TCGM Praktijkrichtlijn

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TCGM Praktijkrichtlijn"

Transcriptie

1 TCGM Praktijkrichtlijn TEMPERATUUR- EN VOCHT- INVLOEDEN BIJ VLAKPLAATMETINGEN Documentcode: TCGM 03 Datum publicatie

2 VSL biedt onderdak aan de vier Technische Commissies (TC's) die in Nederland actief zijn. Dit betreft de TC's voor de gebieden Druk, Temperatuur, Elektriciteit en Geometrische Metingen. De TC's dienen als platform voor het uitwisselen van vakinhoudelijke kennis en het bespreken van metrologische behoeftes, bijvoorbeeld ten aanzien van meetmethodes, het organiseren van ringvergelijkingen, gewenste onzekerheidsniveaus van meetresultaten, etc. De leden zijn afkomstig van diverse kalibratie laboratoria, VSL (als nationaal standaardeninstituut) en de Raad van Accreditatie. VSL is overigens niet verantwoordelijk voor de inhoud van de documenten van de diverse TC's. De gebruiker mag een gedeelte van dit document printen of opslaan op een gegevensdrager en verspreiden onder andere personen onder de voorwaarde dat de gebruiker dit alleen doet voor niet commerciële, informatieve en persoonlijke doeleinden. Indien in dit document commerciële apparatuur en/of materialen met naam en toenaam worden genoemd, houdt dit geen (dis)kwalificatie in van het genoemde product en/of bijzondere geschiktheid voor de beschreven toepassing. De genoemde apparatuur en/of materialen zijn niet per definitie de best beschikbare producten. Een TCGM-Toelichting beschrijft het beleid en/of de werkwijze van de TCGM met betrekking tot een specifiek accreditatieonderwerp. Indien het beleid en/of de werkwijze betreffende een accreditatieonderwerp, dat in een TCGM-Toelichting is beschreven, in een EA, ILAC of IAF-document wordt vastgelegd, zal de TCGM haar beleid en werkwijze in overeenstemming brengen met dit EA, ILAC of IAF-document. Een actuele versie van de Toelichtingen is via de website van de TCGM (www.vsl.nl/organisatie/technischecommissies) te verkrijgen.

3 INHOUD 1 Inleiding Berekening van de vlakheidsafwijking 3 Bijdrage aan onzekerheid: 3 4 Vlakplaten van niet-rechthoekige vorm 6 5 Invloed van vocht 6 6 Referentie documenten 6 7 Wijziging ten opzichte van vorige versie 6 pagina 1 van 6

4 1 Inleiding Dit document geeft een richtlijnen voor het gebruik van het berekenen van de onzekerheidsanalyse bij het kalibreren van vlakplaten. Dit informatie document is opgesteld door een werkgroep uit de Technische Commissie voor Geometrie bestaande uit: Ing. K.G.Struik (Struik Advies en Scholing) Dr. H Haitjema ( Director at Mitutoyo Reseach Centre Europe) Berekening van de vlakheidsafwijking Berekening van de vlakheidafwijking als gevolg van een temperatuurgradiënt. Door een verticale temperatuurgradiënt kan een vlakplaat meer hol of bol gaan staan. In het algemeen is de geschatte uitkomst een functie van een aantal geschatte invoer variabelen, geschreven als y = f ( x1, x,.., x N ) Voor de afwijking door een temperatuur gradiënt in een vlakplaat is de formule: l V = Met: α (T -T 1) 8 d V = vlakheidafwijking l = lengte van de diagonaal over de vlakplaat α = lineaire uitzettingscoëfficiënt van de vlakplaat T,1 = temperatuur boven- resp. onderkant van de plaat d = dikte van de plaat. Als voorbeeld nemen we: l = 1 m α = 5, /K ( zwart graniet) T -T 1 = 1 ºC d = 100 mm Uit de formule volgt dan een vlakheidafwijking van 7 µm. In onderstaande tabel is voor een aantal afmetingen de vlakheidafwijking berekend. Tabel 1: vlakheidafwijking in µm voor verschillende afmetingen van een granieten vlakplaat met α=5, /K bij een temperatuurverschil van 0,1 ºC tussen boven- en onderzijde. afwijking in µm dikte in mm oppervlak in m ,3 x 0,4 0,4 0, 0,1 0,1 0,0 0,6 x 1 1,8 0,9 0,5 0,3 0, 1 x 1,8 1,4 0,7 0,5 0,4 1 x 7,0 3,5 1,8 1, 0,9 1,5 x 3 15,4 7,7 3,9,6,0 pagina van 6

5 3 Bijdrage aan onzekerheid: Bij de onzekerheidsberekening gaan we ervan uit dat de plaat reeds hol of bol is en dat de temperatuurgradiënt rechtstreeks invloed heeft op de top-dal waarde van de onvlakheid. De standaardonzekerheid in de temperatuurgradiënt vertaalt zich dan via de bovenstaande formule/tabel in een standaardonzekerheid in de vlakheidafwijking. Als de plaat gecorrigeerd wordt voor een temperatuurgradiënt geldt deze regel voor de gecorrigeerde waarde; de onzekerheid in α werkt dan ook door in de onzekerheid in de vlakheidafwijking. Als voorbeeld nemen we een granieten vlakplaat van (1500 x 3000 x 400) mm met α = (5,6 ± 1,0) 10-6 /ºC. De gemeten onvlakheid is een bolling van (5 ± ) µm bij een temperatuurverschil boven-onder van (1,0 ± 0,1) ºC. Voor deze vlakplaat volgt uit bovenstaande tabel dat bij een temperatuursverschil van 0,1 ºC de bolling µm is. Voor een temperatuurverschil van 1 ºC is dit dus 0 µm. Bij een temperatuurverschil van 0 ºC staat de plaat bol met een onvlakheid van 5-0= 5 µm. Dit geeft dan een voor de temperatuur gradiënt gecorrigeerde waarde voor de vlakheidafwijking: (5 ± ) µm; onzekerheden op basis van k=. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de onzekerheid van de temperatuur gradiënt op de onzekerheid van het resultaat. 3.1 Onzekerheid wanneer gradiënt niet wordt gecorrigeerd De systeemformule wordt l V = M α (T T 1) 8 d M = gemeten vlakheidafwijking V = gecorrigeerde vlakheidafwijking l = lengte van de diagonaal over de vlakplaat α = lineaire uitzettingscoëfficiënt van de vlakplaat T,1 = temperatuur boven- respectievelijk onderkant van de plaat d = dikte van de plaat. Bij de berekening van de vlakheidafwijking wordt de correctie niet toegepast; bij het berekenen van de onzekerheid is de onzekerheid in het temperatuurverschil relevant. Overige onzekerheden (in α, l en d) worden verwaarloosd. Het onzekerheidsbudget volgens EA4/0 wordt dan: Voor niet gecorreleerde invloed geld u ( y) = u ( y) Waarin u ( y) = c u( x ) i i i N i= 1 i pagina 3 van 6

6 f De gevoeligheid c i volgt uit ci = x i De onzekerheid van V is nu te berekenen volgens: uv = c1 um + c u T V Hierin is c1 = = 1 en voor de standaardafwijking hiervan geldt een type A evaluatie met k = M geeft dit u m = = 1 µm Uit de formule voor V geldt dat de gevoeligheid van V voor het temperatuurverschil T =T -T1 nu is de gevoeligheid gevoeligheid afgerond 0 µm V l α c = =, vullen we hier de gegevens in dan krijgen we voor de T 8 d De onzekerheid van het gemeten temperatuur verschil is gelijk aan 0,1 ºC, gebaseerd op een type A evaluatie met k =, geeft dit voor de standaard afwijking van het temperatuurverschil u T = 0,1/=0,05 ºC. Dit alles samengevat in onderstaande tabel geeft dit: Tabel Grootheid waarde onzekerheid gevoeligheid bijdrage onvlakheid 5 M Temp. verschil 1 u T totaal 5 u c 1 c1 um c c u T c1 um + c u T Met de ingevulde waarden krijgen we nu: Tabel 3 Grootheid waarde onzekerheid gevoeligheid onzekerheid in onvlakheid onvlakheid 5 µm 1 µm 1 1 µm temperatuurverschil boven-onder 1 C 0,05 C 0 µm/ C 1 µm totaal 5 µm 1,4 µm De onvlakheid met onzekerheid op basis van k= kan dan als volgt op het certificaat worden vermeld: Het temperatuurverschil tussen boven- en onderkant van de vlakplaat bedroeg tijdens de meting (1,0 ± 0,1) ºC. Voor deze gradiënt is geen correctie toegepast. De vlakheidsafwijking bedraagt (5,0 ±,8) µm. 3. Onzekerheid wanneer voor de gradiënt wordt gecorrigeerd De systeemformule wordt: pagina 4 van 6

7 l V = M α (T 8 d T ) 1 De betekenis van de symbolen is als onder.1. Bij het berekenen van de onzekerheid zijn de onzekerheden in het temperatuurverschil T T 1 en in α relevant. De onzekerheden in l en d worden verwaarloosd. We krijgen nu een extra onzekerheid bijdrage, namelijk van α De gevoeligheid van de afwijking V van α is te berekenen volgens gevoeligheid c 3 V l T = =, vullen we hier weer de gegevens in dan geeft dit 3,5 ºCm α 8 d De onzekerheid van de uitzettingscoëfficiënt α is gelijk aan / ºC. De standaard afwijking van α volgt volgens type B evaluatie, dit geeft voor de standaard afwijking u α = = 0,6 10 / C. 3 Dit geeft nu Tabel 4 onvlakheid 5 M Temp. verschil 1 T bijdrage u c 1 c1 um u c c u T 6 0 u a c 3 c3 ua 5,6 10 / C totaal 5 Vullen we hier de getallen in dan geeft dit: Tabel 5 Grootheid waarde ( 1 s ) gevoeligheid c1 um + c u T + c3 u α Grootheid waarde onzekerheid Gevoeligheid Uitzettingscoëfficiënt standaardonzekerheid standaardonzekerheid in onvlakheid onvlakheid 5 µm 1 µm 1 1 µm uitzettings-coëfficiënt 5, / C 0, / C 0 µm/(5, / C) 1,8 µm temperatuurverschil boven-onder 1 C 0,05 C 0 µm/ C 1 µm totaal 5 µm,3 µm De onvlakheid met onzekerheid op basis van k = vermeld: kan dan als volgt op het certificaat worden Het temperatuurverschil tussen boven- en onderkant van de vlakplaat bedroeg tijdens de meting pagina 5 van 6

8 (1,0 ± 0,1) C. De metingen zijn gecorrigeerd voor een temperatuurgradiënt van (1,0 ± 0,1) C uitgaande van een lineaire uitzettingscoëfficiënt van (5,6 ± 1,0) 10-6 / C. De vlakheidsafwijking bedraagt (5,0 ± 4,6) µm. 4 Vlakplaten van niet-rechthoekige vorm Bij vlakplaten van niet-rechthoekige vorm, zoals sommige keramische en stalen vlakplaten, is de correctie moeilijk te voorspellen; er wordt geadviseerd geen correctie toe te passen. Voor de onzekerheid kan met het bovenstaande wel een redelijke schatting worden verkregen. 5 Invloed van vocht Een vlakplaat is pas stabiel als alle vocht hieruit verdwenen is. Reinigen met een schoonmaakmiddel dat water bevat is uit den boze. Voor de invloed is onmogelijk een kwantitatieve schatting te maken, er is ook niet voor te corrigeren. Geadviseerd wordt hiervoor niets aan de onzekerheidsberekening te verandering, maar de gebruiker waar relevant op de risico s te wijzen. 6 Referentie documenten [1] Guide to the Expression of Uncertainty in Measurement, International Organization for Standardization, First edition 1993 [] International Vocabulary of the Basic and general terms in Metrology, International Organization for Standardization, Second edition 1993 [3] Guidelines for the Expressions of the Uncertainty of Measurement in Calibrations, EA-04/0, European co-operation for Accreditation, April Wijzigingen ten opzichte van de vorige versie Ten opzichte van de vorige versie is dit reglement gewijzigd op de volgende onderdelen: - Nieuw TK format; - NKO vervangen door RvA. - RvA vervangen door TCGM pagina 6 van 6

TCGM Praktijkrichtlijn

TCGM Praktijkrichtlijn TCGM Praktijkrichtlijn Documentcode: Datum publicatie 28-03-2006 VSL biedt onderdak aan de vier Technische Commissies (TC's) die in Nederland actief zijn. Dit betreft de TC's voor de gebieden Druk, Temperatuur,

Nadere informatie

Harmonisatie van eindmaatcertificaten

Harmonisatie van eindmaatcertificaten TC-GM Praktijkrichtlijn Harmonisatie van eindmaatcertificaten Documentcode: PR-GM006 Datum publicatie: November 2012 Een actuele versie van het informatie document is via de website van het VSL (http://www.vsl.nl/organisatie/technische-commissies/436)

Nadere informatie

Tolerantiegebied. H. Haitjema. Het schatten van onzekerheden bij (geometrische) metingen

Tolerantiegebied. H. Haitjema. Het schatten van onzekerheden bij (geometrische) metingen H. Haitjema Het schatten van onzekerheden bij (geometrische) metingen Inleiding Het berekenen van onzekerheden werd lange tijd beschouwd als een hobby van enkele specialisten van nationale standaardenlaboratoria.

Nadere informatie

Bepaling van onzekerheid bij de kalibratie van drukmeters

Bepaling van onzekerheid bij de kalibratie van drukmeters Bepaling van onzekerheid bij de kalibratie van drukmeters INHOUD 1 Doel van de informatie 2 2 Definities 2 3 Nomenclatuur 3 4 Inleiding 3 5 Doel van de kalibratie 4 6 Voorbeeld van een kalibratie van een

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Document code: RvA-Tk-2.27 Datum vaststelling: 14 september 2004 Een RvA-Toelichting beschrijft het beleid en/of de werkwijze van

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie. Praktijkervaringen Zenerreferenties

Raad voor Accreditatie. Praktijkervaringen Zenerreferenties Praktijkervaringen Zenerreferenties Documentcode: Een RvA-Informatie document geeft informatie over het beleid en/of de werkwijze van de RvA met betrekking tot een specifiek accreditatieonderwerp. Een

Nadere informatie

Het gebruik van klimaatkamers bij drukmetingen

Het gebruik van klimaatkamers bij drukmetingen Het gebruik van klimaatkamers bij drukmetingen INHOUD 1 Inleiding 2 2 Definities 3 3 Nomenclatuur 3 4 Doel van een kalibratie bij verschillende temperaturen 4 5 Eisen aan de klimaatkamer 4 6 Voorbereidingen

Nadere informatie

ONGERUBRICEERD -2- Memorandum ASAQ

ONGERUBRICEERD -2- Memorandum ASAQ -2- -3- Samenvatting Dit document bevat een toelichting op de onzekerheid berekening van een Datron 4910 solid state zenerreferentie 10 V four wire bufferd output. De Datron 4910 is aantoonbaar herleidbaar

Nadere informatie

Foutenberekeningen. Inhoudsopgave

Foutenberekeningen. Inhoudsopgave Inhoudsopgave Leerdoelen :... 3 1. Inleiding.... 4 2. De absolute fout... 5 3. De KOW-methode... 7 4. Grootheden optellen of aftrekken.... 8 5. De relatieve fout...10 6. grootheden vermenigvuldigen en

Nadere informatie

TCGM Praktijkrichtlijn

TCGM Praktijkrichtlijn TCGM Praktijkrichtlijn Documentcode: TCGM -04.05 Datum publicatie 14-09-004 Uitgave 01-11-013 VSL biedt onderdak aan de vier Technische Commissies (TC's) die in Nederland actief zijn. Dit betreft de TC's

Nadere informatie

Meten is weten, dat geldt ook voor het vakgebied natuurkunde. Om te meten gebruik je hulpmiddelen, zoals timers, thermometers, linialen en sensoren.

Meten is weten, dat geldt ook voor het vakgebied natuurkunde. Om te meten gebruik je hulpmiddelen, zoals timers, thermometers, linialen en sensoren. 1 Meten en verwerken 1.1 Meten Meten is weten, dat geldt ook voor het vakgebied natuurkunde. Om te meten gebruik je hulpmiddelen, zoals timers, thermometers, linialen en sensoren. Grootheden/eenheden Een

Nadere informatie

Foutenberekeningen Allround-laboranten

Foutenberekeningen Allround-laboranten Allround-laboranten Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 LEERDOELEN :... 3 1. INLEIDING.... 4 2. DE ABSOLUTE FOUT... 5 3. DE KOW-METHODE... 6 4. DE RELATIEVE FOUT... 6 5. GROOTHEDEN VERMENIGVULDIGEN EN DELEN....

Nadere informatie

Voorbeeld kalibratie procedure voor drukmeters

Voorbeeld kalibratie procedure voor drukmeters Technische Commissie Drukmeting Voorbeeld kalibratie procedure voor drukmeters INHOUD 1 Inleiding 2 2 Uitwerking kalibratieprocedure 3 3 Wijzigingen ten opzichte van de vorige versie 4 4 Modelcertificaat

Nadere informatie

- Goed meten: herleidbaarheid

- Goed meten: herleidbaarheid Echte lumens Herleidbare metrologie als basis voor betrouwbare LED metingen Marijn van Veghel VSL Themadag Optica 18 oktober 2012 Inhoud - Goed meten: herleidbaarheid - LED metrologie - EMRP project Metrology

Nadere informatie

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.:

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.: Deze bijlage is geldig : 17-11-2016 tot 01-08-2017 Vergt bijlage d.d.: 25-02-2016 Brouwerstraat 24 2984 AR Ridderkerk Nederland Locatie waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor

Nadere informatie

Inhoud. Waarom en Wat

Inhoud. Waarom en Wat ILC De analyse van data bij geometrische metingen Door Ing. K.G. Struik Struik Advies & Scholing (SAS) 1 Inhoud Waarom en Wat Methode Uitgangspunt Consensus Samenhang van de resultaten Voorbeeld gewogen

Nadere informatie

RvA-R3. Reglement voor het Gebruik van Accreditatiemerken. Raad voor Accreditatie

RvA-R3. Reglement voor het Gebruik van Accreditatiemerken. Raad voor Accreditatie Reglement voor het Gebruik van Accreditatiemerken Raad voor Accreditatie 17 mei 2002 INHOUD 1 INLEIDING... 2 2 RVA ACCREDITATIELOGO'S EN ACCREDITATIEMERKEN... 2 3 GEBRUIK VAN HET ACCREDITATIEMERK... 2

Nadere informatie

wiskunde A havo 2016-II

wiskunde A havo 2016-II BMI, hoger dan je denkt Jarenlang nam in Nederland de gemiddelde lengte van volwassen mannen en vrouwen toe. Ook aan het einde van de vorige eeuw was dat nog zo: op 1 januari van het jaar 1981 waren Nederlandse

Nadere informatie

3.0 Voorkennis. Voorbeeld 1: Los op: 6x + 28 = 30 10x.

3.0 Voorkennis. Voorbeeld 1: Los op: 6x + 28 = 30 10x. 3.0 Voorkennis Voorbeeld 1: Los op: 6x + 28 = 30 10x. 6x + 28 = 30 10x +10x +10x 16x + 28 = 30-28 -28 16x = 2 :16 :16 x = 2 1 16 8 Stappenplan: 1) Zorg dat alles met x links van het = teken komt te staan;

Nadere informatie

Parameter Standaard instelling Bereik Geheugen 1 1 tot 8 Geslacht Man Man / Vrouw Lengte 165 cm 100cm - 250cm Leeftijd 25 10-100

Parameter Standaard instelling Bereik Geheugen 1 1 tot 8 Geslacht Man Man / Vrouw Lengte 165 cm 100cm - 250cm Leeftijd 25 10-100 Gebruiksaanwijzing Shape weegschaal Date Introductie Gefeliciteerd met de aanschaf van uw weegschaal die behalve het lichaamsvetpercentage ook uw lichaamsvochtpercentage en spiermassa meet. Om het vet-

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B. tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde B. tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2012 tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur wiskunde B Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.. Dit examen bestaat uit 21 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 79 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Werken met eenheden. Introductie 275. Leerkern 275

Werken met eenheden. Introductie 275. Leerkern 275 Open Inhoud Universiteit Appendix B Wiskunde voor milieuwetenschappen Werken met eenheden Introductie 275 Leerkern 275 1 Grootheden en eenheden 275 2 SI-eenhedenstelsel 275 3 Tekenen en grafieken 276 4

Nadere informatie

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid Bepaling van de elektrische geleidbaarheid april 2006 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/004 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 2.1 SPECIFIEKE GELEIDBAARHEID, ELEKTRISCHE GELEIDBAARHEID (γ)... 3 2.2

Nadere informatie

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID 1 TOEPASSINGSGEBIED GELEIDBAARHEID Deze procedure beschrijft de bepaling van de elektrische geleidbaarheid in water (bijvoorbeeld grondwater, eluaten, ). De beschreven methode is bruikbaar voor alle types

Nadere informatie

Omgevingscondities op kalibratiecertificaten

Omgevingscondities op kalibratiecertificaten Omgevingscondities op kalibratiecertificaten Introductie Sinds jaar en dag zijn we gewend aan het kopje omgevingscondities dat standaard voorkomt op het kalibratiecertificaat. Ook in de bijlagen van accreditatiecertificaten

Nadere informatie

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.:

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.: Nederhof 3 5258 CB Berlicum Nederland Locatie waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor LF 0 0 LF 1 0 LF 1 1 Meetgebied DC/LF grootheden Gelijkspanning Gelijkspanning Frequentie

Nadere informatie

Significante cijfers en meetonzekerheid

Significante cijfers en meetonzekerheid Inhoud Significante cijfers en meetonzekerheid... 2 Significante cijfers... 2 Wetenschappelijke notatie... 3 Meetonzekerheid... 3 Significante cijfers en meetonzekerheid... 4 Opgaven... 5 Opgave 1... 5

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10)

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10) TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10) en Tentamen Inleiding Experimentele Fysica voor Combi s (3NA10) d.d. 31 oktober 2011 van 9:00 12:00 uur Vul de

Nadere informatie

Nauwkeurig, betrouwbaar

Nauwkeurig, betrouwbaar METEN OP SUBMICRONSCHAAL Nauwkeurig, betrouwbaar NMi Van Swinden Laboratorium, het nationale standaardeninstituut, ontwikkelt voortdurend nieuwe standaarden, instrumenten en meetmethoden om te voldoen

Nadere informatie

ph ORP Temperatuur Geleidbaarheid TDS Opgeloste Zuurstof Salinity Weerstand

ph ORP Temperatuur Geleidbaarheid TDS Opgeloste Zuurstof Salinity Weerstand ph ORP Temperatuur Geleidbaarheid TDS Opgeloste Zuurstof Salinity Weerstand De Perfecte Combinatie Dit Chinese symbool betekend Dubbel geluk, de combinatie tussen twee perfecte llementen Dit wordt gebruikt

Nadere informatie

Aanvulling hoofdstuk 1 uitwerkingen

Aanvulling hoofdstuk 1 uitwerkingen Natuur-scheikunde Aanvulling hoofdstuk 1 uitwerkingen Temperatuur in C en K Metriek stelsel voorvoegsels lengtematen, oppervlaktematen, inhoudsmaten en massa Eenheden van tijd 2 Havo- VWO H. Aelmans SG

Nadere informatie

Kwalificeren van meetcentra. Assessment Meetproces by Carl Zeiss

Kwalificeren van meetcentra. Assessment Meetproces by Carl Zeiss Kwalificeren van meetcentra. Assessment Meetproces by Carl Zeiss Bert Heijenk Carl Zeiss Measuring House Opdrachtprogrammeren Loonmetingen MSA (R&R) studies Reverse engineering Computertomografie Trainingen

Nadere informatie

Practicum hoogtemeting 3 e klas havo/vwo

Practicum hoogtemeting 3 e klas havo/vwo Deel (benaderbaar object) Om de hoogte van een bepaald object te berekenen hebben we geleerd dat je dat kunt doen als je in staat bent om een rechthoekige driehoek te bedenken waarvan je één zijde kunt

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde B1-2 havo 2008-II

Eindexamen wiskunde B1-2 havo 2008-II Koffiekan Bij het zetten van koffie wordt soms een koffiezetapparaat gebruikt. eze opgave gaat over een koffiezetapparaat waarbij de koffiekan, zonder het handvat en de bovenrand, de vorm heeft van een

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO

Correctievoorschrift HAVO Correctievoorschrift HAVO 00 tijdvak wiskunde A Het correctievoorschrift bestaat uit: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie (RvA) Implementatie van ISO 9001:2015 en 14001:2015

Raad voor Accreditatie (RvA) Implementatie van ISO 9001:2015 en 14001:2015 Raad voor Accreditatie (RvA) Implementatie van ISO 9001:2015 en 14001:2015 Documentcode: RvA-T041-NL Versie 1, 1-6-2015 Een RvA-Toelichting beschrijft het beleid en/of de werkwijze van de RvA met betrekking

Nadere informatie

Rol College van Deskundigen bij kwaliteitborging

Rol College van Deskundigen bij kwaliteitborging Rol College van Deskundigen bij kwaliteitborging NGO, Leidschendam,19 november 2009 Ir. Dethmer Boels Waar het over gaat Definitie kwaliteitborging Domeinen van kwaliteitborging Rol overheden Rol publieke

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Eamen HAV 0 tijdvak woensdag 0 juni 3.30-6.30 uur wiskunde B (pilot) Bij dit eamen hoort een uitwerkbijlage.. Dit eamen bestaat uit 0 vragen. Voor dit eamen zijn maimaal 8 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE 1 DOEL VAN REGRESSIE ANALYSE De relatie te bestuderen tussen een response variabele en een verzameling verklarende variabelen 1. LINEAIRE REGRESSIE Veronderstel dat gegevens

Nadere informatie

Race om nauwkeurigheid

Race om nauwkeurigheid Wat is de waarde van een fabriekskalibratie Slide 1 Kalibratie principes 1 Volumetrisch Gravimetrisch 2500 dm 3 V ρ = 2500 kg 2503 dm 3 2503 kg = 3 dm 3 = 3 kg Slide 2 Kalibratie principes 2 3) Master

Nadere informatie

Permoxx metalstud wand MS 100/1.75.1.A; laboratoriummeting geluidisolatie. Datum 13 april 2012 Referentie 20120122-01

Permoxx metalstud wand MS 100/1.75.1.A; laboratoriummeting geluidisolatie. Datum 13 april 2012 Referentie 20120122-01 Permoxx metalstud wand MS 100/1.75.1.A; laboratoriummeting geluidisolatie Datum 13 april 2012 Referentie 20120122-01 Referentie 20120122-01 Rapporttitel Permoxx metalstud wand MS 100/1.75.1.A; laboratoriummeting

Nadere informatie

Vlakke meetkunde. Module 6. 6.1 Geijkte rechte. 6.1.1 Afstand tussen twee punten. 6.1.2 Midden van een lijnstuk

Vlakke meetkunde. Module 6. 6.1 Geijkte rechte. 6.1.1 Afstand tussen twee punten. 6.1.2 Midden van een lijnstuk Module 6 Vlakke meetkunde 6. Geijkte rechte Beschouw een rechte L en kies op deze rechte een punt o als oorsprong en een punt e als eenheidspunt. Indien men aan o en e respectievelijk de getallen 0 en

Nadere informatie

BELEID EN LEIDRADEN BETREFFENDE HERLEIDBAARHEID VAN MEETRESULTATEN

BELEID EN LEIDRADEN BETREFFENDE HERLEIDBAARHEID VAN MEETRESULTATEN BELAC 2-003 Rev 1-2014 BELEID EN LEIDRADEN BETREFFENDE HERLEIDBAARHEID VAN MEETRESULTATEN De versies van documenten van het managementsysteem van BELAC die beschikbaar zijn op de website van BELAC (www.belac.fgov.be)

Nadere informatie

met een afsnijfrcquentie van naar keuze SOO,lSO,50 of IS golvingen per omwenteling (gpo).

met een afsnijfrcquentie van naar keuze SOO,lSO,50 of IS golvingen per omwenteling (gpo). 83 tn eter- II ri H. Haitjemo Een van de belangrijkste soorten van vormmeting is het meten van rondheid. Ten behoeve van een rondheidsmeting welke herleidbaar is tot afwijkingen ten opzichte van een mathematische

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde b 1-2 havo 2002 - II

Eindexamen wiskunde b 1-2 havo 2002 - II Pompen of... Een cilindervormig vat met een hoogte van 32 dm heeft een inhoud van 8000 liter (1 liter = 1 dm 3 ). figuur 1 4p 1 Bereken de diameter van het vat. Geef je antwoord in gehele centimeters nauwkeurig.

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO

Correctievoorschrift HAVO Correctievoorschrift HAVO 00 tijdvak wiskunde A Het correctievoorschrift bestaat uit: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor

Nadere informatie

Practicum algemeen. 1 Diagrammen maken 2 Lineair verband en evenredig verband 3 Het schrijven van een verslag

Practicum algemeen. 1 Diagrammen maken 2 Lineair verband en evenredig verband 3 Het schrijven van een verslag Practicum algemeen 1 Diagrammen maken 2 Lineair verband en evenredig verband 3 Het schrijven van een verslag 1 Diagrammen maken Onafhankelijke grootheid en afhankelijke grootheid In veel experimenten wordt

Nadere informatie

Inhoud. Eenheden... 2 Omrekenen van eenheden I... 4 Omrekenen van eenheden II... 9 Omrekenen van eenheden III... 10

Inhoud. Eenheden... 2 Omrekenen van eenheden I... 4 Omrekenen van eenheden II... 9 Omrekenen van eenheden III... 10 Inhoud Eenheden... 2 Omrekenen van eenheden I... 4 Omrekenen van eenheden II... 9 Omrekenen van eenheden III... 10 1/10 Eenheden Iedere grootheid heeft zijn eigen eenheid. Vaak zijn er meerdere eenheden

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A1-2 havo 2007-I

Eindexamen wiskunde A1-2 havo 2007-I Marathon De marathon is een hardloopwedstrijd over een afstand van 42 km en 195 m. In september 2003 verbeterde de Keniaan Paul Tergat in Berlijn het wereldrecord op de marathon tot 2 uur, 4 minuten en

Nadere informatie

Evaluatie Volumebepalingsysteem

Evaluatie Volumebepalingsysteem Evaluatie Volumebepalingsysteem 211 Evaluatie Volumebepalingsysteem 211 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, openbaar gemaakt, opgeslagen in een gegevensopzoeksysteem

Nadere informatie

Maken van een practicumverslag

Maken van een practicumverslag Natuur-Scheikunde vaardigheden Maken van een practicumverslag Format Maken van een tabel met word 2010 2 Havo- VWO H. Aelmans SG Groenewald Maken van een diagram Inleiding. Een verslag van een practicum

Nadere informatie

MEETONZEKERHEID. Ministerieel besluit van 27 februari Belgisch Staatsblad van 07 april DOEL

MEETONZEKERHEID.  Ministerieel besluit van 27 februari Belgisch Staatsblad van 07 april DOEL 1 DOEL MEETONZEKERHEID Paragraaf 5.4.6.2 van de ISO 17025 norm verplicht de laboratoria om de meetonzekerheid te kwantificeren. De verwoording is als volgt (EN ISO/IEC 17025:2000): Beproevingslaboratoria

Nadere informatie

Voorbeeld parameters voor hout Bekijken we onderstaand dubbel opendraaiend raam.

Voorbeeld parameters voor hout Bekijken we onderstaand dubbel opendraaiend raam. Voorbeeld parameters voor hout Bekijken we onderstaand dubbel opendraaiend raam. Technische kenmerken Afgewerkte breedte van het onderste kaderprofiel: 120 Afgewerkte breedte overige kaderprofielen 80

Nadere informatie

REG03.V1 Status : GELDIG 27 mrt 06 Pagina : 1 van 10. Reglement voor het gebruik van het accreditatiemerk CCKL CCKL

REG03.V1 Status : GELDIG 27 mrt 06 Pagina : 1 van 10. Reglement voor het gebruik van het accreditatiemerk CCKL CCKL Pagina : 1 van 10 Reglement voor het gebruik van het CCKL Pagina : 2 van 10 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding...3 2. Accreditatielogo en...3 3. Gebruik van het...3 3.1 Algemene regels...3 3.2 Documenten en promotiemateriaal...4

Nadere informatie

ph ORP Temperatuur Geleidbaarheid TDS Opgeloste Zuurstof Salinity Weerstand

ph ORP Temperatuur Geleidbaarheid TDS Opgeloste Zuurstof Salinity Weerstand ph ORP Temperatuur Geleidbaarheid TDS Opgeloste Zuurstof Salinity Weerstand De Perfecte Combinatie Dit Chinese symbool betekend Dubbel geluk, de combinatie tussen twee perfecte llementen Dit wordt gebruikt

Nadere informatie

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang: wiskunde A, Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Het correctievoorschrift bestaat uit: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel Regels

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde B 1 havo 2009 - I

Eindexamen wiskunde B 1 havo 2009 - I Vetpercentage Al heel lang onderzoekt men het verband tussen enerzijds het gewicht en de lengte van volwassen mensen en anderzijds hun gezondheid. Hierbij gebruikt men vaak de Body Mass Index (BMI). De

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A1-2 havo 2007-II

Eindexamen wiskunde A1-2 havo 2007-II Eindexamen wiskunde A- havo 007-II Beoordelingsmodel Sprintsnelheid maximumscore 4 De toenamen zijn achtereenvolgens 37,5 ; 0,5 ; 3,0 ; 3,5 ; 3,5 De staven zijn getekend bij 0, 40, 60, 80 en 00 meter Er

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde B1 havo 2008-II

Eindexamen wiskunde B1 havo 2008-II Golfhoogte Bij de beoordeling van de veiligheid van de figuur 1 Nederlandse kust wordt onder andere de golfhoogte onderzocht. De golfhoogte is het hoogteverschil tussen een golftop en het daarop volgende

Nadere informatie

Tentamen Warmte-overdracht

Tentamen Warmte-overdracht Tentamen Warmte-overdracht vakcode: 4B680 datum: 30 juni 2014 tijd: 9.00-12.00 uur LET OP Er zijn in totaal 4 opgaven waarvan de eerste opgave bestaat uit losse vragen. Alle opgaven tellen even zwaar mee.

Nadere informatie

Het opstellen van een lineaire formule.

Het opstellen van een lineaire formule. Het opstellen van een lineaire formule. Gegeven is onderstaande lineaire grafiek (lijn b). Van deze grafiek willen wij de lineaire formule weten. Met deze formule kunnen we gaan rekenen. Je kan geen lineaire

Nadere informatie

4 Optimale weegschema s

4 Optimale weegschema s 20 Proceedings of the 52 nd European Study Group with Industry 4 Optimale weegschema s Sandjai Bhulai, Thomas Breuer, Eric Cator en Fieke Dekkers Inleiding De kilogram is de laatste fysische grootheid

Nadere informatie

Als l groter wordt zal T. Als A groter wordt zal T

Als l groter wordt zal T. Als A groter wordt zal T Naam: Klas: Practicum: slingertijd Opstelling en benodigdheden: De opstelling waarmee gewerkt wordt staat hiernaast (schematisch) afgebeeld. Voor de opstelling zijn nodig: statief met dwarsstaaf, dun touw

Nadere informatie

05-11-12. Gedrag bij brand van staal-beton vloersystemen. Eenvoudige ontwerpmethode. Doel of van de ontwerpmethode. Inhoud van de presentatie

05-11-12. Gedrag bij brand van staal-beton vloersystemen. Eenvoudige ontwerpmethode. Doel of van de ontwerpmethode. Inhoud van de presentatie 05-11-1 Doel of van de Gedrag van staal-beton vloersystemen Achtergrond van de eenvoudige Inhoud van de presentatie Achtergrond van de eenvoudige van gewapend betonplaten bij 0 C Vloerplaatmodel Bezwijkvormen

Nadere informatie

VAARDIGHEDEN EXCEL. MEETWAARDEN INVULLEN In de figuur hieronder zie je twee keer de ingevoerde meetwaarden, eerst ruw en daarna netjes opgemaakt.

VAARDIGHEDEN EXCEL. MEETWAARDEN INVULLEN In de figuur hieronder zie je twee keer de ingevoerde meetwaarden, eerst ruw en daarna netjes opgemaakt. VAARDIGHEDEN EXCEL Excel is een programma met veel mogelijkheden om meetresultaten te verwerken, maar het was oorspronkelijk een programma voor boekhouders. Dat betekent dat we ons soms in bochten moeten

Nadere informatie

(100 T ) / 75 (1) T = (CZV- BZVoneindig) / CZV x 100 % (2)

(100 T ) / 75 (1) T = (CZV- BZVoneindig) / CZV x 100 % (2) Indien de CZV-waarde voor ten minste 25% afkomstig is van biologisch niet of nagenoeg niet afbreekbare stoffen in het afvalwater, wordt op die waarde een correctie toegepast door deze te vermenigvuldigen

Nadere informatie

Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap

Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap 1 Rekenen met procenten, basispunten en procentpunten... 1 2 Werken met indexcijfers... 3 3 Grafieken maken en lezen... 5 4a Tweedegraads functie: de parabool...

Nadere informatie

extra oefeningen HOOFDSTUK 4 VMBO 4

extra oefeningen HOOFDSTUK 4 VMBO 4 extra oefeningen HOOFDSTUK 4 VMBO 4 1. a. Teken in één assenstelsel de grafieken bij de formules y = 4x - 3 en y = 7 - x b. Bereken de coördinaten van het snijpunt c. Teken in hetzelfde assenstelsel de

Nadere informatie

Rapport : Laboratorium geluidabsortiemetingen; product Artwall van Incatro B.V.

Rapport : Laboratorium geluidabsortiemetingen; product Artwall van Incatro B.V. JBR/2000.2165/WLM 26 januari 2001 Opdrachtgever: Incatro B.V. Roerderweg 39a 6041 NR ROERMOND Contactpersoon: de heer C. Huijskens Behandeld door: ing. J. Bril Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs B.V.

Nadere informatie

Rapportcode: 9.269-Drentea Datum: 20 juli 2009

Rapportcode: 9.269-Drentea Datum: 20 juli 2009 Titel: Toetsing van Drentea kantoortafel PRO-T aan de eisen t.a.v. afmetingen, veiligheid, Rapportcode: 9.269-Drentea Datum: 20 juli 2009 Rapportcode: 9.269-Drentea Datum: 20 juli 2009 Pagina: 2/9 SHR

Nadere informatie

Serie-test LCW 510 Chloor/Ozon

Serie-test LCW 510 Chloor/Ozon LET OP NIEUW! De actuele uitgavedatum vindt u bij de werkwijze resp. de meting. Let a.u.b. op het punt Let op (zie onder). Serie-test Principe Oxidatiemiddelen reageren met diethyl-p-fenyleendiamine (DPD),

Nadere informatie

C wegdek 2002 het verhaal er om heen! Marc Eijbersen Jan Hooghwerff

C wegdek 2002 het verhaal er om heen! Marc Eijbersen Jan Hooghwerff C wegdek 2002 het verhaal er om heen! Marc Eijbersen Jan Hooghwerff Ir. Marc J. Eijbersen is als projectleider werkzaam bij CROW Ir. Jan Hooghwerff is werkzaam bij de vakgroep Transport en Infrastructuur

Nadere informatie

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Naam: Klas: Practicum soortelijke warmte van water Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Doel van de proef Het bepalen van de soortelijke warmte van water

Nadere informatie

Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies

Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies Stieltjesweg 1 Postbus 155 2600 AD Delft TNO-rapport MON-RPT-033-DTS-2008-00750 Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies www.tno.nl T +31 15 269 20 00 F +31 15 269 21 11 Datum 5 maart 2008

Nadere informatie

Examen HAVO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl)

Examen HAVO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 19 juni 13.30 16.30 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 85 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Extra oefeningen hoofdstuk 12: Omtrek - Oppervlakte - Inhoud

Extra oefeningen hoofdstuk 12: Omtrek - Oppervlakte - Inhoud Extra oefeningen hoofdstuk 12: Omtrek - Oppervlakte - Inhoud 1 Een optische illusie? Welk gebied heeft de grootste oppervlakte: het gele of het donkergroene? Doe eerst een schatting en maak daarna de nodige

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO

Correctievoorschrift HAVO Correctievoorschrift HAVO 007 tijdvak wiskunde A, Het correctievoorschrift bestaat uit: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor

Nadere informatie

In het internationale eenhedenstelsel, ook wel SI, staan er negen basisgrootheden met bijbehorende grondeenheden. Dit is BINAS tabel 3A.

In het internationale eenhedenstelsel, ook wel SI, staan er negen basisgrootheden met bijbehorende grondeenheden. Dit is BINAS tabel 3A. Grootheden en eenheden Kwalitatieve en kwantitatieve waarnemingen Een kwalitatieve waarneming is wanneer je meet zonder bijvoorbeeld een meetlat. Je ziet dat een paard hoger is dan een muis. Een kwantitatieve

Nadere informatie

Meetonzekerheid. Producten Goed of Afkeur? 1

Meetonzekerheid. Producten Goed of Afkeur? 1 Meetonzekerheid Producten Goed of Afkeur? 1 Goed of Afkeur? Het begint bij de samengestelde constructie. Deze samenstelling bestaat uit losse producten die tezamen de complete constructie gaan vormen.

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde B1 havo 2007-I

Eindexamen wiskunde B1 havo 2007-I Eindexamen wiskunde B havo 007-I Beoordelingsmodel De wet van Moore maximumscore 3 Van 96 tot 975 is 4 jaar Het aantal transistors volgens de formule is dus 4 7 4 = 5, dus 5 transistors in 975 maximumscore

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B1,2. tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-16.30. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde B1,2. tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-16.30. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 008 tijdvak woensdag 18 juni 13.30-16.30 wiskunde B1, Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. it examen bestaat uit 18 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 81 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE LEICESTER, GROOT BRITANNIË PRACTICUM-TOETS

XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE LEICESTER, GROOT BRITANNIË PRACTICUM-TOETS XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE LEICESTER, GROOT BRITANNIË PRACTICUM-TOETS 12 juli 2000 72 --- 13 de internationale olympiade De magnetische schijf 2,5 uur Geef in dit experiment een schatting

Nadere informatie

Solico. Brugdekpaneel 500x40. Solutions in composites. Mechanische eigenschappen. Versie : 2. Datum : 16 januari 2013

Solico. Brugdekpaneel 500x40. Solutions in composites. Mechanische eigenschappen. Versie : 2. Datum : 16 januari 2013 Solico B.V. Everdenberg 5A NL-4902 TT Oosterhout The Netherlands Tel.: +31-162-462280 - Fax: +31-162-462707 E-mail: composites@solico.nl Bankrelatie: Rabobank Oosterhout Rek.nr. 13.95.51.743 K.v.K. Breda

Nadere informatie

TI83-werkblad. Vergelijkingen bij de normale verdeling

TI83-werkblad. Vergelijkingen bij de normale verdeling TI83-werkblad Vergelijkingen bij de normale verdeling 1. Inleiding Een normale verdeling wordt bepaald door de constanten µ en σ. Dit blijkt uit het voorschrift van de verdelingsfunctie van de normale

Nadere informatie

Rapport. Laboratorium voor Akoestiek

Rapport. Laboratorium voor Akoestiek Rapport Lid ONRI ISO-9001: 2000 gecertificeerd Laboratorium voor Akoestiek Bepaling van de geluidabsorptie (nagalmkamer methode) van ThermoSchield Interieur coating, fabrikaat ThermoShield Europe Rapportnummer

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B1. tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-16.30. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde B1. tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-16.30. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 008 tijdvak woensdag 18 juni 13.30-16.30 wiskunde B1 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 8 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

MATERIAAL VOOR THERMISCHE ISOLATIE

MATERIAAL VOOR THERMISCHE ISOLATIE Productgegevens databank in het kader van de EPB-regelgeving MATERIAAL VOOR THERMISCHE ISOLATIE doc_1.1 Add1_S.a_NL_isolatiemateriaal_v2.0_20090804.doc 4 augustus 2009 Addendum 1 : vacuum isolatie paneel

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B1

Examen HAVO. wiskunde B1 wiskunde B1 Eamen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak Woensdag 1 juni 13.30 16.30 uur 0 06 Voor dit eamen zijn maimaal 83 punten te behalen; het eamen bestaat uit 0 vragen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Prijsberekeningsmethode. van stalen kegeldaktanks. met een inhoud tussen de 50 en 500 m 3

Prijsberekeningsmethode. van stalen kegeldaktanks. met een inhoud tussen de 50 en 500 m 3 Prijsberekeningsmethode voor stalen kegeldaktanks met een inhoud Prijsberekeningsmethode voor stalen kegeldaktanks met een inhoud tussen de 50 en 500 m 3 Ing. J. M. L. Nijssen Y2020 1 1. Inleiding Y2020

Nadere informatie

Vermogen snelheid van de NXT

Vermogen snelheid van de NXT Vermogen snelheid van de NXT Inleiding In deze meting gaan we op zoek naar een duidelijk verband tussen de vermogens die je kunt instellen op de LEGO NXT en de snelheid van het standaardwagentje uit het

Nadere informatie

wiskunde A pilot havo 2016-II

wiskunde A pilot havo 2016-II wiskunde A pilot havo 06-II BMI, hoger dan je denkt maximumscore In 9 jaar is de gemiddelde lengte met, (cm) toegenomen In 50 jaar neemt de gemiddelde lengte toe met, 50 ( 8, ) 9 Het antwoord: 80,4 + 8,

Nadere informatie

Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen?

Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen? werkblad experiment 4.5 en 5.4 (aangepast) naam:. klas: samen met: Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen? De weerstand R van een voorwerp is te bepalen als men de stroomsterkte

Nadere informatie

Meten en experimenteren

Meten en experimenteren Meten en experimenteren Statistische verwerking van gegevens Een korte inleiding 3 oktober 006 Deel I Toevallige veranderlijken Steekproef Beschrijving van gegevens Histogram Gemiddelde en standaarddeviatie

Nadere informatie

Theorie: Het maken van een verslag (Herhaling klas 2)

Theorie: Het maken van een verslag (Herhaling klas 2) Theorie: Het maken van een verslag (Herhaling klas 2) Onderdelen Een verslag van een experiment bestaat uit vier onderdelen: - inleiding: De inleiding is het administratieve deel van je verslag. De onderzoeksvraag

Nadere informatie

WATERWERKBLAD. AANLEG VAN LEIDINGWATERINSTALLATIES Bevestiging van leidingen

WATERWERKBLAD. AANLEG VAN LEIDINGWATERINSTALLATIES Bevestiging van leidingen WATERWERKBLAD AANLEG VAN LEIDINGWATERINSTALLATIES Bevestiging van leidingen WB 3.6 DATUM: JUNI 2004 Auteursrechten voorbehouden Met betrekking tot de bevestiging van leidingen is in artikel 3.6 van NEN

Nadere informatie

Plooi van aluminium blootgesteld aan brand

Plooi van aluminium blootgesteld aan brand Plooi van aluminium blootgesteld aan brand Promotie-onderzoek van Johan Maljaars 9-11-5 Diana Ontwikkel Vereniging 1 Toepassingen 9-11-5 Diana Ontwikkel Vereniging 2 Inhoud Opwarming van aluminium FEM

Nadere informatie

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.:

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.: Voorsterweg 31 8316 PR Marknesse Nederland Locatie waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor LF 0 0 DC/LF Grootheden LF 1 0 Gelijkspanning 0 µv - 10 µv 0,2 µv Meten 10 µv - 2

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL. wiskunde CSE GL en TL. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-GL en TL. wiskunde CSE GL en TL. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. xamen VMO-GL en TL 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur wiskunde CS GL en TL ij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 23 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten

Nadere informatie

Toegepaste Statistiek, Dag 7 1

Toegepaste Statistiek, Dag 7 1 Toegepaste Statistiek, Dag 7 1 Statistiek: Afkomstig uit het Duits: De studie van politieke feiten en cijfers. Afgeleid uit het latijn: status, staat, toestand Belangrijkste associatie: beschrijvende statistiek

Nadere informatie