het project Buurt op eigen kracht beoogt de gemeente meerdere doelen te bereiken:

Met het project Buurt op eigen kracht beoogt de gemeente meerdere doelen te bereiken: Buurt op eigen kracht Kort karakteristiek Het project Buurt op eigen kracht richt zich op versterken van de participatie van alle burgers, door het ontwikkelen van sociale wijkteams. De wijkteams opereren

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Wijkverpleging 25 - juni 2014 Gewijzigde versie. De Friesland Zorgverzekeraar

Informatiebijeenkomst Wijkverpleging 25 - juni 2014 Gewijzigde versie. De Friesland Zorgverzekeraar Informatiebijeenkomst Wijkverpleging 25 - juni 2014 Gewijzigde versie De Friesland Zorgverzekeraar Wijzigingen Inkoopbeleid S2 publicatiedatum 1 juli 2014 naar Inkoopbeleid S2 publicatiedatum 7 juli 2014

Nadere informatie

Begeleiding naar de Wmo?!

Begeleiding naar de Wmo?! Begeleiding naar de Wmo?! NAH-Conferentie in Heiloo 10 december 2012 Anja Hommel 22 maart 2012 10 januari 2012 Vorige kabinet: Decentralisatie AWBZ-begeleiding 1.0 Geleidelijke invoering (2013-2014) Géén

Nadere informatie

De bibliotheek actief in het sociale domein. Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij

De bibliotheek actief in het sociale domein. Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij De bibliotheek actief in het sociale domein Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij Programma Wetten op een rij: Wet Langdurige Zorg (Wlz) Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015 (Wmo

Nadere informatie

Opleiding Verpleegkundig indiceren en organiseren in de wijk. Verstand van Zorg

Opleiding Verpleegkundig indiceren en organiseren in de wijk. Verstand van Zorg Opleiding Verpleegkundig indiceren en organiseren in de wijk Verstand van Zorg Anders denken, anders doen Indiceren en organiseren van zorg in de wijk Wijkverpleegkundigen zijn hot door de hervorming van

Nadere informatie

Onbekommerd wonen in Breda

Onbekommerd wonen in Breda Onbekommerd wonen in Breda Verslag van de aanpak GWI 1998-2015 Geschikt Wonen voor Iedereen 2 Aanleiding In Nederland is sprake van een dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt flink toe en ze worden

Nadere informatie

Utrecht gezond! Ervaringen in samenwerking

Utrecht gezond! Ervaringen in samenwerking Utrecht gezond! Ervaringen in samenwerking In Utrecht samenwerking niet nieuw Al jarenlange samenwerking op verschillende onderwerpen, zoals: - Collectiviteit voor uitkeringsgerechtigden en minima - Gezamenlijke

Nadere informatie

Utrecht, 25 april Geachte leden van de Wmo-raad,

Utrecht, 25 april Geachte leden van de Wmo-raad, Geachte leden van de Wmo-raad, Utrecht, 25 april 2012 Er gaat de komende tijd veel veranderen als het gaat om de Wmo. Zowel de gemeente, maar ook u als Wmo-raad gaat een intensieve en spannende tijd tegemoet

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz BEREIKBAARHEID EN INFORMATIE Hoe word ik als cliënt geïnformeerd over de veranderingen? Met een brief van de gemeente Met een persoonlijk gesprek in 2015

Nadere informatie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie Context Het aanbieden van welzijn, dagbesteding of zingevingactiviteiten

Nadere informatie

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente.

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 1. Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 2. De overheid moet niet achter de voordeur van mensen willen treden. Dat is privégebied en de eigen

Nadere informatie

Presentatie voor cliëntenorganisaties

Presentatie voor cliëntenorganisaties Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Presentatie voor cliëntenorganisaties 18 oktober 2013 Ambitie 1. Hulp en zorg anders georganiseerd: dichtbij huis, snel beschikbaar, minder versnipperd 2. Groter beroep

Nadere informatie

Een kijkje bij de buren Zelforganiseren in de zorg Congres BDKO

Een kijkje bij de buren Zelforganiseren in de zorg Congres BDKO Een kijkje bij de buren Zelforganiseren in de zorg Congres BDKO Drs. Eveline Castelijns MBA 12 april 2016 Inhoudsopgave 1 2 3 Zelforganisatie in de zorg Werkende principes Vragen 1 Zelforganiseren in de

Nadere informatie

Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom?

Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom? Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom? Het ministerie van VWS heeft wee websites in het leven geroepen die hierover uitgebreid informatie geven www.dezorgverandertmee.nl en www.hoeverandertmijnzorg.nl

Nadere informatie