Beslissen over het riool onder onzekerheid

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beslissen over het riool onder onzekerheid"

Transcriptie

1 Beslissen over het riool onder onzekerheid Machtelt Meijer, TU Delft, fac. Techniek, Bestuur en Management Hans Korving, TU Delft, fac. Civiele Techniek / HKV Lijn in water Onderhoud en verbetering van bestaande rioolstelsels vergen grote investeringen die gedaan worden voor lange perioden. Beslissingen over onderhoud en verbetering van bestaande rioolstelsels hebben consequenties voor toekomstige situaties. De investeringsbeslissingen worden dus onder onzekerheid genomen. Er zijn verschillende typen onzekerheid. Enerzijds is er onzekerheid over het gedrag van het bestaande rioolstelsels en de volumes afkomstig uit riooloverstorten in de huidige situatie. Deze onzekerheid kan in enige mate gereduceerd worden door meten van rioolwaterstanden en overstortvolumes en door simulaties van het rioolsysteemgedrag. Anderzijds is er onzekerheid over de toekomstige situatie: neerslagintensiteit, omvang van het oppervlak dat regenwater afvoert, hoeveelheid dwa, maar ook de milieunormen basisinspanning en waterkwaliteitsspoor kunnen veranderen. Over de huidige situatie is er geen volledige zekerheid, verder in de toekomst komen hier steeds meer onzekerheden bij. Dit kan uitgebeeld worden met de onzekerheidstrompet, zie figuur 1. Hoeveelheid onzekerheid Mogelijke toekomstige situaties Heden Toekomst Figuur 1- De onzekerheidstrompet, naar Rosenhead (1989). Onzekerheden op de korte termijn en op de langere termijn zijn heel verschillend van karakter en vragen daarom ook een verschillende benadering zowel bij het identificeren ervan als bij het maken van ontwerpkeuzes. In dit artikel worden enkele beproefde methoden om onzekerheid te analyseren gepresenteerd. Deze methoden hebben ten doel om onzekerheid te identificeren en om consequenties van beslissingen onder onzekerheid inzichtelijk te maken voor de korte en lange termijn. 'De Hoven' De beschreven theorie wordt toegelicht aan de hand van de casus 'De Hoven' in Deventer. In deze casus gaat het om het volgende. Het is de taak van de gemeente Deventer om ervoor te zorgen dat het rioleringssysteem van de wijk De Hoven aan de normen voor de basisinspanning voldoet. Om dit te bereiken kan de gemeente verschillende maatregelen treffen. Voor de eenvoud wordt in deze studie de keuze over te nemen maatregelen beperkt tot het al dan niet bouwen van een bergingsvoorziening om de vuiluitworp vanuit het rioolstelsel te verminderen. De wijk De Hoven omvat 12,69 ha verhard oppervlak en is gelegen aan de oever van de IJssel. Een uitgebreide beschrijving van deze casus is te vinden in Clemens (2001). Het gemengde rioolstelsel (865m 3 ) in de wijk omvat verder een pompstation (119m 3 /h) dat het rioolwater naar de zuivering transporteert en een drietal overstorten (figuur 2). De beslissingen die genomen worden door de gemeente Deventer hebben niet alleen consequenties voor de huidige bewoners van de stad maar ook voor de toekomstige bewoners. Enerzijds zal de gemeente deze eenmalige investering moeten kunnen verantwoorden in de meerjarenbegroting,

2 anderzijds zal zij er voor moeten waken dat men later geen spijt krijgt van de getroffen maatregelen. Er is dus zowel een korte termijn belang als een lange termijn belang. gemaal De Hoven F v (afvoerend oppervlak) =12.69ha; B (bergingsvolume) = 865m 3 (= 6.82mm); poc (pompovercapaciteit) = 119m 3 /h (= 0.94mm/h) regenmeter regenmeter overstort 1 overstort 2 overstort 3 Figuur 2 - Rioolstelsel De Hoven, Deventer. Verzamelen van data Onzekerheden over de huidige situatie kunnen vaak verminderd worden door het verzamelen van data. In het geval van onzekerheden over een rioolstelsel wordt dit gedaan door te meten. De meetresultaten kunnen vervolgens worden gebruikt om een model van het stelsel te kalibreren. Hiermee wordt meer inzicht verkregen in de werking van het systeem. Voor de Hoven is de invloed onderzocht van onzekerheden in vier systeemparameters die de modeluitkomst beinvloeden: (1) berging, (2) pompovercapaciteit, (3) verhard oppervlak en (4) overlaatcoëfficiënt. De meetcampagne heeft als voornaamste resultaat opgeleverd dat de bandbreedte van de spreiding die er is aan te wijzen in jaarlijkse overstortvolumes veel beter bekend en te verklaren is (Korving,2001). In figuur 3 is dit aangegeven. Figuur 3A Figuur 3B Figuur 3A en 3B - Verdelingsfunctie van gemiddelde jaarvolumes als gevolg van spreiding in systeemgroothedenzoals bekend voor (3A) en na (3B) de meetcampagne (uit: Korving, 2001).

3 Gebeurtenis-beslisbomen Om af te wegen of meten in een bepaalde situatie meerwaarde heeft en welke acties het best kunnen worden ondernomen op basis van meetresultaten kan er gebruik gemaakt worden van een gebeurtenisbeslisboom. Een gebeurtenis-beslisboom is een grafische en kwantitatieve weergave van een beslisproces als een opeenvolging van beslissingen en gebeurtenissen. Aan gebeurtenissen worden kansen verbonden en aan beslissingen waarderingen (bijvoorbeeld in geld). Door voor alle mogelijke sets van beslissingen en gebeurtenissen door te rekenen wat de potentiële kosten zijn (som van de waarderingen * kansen) kan berekend worden welke beslissing waarschijnlijk het beste is. De techniek maakt gebruik van Bayesiaanse statistiek. De gebeurtenis-beslisboom in figuur 4 geeft in het kort een dergelijke analyse weer. Het gaat in deze boom om de vraag of er voorafgaand aan het bouwen van extra berging (actie a) gemeten zou moeten worden (meting e). Voor nadere toelichting op de rekenmethode wordt verwezen naar Korving et al. (2001). Figuur 4 Gebeurtenis-beslisboom De Hoven.

4 Voor 'De Hoven' bleek resultaten de resultaten van de gebeurtenis-beslisboom dat meten voorafgaand aan een ingreep aan het rioolstelsel een goede keus zou zijn. Scenario's Het is niet verstandig om een besluit over een ingreep in een rioolstelsel alleen maar te baseren op de huidige situatie. De robuustheid, flexibiliteit en omkeerbaarheid van een maatregel nemen toe als ook rekening gehouden wordt met de mogelijke situaties in de toekomst. De gebeurtenis-beslisboom kan gebruikt worden om grof aan te geven wat de consequenties van bepaalde keuzen op langere termijn kunnen zijn. Dit wordt dan gedaan met behulp van scenario's. De uitgevoerde scenario-analyse van de casus laat zien dat onder meer bij een veranderde waardering van de investeringen of een toename van de jaarlijkse hoeveelheid neerslag ander keuzes gemaakt zullen worden. Over het algemeen is het aan te bevelen om scenario's in groepen op te stellen, in te vullen en te onderbouwen, zodat een zo divers mogelijk scala aan toekomstige omstandigheden in kaart kan worden gebracht. Voor dit voorbeeld volstaan echter de volgende vier scenario's die zijn opgesteld door de auteurs: Scenario 0: Alles blijft bij hetzelfde In de toekomst verandert de waardering van milieu aspecten en economische aspecten nauwelijks ten opzichte van de huidige situatie. Onnodige investeringen worden wel negatief beoordeeld, maar het is erger als er te weinig maatregelen worden genomen waardoor de omgeving negatief wordt beïnvloed. Scenario 1: De consument is bewust Consumenten zijn erg kritisch op de producten die ze geleverd krijgen. Er wordt maatwerk verwacht, ook van nutsbedrijven. Het milieu is een van de aspecten waar de consument kritisch op let, maar aan de andere kant mag geld niet verspild worden. Milieunormen worden strenger dan ze nu zijn. Scenario 2: Liberalisatie van nutsdiensten De samenleving is individualistisch. Nutsdiensten worden vergaand geliberaliseerd en voorzover nodig in aparte holdings onder gebracht. Efficiency staat bij deze holdings voorop. Normen die wettelijk worden gesteld worden wel nageleefd, maar extra inspanning om net even wat meer te doen wordt niet geleverd. Er wordt veel gelobbyd om regelgeving niet te verscherpen en dit gebeurt ook niet. Scenario 3: Klimaatverandering De hoeveelheid regen per jaar en de bui-intensiteit nemen veel meer toe dan werd verwacht. Riolen zijn daar niet op toegerust en gebeurtenissen met water op straat en overstortingen zijn meer regel dan uitzondering. Het nieuws staat bol met verhalen over onacceptabele situaties waarin overstortingen voor problemen zorgen met betrekking tot volks- en diergezondheid. Er wordt veel onderzoek gedaan naar slimme technische oplossingen om met de problematiek om te gaan. In elk van deze scenario's zal de waardering van verschillende toekomstige situaties met betrekking tot het functioneren van het rioleringstelsel verschillend worden gewaardeerd. De resultaten van het doorrekenen van deze waarderingscijfers zijn weergeven in een scorecard (tabel 1). Hierin is met zwart en wit aangegeven wat de consequenties zijn van de berekeningen met de gebeurtenisbeslisboom. Met wit is aangegeven wat het advies zou zijn in een specifieke toekomst, met zwart wat wordt afgeraden.

5 Tabel 1 - Scorecard: Meten- ja/nee? Scenario 0. Alles blijft bij hetzelfde 1. De consument is bewust 2. Liberalisatie van nutsdiensten 3. Klimaatverandering Alternatief Niet meten NEE NEE JA NEE Meten JA JA NEE JA Uit de berekeningen blijkt dat meten in de meeste toekomsten goed gewaardeerd zal worden en dat er alleen in het liberaliseringsscenario niet zou worden gemeten. De beslissing om wel te meten is met andere woorden niet robuust voor alle toekomsten. Om deze beslissing toch te kunnen maken moet de besluitvormer dus een afweging maken over de waarschijnlijkheid die hij of zij aan elk van de vier scenario's toedicht. In dit geval speelt ook een rol dat het advies om in het liberaliseringscenario niet te meten niet zo sterk is als het advies om wel te meten in de drie andere scenario's. Tenslotte De gepresenteerde methoden zijn niet de enige methoden om onzekerheden te kunnen identificeren en de consequenties ervan te analyseren. Ze zijn echter zeer bruikbaar in praktijksituaties, omdat op een korte en krachtige manier inzicht verworven kan worden in onzekerheden op zowel de korte en lange termijn. De gebruikte methoden kunnen een uitgangspunt vormen voor een onzekerheidsanalyse die eventueel het gebruik van meer technieken omvat. Literatuur Clemens, F.H.L.R (2001), Hydrodynamic Models in Urban Drainage: Application and Calibration, Proefschrift TU Delft, DUP Science, Delft. Korving H. (2001), Beslissen over Metingen aan het Riool, TU Delft, Delft. Korving, H., M.H. Meijer en M.P.M. Ruijgh-van der Ploeg (2001), Vandaag Kiezen voor Morgen; Analyse van Onzekerheid en Robuuste Keuzes bij Verbetering van Bestaande Rioolstelsels, in : Rioleringswetenschap, nr. 3. Rosenhead, J. (1989), Robustness Analysis; Keeping Your Options Open, in: Rosenhead, J. (editor), Rational Analysis for a Problematic World, John Wiley & Sons Ltd, Chichester, West Sussex, Engeland.

Extreme neerslag in het stedelijk gebied. STOWA, 1 juni 2017 Harry van Luijtelaar, Stichting RIONED

Extreme neerslag in het stedelijk gebied. STOWA, 1 juni 2017 Harry van Luijtelaar, Stichting RIONED Extreme neerslag in het stedelijk gebied STOWA, 1 juni 2017 Harry van Luijtelaar, Stichting RIONED Zwaarste buien deze eeuw Apeldoorn, 120 mm in 75 minuten (2009) Herwijnen 94 mm in 70 minuten (2011) Deelen,

Nadere informatie

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 BEOORDELINGSGRONDSLAG VOOR AFVALWATERSYSTEMEN Hans Korving Witteveen+Bos Waar gaan we het over hebben? Motivatie Context Aanpak Zelf aan de slag Uitwerking grondslag

Nadere informatie

Gemaal van de toekomst

Gemaal van de toekomst Gemaal van de toekomst Onderzoek besparingspotentieel bij niet gelijktijdig leegpompen rioolstelsels Van S.P.A. Duinmeijer Datum 30 augustus 2013 Opdrachtgever Ingenieursbureau Gemeente Rotterdam Contactpersoon

Nadere informatie

DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK. Kosten en baten van inrichting. Wiebe Bakker november 2015

DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK. Kosten en baten van inrichting. Wiebe Bakker november 2015 DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK Kosten en baten van inrichting Wiebe Bakker november 2015 Waar is nog behoefte aan? Keuze bij inrichting openbare ruimte + riolering: traditioneel of

Nadere informatie

Stedelijke Wateropgave

Stedelijke Wateropgave Stedelijke Wateropgave Vergelijking normen voor water op straat en inundatie Stichting RIONED Voorwoord Er is een norm voor het optreden van water op straat in relatie tot de capaciteit van de riolering

Nadere informatie

Water in Eindhoven. Studiedag Lokaal waterbeleid water in balans. 28 september Water in Eindhoven - Studiedag Lokaal waterbeleid, Antwerpen

Water in Eindhoven. Studiedag Lokaal waterbeleid water in balans. 28 september Water in Eindhoven - Studiedag Lokaal waterbeleid, Antwerpen Water in Eindhoven Studiedag Lokaal waterbeleid water in balans 28 september 2010 Aanleiding voor de stedelijke wateropgaven Maatregelen Effecten van maatregelen Omgaan met nieuwe extremen 1835 1921 2004

Nadere informatie

Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel

Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel Gemeente Goirle projectnr. 219713 revisie 3.0 12 juli 2010 Opdrachtgever Gemeente Goirle Afdeling Realisatie en beheer Postbus 17 5050 AA Goirle datum vrijgave

Nadere informatie

Betreft Uitbreiding bedrijfsterrein Van Ooijen, Parallelweg-west Woerden Afwatering terreinverharding

Betreft Uitbreiding bedrijfsterrein Van Ooijen, Parallelweg-west Woerden Afwatering terreinverharding Bijlage Afwatering terreinverharding D1 Notitie Referentienummer Datum Kenmerk 11 augustus 2014 153681 Betreft Uitbreiding bedrijfsterrein Van Ooijen, Parallelweg-west Woerden Afwatering terreinverharding

Nadere informatie

Introductie RainTools

Introductie RainTools Introductie RainTools Harry van Luijtelaar, Stichting RIONED DowntheDrain, 21 april 2015 Oefenen Vraag 0 Hoeveel m3 water is 1 mm neerslag op 10 ha afvoerend oppervlak? Antwoorden 0 1 Ontwikkeling RainTools

Nadere informatie

Doel: voorkom regenwateroverlast!

Doel: voorkom regenwateroverlast! http://bit.ly/2pjgadl Wereldtemperatuur 188-216 Ontwikkeling extreme neerslag Doel: voorkom regenwateroverlast! Masterclass klimaatadaptatie Kennemerland, 18 mei 217. Harry van Luijtelaar, Stichting RIONED

Nadere informatie

Gemaal van de toekomst

Gemaal van de toekomst Gemaal van de toekomst Onderzoek besparingspotentieel bij niet gelijktijdig leegpompen rioolstelsels Van S.P.A. Duinmeijer Datum 30 augustus 2013 Opdrachtgever Ingenieursbureau Gemeente Rotterdam Contactpersoon

Nadere informatie

Vragen en antwoorden Aanpak Agniesebuurt

Vragen en antwoorden Aanpak Agniesebuurt Vragen en antwoorden Aanpak Agniesebuurt Waarom aan de slag in de Agniesebuurt? Oude stadswijken zoals de Agniesebuurt, die dichtbebouwd zijn met veel verharding en weinig open water en groen, zijn kwetsbaar

Nadere informatie

ALGEMENE VERGADERING. 29 september 2011 Waterketen/Bureau Waterketen

ALGEMENE VERGADERING. 29 september 2011 Waterketen/Bureau Waterketen VERGADERDATUM SECTOR/AFDELING 29 september 2011 Waterketen/Bureau Waterketen STUKDATUM NAAM STELLER 8 september 2011 H. Nijhof ALGEMENE VERGADERING AGENDAPUNT ONDERWERP 19 Vervolg OAS Almere - Meetplan

Nadere informatie

Het bepalen van CZV- en zwevendstofgehalte in rioolwater op basis van troebelheid

Het bepalen van CZV- en zwevendstofgehalte in rioolwater op basis van troebelheid Het bepalen van CZV- en zwevendstofgehalte in rioolwater op basis van troebelheid December 2002 Inhoud Voorwoord 3 Samenvatting 4 Inleiding 6 Aanleiding 6 Doel van het praktijkonderzoek en bijbehorende

Nadere informatie

WATERSCHAP RIVIERENLAND, TIEL Datum laatste revisie: BLAD 0 VERZAMELBLAD RIOLERINGSGEBIED

WATERSCHAP RIVIERENLAND, TIEL Datum laatste revisie: BLAD 0 VERZAMELBLAD RIOLERINGSGEBIED WATERSCHAP RIVIERENLAND, TIEL Datum laatste revisie: 23-03-10 BLAD 0 VERZAMELBLAD RIOLERINGSGEBIED MAXIMALE AFVOER VOLGENS AFVOERNORMEN gemeente Woudrichem code: Huidig (m³/u) woonkern/gebied Woudrichem

Nadere informatie

Dillema s kunnen niet in een keer worden opgelost en voor de meeste is er niet een oplossing maar verschillende oplossingen.

Dillema s kunnen niet in een keer worden opgelost en voor de meeste is er niet een oplossing maar verschillende oplossingen. Solving complex problems Alexander de Haan & Pauline de Heer Bij zogeheten complex problems gaat het om problemen die niet een mogelijke oplossing hebben (of wellicht geen). Dit komt door het niveau van

Nadere informatie

Grondwater in stedelijk gebied

Grondwater in stedelijk gebied Grondwater in stedelijk gebied Kruisbestuiving met de afdeling riolering 29 mei 2013 Jacqueline Flink Waterbalans Grondwateraanvulling uit neerslag??? Grondwateraanvulling GBKA (~ BGT) goede info over

Nadere informatie

Bijlage 14-1: Stedelijke wateropgave Kern Emmen

Bijlage 14-1: Stedelijke wateropgave Kern Emmen Bijlage 14-1: Stedelijke wateropgave Kern Emmen Situatie Kern Emmen Kern Emmen omvat het centrumgebied van Emmen en de wijken Emmermeer, Hoge Loo en Spoorzijde. Het bestaat overwegend uit dicht bebouwd

Nadere informatie

EEN BODEM VOOR WATER

EEN BODEM VOOR WATER EEN BODEM VOOR WATER Hemel en grondwaterbeleid Breda 2011 RWZI De gemeente is verantwoordelijk voor de afvoer van afvalwater naar de rioolwaterzuivering (RWZI: een soort wasmachine voor water). RWZI De

Nadere informatie

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI Hans Korving Witteveen+Bos WAARSCHUWING Deze presentatie kan verrassende resultaten bevatten Waar gaan we het over hebben? Wat is de achtergrond? Historie en toekomst

Nadere informatie

Regenwatersystemen op de testbank

Regenwatersystemen op de testbank Regenwatersystemen op de testbank Harry van Luijtelaar Stichting RIONED RIONEDdag, 5 februari 215 Overzicht presentatie Aanleiding Rekentool (testbank) Extreme buien Vergelijken functioneren systemen Conclusies/lessen

Nadere informatie

Programma van de avond: vgrp 2015-2019 Inwonersbijeenkomst. Positie vgrp5 gemeentebeleid. Even voorstellen. Relaties met beleid / plannen

Programma van de avond: vgrp 2015-2019 Inwonersbijeenkomst. Positie vgrp5 gemeentebeleid. Even voorstellen. Relaties met beleid / plannen vgrp 2015-2019 Inwonersbijeenkomst 8 Januari 2015 19:45 20:00 20:05 20:15 22:00 Programma van de avond: Welkom en voorstelronde Toelichting doel bijeenkomst Wat is een vgrp? Gesprek met de inwoners adv

Nadere informatie

Verticale infiltratie in Exloo: succesvol en kostenbesparend

Verticale infiltratie in Exloo: succesvol en kostenbesparend Maatregelen 8 Borger-Odoorn (Exloo) Verticale infiltratie in Exloo: succesvol en kostenbesparend Het Drentse brinkdorp Exloo (gemeente Borger-Odoorn) had tot 2007 regelmatig overlast van een gemengde riooloverstort

Nadere informatie

BERGBEZINKBASSIN (BBB) WEERSELO

BERGBEZINKBASSIN (BBB) WEERSELO BERGBEZINKBASSIN (BBB) WEERSELO INHOUDSOPGAVE - AANLEIDING - HUIDIGE SITUATIE - GEVOLGEN RIOOLOVERSTORT - OVERSTORTREDUCTIE - BERGING EN BEZINKING OVERTOLLIG RIOOLWATER - WERKING BBB - WERKING (schematisch)

Nadere informatie

2. Afkoppelen en vasthouden van regenwater Van regenton naar tuinbeek naar vijver of poel 11

2. Afkoppelen en vasthouden van regenwater Van regenton naar tuinbeek naar vijver of poel 11 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 1.1 Bergen van water in de buurt 3 1.2 Schoon oppervlaktewater in de wijk 4 1.3 Wat u kunt doen 5 2. Afkoppelen en vasthouden van regenwater 7 2.1 Van regenton 8 2.2 naar tuinbeek

Nadere informatie

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12.1 Inleiding Gemeenten hebben de taak om hemelwater en afvalwater in te zamelen. Het hemelwater wordt steeds vaker opgevangen in een separaat hemelwaterriool. Vanuit

Nadere informatie

Basisopleiding Riolering Module 1

Basisopleiding Riolering Module 1 Basisopleiding Riolering Module 1 Cursusboek Nieuwegein, 2013 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, augustus 2013 Groningenhaven 7 3433 PE Nieuwegein Versie 1.1 Niets

Nadere informatie

Wateroverlast Wouw. ICM case study. Marcel Zandee 8 maart 2017

Wateroverlast Wouw. ICM case study. Marcel Zandee 8 maart 2017 Wateroverlast Wouw ICM case study Marcel Zandee 8 maart 2017 Inhoud van de presentatie Waar ligt Wouw? Aanleiding studie Situatie Opbouw model Resultaten simulaties Conclusies Vragen 2 Waar ligt Wouw?

Nadere informatie

Datum 15 mei 2012 Doorkiesnummer Afzender Hedzer Gietema/ Andrea Swenne

Datum 15 mei 2012 Doorkiesnummer Afzender Hedzer Gietema/ Andrea Swenne Memo Aan AB 30 mei 2012 Datum 15 mei 2012 Doorkiesnummer 055 527 2115 Afzender Hedzer Gietema/ Andrea Swenne docbase nummer : 251132 Afdeling Planvorming Aanleiding Tijdens het AB van 18 april 2012 zijn

Nadere informatie

Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens

Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens Ir. Emil Hartman Senior adviseur duurzaam stedelijk waterbeheer Ede, 10 april 2014 Inhoud presentatie Wat en hoe van afkoppelen Wat zegt de wet over hemelwater

Nadere informatie

Model Predictive Control

Model Predictive Control Model Predictive Control R.R.P. van Nooijen Afdeling Water management Faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen Technische Universiteit Delft Slimmer Waterbeheer met Real-Time Control, 11-12 oktober

Nadere informatie

Module C2100 Rioleringsberekeningen, hydraulisch functioneren Inhoud

Module C2100 Rioleringsberekeningen, hydraulisch functioneren Inhoud Module C2100 Rioleringsberekeningen, hydraulisch functioneren Inhoud 1 Inleiding 5 1.1 Verantwoording 5 1.2 Wat is veranderd? 5 1.3 Opsteller en begeleidingscommissie 6 1.4 Leeswijzer 6 2 Systematiek 7

Nadere informatie

Klimaatverandering: waterbestendige gebouwen en terreinen

Klimaatverandering: waterbestendige gebouwen en terreinen Nationaal Congres Sanitaire Technieken 2017 Klimaatverandering: waterbestendige gebouwen en terreinen Samenstelling: Will Scheffer (TVVL) Presentatie: Oscar Nuijten (Edu4Install/TVVL) met o.a. informatie

Nadere informatie

Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP

Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP Uden gastvrij voor water Kenmerk: 11-10044-JV 14 september 2011 Ingenieursbureau Moons 1 Inhoudsopgave 1 SAMENHANG... 3 2 SAMENVATTING... 4 2.1 KOERSWIJZIGINGEN...

Nadere informatie

Bergingsberekeningen en controle afvoercapaciteit Plangebied Haatland

Bergingsberekeningen en controle afvoercapaciteit Plangebied Haatland Bergingsberekeningen en controle afvoercapaciteit Plangebied Haatland Definitief Gemeente Kampen Grontmij Nederland bv Zwolle, 29 november 2005 @ Grontmij 11/99014943, rev. d1 Verantwoording Titel : Bergingsberekeningen

Nadere informatie

Stofstromen in de keten Effecten op lokaal oppervlaktewater. Hans Aalderink & Jeroen Langeveld ARCADIS & Royal Haskoning

Stofstromen in de keten Effecten op lokaal oppervlaktewater. Hans Aalderink & Jeroen Langeveld ARCADIS & Royal Haskoning Stofstromen in de keten Effecten op lokaal oppervlaktewater Hans Aalderink & Jeroen Langeveld ARCADIS & Royal Haskoning Insteek afgelopen decennia Basisinspanning gemengde riolering 7 mm + 2 mm + 0,7 mm/h

Nadere informatie

Particulieren (J/N) Transitie naar een volledig gescheiden Ja inzameling en verwerking val alle afvalwater, hemelwater en evt. grondwater.

Particulieren (J/N) Transitie naar een volledig gescheiden Ja inzameling en verwerking val alle afvalwater, hemelwater en evt. grondwater. 2015 Gemeente Amersfoort Vergoeding afkoppelen Motivatie om af te koppelen Particulieren (J/N) Transitie naar een volledig gescheiden Ja inzameling en verwerking val alle afvalwater, hemelwater en evt.

Nadere informatie

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3)

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3) Bouwlokalen INFRA Innovatie onder het maaiveld / renovatie van rioolstelsels Het riool in Veghel Jos Bongers Beleidsmedewerker water- en riolering Gemeente Veghel 21 juni 2006 Veghel in cijfers en beeld

Nadere informatie

Verkenning afvoercapaciteit oppervlaktewatersysteem Poelwetering

Verkenning afvoercapaciteit oppervlaktewatersysteem Poelwetering Verkenning afvoercapaciteit oppervlaktewatersysteem Poelwetering Gemeente Leiden 18 december 2014 Versie 1 BC4091-105 HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. WATER TECHNOLOGY Stationspark 27C Postbus 4 4460 AA Goes

Nadere informatie

Hoe gaan waterschappen om met waterberging op groene daken?

Hoe gaan waterschappen om met waterberging op groene daken? Hoe gaan waterschappen om met waterberging op groene daken? Marc Laeven (Stroom en Onderstroom, thans Sweco) en Kees Broks (STOWA/Broks-Messelaar Consultancy) Tellen waterschappen de waterberging op groene

Nadere informatie

In de directe omgeving van de Ir. Molsweg is geen oppervlaktewater aanwezig.

In de directe omgeving van de Ir. Molsweg is geen oppervlaktewater aanwezig. Waterparagraaf Algemeen Huidige situatie De Ir. Molsweg tussen de Pleijweg en de Nieland bestaat uit een enkele rijbaan met twee rijstroken. Via een rotonde sluit de Ir. Molsweg aan op de Nieland. De rijbaan

Nadere informatie

Regenwater leid je niet om de tuin!

Regenwater leid je niet om de tuin! Regenwater leid je niet om de tuin! Regenwater is te waardevol om direct het riool in te laten lopen. Vang het op en gebruik het goed. Kijk voor tips op www.denhaag.nl/water Regenwater leid je niet om

Nadere informatie

EEN HEMELWATERPLAN ALS SLUITSTUK VOOR GEMEENTELIJK WATERBELEID. VVSG Water in transitie

EEN HEMELWATERPLAN ALS SLUITSTUK VOOR GEMEENTELIJK WATERBELEID. VVSG Water in transitie EEN HEMELWATERPLAN ALS SLUITSTUK VOOR GEMEENTELIJK WATERBELEID VVSG Water in transitie 22.10.2013 STAD TORHOUT EEN WATERBELEIDSPLAN IN OPMAAK In samenwerking met de dienst waterlopen van de Provincie West-

Nadere informatie

DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK. Kosten en baten van inrichting. Wiebe Bakker 25 november 2015

DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK. Kosten en baten van inrichting. Wiebe Bakker 25 november 2015 DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK Kosten en baten van inrichting Wiebe Bakker 25 november 2015 Klimaatadaptatie een hot item Deltaprogramma Nieuwbouw en herstructurering Klimaatbestendige

Nadere informatie

Programma Water en klimaatveranderingen

Programma Water en klimaatveranderingen Programma Water en klimaatveranderingen Ger Renkens / Luuk Postmes 7 juni 2016 Doel Beschermen van de volksgezondheid en het milieu en het leveren van een bijdrage aan het in stand houden en verbeteren

Nadere informatie

Impacttest extreme buien. Harry van Luijtelaar (Stichting RIONED) Amersfoort, 11 september 2014

Impacttest extreme buien. Harry van Luijtelaar (Stichting RIONED) Amersfoort, 11 september 2014 Impacttest extreme buien Harry van Luijtelaar (Stichting RIONED) Amersfoort, 11 september 2014 Wat willen we? Effecten extreme buien en maatregelen zo realistisch nauwkeurig en gedetailleerd mogelijk simuleren

Nadere informatie

Nieuwe afvoerroutes via maaiveld en retentiegebieden voorkomen wateroverlast in Enschede-Noord

Nieuwe afvoerroutes via maaiveld en retentiegebieden voorkomen wateroverlast in Enschede-Noord Maatregelen 3 Enschede Nieuwe afvoerroutes via maaiveld en retentiegebieden voorkomen wateroverlast in Enschede-Noord Het noorden van Enschede is in de loop van de vorige eeuw veranderd van een sterk landelijk

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP

MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP 10 MAART 1999. - Omzendbrief OW98/4 betreffende aanleg van riolen langs gewestwegen. - Deelname in de kosten door de administratie Wegen en Verkeer (AWV). - Trefwoorden

Nadere informatie

Visie Stichting RIONED. Waardevol stadswater slim realiseren

Visie Stichting RIONED. Waardevol stadswater slim realiseren Visie Stichting RIONED Waardevol stadswater slim realiseren Waardevol stadswater slim realiseren De aanpak van stadswater moet breder. Beschouw de omgeving, de functies, de vormgeving én de kwaliteit van

Nadere informatie

Regenwater (voorzieningen) op eigen terrein. Ontwikkeling RainTools. Overzicht Webinar. Aanleiding

Regenwater (voorzieningen) op eigen terrein. Ontwikkeling RainTools. Overzicht Webinar. Aanleiding Regenwater (voorzieningen) op eigen terrein Harry van Luijtelaar, Stichting RIONED Overzicht Webinar RainTools software Schematisering perceel Functioneren, effecten maatregelen Vragen en opmerkingen Respons

Nadere informatie

Afkoppelen Beringe. Auteur: Jo Claassen

Afkoppelen Beringe. Auteur: Jo Claassen Afkoppelen Beringe Auteur: Jo Claassen 05-04-2017 Opening Jo Claassen Projectleider (gemeente) Theo Jansen Toezichthouder (gemeente) Hub Diederen Adviseur (Kragten) Marco Roemen werkvoorbereider (Kragten)

Nadere informatie

Toetsing waterhuishouding

Toetsing waterhuishouding Toetsing waterhuishouding Bedrijventerrein Hattemerbroek - deelgebied Hattem Quickscan waterhuishouding - nieuwe stedenbouwkundige opzet Ontwikkelingsmaatschappij Hattemerbroek B.V. december 2009 concept

Nadere informatie

Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland. planperiode 2013 t/m 2017

Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland. planperiode 2013 t/m 2017 Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland planperiode 2013 t/m 2017 13 maart 2012 1.1 Inleiding De gemeente is wettelijk verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (hierna te noemen: GRP) op te

Nadere informatie

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN Aanpak De opdracht Afstemmen investeringen is voortvarend opgepakt door de werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de Gelderse waterschappen en

Nadere informatie

Rioleringsplan Tivolikerk te Eindhoven

Rioleringsplan Tivolikerk te Eindhoven Project : Rioleringsplan Tivolikerk te Eindhoven Projectnummer : NC8110503 Versie : definitief Datum : 15 juli 2008 Aanleiding Het terrein van de Tivolikerk en het naastgelegen Zusterhuis aan de Heezerweg

Nadere informatie

Rioolnotitie Bouw en woonrijpmaken Woningbouwlocatie Brinkersweide te Rhenen

Rioolnotitie Bouw en woonrijpmaken Woningbouwlocatie Brinkersweide te Rhenen Rioolnotitie Rioolnotitie Kenmerk : RL14IV673 Datum : 10 augustus 2015 Versie : Definitief Auteur : A. van der Stelt Controle : F. Hazen 2 Rioolnotitie Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 1. Uitgangspunten...

Nadere informatie

Bijlage 1. Lijst met afkortingen en begrippen

Bijlage 1. Lijst met afkortingen en begrippen Bijlage 1. Lijst met afkortingen en begrippen VERKLARENDE WOORDENLIJST Afkortingen AMvB... Algemene Maatregel van Bestuur BARIM... Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer BBB... Bergbezinkbassin

Nadere informatie

datum 2 februari 2012

datum 2 februari 2012 WAT Cr,. NO. 2012.03543,NGEK - 9 - FEB 2012 ij Ê Stichting RIONED Postbus 133, 6710 BC Ede Galvanistraat 1, 6716 AE Ede Waterschap Peel en Maasvallei het Algemeen Bestuur Postbus 3390 5902 RJ VENLO t 0318

Nadere informatie

Basisopleiding Riolering Module 2

Basisopleiding Riolering Module 2 Basisopleiding Riolering Module 2 Cursusboek Nieuwegein, 2012 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, november 2012 Groningenhaven 7 3433 PE Nieuwegein Versie 5.1 Niets

Nadere informatie

BIJLAGE 5: WATER- EN RIOLERINGSPLAN

BIJLAGE 5: WATER- EN RIOLERINGSPLAN BIJLAGE 5: WATER- EN RIOLERINGSPLAN INTERNE NOTITIE voor: Gemeente Cuijk, Waterschap Aa en Maas van: Erik van Grunsven telefoon: afdeling: Ruimtelijk Beheer onderwerp: hemelwater de Valuwe datum: 22-december-2011herzien

Nadere informatie

Nota Dijktraject 1 Riolering bedrijventerrein De Krom (Object 00253)

Nota Dijktraject 1 Riolering bedrijventerrein De Krom (Object 00253) Nota Dijktraject 1 Riolering bedrijventerrein De Krom (Object 00253) Dijkversterking Krimpen írvaar de zekerheid Projectnaam Contract/projectnummer Opdrachtgever Dijkversterking Krimpen 10004564 Hoogheemraadschap

Nadere informatie

Klimaatverandering, hevige buien en riolering

Klimaatverandering, hevige buien en riolering Visie van Stichting RIONED Klimaatverandering, hevige buien en riolering Samenvatting > Probleem > Oplossingen en maatregelen > Aanpak > Stichting Rioned > Samenvatting Door de klimaatverandering zullen

Nadere informatie

Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen. Deel 2: Afwateringssysteem

Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen. Deel 2: Afwateringssysteem Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen Deel 2: Afwateringssysteem De Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen

Nadere informatie

Watervelden in Helmond: met afkoppelen anticiperen op regenwateroverlast

Watervelden in Helmond: met afkoppelen anticiperen op regenwateroverlast Maatregelen 6 Helmond Watervelden in Helmond: met afkoppelen anticiperen op regenwateroverlast Rond de eeuwwisseling was het gemengde rioolstelsel in de Luchtvaartbuurt van Helmond toe aan vervanging.

Nadere informatie

TCGM Praktijkrichtlijn

TCGM Praktijkrichtlijn TCGM Praktijkrichtlijn TEMPERATUUR- EN VOCHT- INVLOEDEN BIJ VLAKPLAATMETINGEN Documentcode: TCGM 03 Datum publicatie 1-0-01 VSL biedt onderdak aan de vier Technische Commissies (TC's) die in Nederland

Nadere informatie

Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen. Ingeborg Barrez

Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen. Ingeborg Barrez Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen Ingeborg Barrez Code van goede praktijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van rioleringssystemen Opmaak

Nadere informatie

1 Inleiding 3 1.1 Verantwoording 3 1.2 Opsteller en begeleidingscommissie 4 1.3 Leeswijzer 4

1 Inleiding 3 1.1 Verantwoording 3 1.2 Opsteller en begeleidingscommissie 4 1.3 Leeswijzer 4 Module C2200 Hydraulisch functioneren van regenwatervoorzieningen Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Verantwoording 3 1.2 Opsteller en begeleidingscommissie 4 1.3 Leeswijzer 4 2 Kader en uitgangspunten 6 2.1 Systematiek

Nadere informatie

Summary in Dutch. Samenvatting

Summary in Dutch. Samenvatting Samenvatting In de theorie van het menselijk kapitaal zijn kennis en gezondheid uitkomsten van bewuste investeringsbeslissingen. Veel van de keuzes hieromtrent lijken in de praktijk echter niet weldoordacht.

Nadere informatie

ASSETMANAGEMENT IN DE RIOLERINGSZORG TE APELDOORN

ASSETMANAGEMENT IN DE RIOLERINGSZORG TE APELDOORN ASSETMANAGEMENT IN DE RIOLERINGSZORG TE APELDOORN Almer de Jong Gemeente Apeldoorn Assen, september 2016 Waarom assetmanagement NEN 3398/339 Ingrijp- en waarschuwingsmaatstaven Bui 08 Basisinspanning Onvoldoende

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Onderzoek naar transport van drijfvuil in ontvangstkelders met vortexen

Onderzoek naar transport van drijfvuil in ontvangstkelders met vortexen Onderzoek naar transport van drijfvuil in ontvangstkelders met vortexen CAPWAT Community of Practice - 16 maart 2016 Rioolgemaal t drijfvuiltje Drijfvuil 1 Inhoud presentatie 1. Introductie onderzoek 2.

Nadere informatie

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Afkoppelen hemelwater Oude Pastoriebuurt Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Opening - welkom Ton van den Kerkhof Projectleider Roy Thijssen Adviseur riolering en water Luuk

Nadere informatie

E richard.wilbrink@mwhglobal.com Van. Advies toekomstige hemelwaterberging en afvoer

E richard.wilbrink@mwhglobal.com Van. Advies toekomstige hemelwaterberging en afvoer Aan Gemeente Maassluis Behandeld door Richard Wilbrink T.a.v. De heer E. Zeeman E richard.wilbrink@mwhglobal.com Van Richard Wilbrink MSc. T 015-7511854 Betreft Voorbereidende onderzoeken winkelcentrum

Nadere informatie

Riolering 120 kilometer

Riolering 120 kilometer De gemeente Leiderdorp heeft 120 kilometer riolering onder de grond 1. 108 km vrijverval, waarvan ca. 80 km. gemengd riool en 28 km. (verbeterd-) gescheiden stelsel. 2. 12 km drukriolering. Vrijverval

Nadere informatie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie 24 Resultaten peiling Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie De 32 auteurs en redactieleden die aan dit boek hebben meegewerkt, hadden als voorbereiding op de werksessie van 7 november 2013

Nadere informatie

Bijlage 3. Doelen functionele eisen en maatstaven

Bijlage 3. Doelen functionele eisen en maatstaven Bijlage 3. Doelen functionele eisen en maatstaven Tabel 3-1 Doelen, functionele eisen en maatstaven voor de rioleringszorg (stedelijk afvalwater en regenwater) Doelen Functionele Eisen Maatstaven 1. Inzameling

Nadere informatie

Richtlijn versus maatwerkberekening

Richtlijn versus maatwerkberekening Memo DM 1063841 Aan: Peter Van Hoof [peter@vanhoof-watermanagement.nl] Van: HDSR Datum: 23 juni 2016 Onderwerp: Notitie maatwerkberekening Vierde Kwadrant Kockengen In deze memo heeft het waterschap een

Nadere informatie

Doorwerking resultaten uit Kallisto project. Ger Renkens gemeente Eindhoven

Doorwerking resultaten uit Kallisto project. Ger Renkens gemeente Eindhoven Doorwerking resultaten uit Kallisto project Ger Renkens gemeente Eindhoven Doelstelling is het formuleren van een gezamenlijk (11 partijen) maatregelenpakket om de doelen van de Kader Richtlijn Water te

Nadere informatie

De strijd tegen de overstromingen in Ronse

De strijd tegen de overstromingen in Ronse 1 De strijd tegen de overstromingen in Ronse ir Annie Vanslambrouck Grontmij Belgium STAR-FLOOD, 26 maart 2015 1 Inhoud 2 Waarom is Ronse gevoelig voor overstromingen? Hoe werd het probleem aangepakt (studie)?

Nadere informatie

Ontwikkeling duurzame Afvalwaterketen in De Glind

Ontwikkeling duurzame Afvalwaterketen in De Glind Ontwikkeling duurzame Afvalwaterketen in De Glind Introductie; visie voor de afvalwaterketen van Barneveld en Ede, watervisie Barneveld, gemeentelijke rioleringsplannen " Introductie; jaarplan 2016 AWT

Nadere informatie

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 Archimedesweg 1 CORSA nummer: 14.48265 postadres: versie: Definitief postbus 156 auteur: Irene van der Stap 2300 AD Leiden oplage: Digitaal telefoon (071) 3 063

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wereldwijd zijn meer dan 3 miljard mensen afhankelijk van biomassa brandstoffen zoals hout en houtskool om in hun dagelijkse energie behoefte te voorzien. Het gebruik van deze

Nadere informatie

U heeft een watertoets uitgevoerd op de website http://www.dewatertoets.nl//. Op basis van deze toets volgt u de normale procedure.

U heeft een watertoets uitgevoerd op de website http://www.dewatertoets.nl//. Op basis van deze toets volgt u de normale procedure. datum 31-3-2014 dossiercode 20140331-63-8729 Geachte heer/mevrouw Jeroen Overbeek, U heeft een watertoets uitgevoerd op de website http://www.dewatertoets.nl//. Op basis van deze toets volgt u de normale

Nadere informatie

Waar Bepaal ten slotte zo nauwkeurig mogelijk waar het onderwerp zich afspeelt. Gaat het om één plek of spelen meer plaatsen/gebieden een rol?

Waar Bepaal ten slotte zo nauwkeurig mogelijk waar het onderwerp zich afspeelt. Gaat het om één plek of spelen meer plaatsen/gebieden een rol? Hoe word ik beter in geschiedenis? Als je beter wilt worden in geschiedenis moet je weten wat er bij het vak geschiedenis van je wordt gevraagd, wat je bij een onderwerp precies moet kennen en kunnen.

Nadere informatie

Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van het raadslid A. Bonte (GroenLinks) over riooloverstorten.

Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van het raadslid A. Bonte (GroenLinks) over riooloverstorten. Rotterdam, 16 oktober 2012. Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van het raadslid A. Bonte (GroenLinks) over riooloverstorten. Aan de Gemeenteraad. Op 18 september 2012 stelde het raadslid

Nadere informatie

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Definitief Bouwfonds Ontwikkeling Grontmij Nederland B.V. Alkmaar, 6 april 2009 Verantwoording Titel : Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Subtitel : Projectnummer : 275039 Referentienummer

Nadere informatie

Tubbergen o. gemeente. Aan de gemeenteraad. Vergadering: 8 september 2014. Nummer: Tubbergen, 28 augustus 2014

Tubbergen o. gemeente. Aan de gemeenteraad. Vergadering: 8 september 2014. Nummer: Tubbergen, 28 augustus 2014 gemeente Tubbergen o Aan de gemeenteraad Vergadering: 8 september 2014 Nummer: 9A Tubbergen, 28 augustus 2014 Onderwerp: Vaststellen verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater. Samenvatting

Nadere informatie

De kost van adaptatie aan de klimaatverandering in de Brugse poort. Johan Bogaert

De kost van adaptatie aan de klimaatverandering in de Brugse poort. Johan Bogaert De kost van adaptatie aan de klimaatverandering in de Brugse poort 1. Het Vlaams Klimaatplan. 2. De studie: Adaptatie aan klimaatverandering: globale kosten en praktische voorbeelden Literatuurstudie

Nadere informatie

Controleberekening riolering (DEFINITIEF)

Controleberekening riolering (DEFINITIEF) Titel: Omschrijving: Projectnr: Rapportnr: Datum: Controleberekening riolering (DEFINITIEF) Boschkens-west Goirle 09JV10090 09-10486-JV 08-12-09 RAPPORT Grotestraat 143 5141 JP Waalwijk tel: 0416-560381

Nadere informatie

Jongerencoaching Raster

Jongerencoaching Raster Jongerencoaching Raster School is de plek waar jonge mensen kennis en vaardigheden ontwikkelen, maatschappelijk toegerust worden tot verantwoordelijke burgers en ondersteund worden hun talenten te ontwikkelen.

Nadere informatie

rio+ WATEROVERLAST G.E.C. RIBBIUSLAAN EN JAN KOOIJMANLAAN ALBRANDSWAARD

rio+ WATEROVERLAST G.E.C. RIBBIUSLAAN EN JAN KOOIJMANLAAN ALBRANDSWAARD rio+ WATEROVERLAST G.E.C. RIBBIUSLAAN EN JAN KOOIJMANLAAN ALBRANDSWAARD Auteur Datum J. Stok 30-11-2016 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 Meldingen bewoners... 4 Locatiebezoek...

Nadere informatie

De KNMI 14 klimaatscenario s Neerslag en neerslagextremen

De KNMI 14 klimaatscenario s Neerslag en neerslagextremen De KNMI 14 klimaatscenario s Neerslag en neerslagextremen Geert Lenderink KNMI 26 mei 2014: presentatie KNMI14 scenario s De Basis: het 5de IPCC rapport van WG1 (2013) 1. Kennis m.b.t. globale klimaatverandering

Nadere informatie

De klimaatbestendige (oude) stad

De klimaatbestendige (oude) stad De klimaatbestendige (oude) stad Peter den Nijs Wareco ingenieurs F3O KANS OP PAALROT Groot deel Nederland Grote verschillen bodemopbouw Grote verschillen in klimaateffect Grote spreiding in risico s 1

Nadere informatie

Correctie van neerslagradar op basis van grondstations voor toepassing in stedelijk gebied: het beste van twee werelden

Correctie van neerslagradar op basis van grondstations voor toepassing in stedelijk gebied: het beste van twee werelden Correctie van neerslagradar op basis van grondstations voor toepassing in stedelijk gebied: het beste van twee werelden A.C. de Niet 1), J. de Jonge 2), J.L. Korving 1), J. Langeveld 3), A.F. van Nieuwenhuijzen

Nadere informatie

De werking van groene daken in de waterketen Hydrologische effecten nader beschouwd

De werking van groene daken in de waterketen Hydrologische effecten nader beschouwd De werking van groene daken in de waterketen Hydrologische effecten nader beschouwd Kees Broks Groene daken Water op groene daken tot nu toe vooral functioneel voor groen Aanleiding Aanleiding Aanleiding

Nadere informatie

Notitie. Visiedocument GRP/BRP Brummen. 1 Inleiding - 15.004012 -

Notitie. Visiedocument GRP/BRP Brummen. 1 Inleiding - 15.004012 - Notitie Contactpersoon Gwendolijn Vugs Datum 1 mei 2015 Kenmerk N001-1229319GBV-avd-V02-NL Visiedocument GRP/BRP Brummen 1 Inleiding Het huidig Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) van de gemeente Brummen

Nadere informatie

Bijlage 17-1: Stedelijke wateropgave Nieuw-Amsterdam Veenoord

Bijlage 17-1: Stedelijke wateropgave Nieuw-Amsterdam Veenoord Bijlage 17-1: Stedelijke wateropgave Nieuw-Amsterdam Veenoord Situatie Nieuw-Amsterdam Veenoord Nieuw-Amsterdam Veenoord ligt in het zuiden van de gemeente Emmen, ten westen van Erica. Het dorp wordt door

Nadere informatie

Riolering en wegeniswerken Doortocht HERTSBERGE

Riolering en wegeniswerken Doortocht HERTSBERGE Riolering en wegeniswerken Doortocht HERTSBERGE 5 september 2016 Riolering en wegeniswerken Doortocht HERTSBERGE Steven Devoldere Aquafin Werken aan zuiver water Inleiding gemeente Oostkamp De werken,

Nadere informatie

Toetsing Regionale keringen en databeheer

Toetsing Regionale keringen en databeheer Toetsing Regionale keringen en databeheer Door: Derk-Jan Sluiter Waterschap Groot Salland Toetsing en databeheer inhoud presentatie Regionale keringen Waterschap Groot Salland Aanpak toetsing (DAM) Gegevensbeheer

Nadere informatie

REVIEW FUGRO EN WARECO

REVIEW FUGRO EN WARECO REVIEW FUGRO EN WARECO GRAVEN- EN BLOEMENBUURT OORZAKEN DROOGSTAND FUNDERINGSHOUT Inleiding In juni 2016 heeft de commissie grondwater Oud Hillegersberg op verzoek van bewoners een verkenning uitgebracht

Nadere informatie